Өсімдіктің генеративті мүшелері


1. Өркен өсімдіктің негізгі вегетативті мүшесі.
2. Өркеннің тамырдан ацырмашылығы.
3. Бүршік өркеннің бастамасы.
4. Өркеннің бұтақтануы.
5. Өркен түрлері және өсімдік тіршілігінің ұзақтығы.
Жоғары сатыдағы өсімдіктердің жапырақтар және бүршіктер орналасқан сабағы өркен деп аталады. Өркен сабақтан және онда орналасқан жапырақтардан тұрады. Сабақ пен жапырақ төбе меристемасы бір мезгілде пайда болады, тұтас бір мүше өркенді түзеді. Бүршік – жаңа өркеннің бастамасы, бүршіктен өркеннің бұтақтануы мен өсуі, яғни өркендер жүйесінің қалыптасуы жүзеге асады.
Оның атқаратын қызметі – фотосинтез (жапырақтар арқылы). Өркеннің тамырдан басты айырмасы – жапырақтың болуы.
Бүршік (gemma) – жоғары сатыдағы өсімдіктердегі өркеннің бастамасы. Барлық гүлді өсімдіктерде өркеннің түріне қарай Бүршіктің вегетативтік және генеративтік түрлері бар. Вегетативтік (өсімді) Бүршік тек ұзарған өркенде орналасады, одан сабақ пен жапырақ өсіп шығады. Генеративтік (көбеймелік) Бүршік, (басқаша айтқанда гүл Бүршік), сәл ірілеу және тек қысқарған өркенде ғана орналасады, оны ұзынынан қақ жарып қарағанда бастама сабақтың жан-жағына бекіген гүлшанақтары (ашылмаған гүлдер) көрінеді. Олар гүлдеп, жеміс береді. Сондай-ақ бір ғана гүл өсіп шығатын гүл бүрі (бутон) болады. Бүршіктің сыртындағы қат-қабат қалың, тығыз қабыршақтар өсімдік сабағының ұшар басындағы өсу нүктесін бүркеп тұрады. Ең сыртқы қабыршақтары қоңырқай түсті, одан шайыр тәріздес жабысқақ зат бөлінеді. Олар Бүршікті ыстық-суықтан, желден, зиянкестер мен зақымданудан қорғайды. Бүршіктер көктемде өсімдікте жиналған қоректік заттармен қоректеніп толысады да, сыртындағы қалың қабыршақтары түсіп, Бүршік ашылады (жарылады). Қабыршақтың үзіліп түскен жерінде сақина тәрізді із қалады, сол арқылы өркеннің бір жылда қаншалықты өскенін біледі. Сабақ ұшындағылары төбе Бүршікі (одан өсімдік бойлай өседі), сабақ бойына орналасқандары бүйір Бүршікі деп аталады. Көптеген тұқымымен көбейетін өсімдіктерде бүйір Бүршікі жапырақ қолтығына орналасады, оны жанама Бүршік (одан жан-жағына бұтақтар өсіп таралады) деп атайды. Қоңыржай аймақта өсетін ағаштар мен бұталарда күзге қарай, өсімдік өркендерінің өсуі тоқталып, Бүршіктер уақытша тыныштық күйге көшеді. Бұны қыстаушы Бүршіктер, ал әрі өркен, әрі гүл шығаратын Бүршіктерді аралас Бүршіктер деп те атайды. Бүршіктердің бәрі бірдей өсіп, өркенге немесе гүлге айнала бермейді. Олардың ұзақ уақыт бойы өспей, Б. күйінде қалатын бұйыққан (ұйқыдағы) Бүршік түрі де болады. Олар бірнеше жылға дейін өсу қабілетін жоймайды (мысалы, қарағайда – 5, доланада – 25, еменде – 100 жыл, т.б.). Өсімдік өркені сынып зақымданғанда, ағашты кескенде немесе үсікке шалдыққанда ғана бұйыққан Б-тер оянып, өсе бастайды. Өсімдіктердің вегетативті көбеюі кезінде Бүршіктің атқаратын рөлі зор.
1. Өркеннің бұтақтану әдістері.
2. Даражарнақты және қосжарнақты өсімдік өркенінің айырмашылығы.
3. Өркенде ұлпалардың орналасуы.
4. Өркен түрлері.

Пән: Биология
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 5 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Тақырыбы: Өсімдіктің генеративті мүшелері.

