Кіші мектеп жасындағы балалардың көру бұзылысын зерттеу

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

I Тарау Қалыпты және көру бұзылысы бар балалардың
зейінінің психофизиологиялық негіздері .
1.1 Қалыпты балалар зейіннің ерекшелігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7
1.2 Көруі бұзылған балалардың зейін ерекшелігі ... ... ... ... ... ... ... ... 14

II Тарау Кіші мектеп жасындағы балалардың көру
бұзылысын зерттеу
2.1 Көруі бұзылған балалардың зейінінің қалыптасуы мен дамуы...21
2.2 Зерттеу әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .25

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 38

Әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 40
КІРІСПЕ
Қалыпты және көруі өте нашар балалардың зейінінің дамуымен қалыптасуының жалпы заңдылығына ортақ.
Бірақ көру қызметінің бұзылуы күрделі немесе тіптен соқыр болса онда заттың бейнесін және қоршаған ортаның шынайылыгын қабылдауы к немесе тіптен мүмкін емес.
Зейін соқыр адамдардың психикалық қызметтің бір жағы сияқты жай нашар көретін балалар және ересектер жайлы аз зерттеген. Барлық тифлопсихологтар және тифлопедагоггар көру кемістігінің салдарынан түзетуде зейіннің маңыздылығы жоғары екендігін атап өткен.
Соқыр балаларды бақылағанда олардың зейіні төменгі деңгейде екендігін және бұл қоршаған ортаға деген енжарлықты байқатады.
Сонымен қатар көруі бұзылғанда сыртқы қоздырғыштардың аздығымен зейіннің тұрақтылығы төмендейді. Соқыр адамдардың өмірі тітіркендіргіштері арқылы ұзақ уақыт тыңдау жалығуға әкеп соға, сонымен қатар зейіннің шашырауын туғызады.
Мәселенің өзектілігі: К. Бюрклен, П. Виллей, А.А. Крогиус атты тифлопсихолгтардың айтуынша соқыр адамдарда танымдық сезімдік аймақтардың қысымы зейінге кері әсер береді, сонымен бірге, ол көрініс қалыпты адамдарда да болуы мүмкін деген.
Тифлопедагогикада А.Г. Литвактың айтуынша соқыр адамдарда ым ишараға зейін қойып отырған адамның қимыл-қозғалысын үйретуге көптеген күш жұмсалған бірақ барлығы осы уақытқа дейін олардың бәрі сәтсіздікпен аяқталады.
Н.Н. Ланге, табиғи зейінді түсіну аркылы ең танымал деген ойларды талдай келе зейін тұжырымдамасымен теориясын қосып бірнеше топтарға бөлді.
Т. Рибоның теориясынан басқа өзгеде атағы жағынан келе түспейті теориялары бар. Мысалы Д.Н. Узнадзенің ойынша зейін мақсат қойғыштықпен тығыз байланысты деп есептеген оның ойынша ішкі орнатулар зейіннің жағдайы деп ойлаған.
Зейін жайлы өте қызықты тұжырымдаманы П.Я. Галперин де ұсынған.
Зерттеу мақсаты: Кіші мектеп жасындағы көруі бұзылған балалардың зейін процесін арнайы психикалық әдістері арқылы дамыту.
Зерттеу міндеттері:
1. Күрделі көру кемшіліктері бар және қалыпты деңгейде дамудағы балаларға тән психикалық дамудың жалпы және спецификалық заңдылықтарын нашар көретін және соқырлардың орнын өтеу механизімдерін зерттеу.
2. Кіші мектеп жасындағы көру кемшілігі бар балалардың әлеуметтік психикалық негіздерін дамыту.
3. Жинақталған әдіс-тәсілдерді іс-жүзінде пайдалану.
Зерттеу нысанасы: Кіші мектеп жасындағы көруі бұзылған балалар. Зерттеу ПӘНІ: Кіші мектеп жасындағы көруі бұзылған балалардың зейін процесінің ерекшелігі.
Болжамы: Егер кіші мектеп жасындағы көруі бұзылған балалардың зейін процесін арнайы әдістер арқылы зерттесек, онда көруі бұзылған балалардың зейін психикалық процесінің ерекшеліктерінің мазмұнын тереңірек ашып дамыту, түзету жұмыстарын нәтижелі деңгейге жеткізе аламыз.
Зерттеу әдістері: 1 әдіс Сипап сезу арқылы зейінділікті бағалау
2 әдіс Ол қандай
3 әдіс Жұмбақтар
Зерттеу орны: Білім беру мекемсеі Соқыр және нашар көретін «Болашақ» мектеп-интернатының 1 «а» сыныбы Тифлопсихологияда есте сақтау процесі жалпы және педагогикалық психологиядағыдай толық емес зерттелмеген.
Күрделі көру бұзылысы бар балалар қалыпты балалар қажет етпейтін көп нәрсені сақтауға тура келеді. Сонымен қатар ғылыми - техникалык пргресс, оқытудың, өмірдің іс әрекеттің күрделенуі соқырлар мен нашар көретіндерден есте сақтаудың қалыптасуын қажет етеді: есте сақтаудың жылдамдығының артуы, есте ұстаудың тұрақтылығы, ұзақ уақытқа көп көлемді ақпаратты бекіту.
XX ғасырдың басында пайда болған көру кемістігі кезіндегі есте сақтауды зерттеудің алғашқы жұмыстарында соқырлар басты нысана болып табылады. Оларды бақылау мен зерттеу біркелкі болмады.
Бірқатар авторлар (К. Бюрклен, К.Э Кречмер, К. Штумпф, А. Крогиус және т.б) нашар көретіндердің есте сақтауы қалыпты көретін балалардың есте сақтауынан асып түсетінін дәлелдейді.
Л.С. Выготский соқырлардың есте сақтау процесін зерттеумен қорытындыға келе оларда «Есте сақтаудың жоғарғы тенденциясына» өтуге мүмкіндік бар деп түсіндірді.
1950-1960 жылдары нашар көретін балаларға арнайы мектептің ашылуына және оқыту тәрбиелеу процесімен, әлсіз көруді дамытуды ұйымдастыруға байланысты нашар көретіндердің есте сақтауын зерттеуге көп көңіл бөлінді. Нашар көретін балалардың есте сақтауын алғаш рет экспериментті түрде зерттеген Т. Н. Головина ол тану процесіне арналған.
Екінші көп жоспарлы және көп жақты салыстырмалы зерттеу В.А.Лонинамен жүргізілді. Кейіннен есте сақтау процесін зерттеумен айналысқан М. И. Зотова, Л. В. Егорова, М.И. Земцова, Е.С. Нарышкина және Л.И.Солнцева. Осының барлығы ауызша материалды есте сақтауды зерттеген.
Өзектілігі: кіші мектеп жасындағы нашар көретін балалардың есте сақтау процесінің даму мәселесін жан- жақты зерттеу- кемшіліктері бар балалардың тұлға ретінде дамуында алатын орны маңызды. Тұлға ретінде баланың дамуы олардың кемістіктерінің даму ерекшеліктерін жан-жақты зерттеу қажет жағдай екенін анықтайды.
Мақсаты: Кіші мектеп жасындағы нашар көретін балалардың есте сақтау процесінің ерекшелігін зерттеу.
Нысанасы: Кіші мектеп жасындағы нашар көретін балалар.
Пәні: Кіші мектеп жасындағы нашар көретін балалардың есте сақтау процесінің ерекшелігі.
Міндеттері: Кіші мектеп жасындағы нашар көретін балалардың процесі тақырыбына психологиялық-педагогикалық - методологиялық әдебиеттерді зерттеу. Кіші мектеп жасындағы нашар көретін балалардың есте сақтау процесі тақырыбына байланысты жүргізілген жұмыстарды талдау, психологиялық әдістерді сараптаудан өткізіп жинақтау.
Тәжірибеде арнайы әдіс-тәсілдер арқылы кіші мектеп жасындағы нашар көретін балалардың ЕС процесін диагностикалау.
Болжамы: егер кіші мектеп жасындағы нашар көретін балалардың есте сақтау процесін арнайыц зерттеп қарастырсақ, онда нашар көретін балалардың есте сақтау процесінің ерекшеліктерінің мазмұнын тереңірек жан-жақты ашып, дамыту - түзету жұмыстарын нәтижелі деңгейге жеткізе аламыз.
Әдебиеттер тізімі

1 Лубовский В.И. «Специальная психология» М. 2005
2 Ермаков «Основы тифлопедагогики» М. 2000
3 Лапшин В.А. Б.П. Пузанов Основы дефектологий М. 1990
4 «Коррекционная педагогика»
5 Тифлопсихология
6 Боровик О.Р. Забрамная С.Д. Практический материал для проведения психолого-педагогического обследования детей М. 2003
7 Л. Д. Столеренка Основы психологии Ростов-на-Дону Феникс 1997
8 Дефектологический журнал
9 Дефектологический словарь
10 Алдамүратов Ә. Жалпы психология «Білім» 1996
11 Назарова Н.М. Сепециальная педагогика М. 2001
12 Немов 3 том Психология М. 2003
13 Жарықбаев Қ. Психология Алматы «Білім» 1993
14 Рогов Е.И. Настольная книга практического психолого 2 том М. 2002
15 Специальная психология журнал .
1 Лубовский В. И. «Специальная психология» М., 2005
2.Назарова Н.М. «Специальная педагогика» М., 2001
3. Литвак А. Г. «Тифлопсихология» М., 1985
4. Ермаков В.П, Якунин Г.А. «Основы тифлопедагогики» М., 2 2. ЛапшинВ.А, Пузанов Б.П. «Основы дефектологии» М., 1990.
6. Столяренко А.Д. «Основы психодогий » Ростов на- дону 1997.
7. Сулейменова Р. «Выготский және дефектология мэселелері» Алматы 1993
8. Выготский Л.С. «Баланың жас ерекшеліктері және кемтар бала психологиясы туралы таңдамалы еңбектер» Алматы 1999
9. Жарықбаев Қ. «Психология» Алматы 1993.
10. Рогов Е.И 2том «Настольная книга практического психолога» Москва., 2002 :
11. Дъячков А.И «Дефектологический словарь»М., 1970
12. Забрамная С.Д, Боровик О.В. « Практический материал для проведения психолого-педагогического обследования детей» Москва.,2003
13. Коррекционная педагогика №5-6 (11-12), 2006
14. Специальная психология
15. Дефектология
        
        Мазмұны
Кіріспе.................................................................
......................................3
I Тарау Қалыпты және көру бұзылысы бар балалардың
зейінінің ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... Тарау Кіші мектеп жасындағы балалардың көру
бұзылысын зерттеу
2.1 Көруі бұзылған балалардың зейінінің қалыптасуы мен дамуы...21
2.2 ... және ... өте ... балалардың зейінінің ... ... ... ортақ.
Бірақ көру қызметінің бұзылуы күрделі немесе тіптен соқыр болса онда
заттың ... және ... ... ... ... к немесе тіптен
мүмкін емес.
Зейін соқыр адамдардың психикалық қызметтің бір жағы ... жай ... ... және ... ... аз ... Барлық тифлопсихологтар
және тифлопедагоггар көру кемістігінің салдарынан түзетуде зейіннің
маңыздылығы жоғары ... атап ... ... ... ... зейіні төменгі деңгейде екендігін
және бұл қоршаған ортаға деген енжарлықты байқатады.
Сонымен қатар көруі ... ... ... ... тұрақтылығы төмендейді. Соқыр адамдардың өмірі тітіркендіргіштері
арқылы ұзақ ... ... ... әкеп соға, сонымен қатар ... ... ... К. ... П. ... А.А. Крогиус атты
тифлопсихолгтардың ... ... ... ... ... ... зейінге кері әсер береді, сонымен бірге, ол ... ... да ... мүмкін деген.
Тифлопедагогикада А.Г. Литвактың айтуынша соқыр адамдарда ым ишараға
зейін ... ... ... ... ... көптеген күш
жұмсалған бірақ барлығы осы уақытқа дейін ... бәрі ... ... ... зейінді түсіну аркылы ең танымал ... ... келе ... ... теориясын қосып бірнеше топтарға бөлді.
Т. Рибоның теориясынан басқа өзгеде атағы жағынан келе ... бар. ... Д.Н. ... ... ... мақсат қойғыштықпен
тығыз байланысты деп есептеген оның ойынша ішкі орнатулар ... ... ... жайлы өте қызықты тұжырымдаманы П.Я. Галперин де ... ... Кіші ... ... ... бұзылған балалардың зейін
процесін арнайы психикалық әдістері арқылы дамыту.
Зерттеу міндеттері:
1. Күрделі көру кемшіліктері бар және ... ... ... тән ... ... жалпы және спецификалық заңдылықтарын
нашар көретін және соқырлардың орнын өтеу механизімдерін зерттеу.
2. Кіші мектеп жасындағы көру ... бар ... ... ... ... Жинақталған әдіс-тәсілдерді іс-жүзінде пайдалану.
Зерттеу нысанасы: Кіші мектеп жасындағы көруі бұзылған балалар. Зерттеу
ПӘНІ: Кіші мектеп жасындағы көруі бұзылған ... ... ... Егер кіші ... ... көруі бұзылған балалардың зейін
процесін арнайы әдістер арқылы зерттесек, онда ... ... ... психикалық процесінің ерекшеліктерінің мазмұнын ... ... ... ... нәтижелі деңгейге жеткізе аламыз.
Зерттеу әдістері: 1 әдіс Сипап сезу арқылы зейінділікті бағалау
2 әдіс Ол ... әдіс ... ... ... беру ... ... және ... көретін «Болашақ»
мектеп-интернатының 1 «а» ... ... есте ... ... және ... ... толық емес зерттелмеген.
Күрделі көру бұзылысы бар балалар ... ... ... етпейтін көп
нәрсені сақтауға тура келеді. Сонымен қатар ғылыми - ... ... ... іс әрекеттің күрделенуі соқырлар мен нашар көретіндерден
есте сақтаудың қалыптасуын ... ... есте ... ... ... ұстаудың тұрақтылығы, ұзақ уақытқа көп көлемді ақпаратты бекіту.
XX ғасырдың басында пайда болған көру кемістігі кезіндегі есте ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Оларды бақылау мен зерттеу біркелкі болмады.
Бірқатар авторлар (К. Бюрклен, К.Э Кречмер, К. Штумпф, А. Крогиус ... ... ... есте ... ... көретін балалардың есте
сақтауынан асып түсетінін дәлелдейді.
Л.С. Выготский соқырлардың есте сақтау процесін зерттеумен қорытындыға
келе оларда «Есте ... ... ... ... ... бар ... жылдары нашар көретін балаларға арнайы мектептің ашылуына
және оқыту ... ... ... ... дамытуды ұйымдастыруға
байланысты нашар көретіндердің есте сақтауын ... көп ... ... ... ... есте ... ... рет экспериментті түрде
зерттеген Т. Н. Головина ол тану ... ... көп ... және көп ... салыстырмалы зерттеу В.А.Лонинамен
жүргізілді. Кейіннен есте сақтау процесін зерттеумен айналысқан М. ... Л. В. ... М.И. ... Е.С. Нарышкина және Л.И.Солнцева.
Осының барлығы ауызша материалды есте сақтауды зерттеген.
Өзектілігі: кіші мектеп жасындағы нашар көретін ... есте ... даму ... жан- жақты зерттеу- кемшіліктері бар балалардың
тұлға ретінде дамуында алатын орны маңызды. ... ... ... ... ... даму ерекшеліктерін жан-жақты зерттеу қажет жағдай
екенін анықтайды.
Мақсаты: Кіші мектеп жасындағы нашар көретін балалардың есте ... ... ... Кіші ... ... ... көретін балалар.