Мақсаты:. Өркеннің құрылысын, жүйесін оқып білу.

Дәріс жоспары:
1. Өркен өсімдіктің негізгі вегетативті мүшесі.
2. Өркеннің тамырдан ацырмашылығы.
3. Бүршік өркеннің бастамасы.
4. Өркеннің бұтақтануы.
5. Өркен түрлері және өсімдік тіршілігінің ұзақтығы.

Дәріс тезистері
Жоғары сатыдағы өсімдіктердің жапырақтар және бүршіктер орналасқан
сабағы өркен деп аталады. Өркен сабақтан және онда орналасқан жапырақтардан
тұрады. Сабақ пен жапырақ төбе меристемасы бір мезгілде пайда болады, тұтас
бір мүше өркенді түзеді. Бүршік – жаңа өркеннің бастамасы, бүршіктен
өркеннің бұтақтануы мен өсуі, яғни өркендер жүйесінің қалыптасуы жүзеге
асады.
Оның атқаратын қызметі – фотосинтез (жапырақтар арқылы). Өркеннің
тамырдан басты айырмасы – жапырақтың болуы.
Бүршік (gemma) – жоғары сатыдағы өсімдіктердегі өркеннің бастамасы.
Барлық гүлді өсімдіктерде өркеннің түріне қарай Бүршіктің вегетативтік және
генеративтік түрлері бар. Вегетативтік (өсімді) Бүршік тек ұзарған өркенде
орналасады, одан сабақ пен жапырақ өсіп шығады. Генеративтік (көбеймелік)
Бүршік, (басқаша айтқанда гүл Бүршік), сәл ірілеу және тек қысқарған
өркенде ғана орналасады, оны ұзынынан қақ жарып қарағанда бастама сабақтың
жан-жағына бекіген гүлшанақтары (ашылмаған гүлдер) көрінеді. Олар гүлдеп,
жеміс береді. Сондай-ақ бір ғана гүл өсіп шығатын гүл бүрі (бутон) болады.
Бүршіктің сыртындағы қат-қабат қалың, тығыз қабыршақтар өсімдік сабағының
ұшар басындағы өсу нүктесін бүркеп тұрады. Ең сыртқы қабыршақтары қоңырқай
түсті, одан шайыр тәріздес жабысқақ зат бөлінеді. Олар Бүршікті ыстық-
суықтан, желден, зиянкестер мен зақымданудан қорғайды. Бүршіктер көктемде
өсімдікте жиналған қоректік заттармен қоректеніп толысады да, сыртындағы
қалың қабыршақтары түсіп, Бүршік ашылады (жарылады). Қабыршақтың үзіліп
түскен жерінде сақина тәрізді із қалады, сол арқылы өркеннің бір жылда
қаншалықты өскенін біледі. Сабақ ұшындағылары төбе Бүршікі (одан өсімдік
бойлай өседі), сабақ бойына орналасқандары бүйір Бүршікі деп аталады.
Көптеген тұқымымен көбейетін өсімдіктерде бүйір Бүршікі жапырақ қолтығына
орналасады, оны жанама Бүршік (одан жан-жағына бұтақтар өсіп таралады) деп
атайды. Қоңыржай аймақта өсетін ағаштар мен бұталарда күзге қарай, өсімдік
өркендерінің өсуі тоқталып, Бүршіктер уақытша тыныштық күйге көшеді. Бұны
қыстаушы Бүршіктер, ал әрі өркен, әрі гүл шығаратын Бүршіктерді аралас
Бүршіктер деп те атайды. Бүршіктердің бәрі бірдей өсіп, өркенге немесе
гүлге айнала бермейді. Олардың ұзақ уақыт бойы өспей, Б. күйінде қалатын
бұйыққан (ұйқыдағы) Бүршік түрі де болады. Олар бірнеше жылға дейін өсу
қабілетін жоймайды (мысалы, қарағайда – 5, доланада – 25, еменде – 100 жыл,
т.б.). Өсімдік өркені сынып зақымданғанда, ағашты кескенде немесе үсікке
шалдыққанда ғана бұйыққан Б-тер оянып, өсе бастайды. Өсімдіктердің
вегетативті көбеюі кезінде Бүршіктің атқаратын рөлі зор.
Өсімдік жапырағы.
Өсімдік жапырағы белгілі бір заңдылықпен орналасады: 1)кезектесіп
орналасу — сабақтың әр буынында дара жапырақ кезек-кезек шығады. Мысалы,
жапырақ бір-бірін көлеңкелемеу үшін бір жапырақ сабақтан оңтүстікке қарай,
екіншісі солтүстікке, үшіншісі шығысқа, төртіншісі батысқа қарай кезектесе
орналасады. Сондықтан жапырақ тақталары қанша үлкен болғанымен, жарықтың
түсуіне кедергі болмайды (астық тұқымдасы, емен, т.б.); 2) қарама-қарсы
орналасу — сабақтың әр буынынан екі жапырақ бір-біріне қарама-қарсы өсіп
шығады да, үстіңгі жапырақтар төменгілерін көлеңкелемейді (үйеңкі,
қалампыр, жалбыз, сирень, т.б.); 3) топтанып орналасу — сабақтың бір
буынында үш не одан да көп жапырақтың болуы (сары ағаш, қарғакөз, т.б.).
Жапырақ алдымен ұшынан өседі, 30 — 40 күннен кейін өсуі тоқталады, тек
қырыққұлақ пен вельвичияның Жапырақтары қурап қалғанша өсе береді.
Жапырақтың тіршілік ету ұзақтығы бірнеше айдан 15 жылға дейін созылады.
Мысалы, кәдімгі қарағайда 2 — 3 жыл, Кавказ самырсынында 9 — 13 жыл,
шыршада 5 жыл, т.б. Ал ашық тұқымдылардың жапырақтары бірден түспей
кезектесіп түсетіндіктен мәңгі жасыл болып көрінеді.