Пәні: Кіші мектеп жасындағы нашар көретін балалардың есте сақтау
процесінің ... Кіші ... ... ... ... балалардың процесі
тақырыбына психологиялық-педагогикалық - ... ... Кіші ... ... ... ... ... есте сақтау процесі
тақырыбына байланысты жүргізілген жұмыстарды талдау, психологиялық
әдістерді ... ... ... арнайы әдіс-тәсілдер арқылы кіші мектеп жасындағы нашар
көретін балалардың ЕС ... ... егер кіші ... ... ... ... ... есте
сақтау процесін арнайыц зерттеп қарастырсақ, онда нашар көретін балалардың
есте сақтау процесінің ... ... ... ... ашып,
дамыту - түзету жұмыстарын нәтижелі деңгейге жеткізе аламыз.
I Тарау Қалыпты және көру бұзылысы бар балалардың
зейінінің ... ... ... ... ... ерекшелігі.
Зейін - арнайы бір уақытта, қандай да бір обьектке баланың ... ... ... ... ... ортадағы обьектке шоғырланса онда оны сыртқы зейін
деп атайды, ал егерде субьективті әлемдегі обьекттерге бейнелеп, ... онда оны ішкі ... деп ... ... ... ... ... процестерімен тығыз
байланысты (қабылдау, есте сақтау, ойлау). Бірақ ол психикалық процестерге
емес оның серпінді құрылымына ... Жеке ... ... ... уақытта оның
сана сезімі таңдаулы түрде обьектке бағытталаған және ... ... ... ... ... ... ... процесс.
Когнитивті процестерді зертеуде негізгі теориялық мәселе ретінде
зейіннің механизімі мен заңдылығын зерттеу болып табылады.
Тәжірибе ... ... ... ... зейіннің дамуы таным
процестерінің, ерік жігердің және эмоционалды психикалық аймақтардың
қалыптасуымен ... ... Кіші ... ... балалардың зейінінің
қалыптасу деңгейі танымдық іс-әрекеттінің дамуына және білім ... ... ... ... және балалардың тек қарапайым әдіс
арқылы оқытуды ғана емес сонымен қатар жаңа ақпараттық ... ... ... ... ... тума немесе жүре пайда болған көрудің естудің
төмен дәрежеде болуы зейіннің жетіспеушілігіне алып келеді.
Қазіргі таңдағы ғылымда ... ... мен ... ... ... бар. Олар ... психофизиология,
нейрофармакалогия, нейрофизиолгия.
Зейін және оның ... ... ... зейін алды, ырықсыз, ырықты
және зейінді ырықты ... ... алды - ... жүйесіндегі сенсорлы ақпаратты нейродетекторлар
арқылы өңдеуде санадан тыс автоматты түрдегі процесс. Ол ... ... алып көру ... ... ... ... ... зейін-генетикалық негіз, басқаша айтқанда жеке тұлғаға сыртқы
обьекттермен жағдайларды әдейі ұғындыру сияқты, саналы түрдегі ... ... ... ... жоқ, ол физиологиялық деңгейдегі
бағытты ... ... ... ... ... ... ... себеп болады.
- Сыртқы тітіркендіргіштер (көзді аштырмайтын жарық, қанық бояулар,
түстер және т.б.) және ... ... ... ... Жеке ... үшін өзекті қажетсінулерден пайда болған маңызды
белгілердің бояуы.
- Тұлғаның бағытына ... ... ... ... ... зейін сыртқы ортаның өзгеруіне байланысты жылдам бағыт -бағдар
алуына жеке тұлға өмірі үшін өте ... ... ... ... түрде мақсатқа бағытталған белгілі
ерік күшін жұмсау арқылы орындалуы, ырықты ... ... ... ... ... ... шоғырландыру, ырықты зейін арқылы өткен мен болашаққа
бүрып реттеуге болатын психикалық процесс. Ол ұзақ уақыт есте ... ... ... ... зейін-балаға әр түрлі танымдық іс-әрекетте білім беруде өте
маңызды роль ... ... ... ... ... бір ... ол ... емес түрдегі болсын мейлі сөйлеу көмегін қажет ететін
тапсырмалар қойғанда болсын пайда болатын процесс. ... ... ... әр ... ... ... шарт. Міне осындай жағдайда таңдаулы,
тұрақты, қандайда бір обьекттерге, ... ... ... ... ерік жігерді қажет ететін ырықты зейін қалыптасады.
Кейінгі ырықты зейін- таңдаулы белсенділігі, тұлғаның қызығушылығына,
маңыздылығына, іс-әрекеттің мақсаттылығына байланысты ырықты ... ... ... ... қолдану.
Кейінгі ырықты зейін - ерік жігерді қажет ететін тек ... ... ғана ... ... ерекше түйсіну, көру, есту арқылы
зейіннің түрі. Көру жүйесіндегі процестерде зейіннің таңдамалылығы 60 ... ... ... ол есту мен самотосенсорлы жүйеде 20-30 мс дан кейін.
Зейіннің ... түрі ... және ... түрі іс-әрекетке
қалыптасады. Балаларды белсенді ... ... ... ... ... ... құрылған ырықты және постпройзвольды зейіннің дамуын
жетілдіреді. Зейіннің түрлілігі оның әр ... ... ... оларды әр
түрлі онтогенезде қалыптасқан нейрофизиологиялық ... ... - ... ... ... ... ауыстыру.
Таңдамалылық- сыртқы ортадағы жағдайларға және арнайы бір ... ... бұл ... ... ... ... деңгейінің жоғарлауын білдіреді. Зейіннің ... тар ... кең ... ... көлемі - бір уақытта қабылдап отырған ... ... зат, ... ... гүлдер, әріптер, сөздер, т.б.)
обьектке байланысты және ... ... ... қабылдау
көлемі мен қысқа мерзімді есте сақтауға жақын. Кіші мектеп ... ... ... ... олар ... келе обьектілерді
топтастыруға үйренгенде ... ... ... ... ... - бір уақытта жылдам зейінді ауыстыруды талап етпейтін
бірнеше тапсырмаларды орындай алу қабілеті. Мұндай зейіннің сапасы ... ... ... шоғырлануы - бір уақыт сыртқы әсерден тәуелсіз өз ... да бір ... ... ... ... немесе жағдайға өз зейініңді шоғырландыру деңгейі жоғары
немесе төмен болуы мүмкін.
Зейіннің тұрақтылығы- бір ... ... ... өз зейініңді үзбей
ұзақ шоғырландыру. Зейінді бір жерге тұрақтатып жинақтай алу арқасында адам
істеп ... ісін ... ... оның әр түрлі байланыстарын
анықтайды. Зейінді түрақтата алу үшін саналы әрекетке ... күш ... ... бір ... болып табылады. Зейіннің тұрақтылығы арнайы ... ... ... Бір ... екіншісіне ауысуына уақыттың қажеттілігі.
- Бір операцияның орындалу ... оның ... ... ... ... ... бір ... орындалуындағы дәлдік.
Арнайы бір жаттығулар арқылы балабойындағы зейінін ... ... ... ... ... ... бәрі бір зейіннің қызметі. Зейінге
берілген мінездемелердің жоғарғы ... ... ... өте ... орын алады. Әсіресе бала бойында көру арқылы зейін,
таңдамалылық зейіні, шоғырландыру, ... мен ... ... ... ... компьютерге оқыту өте жемісті болар еді. Көруі бұзылған
балалар үшін кеңістікті бағдарлай ... ... үшін ... мен ... зейін түрі өте маңызды.
Когнитивті процестер жүйесіндегі ... ... ... ... ... ойға шоғырлануы мүмкін. Осыған қарап отырып әр
түрлі зейіннің түрлері-сенсорлы ... ... ... ... және ... ... ... қызметінің бағыты мен
шоғырлануы сыртқы ортаны қабылдау тиімділігі. Көру ... ... ... ... Кіші ... жасындағы балаларда зейіннің
мазмұнын дамыту өте маңызды. Кіші ... ... ... ... ... орындалуы үшін және осы кезеңдегі қабылдаудағы перцептивті
қызметтің дамуы үшін үлкен роль атқарады. Көру ... ... ... қабылдаудың белсенді түрлері мен қоршаған ортадағы өзіне маңызды
қасиеттерді таңдамалылық қабілетін ... ... ... ... арқылы қабылдаудың дәлдігімен толықтығы тығыз ... ... ... сенсорлы перцептивті процесстің бұзылуы байқалады бұдан
біз көру бейнелерінің ... ... ... ... және есте ... ... ... зейінді шоғырландырған
жағдайда есте сақтау қабілеттің жоғарлағаны байқалады. Зейіннің жағдайы
нәтижелі есте ... өте ... ... бар. ... ... есте ... ... Зерттелушіге сөздер мен әр түрлі түстермен салынған
суреттер ұсынды. Ереже бойынша барлығын есте сақтау ... ... ... ... ... ... зерттелуші тек зейін қойған ... ... ... Есте ... үшін ... түсі, түрі немесе сөз
ешқандай әсер берген жоқ.
Зейін және ойлау. Ішкі талдау үшін ... ... ұзақ ... ... ... ... ... зейін процесімен тығыз байланысты,
ақыл-ой әрекетінің бағдарламасын орындауын ішкі бақылау қызметі ... ... ... ... Когнитивті психологияда зейіннің әр
түрлі теориясы бар. Зейіннің құрылымдық функциялар теориясына ... ... ... ... ... ... тәріздес ол сенсорлы
жүйеге ақпараттар ағымы шектеу ... ... ... ... ... ... ... зейін арқылы жүреді.
Кеш өңдеу теориясында маңызды семантикалық ақпаратты ... ... ... Мотивацияның төмен болуынан зейіннің аз көлемімен ғана
жұмыс ... ... ... ... әр ... ... көлемін қажетсінеді.
Қазіргі кезеңдегі теорияда сенсорлы нышандарды интеграциялауда және
белгілуде ... ... ... ... ең ... Бұл теория
нейрофизиологиялық моделге сүйенеді. Осы нышандарға сүйене отырып ... ... ... ... ... ... түсіну арқылы ең танымал деген ойларды
талдай келе зейін тұжырымдамасымен ... ... ... топтарға бөлді.
1. Зейін қозғалушы бейімделудің нәтижесі ретінде. Мұнда адамдар ырықты
түрде өз зейінін бір заттан ... ... алса онда ... қозғалысынсыз іске асыру мүмкін емес.
2. Зейін сана сезімнің көлемінің шектеулі болуының нәтижесі ретінде.
Сана сезімнің көлемі деген ... ... ... И. ... және ... ойынша қарқындысы аз болжамды ығыстырып тастай алады.
3. ... ... ... ретінде. Бұл теория англиядағы психологтар
ассоциация мүшелері арасында көптеген жақтастарын ... ... ... зейінге әсер етеді дегеннанымға негізделген болатын. Мысалы
Дж. Миляның мына ойы көпшілікке мэлім ол «Жағымды әсердің ... ол ... аса ... қою ... ... ... ... аперцепцияның нәтижесі. Индивидтің өмірлік тәжірибесінің
нәтижесі.
5. Зейін ... ... ... ... ... Зейін жүйке тітіркенулерінің қозғышы ретінде осы болжамға сүйенсек
зейін орталық жүйке жүйесін қоздырулардың ұлғаюымен байланысты.
7. Жүйкенің әлсірсу теориясы. ... ... ... ... физиологияның жүйке процесі келесі физиологиялық процесті тоқтатып
тұрады немесе басып тастайды, осы ... сана ... ... ... ... ... кеңінен таңымал Т. Рибо теориясы онда эмоция
мен оны тудыратын фактілермен тығыз байланысты. Әсіресе эмрция мен ырықты
зейінмен ... ... ... ... ... ... шоғырлануы
эмоциялық жағдайлармен тығыз байланысты деген.
Рибоның ойынша зейін ағзаның физиологиялық және ... ... ... ... Бұл ... ... ... зейін
өзіндік жағдайлары демалу, қозғалу және ырықты немесе ... ... ... ... ... өзгеде атағы жағынан келе түспейтін
теориялары бар. Мысалы Д.Н. ... ... ... ... ... ... деп ... оның ойынша ішкі орнатулар зейіннің ... ... ... өте ... ... П.Я. Галперин де ұсынған. Оның
тұжырымдамасы төмендегідей:
1. Зейін бағдарлы-зерттеу ... және ... ... ... ... Зейіннің негізгі қызметі психолгиялық образдардың, әрекетердің
мазмұнын бақылау. Әр адамның іс-әрекетінде бағдарлау, орныдау және ... бар. ... ... ... деп танылған.
3. Әрекетке қарағанда бақылау ... ... ... арнайы
нәтижелілігіне бағытталған.
4. Әрекет ақыл-ойға байланысты емес ... ... ... тек ... ғана емес сонымен қатар қысқартылған жағдайда ғана зейіннің тәуелсіз
әрекет ретінде байқалады.
5. Егер зейінді психикалық ... ... ... ... болсақ,
онда барлық зейіннің әрекеттері мейлі олар ырықты немесе ... ... жаңа ... ... ... ... ... табылады.
6. Ырықты зейін алдын ала бағдарлама бойынша ... ... ... ... ... ... зейін ерекшелігі.
Психологияда зейін адамның психикалық әрекетінің шоғырлануы және бағыты
ретінде анықталған. Зейіннің өзіндік жеке мазмұны жоқ және ол адамның ... ... ... ... ... белсенділіктің
төмендеуі байқалады, себебі, көру анализаторлары арқылы қабылдау мүмкін
емес. ... көру ... ... ... ... әрекет стимулдарының
деңгейін төмендетеді, бұл сыртқы ортамен байланысын бңсеңдетеді. Шет елдің
бір қатар тифлопсихологтары (H. Schauerte, J. Zeuten, J. Hatwell, ... ... ... ерте даму кезеңінде жалпы белсенділіктің
бәсеңдегенін және қимыл-қозғалыстың ... ... атап ... Бұл ... ... де ... Сыртқы әсерлердің шектеулі
болуынан олар өзіндік «Меніне» ... ... ... жақсы көретін
адамдармен салыстырғанда нашар ... ... ... интроверт
адамдар басымкеледі және олар өздеріне жақсы таныс шағын топпен ғана қарым-
қатынас жасайды.
Барлық зейінді атап өтсек, ... ... ... және ... (ішкі және сыртқы), оның кеңдігі (көлемі, таралуы), ауысуы (қиын,
оңай), ... ... ... төмен), тұрақтылығы (тұрақты немесе
тұрақсыз) көрудің ... ... ... ... ... ... қалыпты адамдардың даму деңгейіне жете ... ... ... асып ... әсерлердің азаюы зейіннің сапасының қалыптасуына кері ... ... ... ... Көруі бұзылған сезім мүшелері сипап
сезу арқылы қабылдай бастайды, ол ... ... ... ... ... толық көре алмау, зейіннің көлемі мен ... ... әр ... және оны ... аяқтауына
байланысты зейіннің әр түрлі қасиеттерін ... ... Тура ... оқу
процесінде тапсырмаға зейінін шоғырландыру ... ... ... ... мен ... ... көрудің жетіспеушілігінің ақпараттарды
белсенді түрде қолдану мен ауыстыру қажет, барлық ... ... ... бір рецептор түрінен толық бейнелі ақпарат алу қиын, сол себептен
де еңбек және дэл ... алу ... ... алып ... ... де ... ... адамдарда да, қалыпты көру
мүмкіндігіне ие ... да ... ... ерік ... ... ... ... белсенді іс-әрекетте зейін дамиды.
Қалыпты және көруі өте ... ... ... ... ... ... ... ортақ.
Бірақ көру қызметінің бұзылуы күрделі немесе тіптен соқыр болса онда
заттың ... және ... ... ... ... қиын немесе
тіптен мүмкін емес.
Зейін соқыр адамдардың психикалық: қызметтің бір жағы сияқты және нашар
көретін балалар және ... ... аз ... ... тифлопсихологтар
және тифлопедагогтар көру кемістігінің салдарын түзетуде зейіннің
маңыздылығы ... ... атап ... ... ... ... ... төменгі деңгейде екендігін
және бұл қоршаған ортаға деген енжарлықты байқатады.