Жапырақтың түсуі.

Жапырақтың түсуі — өсімдіктің эволюциялық дамуында әр түрлі қолайсыз
жағдайға бейімделуі, яғни күзде күн суытып топырақ құрғаған кезде тамырдан
өсімдікке келетін ылғалдың азаймауынан және қыста қалың қар жауғанда
өсімдік бұтағының сынып кетпеуінен сақтайды. Күзде күн суытып, топырақ
құрғаған кезде Жапырақтағы фотосинтез процесі бірте-бірте әлсірейді.
Жапырақ пен сабақ арасындағы зат алмасу тоқтайды. Жапрақ сабағы түбіндегі
клеткалар ыдырап, ажырау қабаты пайда болады. Бұл кезде Жапырақ сабаққа
әрең ілініп, өзінің салмағынан, жел, жауын әсерінен үзіліп түседі. Көптеген
өсімдіктердің (салат, капуста, пияз, аскөк, қымыздық, т.б.) Жапырақтары
тағам, ал кейбір өсімдіктердің Жапырақты — мал азығы ретінде пайдаланылады.
Жапырақтан эфир майы алынады, медицинада пайдаланылады.[2]
Жапырақ бүргесі.
Жапырақ бүргесі (Psyllіnea) — тең қанаттылар отрядына жататын зиянкес
жәндік. Жер бетінде кең тараған, 1300-дей түрі белгілі. Қазақстанның,
негізінен, оңтүстігінде кездеседі. Ондағы жеміс ағаштарының зиянкестеріне
алма Жапрақ бүргесі (Psylla malі) және алмұрт Жапрақ бүргесі (Psylla
pyrіcola) жатады. Бұлардың дене тұрқы 1,5 — 4 мм-дей (Австралияда
кездесетін түрінің ұзындығы 6 мм). Басы жалпақ, көздері үлкен, күрделі
болады. Қос жұп қанаттары түссіз. Аяқтары қысқа, артқы жұп аяқтары секіруге
бейім. Жылына 1 — 5 ұрпақ береді, топтанып тіршілік етеді. Жұмыртқаларын
ағаш бұтағының көзге көрінбейтін жеріне салады да, ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Стевия интродукциясы мен оның ғылыми-практикалық маңызы
Өсімдіктердің вегетативтік көбеюі
Өркен және өркендер жүйесі жайында
Гүлді өсімдіктердің табиғаттағы және адам өміріндегі маңызы
Мақта дақылының өсіру технологиясы
Altheae officinalis L (Дәрілік жалбызтікен) өсімдігі вегетативитік мүшелерінің онтоморфозгенезі
Бидай тозаңқабынан гаплоидтық өсімдіктер алу
Өркен жане өркендер жүйесі
Атмосфера. Атмосфераны ластаушы көздер
Дала жағдайында өскен стевия линияларының биологиялық ерекшеліктері
Пәндер