Сонымен қатар көруі бұзылғанда сыртқы ... ... ... ... ... ... есту тітіркендіргіштері
арқылы ұзақ уақыт тыңдау жалығуға әкеп ... ... ... ... ... ... П. Виллей, А.А. Крогиус, Ф. Цех атты тифлопсихолгтардың
айтуынша соқыр адамдарда танымдық сезімтал аймақтардың қысымы ... ... ... ... ... ол көруі қалыпты адамдарда да болуы ... ... ... ... ... ... оның жоғарғы
түрімен байланысты.
Баланың зейіні қалыпты көру жағдайда қандай болмасын іс-әрекет түрінде
болмысын-байқау, ... ... ... білдіру, үлкендердің ... ... ... арнайы ойын рөлін ойнайды.
Соқыр балаларда көру арқылы әсем қимыл-қозғалыстар, бет әлпеттің, ым-
ишарасын қабылдау мүмкін ... Сол ... ... ... ... жоқ. Сонымен қатар соқыр балаларда қозғалыс ... бір ... ... бар. ... ... ... жеке қозғалыстар
өте жоғарғы абайлықпен, элсіздікпен, ақырын ғана жэй жүзеге асады. Дене
құрлысы біршама ... ... ... әрең ... ... сонымен қатар маторлы қозғалыс жеткіліксіз.
Соқыр адамдардың бет әлпеттеріндегі бұлшықеттердің ырықты қозғалысының
ерекшелігі ... ... ... ... өсу ... ... бұлшық
еттерінің жұмыс істей алу қабілеті ... ... ... ... күші мен жұмыс істеу қабілеті төмендігі анықталады. Көру ... ... ... ... өте нашар орындайтындықтары
байқалғын. Маторлды қозғалыстың жетіспеушілігі адам қай жастан бастап соқыр
екендігіне де байланысты. Тума ... ол өте ... ... ... ... ... арналған бет-әлпет қозғалыстары:
қабақты түйю, маңдайды жиыру, қас-қабақ, арнайы бір позада тұру, обьектке
бұрылу және т.б. ... жоқ ... өте ... ... А.Г. ... ... ... адамдарда ым-ишараға
зейін қойып отырған адамның ... ... ... ... ... ... осы ... дейін олардың бәрі сәтсіздікпен
аяқталады.
Көрудің кемістігіндегі зейіннің ролі.
Зейін, жеке ... ... ... ішкі қабылдау, есте сақтау, ойлау
және басқа да ... ... бір ... бағытталатынына
байланысты. Зейіннің таңдамалы бағыты еркеше құндылыққа ие зейіннің қандай
да, бір обьектке бағытталуы оның ... әкеп ... ... ... ... ... ой ағымы-ойлануға, бейнелер мен ойды ырықсыз
қайта жаңғырту-еске түсіру ... ... және т.б. ... ... ... таңдамалылық бағытын береді. Л.С. Рубенштейн
айтуынша әсерлерді, ... ... ... ... ... береді деген.
Көру қызметінің әлсіреуі немесе бұзылуында соқырларда ... ... ... қабылдауы қиындай түседі, нәтижесінде сезу сезім мүшелерінен
көптеген белгілер ағымы адамға заттың қасиеті мен маңыздылығы жайлы ақпарат
беріледі. ... ... ... оөлі маңызды бола түседі. ... ... ... ... ... ... кең көлемде зерттелмеген.
Бірақ көру кемістігіннің маңыздылығы жайлы ... ... ... ... басында XX ғасырда тифлопсихологияда соқырлық зейіннің
барлық қасиеттері автоматты түрде-жағымды өзгерістерэкеледі ... ... ... К. ... ... ... ... деп жазған. Көру арқылы
қабылдау бір уақытта көп көлемдегі қабылдаулар әкеледі ... орай ... ... бір ... ... ... қай ... тоқтап ойын
шоғырландыру керектігін білмейді.
Зейіннің алғашқы түрі ... ... ... ... ... ... зейіннің сапасы сыртқы қоздырғыштардың қарқындылығында
болады. Сол себептен де сыртқы әсерлердің ... көру ... ... ... ... ... және ... зейіннің дамуына емес
қайта кері дамуына себеп ... ... ... жайлы тәжірибелер бойынша
сыртқы әсерлердің жылдам жоғалып кетуі ... ... және ... ... және т.б. ... кері әсер ... ... зейінділіктің өте төмен деңгейі ... ... ... ... ... ... ... есту зейінділігі
шаршағыш келеді.
Зейіннің нәтижелі дамуы үшін ... анық ... ... ... ... және нышандарының сигналдары бірінші орынға шығады.
Көру кемістігі бар ... ... және ... ... сезінеді. Осының арқасында зейін кейбір операцияларға
зейінділік артады. Согл себептен де ... әр ... ... ... ... ... бар балаларда зейіннің рөлінің жоғарлауы ... ... ... ... ... ... Тек ... жағдайда
қабілет ырықты түрде сана сезімге бағытталуы толық және жартылай соқырлықта
адекватты бейнеленуш мүмкіндік береді.
Соқырлардың зейінінің ерекшелігі
Байқап, ... ... және есте ... ... адам зейін жағдайын
бет, дене қимыл арқылы ым-ишара, дене қозғалысы ... ... ... көру ... ... және еліктеу іс-әрекеті арқылы
бала үлкендердің қаншалықты қабылдағанына байланысты. ... ... ... іс-қимылын көру арқылы қабылдауы қиындай түседі. Сол
себептен де үлкеңдердің іс-әрекетіне еліктеу ... емес ... ... ... ... ... мына ... арқылы байқауға болады.
Соқыр балалардың ым-ишараға, қимыл-қозғалыстарға ... ... ... соқыр балалардың ым-ишараға үйретулер нәтижесіз
аяқталған жағдайлары көп ... ... ... балалардың зейінінің
шоғырлануы; мысалы: сөйлеп тұрған адам жаққа ... ... бала үшін ... және оқыту мен тәрбиелеу процесінде қалыптаса түсуі керек.
Зейін соқыр адамдардың психикалық қызметін бар жағы сияқты ... ... және ... жайы аз ... бір қатар қасиеттермен (көлем, шоғырлану, тұрақтылық, ауытқушылық
және т.б.) зейіннің кейбір қасиеттерінің ... ... ... ... ... ... ... көлеміне, зейіннің ауысуына және
тұрақтылығына кері әсер етеді. Қабылдаудың ... ... ... және ... тұрақтылығына; жылдамдығына, ауысуына
соқыр адамдар кеңістікті ... алу ... ... таралуын қажет етеді.
Бұл заңдылық қалыпты көретін балалар үшін, ал соқырларға бұл зиян ... көру ... ... ... тек ... ... рецепторлардың қозуы
арқылы орнын толықтыруға болады, тек бір ғана ... ... ... ... ... ... ... соқырлық зейіннің дамуына спецификалық өзгерістер
әкеледі. Бірақ ... ... ... де ... қалыптағы баланың зейіні
сияқты заңдылықпен дамиды.
Бұл дегеніміз зейін ешқандай арнайы психикалық процестерін және ... ... ... ... байланысты болмаса да адам ... ерік ... ... ... ... адамның
белсенділігіне байланысты міне осындай себептермен зейінді қабылдау және
зейіннің қалыптасуы жеке ... ... ... ... алатын және көре алмайтын, нашар көретін және жартылай ... ... ... ... ... зейіннің бұзылуы мүмкін.
Ауру уақытысында екінші самотогенді қорғаныш механизм қосылады, ... ... ... ... ... ... ... демалғанда
аурудың, жалығудың нышандары біртіндеп ... ... ... ... Ал ... зейін және оған тән қасиеттер
қалпына келеді.
Зейіннің әлсіреуі көбіне ... ... ... әлсіреулерде,
жоғары жалығушылықта әсіресе жүйке жүйесінің тозуында, қатты қобалжулардың
нәтижелерінде, ұзақ ... ... ... ... ... тыс ... байқалады. Астениялық жағдай бас жарақат алғанда, жұқпалы аурумен
ауырғанда уланған жағдайлардан кейін пайда болу мүмкін.
Оқушыны ... ... ... оның ... төмендей ме, оқу
жылының аяғында ше? Ұзақ ... ... ... ... ... ма,
жоқ па? Қандай пәндерде оның зейінділігі төмен екендігін анықтау ... ... ... - алу ... және емдеу іс-шараларын дұрыс
ұйымдастыруға көмектеседі.
II Тарау Кіші мектеп жасындағы балалардың көру
бұзылысын зерттеу
2.1 Көруі бұзылған балалардың ... ... мен ... ... ... тума ... ауытқулар сол себептен де олардың
психикалық даму қарқыны өзгеше. Көруі бұзылған 2-3 ... ... ... ... ... әрекетінен еш ерекшеленбейді. Олардың зейінін
қалыпты баланың зейінін аударатын заттар мысалға жылтыр, қозғалыстағы, ... ... ... ... ... ... ... аударады екен.
Есту зейіні соқыр ... ... ... ... ... ... зейінін дамытуға араналған құралдың бірі ол ... ... сезу ... ... ... ... қабылдауда өз ара
байланыс пайда болады.
Мұндай балалардағы зейіннің дамуы ... ... ... етеді.
Қарқындылық, тұрақтылық зейіннің көлемі жасы келе ... ... ... ... ... әліде ырықсыз зейін басым тұрады. Зейіннің
көлемі 2-3 ... ... ... ... ... ... ... қарамастан соқыр
және нашар көретін балларда ырықты зейін қалыптаса бастайды. Ал жеткіншек
жаста зейін қарқынды , шоғырланғын, ... ... ... жеткіншек жастағы
ашуланғыштық, осы жастағы балалардың психикасына тән ... ... ... ... ... ... ... ырықты зейін
дамуы оның қызығушылығына байланысты дами түседі.
Жас өспірім жастағы баланың ... ... ... ынта оның ... және
ырықсыз зейінін дамыта түседі.
Жоғарғы мектеп жасындағы көруі өте нашар ... ... ... ... ... ... түссем екен, жұмыс істесем бе; өмірді ... екен ... ... ... ... Оларда болашаққа деген
мақсат, бағыт, ұмтылулар пайда бола бастайды, өз арман-мақсатын ... ... ... ... ... ... ... мүмкін
емес. Қалыпты көретіндерге қарағанда ... ... ... ... басқалармен қарым-қатынас; жасау үшін есту зейінін жетілдіре түсу
маңызы бола бастайды. Есту зейінін шоғырландыру соқыр адам үшін ... алу үшін ... ... ... барыснда ол есту зейінін әңгімелесушінің
сөйлеу мәнеріне, дауыс тембріне, сөйлеу қарқынына аударады басқаша ... ... ... ... арқылы, ол адам туралы ойы пайда болады,
оның сөзінің шынайылығы, мінезі жайында ой қалыптасады.
Соқырлар жайлы әдебиеттерде (Дидро, ... ... ... ... А.А. ... П. Виллей және т.б. көбісі) соқыр адамдар әңгімелесуші
аданың шынайы сырт келбетімен дәлме-дәл сәйкес келгендігі ... ... ... сырт ... ... ой ... ... тек оның «вокальды
мимикасы» яғни даусы арқылы анықталған. ... ... әр ... ... В.С. ... ... осы ... дейін ғылым мұндай
жағдайларға тәжірибе жүргізбеген сол себептенде мұндай сұрақтарға дәл жауап
қайтара алмайды деген.
Соқыр балалар ырықты есту ... ... ... оның ... ... шынайылығын, психикалық ерекшелігін, жүрген жүрісіне қарап
физикалық жағдайына мінездеме бере ... Ал ... да ... ... ... ... ... шоғырландыру арқылы ол да мүмкін емес.
Зейіннің дамуы
Зейін көпшілік психикалық ... ... ... даму ... ... өмірінің алғашқы айларында зейіннің ырықсыз түрі ... тек ... ... ғана ... ... жағдайлардың жылдам
ауысуында байқалады, мысалы; қараңғы бөлмеден жарыққа, ... ... ... температураның ауысуында ғана болады.
Баланың үш айлығынан бастап сыртқы обьекттерге қызығушылығы арта
бастайды. ... 5-7 ... ... бір обьекті ұзақ бақылай алуға,
оны ұстап, аузына апаруға қабілетті. Әсіресе ашық ... және ... ... ... ... Осыған қарап отырып біз баланың ырықсыз
зейіні даму ... ... айта ... ... ... ... ... 1 жастың аяқ жағында немесе
екінші жастың бас ... ... ... Осы ... ... ... ... немесе пайда болуы қабылдау ... ... ... ... ... ... адамдар оған тек өзіне ұнағанды
ғана емес сонымен қатар не істеу ... ... ... ... ... ойынша балаларды тәрбиелеуде оған талап етілетін әрекетердің
мазмұнына ... ... ... ... дамуы үшін ойын маңызды орында. Ойын арқылы бала өз іс-
әрекетін жоспарлайды және өз ... ... ... ... ... мектеп жасындағы балалардың зейінінің еркешелігі оларда ырықты
зейіні тұрақсыз келеді. Бала сыртқы әсері ... ... ... бөледі. Оның зейіні тым эмоционалды-ол элі өзінің ... ... ... ... ... ... ... өте тұрақты, ұзақ, шоғырланған.
Ақырындап жаттығулар арқылы дамытуға болады.
Ойын және оқу процесіндегі зейін.
Ойын және оқу ... ... ... дамуын сол себептенде баланы
тыңдауға, байқағыштыққа заттардың қасиетін айыруға үйрету қажет.
Кіші мектеп жасындағы балалардың ойнау және оқу ... ... ролі зор, ... осы ... балаларда ырықты зейін эліде жақсы
дамымаған. Кіші мектеп жасындағы соқыр балалар сипап сезу ... және ... тек ... зейіндерін ғана қолданады. Әлсіз көретіндер және
жартылай көретін балалар да тек қалған шамалы ... ғана ... ... зейінді қолданады. Әлсіз көретіндермен соқыр ... үшін ... ... тек ... ... ... ... Балабақшада ырықсыз
зейінге сүйене отырып балаларды ерікті (ырықты) зейінге үйретеді.
Кіші мектеп жасндағы бала ойын ... оқу ... ... ... онда бұл ... ... ... білдіреді.
Соқыр балаларда ойын мен оқу процесінде зейін ... ... ... негізгі көре алатын баланың зейіні сияқты. Зейіннің барлық үш
түрінің негізгі қызметі ... ... ... көру арқылы қабылдау
есебінен үлкен өзгерістер байқалады. Бірақ көруі бұзылған балаларда басқа
анализаторлардың мүмкіндіктердің кеңдігінің ... көру ... ... ... бар ... ... ... негізі ретінде
қандайда болмасын әрекетке белсенді қатысуы белсенді себеп болады. Тек іс-
әрекетте ғана ... ... ... ... ... ғана ... мен
нашар көретін балаларда шынайы әлем жайлы адекватты бейне қалыптасады.
2.2 Зерттеу әдістері
Соқырлар үшін ырықты сипап сезу мүшелерінің дамуы маңызды. Олар ... ... ... ... ... ... Брайль бойынша
оқытқанда пайда болады.
Нашар көретін ... ... көру ... ... мен ... бір ... ... әрдайым тұрақты емес. Мысалыға бірінші
сынып оқушыларына «корректуралық проба» әдісін жүргізген ... ... 5-7 ... еш ... ... ... ал одан кейін 4 және одан
да көп әріптерді жібергендері байқалады.
Төртінші сынып оқушылары ... 10-12 ... ... ... ал
одан кейін 1-2 әріп тастап орындады. Олардың жақсы көретін құрбы-құрдастары
тапсырманы 15 минут ішінде нәтижелі орындады, ал ... ... өте ... қате жібере басатады. Ырықты зейінді шоғырландыру арқылы-жұмыстың
соңына дейін сақталады, осыған орай ... ... ... ... көруі дамыған балалардың зейіні сияқты өз заңдылығымен дамиды.
Бірақ көруі ... ... ... зейіні өзінше ерекше дамиды.
Соқырларда естуінің және сипап сезу зейіні жақсы дамыған. Психология-
педагогикалық ... ... Кіші ... жаста зейіннің дамуына кедергі
келтіретін ... кері ... ... ... ... ... балаларға көмек көрсету енді қолға
алына ... ... ... процестерін дамытуға араналған арнайы
әдіс-тәсілдерде ... ... ... біз ... ... ... әдіс-тәсілдерді, көруі бұзылған балалардың ауру ... ... ... жас ... сәйкес бейімдеп өңдедік. Сонымен
мұндай әдістердің құрамына мыналар ... ... үшін ... ... ... дамуы маңызды. Олар затты түйсіну процесінде бүкіл оқу-тәрбие
процесінде қалыптасып Брайль бойынша оқытқанда пайда ... ... ... ырықты көру зейіннің шоғырлануы мен қарқыны
қандайда бір іс-әрекетті орындауда әрдайым ... ... ... ... ... ... проба» әдісін жүргізген уақытта олар
алғашқы 5-7 минутта еш ... ... ... ал одан ... 4 және ... көп ... жібергендері байқалады.
Төртінші сынып оқушылары тапсырманы 10-12 минутта нәтижелі орындап ал
одан кейін 1-2 әріп тастап орындады. Олардың ... ... ... 15 ... ... ... ... ал біраз уақыт өте келе
оларда қате ... ... ... ... ... ... ... сақталады, осыған орай соқыр балалардағы зейіннің дамуы
қалыпты көруі дамыған балалардың ... ... өз ... ... ... ... байланысты олардың зейіні өзінше ерекше дамиды.
Соқырларда естуінің және ... сезу ... ... ... ... бағыттар арқылы Кіші мектеп жаста зейіннің дамуына кедергі
келтіретін көптеген кері әсерлерден құтылуға болады.
Қазақстан Республикасында ... ... ... ... енді ... бастаған, олардың психикалық процестерін дамытуға арналған арнайы
әдіс-тәсілдерде жоқтын ... ... біз ... ... ... ... көруі бұзылған балаларға сәйкес бейімдеп
өңдедік. Сонымен мұндай әдіс-тәсілдердің құрамына ... ... ... ... сезу арқылы зейінділікті бағалау
Мақсаты: Нашар көретін немесе мүлдем көрмейтін балалардың есте сақтау
қабілеттері ... ... және ... ... ... ... Бірнеше заттар
1. Сипап сезу арқылы заттарды есте сақтау
2. Екі затты бірдей ұстап көріп айырмашылығын белгілеу
Нұсқау: 1. Мен саған бірнеше ... ... ... ... соң ... ... ... отырып атын айтасын, сонынан барлық заттардың атын
қайталап бересің.
2. Екі ... ... ... ... ... белгілеп атын
табу.
Нәтижелілігін өңдеу: Берілген тапсырмаға байланысты анықталған заттың
атын, қандай жолдармен ... ... ... ... ... ... деңгейде.
(Қосымша № 1)
2 әдіс: Ол қандай?
Мақсаты: Зерттелушінің мәліметтілігін, зейінділігін оның ... ... ... ... ... ... ... жайлы
мәлімет алу.
Қолданылған құралдар: Таза парақ, қалам, бланк, 6 түсінік беріледі.
Нұсқау: Мен саған ... атын ... Ал сен ол зат ... не ... ... ... өңдеу: Таблица арқылы зерттелушінің жоғарыда белгіленген
қасиеттерін талдау, жалпы қорытынды шығару.
(Қосымша № 2)
3 әдісі: Жұмбақтар
Мақсаты: ... ... ... атын ... ... ... ... анықтау.
Нұсқауы: Қазір мен жұмбақ жасырамын, ал сен не екенін анықта?
Нәтижелілігін өңдеу: Берілген 6 ... ... ... ... ... алды ма? ... бір-бірімен қасиеттерін анықтай алды ма?
(Қосымша № 3)
Қосымша № 1
1. Әдіс Нәтижелерін өңдеу
|Р\с |Баланың аты |Тапсырманы ... ... |
| ... ... ... ... тапты|
|1 |Рамазан |2-3 сек |1-2 |4 |
|2 ... |2 сек |2 |5 |
|3 ... |3 сек |2-3 |2 |
|4 ... |3-4 сек |4 |4 |
|5 ... |3 сек |4-5 |1 |
|6 ... |4 сек |3 |3 |
|7 ... |5 сек |3-4 |5 ... ... аты ... |орындау ерекшелігі |
| ... ... ... ... ... |
|1 ... |2 сек |2 |2 |
|2 ... |2 сек |3 |1 |
|3 ... |3 сек |3 |2 |
|4 ... |3-4 сек |2 |4 |
|5 ... |4 сек |4 |3 |
|6 ... |4-5 сек |2 |2 |
|7 ... |3 сек |3 |4 ... № 2
|р\с |Баланың |Түсінік-т|Затты зерттеуі ... |
| |аты |ер | ... ... -лау ... ... |
| | ... ... |Қандай түсінік |
| | ... | | |
| | ... | | |
|1 ... |6\3 | ... 4 Оңай 2 |
|2 ... |6\5 | + ... 1 Оңай 5 |
|3 |Ильяс |6\4 | ... 2 Оңай 4 |
|4 ... |6\3 | ... 3 Оңай 3 |
|5 |Айда |6\5 | + ... 2 ... |
|6 ... |6\1 | ... 5 Оңай 1 |
|7 |Жанна |6\2 | ... 4 ... ... 1. Аузы ... шалғы орақ,
Шөп емес, бірақ мал орады.
(Қасқыр)
2. Екі бала қатар тұрса да,
бірін-бірі көрмейді
(Көз)
3. Жаны жоқ болса да,
Ақылы адам ісін істейді
(Кітап)
Оңай:
1. Отқа ... суға ... ... ғана бойы ... ... тоны бар
(Қой)
3. Ерте тұрады
Жар шақырады.
(Қораз)
Соқыр және нашар көретін балаларға арналған ... ... біз ... ... ... ... есте сақтау процесінің
даму мәселесін зерттеуге кірістік.
Біз диагностикалық ... ... ... ... ... ... Кіші ... жасындағы нашар көретін
балалардың есте сақтау процесін тексеруде мынадый ... ... «Ол ... ... сезу ... ... сөздерді, тісініктерді есте сақтау.
Уақыты: 7-8 минут.
Құралдар: түрлі таныс заттар, бланк.
Нұсқауы: Келесі заттарды ұстап көріп есімізде сақтаймыз. Ең ... ... ... ... ерекше бір қасиетін тауып алы песке сақтайық.
Мазмұны: Бірнеше заттар балаларға кезекпен беріледі. Әр затты зерттеуге
20-30 секунд уақыт беріледі. Балалармен қосыла ... ... ... аты
анықталған. Соңынан заттар қайтадан беріліп, қысқа уақытта қайтадан аттары
анықталады. Осы жұмыстан соң ... неше зат ... ... ... есіне түсіріп айтып береді.
Нәтижелерін өңдеу: Таблицаға әр баланың жеке көрсеткіші ... ... ... ... ... Ес ... эмоционалдық түстерін бағалау.
Мақсаты: нашар көретін балалардың эмоционалдық өмірінің деңгейін
бағалай отырып, есте ... ... даму ... ... ... және сурет дәптер.
Уақыты: 20-30 минут.
Нұсқауы: Мен саған қызық ертегі айтып беремін, ... ... ... ... ... оқылады: мазмұны қызықты болу қажет және
кейіпкерлер саны 2-3 тен аспауы ... ... ... ... соң ... баламен бірігіп отырып рурет салынады. Ең бастысы баланың
кейіпкерлерді талдауы, ... ... ... ... беруі, ой
пікірмен бөлісуі және т.б.
Нәтижелерін өңдеу: сапалы түрде бағалау жасалынады.
Андақұлова Халида осы мектептің 2-а ... ... 8- ... Көру
бұзылысы: мектепке дейінгі жаста пайда болды. Қорошаған ортасы: ... ... ... ... жұмысты ережесімен орындады,
кейіпкерлердің киімдерінің әрқайсысының түстерін бояп шықты. Көмек қажет
еткен ... ... мен ... ... ... ... Ондағы
шал мен кемпірдің мінезіндегі жан ашығыштықты, өте мейірімді, балаларының
жоқтығынан қиналып ... ... шал мен ... ... ... деп
санады. Олардың киімдерінің түстерін ашық түспен ... ... ... ... қоры ... ... аты ... жаңғырту |Көмек ... ... | ... | ... | | | |
| | | | | |
|1 ... |+ | | | |
| ... | | | | |
| | | ... | | |
| ... ... | |
|1 ... ... ... |
| ... сөз есте ... ... | |
|1 ... |8\4 |5 мин ... |
|2 ... |8\7 |4 мин ... |
|3 ... |8\5 |5 мин ... |
|4 |Сая |8\6 |4 мин ... |
|5 ... |8\3 |5 мин ... |
|6 ... |8\7 |4 мин ... ... деңгей: 6-8
Орта деңгей: 3-5
Төмен деңгей: 0-2 :
№2 әдіс.
Тақырыбы: «Мазмұнын қайта айтып бер»
Мақсаты: Ұзақ мерзімді ес процесін зерттеу ерекшекліктерін белгілеу.
Уақыты: 3 ... Мен ... ... оқып ... ал ... оны ... тыңдап
алып, біраз уақыт өткен соң айтып бересіңдер.
Мазмұны: Балаларға қызықты оқиға оқылады. 30 минут ... соң ... жеке - жек ... ... ... ... ... таблицаға әр балалның көрсеткіші енгізіліп,
деңгейлермен бағаланады.
Жоғары деңгей: Бала оқиғаны сөзбе сөз қайталап ... ... ... ... ... Бала сюжетті өзгерткен жоқ, бірақ қарапайым деңгейде өз
сөзімен ... ... ... Бала ... ... есінде сақтамаған, сөйлемдерді
байланыссыз , эмоционалдық компоненттері берілгенімен сюжетпен ... ... ... ... ... ... ... бер»
Мақсаты: Көру ес қабілетінің деңгейін анықтау
Уақыты: 5 минут.
Құралдар: сөздер жазылған кәртішкелер.
Нұсқауы: Мен сендерге 8 түрлі - түсті ... ... ... 5
минут қарап шығыңдар. Сосын мен қайтадан жинап ... 10 ... ... ... ... Суреттегі бұйымдармен еркін топтасып жұптасқан 8 түрлі ... ... ... ... еске ... ұсынылады.
Нәтижелерін өңдеу: Таблицаға әр ... ... ... бағаланады.
(Қосымша №4)
Қорытынды
Қорыта келе зейін соқыр адамдардың психикалық қызметтің бір жағы сияқты
жай нашар көретін балалар және ... ... аз ... ... және ... көру ... салдарынан түзетуде
зейіннің маңыздылығы жоғары екендігін атап өткен.
Соқыр балаларды бақылағанда олардың зейіні төменгі деңгейде ... бұл ... ... ... ... байқатады.
Сонымен қатар көруі бұзылғанда сыртқы қоздырғыштардың ... ... ... ... ... өмірі тітіркендіргіштері
арқылы ұзақ уақыт тыңдау жалығуға әкеп ... ... ... зейіннің
шашырауын туғызады.
Л.С. Выготский соқырлардың есте сақтау процесін зерттеумен қорытындыға
келе оларда «Есте сақтаудың жоғарғы тенденциясына» өтуге мүмкіндік бар ... ... ... көретін балаларға арнайы мектептің ... ... ... ... әлсіз көруді дамытуды ұйымдастыруға
байланысты нашар көретіндердің есте сақтауын зерттеуге көп ... ... ... ... есте ... ... рет ... түрде
зерттеген Т. Н. Головина ол тану процесіне ... көп ... және көп ... ... ... ... Кейіннен есте сақтау процесін зерттеумен ... М. ... Л. В. ... М.И. Земцова, Е.С. Нарышкина және Л.И.Солнцева.
Осының барлығы ауызша ... есте ... ... ... ... ... бойынша зейіннің дамуы таным
процестерінің, ерік жігердің және эмоционалды ... ... ... ... Кіші ... ... ... зейінінің
қалыптасу деңгейі танымдық іс-әрекеттінің дамуына және білім ... ... ... тигізеді және балалардың тек қарапайым әдіс
арқылы оқытуды ғана емес ... ... жаңа ... ... ... ... онтогенез дамуында тума немесе жүре пайда болған ... ... ... ... зейіннің жетіспеушілігіне алып келеді.
Қазіргі таңдағы ғылымда зейіннің бұзылуы мен түзету ... ... бар. Олар ... ... ... ... теорияда сенсорлы нышандарды интеграциялауда және
белгілуде ... ... ... теория ең жағымды. Бұл ... ... ... Осы ... ... отырып бейнелі
көру құрылымы қалыптасады.
Зейін теориясының ішіндегі кеңінен таңымал Т. Рибо теориясы онда ... оны ... ... ... байланысты. Әсіресе эмрция мен ырықты
зейінмен байланысты екенін ... ... ... ... ... ... тығыз байланысты деген.
Әдебиеттер тізімі
1 Лубовский В.И. «Специальная психология» М. 2005
2 Ермаков «Основы тифлопедагогики» М. 2000
3 Лапшин В.А. Б.П. ... ... ... М. ... «Коррекционная педагогика»
5 Тифлопсихология
6 Боровик О.Р. Забрамная С.Д. Практический материал для ... ... ... М. 2003
7 Л. Д. Столеренка Основы психологии Ростов-на-Дону Феникс 1997
8 Дефектологический журнал
9 ... ... ... Ә. ... ... ... 1996
11 Назарова Н.М. Сепециальная педагогика М. 2001
12 ... 3 том ... М. ... ... Қ. ... ... «Білім» 1993
14 Рогов Е.И. Настольная книга практического психолого 2 том М. ... ... ... ... .
1 Лубовский В. И. «Специальная психология» М., 2005
2.Назарова Н.М. «Специальная педагогика» М., 2001
3. Литвак А. Г. «Тифлопсихология» М., 1985
4. ... В.П, ... Г.А. ... тифлопедагогики» М., 2 2.
ЛапшинВ.А, Пузанов Б.П. «Основы дефектологии» М., ... ... А.Д. ... ... » ... на- дону 1997.
7. Сулейменова Р. «Выготский және дефектология мэселелері» Алматы ... ... Л.С. ... жас ... және ... бала
психологиясы туралы таңдамалы еңбектер» Алматы 1999
9. Жарықбаев Қ. «Психология» Алматы 1993.
10. Рогов Е.И 2том «Настольная книга ... ... ... ... ... А.И «Дефектологический словарь»М., 1970
12. Забрамная С.Д, Боровик О.В. « Практический материал для проведения
психолого-педагогического обследования детей» Москва.,2003
13. Коррекционная педагогика №5-6 (11-12), ... ... ... ...

Пән: Медицина
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 37 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қалыпты және көру бұзылысы бар балалардың зейінінің психофизиологиялық негіздері27 бет
"Мендельдік емес генетика"3 бет
«Қарғын» романы туралы3 бет
500 т жүзімді иістендірілген мускат шараптарына өңдейтін кішігірім шарап зауытының жобасы88 бет
«Жәми ат-тауарих» шығармасындағы Орта және Кіші жүз негізін құраған ХІ-ХІІІ ғғ. түркі тайпаларының тарихы50 бет
Ана тілі сабақтарында кіші мектеп жасындағы оқушылардың қазіргі тәрбиесіндегі қазақ халық педагогикасының озық дәстүрлерін қолдану50 бет
Баланың мектепке дейінгі және кіші мектеп жасындағы психологиялық кезеңдері25 бет
Бастауыш мектеп жасындағы балалардың оқу мотивациясының психологиялық сипаттамасы26 бет
Бастауыш мектеп жасындағы балалардың қарым – қатынас сферасы27 бет
Бастауыш мектеп жасындағы оқушылардың тәрбие жұмысын жоспарлаудың әдістемесі8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь