АҚШ бүкіл дүниежүзілік экономикалық дағдарыстан кейін

ЖОСПАРЫ:

КІРІСПЕ3.9

БІРШШІ ТАРАУ АҚШ XX ҒАСЫРДЫҢ 30.ЖЫЛДАРЫНДА
1.1. 1929.1933 жылдардағы экономикалық дағдарыс0.21
1.2. Демократтардың өкімет басына келуі 22.26

ЕКШШІ ТАРАУ ФРАНКЛИН РУЗВЕЛЬТ ЖӘНЕ ОНЫҢ САЯСИ БАҒЫТЫ
2.1. Ф.Рузвельт «Жаңа бағыты» және саясаттағы бетбүрыс27.35
2.2. Ф.Рузвельт өкіметінің сыртқы саясаты және АҚШ екінші дүниежүзілік
соғыс жылдарында36.42

ҚОРЫТЫНДЫ43.47

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР48.50
КІРІСПЕ
Тақырыптың өзектілігі: XX ғасырдың 30-жылдарының соңында АҚШ-та өндіріспен капитал миллион доллардан астам өнім шығаратын ірі кәсіпорындарында өндіріспен капитал шоғырланды. Ол американ кәсіпорынының жалпы көлемінің 5,2 %-тін құрады. Онда кәсіпорындарда жұмыс істейтін жұмысшылардың 55%-ті жинақталған. Ол өнеркәсіп өнімінің 67,5%-тін өндіреді. Американ корпорациясының жалпы санының 1000-нан астамын құрайтын алып концерндер барлық активтердің жартысын иемденді. ХХғ. 30-жылдардың соңында жекеменшік иелерінің 1%-ті елдегі ұлттық байлықтың 59%-не ие болды. Елдің басым көпшілігі ұлттық байлықтың 8%-не ие. Франклин Рузвельт үкіметінің сыртқы саясаты алдыңғы кезеңдегі үкіметтің саясатынан гөрі бұрмалаңқы саясат болды. Америка үкіметі Латын Америкасы елдерімен «Тату көршілік» саясат ұстанды. 30-жылдардың басында АҚШ дүниежүзілік рынокта үлкен бәсекелестікке түсті. Оның бәсекелестері Германия, Жапония, Италия болды. Осы бәсекелестік олардың арасында қайшылықтардың шиеленісуіне әкеп соқты. 1929-1933 жылдары өндірілген товарларды сату мен өткізу саласында дағдарыс туды. Ол дағдарыс Американың Нью-Йорк биржасында басталып, Европаның барлық капиталистік мемлекеттерін қамтыды.
Американ қоғамында терең реформалар жүргізу дағдарыстан шығудың жолы болды да ол 1933-1941 жылдары президент Франклин Д.Рузверьттің саясатымен тұстас келді. Бұл саясат тарихқа «Жаңа бағыт» деген атпен енді. АҚШ-та 20-жылдары экономикалық қарқын өте жоғары болды да 1929-1933 жылдардағы орыналған экономикалық дағдарыс соншалықты терең болды. Өнеркәсіп өндірісі ғасырдың басындағы деңгейіне түсті, 100 мыңдаған фермерлер күйреді. Жұмыссыздық өсті. Америка тағдырында алғаш рет жұмыссыздар саны 12,5 миллион адамға жетті. 1929-1933 жылдары орын алған дағдарыс американдықтардың тағдырында ұлттық трагедияның символы ретінде қалды. Бұл дағдарыс американдықтардың 20-жылдары гүлденген американың еш уақытта күйрейтінін білмеген американдықтарға өте ауыр тиді. Оның үстіне АҚШ-та әлеуметтік қамсыздандыру жүйесі жүзеге аспаған болатын. Американдықтар әр адам өзіне ғана сенуі керек деп есептейтін. Дағдарыс кезінде олар Бұл көзқарастан ауытқыды. Олар мемлекеттен көмек сұрады. Мемлекеттің экономикаға араласуы өмір сүрудің жалғыз құралы деп есептелінді. І-дүниежүзілік соғыс ардагерлері, жұмыссыздарға мемлекеттің қолдау көрсетуін талап етті. Фермерлер өз өнімдерінің бағасының құлдырауының шегін қоюды қалады. Дағдарыс республикаидықтардың президенті Герберт К. Губер тұсына сай келді. Ол 1928 жылы президенттікке сайланып, 4 март 1929 жылы дағдарыс басталған соң Ақ үйді тастап кетті. Оның қарсыласы демократиялық партия өкімет басына келуге мүмкіндік алды. Демократтар 1930 жылы американ конгрессінде көпшілік орын алды. Демократтар 1932 жылы президенттік қызметті жеңіп алуға ұмтылып, Франклин Д.Рузвельтке үміт артты.
Франклин Делано Рузвельт Гудзон өзені даласында атақты Рузвельттер жан ұясында 1881 жылы дүниеге келген. Оның арғы атасы Ван Рузвельт Америкаға ХҮІІ ғасырда Голландиядан келген. Қазіргі Нью-Иорк ол кезде голландылық болып, Жаңа Амстердам болып аталған. Кейін оны ағылшындар басып алып, қаланың атын өзгерткен. Рузвельт ағылшын мәнерінде Рузвельт болып аталған. Оның екі немересі американ тарихында президент болды: Біріншісі президент Теодор Рузвельт. Ол 1901-1909 жылдары аралығында президенттік атқарған. Екіншісі-Франклин Делано Рузвельт. Оның әкесі бизнесмен болған. Оның әкесі, Рузвельттер Нью-Иорктағы атақты жан ұяларға жатады. Франклин Рузвельт әке-шешесінің жалғыз ұлы болған. Франклин үйде жақсы білім алған. Ол француз, неміс тілдерін жетік білген. Делано 3 жасқа келгеннен бастап үнемі әке-шешесімен бірге Европаға саяхат шегіп отырған. Франклин Д.Рузвельт жеке меншік мектепте білім алып, даңқты Гарвард университетін бітірген. Сонан кейін Колумбия университетінің құқық мектебін бітіреді. Франклин Д.Рузвельт жас кезінен бастап саясатқа қызығады. Ол 1913 жылы демократиялык партиядан Нью-Йорк штатының сенатына сайланады. 1913 жылы президент В.Вильсон оны теңіз министрінің орынбасары етіп тағайындайды. Осы қызмет үлкен саясатқа жол ашады.
1921 жылы Франклин Д.Рузвельт мүхитқа шомылып, суықтайды және полиомиелит ауыруымен ауырады. Балдақсыз жүре алмайтын қалге келеді. Аурудың алғашқы ауырлығын жеңіп, саясатқа қайта оралады. Ол өзімшіл, өте рухы жоғары, қайсар адам болған. 1928 жылы оны өзінің штаты Нью-Йорктің губернаторы етіп сайлайды. Осы штатта революцияға тең мемлекет көмегіне қажеттілерге көмек көрсететін бағдарламаны жүзеге асырады. Осы саясат қайыршыланғандардың қолдауын көрсетеді. 1932 жылы президенттік сайлауда республикандық партия оңбай жеңіледі. Франклин Д.Рузвельт конгресстің екі палатасында да басым орынға қолдауына жетеді. Сайланған президент өзінің қызметіне 4 март 1933 жылы кірісті. Сайлау жүргеннен бастап, дағдарыс кеңейіп, американ банктері банкроттыкқа ұшырады. Американдықтар өз жинақтарын сақтап қалу үшін банктер жанына шоғырланды. Франклин Д.Рузвельт қызметіне кіріскен кезде Нью-Йорк және Чикаго сияқты финанс орталықтарында банктерде қаржылар болмады. Ел толық жансыздану алдында тұрды. Франклин Д.Рузвельт дағдарыстан елді сауықтандыруды финанс жүйесінен бастады. Президент банк жүйесін құтқару үшін күтпеген шаралар қолданды. Бір банктерді жапты, бірін-біріне қосты. Франклин Д.Рузвельт әкімшілігі «Жүз күн» деп аталатын реформаларды жүзеге асырды. Көптеген жұмыссыздар әртүрлі қоғамдық жұмыстарға тартылды. Франклин Д.Рузвельт өзінің батылдылығымен, болашаққа сенімділігімен адамдарды өзіне тартты. Оның басшылығымен «Жаңа бағыт» атымен белгілі реформалар кешені әзірленді. Белгілі бір мағынада «жаңа бағыт» АҚШ-та Батыс Европалық елдерде жүргізілген реформаларға ұқсас реформалар жүргізуді көздеді. Сонымен қоса ол 1880 жылы темір жол тарифтерін бақылаудан және Г. Рузвельт пен В.Вильсонның реформаларынан басталатын реттелетін экономиканың ұзақ жолының аякталуы болды.
«Жаңа бағыттағы» шын мәніндегі жаңашылдық-АҚШ-та өз міндеттерін орындаған реформалардың жылдамдығы болды. Бірақ көптеген реформалар асығыс дайындалып, қарқынсыз жүргізілді, ал кейбіреулері тіпті бір-біреуіне қайшы келді. Шешім қабылдау мен оны өмірге енгізудегі бар жылдамдығына қарамастан, «жаңа бағыт» еркін талқылау мен сынға ашық боп қала берді. Ол американдықтардың өз мемлекеттерінің әрекеттеріне деген қызығушылығын қайта оятты.
Америка Құрама Штаттары туралы КСРО өмір сүріп түрған кезеңде терең біле бермейтінбіз, ал 1991 жылы Қазақстан өз алдына егеменді ел болып, туын көтерген соң 1991 жылдың соңынан бастап екі елдің арасында дипломатиялық қатынастар орнап, екі жақты байланыстар белсенді дамып келеді. Дүниежүзіндегі мемлекеттерден өзгешелігі АҚШ-та жеке адамның қүқын және жеке меншікке ие болу қүқы қорғалып бағаланады, әр адам қоғамда өз орнын таба алады. АҚШ-тың саяси өмірін тек байлар мен билеп төстеушілер өкіметтің үстемдігі деп сипаттауға болмайды. Егер заңды немесе моралдық нормаларды бұзғаны анықталса, президент болса да саясат пен бизнес әлемінен өз орнынан айрылып қалатындығы сөзсіз.
Америка халқының үлкен «жетістігі» жеке табыс іскерлік тәуекелге бел буушылдық, еркіндік сүйгіштік аркылы даму жолы болып табылады. Осындай сипаттағы Американы қалыптастыруда Американ тарихында президенттік қызметке төрт рет сайланған Франклин Делано Рузвельттің еңбегі айрықша. Болашақ президент бақуатты бай жанұяда өмірге келді. Ф.Рузвельт 1904 жылдары үйінде білімін ашқан. Колумбия университетінде заң мамандығын меңгерген. 1905 жылы жиені Эленора Рузвельтке үйленеді. Эленора күйеуінің саяси карерасында үлкен рол атқарады. 1910 жылы Рузвельт АҚШ-тың демократиялық партиясын н Нью-Йорк штатына сенатор болып сайланады. 1929-1933 жылдардағы Бүкіл дүниежүзілік дағдарыс жылдарында Американы тығырықтан алып шығуға лайықты адам іздегенде Американдыктардың назары тағыда Ф.Рузвельтке ауды. Ф.Рузвельт 1932 жылы президенттік сайлау кезінде Нью-Йорк штатының губерноторы демократиялық партияның өкілі Ф.Рузвельт жеңді. Ол билік басына келісімен сайлаушылардың көңілінен шығу үшін терең саяси бағыт жүргізу керек екенін түсінді. Ол Американдықтарды абыржудан сақтандырып белсенді әрекеттер жүргізуге шақырды. Егер мемлекет экономикалық проблемаларыды шешуге барынша қатыссын десеңіздер, аман қаламыз десеңіздер реформа жүргізу қажет деп үғындырды.
Ф.Рузвельт Американ халқына былай деді. «Долг государства по отношения к гражданам являтся долгом соуги по отношению к своему "хозяину одна из обязнностей государства заключается в заботе о гражданах, оказавшихся жертвамы неблагоприятных обьстоятельств» [1].
Президент болған Рузвельт елдегі депрессия америка халық шаруашылығындағы ішкі процестердің салдарынан басталып, 20-жылдардағы республикандықтардың саясатының арқасында күшейгенін дәлелдеу мен болды. Жаңа президент өзінің батылдығымен, болашаққа сенімділігі мен адамдарды өзіне тартты. АҚШ-та жүргізілген ол жүргізген жаңа бағыт Батыс Европалық елдерде жүргізілген реформаларға ұқсас реформалар жүргізуді көздеді. Сонымен қоса ол 1880 жылы темір жол тарифтерін бақылаудан және Т.Рузвельтпен В.Вильсон реформаларынан басталатын реттелетін экономиканың ұзақ жолының аяқталуы болды. «Жаңа бағыттағы» шын мәніндегі жаңашылдық АҚШ-та өз міндеттерін орындаған
реформалардың жылдамдығы болды [2]. Бірақ көптеген реформалар асығыс дайындалып, қарқынсыз жүргізілді, ал кейбіреулері тіпті бір-біріне қайшы келді. Шешім қабылдау мен оны енгізудегі бар жылдамдағына қарамастан, «Жаңа бағыт» еркін талқылау мен сынға ашық болып қала берді. Бұл жағдай американдықтардың өз мемлекеттерінің әрекеттеріне қызығушылығын қайта оятты.
Рузвельт президенттік ант бергенде елдің банкі және несие жүйесі мүлдем құлдыраған еді. Елде инфляция орын алған еді. Ауыл шаруашылығы мүлдем күйреген еді. Осыларды жөндеу үшін шешімді реформалар қажет болды. «Жаңа бағыт» реформасы арқылы өнеркәсіп ауылшаруашылық және банк финанс жүйесі реттке келді. Бұның бәрі Ф.Рузвельттің саналы басшылығы және ақылдылығынаң арқасында жүзеге асқан еді. Америка халқы Ф.Рузвельттің елді тығырықтан алып шыққан еңбегін бағалап оны келесі мерзімге де президент етіп сайлады.
Диплом жұмысы алдына мынадай мақсатар қояды: Диплом жұмысы Америка Құрама Штаттарының тарихи дамуында елеулі орын алған 1929-1933 жылдардағы бүкіл дүниежүзінің капиталистік елдерін қамтыған экономикалық дағдарыстың Америка Құрама Штаттарының өміріне тигізген әсері және 1932 жылы сайлау барысында республикандықтар жеңіліп, демократтар өкімет басына келген соң елдің экономикасын сауықтыру мақсатында оның лидері Франклин Делано Рузвельттің «Жаңа бағыт» саясатын жүргізудегі табандылығын ол бағыттың, нәтижесін жан-жақты көрсетуді мақсат етеді.
Диплом жұмысының міндетті: - Дүниежүзінің алып мемлекеті АҚШ тарихындағы «ұлы депрессия» жылдарындағы америка экономикасының құлдырауын, жұмыссыздықтың орасан зор орын алғандығын ашып көрсету;
1929-1933 жылдары бүкіл дүниежүзілік экономикалық дағдарыс салдарынан күйзелген америка экономикасын сауықтыруға, одан әрі дамытуға жол салған Франклин Рузвельттің «Жаңа бағыт» саясатының мән- мағанасын, оның америка халқының тағдырында алар орнын ұғындыру болып табылады.
Диплом жүмысының тарихнамасы КСРО өмір сүріп түрған кезеңде дүниежүзінің алып мемлекеті Америка Құрама Штаттары туралы қызығушылықтар нәтижесінде көптеген зерттеулер дүниеге келген. Ол зерттеулер Кеңестік құрылысты асыра дәріптеп АҚШ-тың шын тарихы бұрмаланған. Солай бола тұрса да елдің өміріндегі президенттердің атқарған қызметтері тарихтан алып тастау мүмкін емес еді. Соның бірі 1979 жылы Москвадан жарық көрген А.Э.Иванян. «Белый дом. Президенты и политика» деп аталатын еңбек болып табылады. Онда АҚШ президенттерінің жүргізген саясаттары кеңінен сөз болады. Кеңес дәуірінде жарық көрседе еңбекте Франклин Рузвелттің «Жаңа бағыт» реформасын орнына, мәніне өз бағасы беріледі. Ф.Рузвельттің «Жаңа бағыты америка халқын депрессиядан алып шыкқан батыл шешім» деп әділ бағасын береді [3]. Американ тарихына шынайы өз бағасын беруді көздеген еңбектің біріне 1990 жылы Москвадан жарық көрген А.С.Маныкин «Эра демократов: партиная перегруппировка в США 1933-1952гг» деп аталады. Онда автор демократтар басқару тұсының республикандықтар басқару кезеңінен айырмашылығын айқындайды. Автор Франклин Рузвельттің II дүниежүзілік соғыс кезіндегі еңбегін ерекше бағалап, оның президент болған алғашқы кезеңінде жүргізген «Жаңа бағыт» саясатында Рузвельттің ешкімге ұқсамайтын батылдығымен табандылығын ашып көрсетеді [4].
Диплом жұмысын жазу барысында көп мәліметтер мен құжаттар интернет жүйесі арқылы алынды. Интернет жүйесі арқылы алынған мәліметтер меи материалдарда Франклин Рузвельттің өмірі, қайсарлығы, елдің тізгінін ұстанғандағы, табандылығы, бір беткейлігі шынайы тарихи құжаттар арқылы беріледі. Осы тақырыпты зерттей отырып мен бұл тақырып студент жастар үшін Америка Құрама Штаттатары, оның президенті Франклин Рузвельтке деген қызығушылығын арттыра түстіне сенемін. Оның өмірі, халықаралық аренада ұстанған ұстанымы болашақ саясаткерлердің бәрін де қызықтырмай қоймайды.
1991 жылы Тәуелсіз Қазақстан мен Америка Құрама Штаттарының арасында дипломатиялық қатынастар орнағаннан кейін Қазақстандықтар осы елдің өткенін, бүгінін, болашағын білуге ұмтылды. Оны білу үшін сол елдің тарихын білуге тиіс болдық. Сондай мақсатта 1996 жылы Алматыдан «АҚШ-тың қысқаша тарихы» деген еңбек жарық көрді. Осы тарихта «1932 жылы президент сайлауы «Ұлы депрессиядан» шығудың жолдарымен себептерін талқылау айтысында Г.Гувердің жолы болмады, шешуші шараларды қабылдай алмады. Елді күйзелістен алып шыға алатын демократиялық партияның өкілі Франклин Делано Рузвельт деп есептелінді» [5].
1995 жылы Алматыдан Дуглас К. Стивенсонның «Америка: Халық пен ел» деген еңбегі қазақ тілінде басылып шықты. Осы еңбекте Америка Құрама Штаттарының мемлекеттік құрылымына жан-жақты талдау жасалынған. Президент әр төрт жыл сайын сайланып отырады. Оның екі мерзімге ғана сайлануға құқы бар. «Американдық жүйенің мемлекет басшысы партияның немесе көпшілік партиясының өкілі болып табылады, көпшілік партиясының өкілі болып табылатын парламенттік жүйеден негізгі өзгешелігі міне осы» [6].
Диплом жұмысының құрылымы: Кіріспе, екі тарау, қорытынды пайдаланған әдебиеттер.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР:
I. Фостер 3. Очерк политической истории Америки. М.,1955, 244стр.
З.Ғ.Агтао£Іи. ХХуигуіі Іагіһі. 165 в.
4. Бұл да сонда 165. Хрестоматия по новейшей истории. В 3-х т.т. Т.З. 1939-1945. Под ред. Б.Г.Гафурова. стр 55. М.,1960
5. Бұлда сонда 59 бет
6. Бұлда сонда 65 бет
7. Бұлда сонда 77 бет
8. Бұл да сонда 56 стр
9. Практикум по новейшей истории. 1917-1945. С.А.Стегерь. М.,1975 23 стр
10. ИЛемин. Внешняя политика от Вераля до Локарно.1919-1925. М.,47 28с.
I1. Бұл да сонда 28 с.
12. Бұл да сонда 29 с.
Н.Ф.Волков. Тайны Уайтхолла и Даунинг-стрит (англо-советские отношения. 1917-1939). М.,1980. 65с.
Н.Версальский мирный договор. 70 стр М.,1925
15.Прицкер. Жорж Клемансо. 80 стр М.,86
іб.Бұл да сонда 81 стр
П.Драбкин Я.С. Становление Веймарской республики. 28 стр М.,1978
18.Ф.Сергеев. Тайные операции нацисткой разведки. 1933-1945.М.,81 79 стр
19.Бұл да сонда 80 стр
2О.М.Зейдевич. Германия между Одером и Рейчом. М.,1960 43 стр
21. Бұл да сонда 44 стр
23.В.Кульбанин. Германия. Социал-демократия. 1924-1932. 99 стр М.,1978
24Л.Безыменский. Разгаданные загадки Ш-го рейха. 1933-1934. 45 стр М.,82
25. Бұл да сонда 46 стр
26.Ф.Волков. Тайны Уайтхолла и Даунинг-стрит (англо-кеңесские
отношения. 1917-1939). 55 стрМ.,1980
27.Виноградов К.Б. Дэвид Ллойд Джордж. 63 стр М.,1970
28.Бұл да сонда 64 стр
29.Ундасынов И.Н. Коммунисты и лейбористкая партия. 1919-1923. 68 стр
М.,1979
ЗО.Бұл да сонда 69 стр
ЗІ.Ундасынов И.Н. Рабочее движение и лейбориетская партия
Великобритании в период мирового экономического кризиса. 77 стр М.,1961
32.Бұл да сонда 78 стр
ЗЗ.Бұл да сонда 78 стр
34.Новейшая история стран Западной Европы и Америки. 1918-1939. Под
ред. Н.Саморукова. 66 стр М.,59
35-Новейшая история зарубежных стран Европы и Америки. 1917-1939. Под
ред. В.Ревнункова и .др. 38 стр М.,75
Зб.В.П.Смирнов. Новейшая история Франции. 1918-1975. 55 стр М.,1979
37.История новейшего времени стран Европы и Америки. 1918-1945. 82 стр
М.,1989
38.3убок Л.И., Яковлев Н. Новейшая история СПІА. 60 стр М.,1972
39.Краткая история США. 22 стр М.,1993
4О.А.Уткин.Дишюматия Ф.Рузвельта. 77 стр М ,1990
41.Иванян. Э.А. Белый дом: президенты и политика. М.,1979
42.Америка үкіметі туралы очерктер. А.,1995
43.Тегеран, Ялта, Потсдам. А.,1993
44.У.Черчилль. Вторая мировая война. В Зт.т М.,1991
45.Вторая мровая война. 1939-1945. М.,1984
46.Кисседьгоф И.С. История Франции в годы второй мировой войны.
М.,1975
47.Шелудченко Н., Труборов А. Антифашистские движение сопротивления в
европейских странах. М.,1987
48.А.А.Кредер. Новейшая история. XX век. М.. 1995
49.А.Демин., С.Лавров. ФРГ сегодня. Л.,1990
50.Новейшая история стран Западной Европы и Америки. 1939-1975. Под
ред. С.Стецкевича. М.,78
51.Жигалов И. Современная история Великобритании. 1945-1975. М.,1975
52.Новейшая история стран Европы и Америки. 1945-1986. Под ред.
В.Александрова. М.,1989
53.Лемин И. Обострение кризиса Британской империипосле П-ой мировой
войны. М.,1952
54.МИЛИКОВСКИЙ, И.Лемин, Е.Хесен, М.Волков. Распад Британской
империи. М.,1964
55.Яковлев Н.Н. Франклин Рузвельт - человек и политик. М.,1969,
22 стр
56.Иванян Э.А. Белый дом: президенты и политика. М., 1975,-170
бет.
57.Яковлев Н.Н. Франклин Рузвельт - человек и политик. М.,1969,
24 бет
58.Иванян Э.А. Белый дом: президенты и политика. М.,1975, 136
бет.
59.Клод А. Куда идет американский империализм. М.,1961, 216 бет.
бО.Иванян Э.А. Белый дом: президенты и политика. М.,1975, 157
бет.
61. Кредер А.А. Новейшая история XX век. М., «Центр гуманитарного
образование» 1996, 312с.
62. АҚШ қысқаша тарихы /қазақ тіліне аударған т.ғ. д., профессор Салықов
Т.С./А., «Ғылым»1996.
        
        АҚШ бүкіл дүниежүзілік экономикалық дағдарыстан кейін
ЖОСПАРЫ:
КІРІСПЕ3-9
БІРШШІ ТАРАУ АҚШ XX ... ... ... жылдардағы экономикалық дағдарыс0-21
2. Демократтардың өкімет басына келуі ... ... ... ... ЖӘНЕ ОНЫҢ ... ... ... «Жаңа бағыты» және саясаттағы бетбүрыс27-35
2.2. Ф.Рузвельт өкіметінің сыртқы саясаты және АҚШ екінші дүниежүзілік
соғыс жылдарында36-42
ҚОРЫТЫНДЫ43-47
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР48-50
КІРІСПЕ
Тақырыптың өзектілігі: XX ... ... ... ... капитал миллион ... ... өнім ... ... ... капитал шоғырланды. Ол американ кәсіпорынының
жалпы көлемінің 5,2 %-тін ... Онда ... ... ... 55%-ті ... Ол ... өнімінің 67,5%-тін өндіреді.
Американ корпорациясының жалпы санының ... ... ... алып
концерндер барлық активтердің жартысын иемденді. ХХғ. ... ... ... 1%-ті ... ... ... 59%-не ие болды. Елдің
басым көпшілігі ұлттық байлықтың 8%-не ие. ... ... ... ... алдыңғы кезеңдегі үкіметтің саясатынан гөрі ... ... ... ... ... ... ... «Тату көршілік»
саясат ұстанды. 30-жылдардың басында АҚШ дүниежүзілік рынокта үлкен
бәсекелестікке ... Оның ... ... Жапония, Италия болды.
Осы бәсекелестік олардың ... ... ... әкеп ... жылдары өндірілген товарларды сату мен өткізу саласында ... Ол ... ... ... биржасында басталып, Европаның барлық
капиталистік мемлекеттерін қамтыды.
Американ қоғамында терең реформалар жүргізу дағдарыстан шығудың жолы
болды да ол 1933-1941 ... ... ... ... ... келді. Бұл саясат тарихқа «Жаңа бағыт» деген атпен енді. АҚШ-та 20-
жылдары экономикалық қарқын өте жоғары ... да ... ... ... дағдарыс соншалықты терең болды. Өнеркәсіп өндірісі
ғасырдың басындағы деңгейіне түсті, 100 ... ... ... өсті. Америка тағдырында алғаш рет жұмыссыздар саны 12,5
миллион адамға ... ... ... орын ... ... тағдырында ұлттық трагедияның символы ретінде қалды. Бұл
дағдарыс американдықтардың 20-жылдары гүлденген американың еш ... ... ... өте ауыр ... Оның ... ... қамсыздандыру жүйесі жүзеге аспаған болатын. Американдықтар әр
адам өзіне ғана сенуі керек деп есептейтін. Дағдарыс ... олар ... ... Олар ... ... сұрады. Мемлекеттің
экономикаға араласуы өмір сүрудің жалғыз ... деп ... ... ... ... ... ... қолдау көрсетуін
талап етті. Фермерлер өз өнімдерінің бағасының ... ... ... Дағдарыс республикаидықтардың президенті Герберт К. ... ... ... Ол 1928 жылы ... сайланып, 4 март 1929 жылы дағдарыс
басталған соң Ақ үйді тастап кетті. Оның ... ... ... ... ... мүмкіндік алды. Демократтар 1930 жылы американ
конгрессінде көпшілік орын ... ... 1932 жылы ... ... алуға ұмтылып, Франклин Д.Рузвельтке үміт артты.
Франклин Делано Рузвельт ... ... ... ... Рузвельттер жан
ұясында 1881 жылы дүниеге келген. Оның арғы ... Ван ... ... ... ... ... ... Нью-Иорк ол кезде голландылық
болып, Жаңа Амстердам болып аталған. Кейін оны ... ... ... атын өзгерткен. Рузвельт ағылшын мәнерінде Рузвельт болып аталған.
Оның екі немересі американ тарихында президент болды: ... ... ... Ол ... жылдары аралығында президенттік атқарған.
Екіншісі-Франклин Делано Рузвельт. Оның әкесі бизнесмен болған. Оның әкесі,
Рузвельттер Нью-Иорктағы атақты жан ... ... ... ... ... ... ұлы ... Франклин үйде жақсы білім алған. Ол француз,
неміс тілдерін жетік білген. ... 3 ... ... ... үнемі әке-
шешесімен бірге Европаға саяхат шегіп отырған. Франклин ... ... ... ... ... ... Гарвард университетін бітірген. Сонан
кейін Колумбия университетінің құқық мектебін бітіреді. Франклин Д.Рузвельт
жас кезінен бастап ... ... Ол 1913 жылы ... партиядан
Нью-Йорк штатының сенатына сайланады. 1913 жылы президент ... ... ... ... етіп ... Осы қызмет үлкен саясатқа
жол ашады.
1921 жылы ... ... ... ... ... және
полиомиелит ауыруымен ауырады. Балдақсыз жүре алмайтын қалге келеді.
Аурудың алғашқы ауырлығын жеңіп, ... ... ... Ол ... ... ... ... адам болған. 1928 жылы оны ... ... ... етіп ... Осы штатта революцияға тең мемлекет көмегіне
қажеттілерге ... ... ... ... ... Осы саясат
қайыршыланғандардың қолдауын көрсетеді. 1932 жылы президенттік сайлауда
республикандық партия оңбай жеңіледі. Франклин Д.Рузвельт ... ... да ... ... ... ... Сайланған президент өзінің
қызметіне 4 март 1933 жылы кірісті. Сайлау жүргеннен ... ... ... ... банкроттыкқа ұшырады. Американдықтар ... ... қалу үшін ... жанына шоғырланды. Франклин Д.Рузвельт
қызметіне кіріскен кезде Нью-Йорк және Чикаго сияқты ... ... ... ... Ел толық жансыздану алдында тұрды. Франклин
Д.Рузвельт дағдарыстан елді ... ... ... ... банк жүйесін құтқару үшін күтпеген шаралар қолданды. ... ... ... ... ... ... әкімшілігі «Жүз
күн» деп аталатын реформаларды жүзеге ... ... ... ... ... ... Франклин Д.Рузвельт өзінің батылдылығымен,
болашаққа сенімділігімен адамдарды өзіне тартты. Оның басшылығымен «Жаңа
бағыт» атымен ... ... ... ... ... бір ... бағыт» АҚШ-та Батыс Европалық елдерде жүргізілген реформаларға ұқсас
реформалар жүргізуді көздеді. Сонымен қоса ол 1880 жылы ... ... ... және Г. ... пен В.Вильсонның реформаларынан
басталатын реттелетін ... ұзақ ... ... ... бағыттағы» шын мәніндегі жаңашылдық-АҚШ-та өз міндеттерін
орындаған реформалардың жылдамдығы болды. Бірақ көптеген реформалар асығыс
дайындалып, ... ... ал ... ... ... ... ... қабылдау мен оны өмірге енгізудегі бар жылдамдығына
қарамастан, «жаңа ... ... ... мен ... ашық боп қала берді. Ол
американдықтардың өз мемлекеттерінің әрекеттеріне деген қызығушылығын қайта
оятты.
Америка Құрама Штаттары туралы КСРО өмір сүріп түрған ... ... ... ал 1991 жылы ... өз алдына егеменді ел болып, туын
көтерген соң 1991 жылдың соңынан бастап екі елдің ... ... ... екі ... ... ... дамып келеді.
Дүниежүзіндегі мемлекеттерден өзгешелігі АҚШ-та жеке адамның қүқын ... ... ие болу қүқы ... ... әр адам ... өз ... алады. АҚШ-тың саяси өмірін тек байлар мен билеп төстеушілер өкіметтің
үстемдігі деп сипаттауға болмайды. Егер ... ... ... ... анықталса, президент болса да саясат пен бизнес әлемінен өз ... ... ... ... ... ... жеке ... іскерлік тәуекелге бел
буушылдық, еркіндік сүйгіштік аркылы даму жолы болып табылады. Осындай
сипаттағы Американы қалыптастыруда Американ ... ... ... рет ... Франклин Делано Рузвельттің еңбегі айрықша. Болашақ
президент бақуатты бай жанұяда өмірге келді. Ф.Рузвельт 1904 ... ... ... ... университетінде заң мамандығын меңгерген. 1905 жылы
жиені Эленора Рузвельтке үйленеді. Эленора күйеуінің саяси карерасында
үлкен рол ... 1910 жылы ... ... ... ... н
Нью-Йорк штатына сенатор болып сайланады. 1929-1933 жылдардағы Бүкіл
дүниежүзілік дағдарыс жылдарында Американы ... алып ... ... ... ... ... ... Ф.Рузвельтке ауды.
Ф.Рузвельт 1932 жылы ... ... ... Нью-Йорк штатының
губерноторы демократиялық партияның өкілі Ф.Рузвельт жеңді. Ол ... ... ... ... шығу үшін ... ... ... жүргізу
керек екенін түсінді. Ол Американдықтарды абыржудан сақтандырып белсенді
әрекеттер жүргізуге ... Егер ... ... ... барынша қатыссын десеңіздер, аман қаламыз десеңіздер реформа жүргізу
қажет деп үғындырды.
Ф.Рузвельт Американ халқына былай деді. ... ... ... к ... ... долгом соуги по отношению к ... ... из ... ... ... в ... о гражданах,
оказавшихся жертвамы неблагоприятных обьстоятельств» [1].
Президент болған Рузвельт ... ... ... ... ішкі ... салдарынан басталып, 20-жылдардағы
республикандықтардың саясатының арқасында күшейгенін дәлелдеу мен болды.
Жаңа ... ... ... ... ... мен адамдарды
өзіне тартты. АҚШ-та жүргізілген ол жүргізген жаңа бағыт Батыс Европалық
елдерде жүргізілген ... ... ... ... ... қоса ол 1880 жылы ... жол ... бақылаудан және
Т.Рузвельтпен В.Вильсон реформаларынан басталатын реттелетін экономиканың
ұзақ жолының аяқталуы болды. «Жаңа бағыттағы» шын ... ... ... өз ... ... ... болды [2]. Бірақ ... ... ... ... жүргізілді, ал кейбіреулері тіпті бір-біріне қайшы
келді. Шешім ... мен оны ... бар ... қарамастан, «Жаңа
бағыт» еркін талқылау мен ... ашық ... қала ... Бұл ... өз мемлекеттерінің әрекеттеріне қызығушылығын қайта
оятты.
Рузвельт президенттік ант бергенде ... ... және ... ... ... еді. Елде ... орын ... еді. Ауыл шаруашылығы
мүлдем күйреген еді. Осыларды жөндеу үшін шешімді ... ... ... ... ... ... ... ауылшаруашылық және банк финанс
жүйесі реттке келді. Бұның бәрі Ф.Рузвельттің ... ... ... ... ... ... еді. Америка халқы Ф.Рузвельттің елді
тығырықтан алып ... ... ... оны ... мерзімге де президент
етіп сайлады.
Диплом жұмысы алдына мынадай мақсатар қояды: Диплом жұмысы Америка
Құрама ... ... ... елеулі орын алған 1929-1933 жылдардағы
бүкіл дүниежүзінің капиталистік ... ... ... ... ... ... ... тигізген әсері және 1932 жылы сайлау
барысында республикандықтар жеңіліп, демократтар өкімет басына келген соң
елдің ... ... ... оның ... ... ... ... бағыт» саясатын жүргізудегі табандылығын ол ... ... ... мақсат етеді.
Диплом жұмысының міндетті: - Дүниежүзінің алып ... ... «ұлы ... ... ... ... құлдырауын,
жұмыссыздықтың орасан зор орын алғандығын ашып көрсету;
1929-1933 жылдары бүкіл дүниежүзілік экономикалық дағдарыс салдарынан
күйзелген ... ... ... одан әрі ... жол ... ... «Жаңа бағыт» саясатының мән- мағанасын, оның америка
халқының тағдырында алар орнын ұғындыру болып табылады.
Диплом жүмысының тарихнамасы КСРО өмір ... ... ... ... ... ... ... Штаттары туралы қызығушылықтар нәтижесінде
көптеген зерттеулер дүниеге келген. Ол зерттеулер Кеңестік ... ... ... шын ... ... ... бола тұрса да елдің
өміріндегі президенттердің атқарған қызметтері тарихтан алып тастау ... еді. ... бірі 1979 жылы ... ... көрген А.Э.Иванян. «Белый
дом. Президенты и политика» деп аталатын еңбек болып ... Онда ... ... ... ... сөз ... Кеңес дәуірінде
жарық көрседе еңбекте Франклин Рузвелттің «Жаңа бағыт» реформасын орнына,
мәніне өз ... ... ... «Жаңа бағыты америка халқын
депрессиядан алып шыкқан батыл шешім» деп әділ бағасын береді [3]. Американ
тарихына ... өз ... ... ... еңбектің біріне 1990 жылы
Москвадан жарық ... ... «Эра ... ... в США 1933-1952гг» деп аталады. Онда автор демократтар
басқару тұсының ... ... ... ... ... Франклин Рузвельттің II дүниежүзілік соғыс кезіндегі
еңбегін ерекше бағалап, оның президент болған алғашқы ... ... ... ... ... ешкімге ұқсамайтын батылдығымен
табандылығын ашып көрсетеді [4].
Диплом жұмысын жазу барысында көп ... мен ... ... ... алынды. Интернет жүйесі арқылы алынған мәліметтер меи
материалдарда Франклин ... ... ... ... ... табандылығы, бір беткейлігі шынайы тарихи құжаттар ... Осы ... ... ... мен бұл тақырып студент жастар үшін
Америка Құрама Штаттатары, оның ... ... ... ... ... түстіне сенемін. Оның өмірі, халықаралық аренада
ұстанған ұстанымы болашақ саясаткерлердің бәрін де қызықтырмай қоймайды.
1991 жылы ... ... мен ... ... ... арасында
дипломатиялық қатынастар орнағаннан кейін Қазақстандықтар осы ... ... ... ... ұмтылды. Оны білу үшін сол елдің тарихын
білуге тиіс болдық. Сондай мақсатта 1996 жылы Алматыдан «АҚШ-тың қысқаша
тарихы» деген ... ... ... Осы ... «1932 жылы ... ... ... шығудың жолдарымен себептерін талқылау ... жолы ... ... ... ... ... Елді күйзелістен
алып шыға алатын демократиялық партияның өкілі Франклин Делано ... ... ... жылы ... ... К. ... ... Халық пен ел»
деген еңбегі қазақ тілінде басылып шықты. Осы ... ... ... ... ... жан-жақты талдау жасалынған. Президент
әр төрт жыл сайын сайланып отырады. Оның екі мерзімге ғана сайлануға құқы
бар. ... ... ... ... ... немесе көпшілік
партиясының өкілі болып табылады, көпшілік партиясының өкілі ... ... ... ... ... міне осы» ... жұмысының құрылымы: Кіріспе, екі тарау, қорытынды пайдаланған
әдебиеттер.
І- ТАРАУ. АҚШ XX ... ... ... ... ... дағдарыс
Бірінші дүниежүзілік соғыстың қорытындысы. Саяси экономикалық дамуы.
Бірінші дүниежүзілік соғыс АҚШ-ты халықаралық ... ... ... - АҚШ ... ... ... 1917 жылы сәуір айында кірді. 1917
жылы көктемде Америка әскерлері Еуропа ... ... ... ... ... ... АҚШ-тың жерін қамтыған жоқ, экономикасы
ешқандай зиян шекпеді. АҚШ-тың соғыста адам шығыны өте аз ... ... 50 мың адам ... 230 мың адам ... ... соғыс жылдарында АҚШ-тың өнеркәсіп ... ... ... ... елдерінің соғыс тапсырмаларын орындап отырды.
Сондықтан американдық корпорация иелері шексіз таза пайдаға кенелді. 1914-
1918 ... ... таза ... 33,5 млрд ... ... Өнеркәсіптің
дамуының дүниежүзілік саладағы үлес салмағы өсті. 1919 жылы ... ... ... ... оның ... көмірдің 50%,
шойын мен болаттың -5/3; ... 3/2 —; ... 85% ... ... ... экономикалық күш қуаты артты. Сонымен
қатар, АҚШ каржы ... ... ... көптеп инвестиция арқылы
көмектесіп. өндірісін дамытуда. Олар каржы саласында АҚШ-қа ... ... ... ... ... соғысқа қажетті заем 11 млрд долларға жетті;
- Қанада мен Латын Америка елдеріне жеке ... ... 7 ... ... 20 ... ... елдеріндегі АҚШ инвестициясыныц мөлшері
18 млрд долларға жетті. Соғыстың АҚШ үшін ... ... ... ... көп ... ... АҚШ ... беретін елге айналды.
Соғыстың қорытындысында АҚШ дүниежүзіне өзінің саяси ... ... ... ... рынокты өз қолына ала бастады. АҚШ президенті
Вильсонның сөзімен айтқанда: ... ... ... ақша ... ақша ... ел ... билей білуі керек». Бұл саясаттың негізі -
АҚШ-тың дүниежүзілік гегемондық билікке шығуы болды.
Соғыстан кейін АҚШ ... ... ... ... ... ... ... либерал-реформаторлық бағыт ұстап, Американың қаржы капиталының
мүддесін қолдады. Сыртқы ... ... ... ... ... саясат жүргізді. 1918 жылы қаңтарда атақты «14 пүнкт» ... ... ... ... ... жылдарда АҚШ-та экономикалық дағдарыс кен етек алды, Елде
ереуілдік қозғалыс ... 1919 жылы елде 210 мың ... ... ол 1921 жылы 192 ... қысқарды. Жұмыссыздық 5-6 млн адамға ... ... ... адамдар саны 4,5 млн жетті. 1921 жылы АҚШ-та
екі коммунистік партия бірігіп, бір ... ... ... дағдарыс
жылдарында демократиялық қозғалыс кең етек алды. Ереуілдік ... ... ... (АЕК) ... ұйымы басшылық жасады.
Экономикалық дағдарыс президенттік сайлау қарсаңында ... ... ... ... ... ... ... түсті. Вильсонның
демократиялық партия үкіметінің, халықтың алдында ... түсе ... ... ... 2-і күні АҚШ-та президенттік саилау ... ... ... ... 16 млн ... ... демократиялык партияны
қолдап 9 млн сайлаушылар дауыс ... 8 жыл елді ... ... ... ... АҚШ президенті болып республика партиясынан Уоррен
Гардинг (1865-1923) сайланды. Вице-президенті болып ... ... ... ... ... ... кейін де елдегі экономикалық дағдарыс
жалғасты. Ірі монополияға сенім ... ... ... ... ... 1923 жылы елді аралап жүрген кезде, аурудан Гардинг қайтыс
болып, оның орнына вице-президент Кулидж ... ... ... ... ... жылы АҚШ-та президенттік сайлау болып, республикалық партия екінші рет
жеңіске жетіп, Кулидж президент болды.
1924 жылы ... ... ... ... ... ... ... ықпалы күшейді. Ереуілдік қозғалыс жеңіліс тапты. Жалпы
демократиялық қозғалыс сайлаудан кейін әлсіреді. Экономикалык ... ... ... ... бөлуге кірісті. Экономика құрылымын өзгертіп, ішкі
өндіріске капиталды салып, жаңа ... ... ... ... ... ... жасады. Өнеркәсіптің жаңа салалары: ауыр ... ... ... ... ... ... бөлінді. Өнеркәсіп
өнімдерін өндіру тез өсті. ... 1923 ... ... ... қорыту
45 млн т; 57 млн т артты; ... ... 71 млрд квт сағ, 117 млрд ... ... Жалпы өнеркәсіп өнімі 70% артты. АҚШ өнеркәсібі дүниежүзінде
өндірілген өнімнің 48%-ын шығарды. Сөйтіп, капиталистік ... ... ... ... Ғылым мен техниканың жаңа жетістіктерінің өндіріске
тез енгізілуі автомобиль шығару Америка ... ... ... ... ... ... ... Фордтың атымен шықты. Жаңа
конвейерлік жүйенің енгізілуі, өндірістің үздіксіз жургізілуі өндіргіш
күштердің артуы, ... ... ... ... ... орынға
алып шықты. Мысалы: 1913 жылы 485 мың. ал 1921 жылы, 1.6 млн, 1929 жылы 5,4
млн автомобиль шығарылды. Форд ... ... ... ... ... ... ... шығарылатын болды. Өнеркәсіптің химия, самолет ... ... ... ... 1928 жылы ... ... ең жоғарғы деңгейіне жетті. «Американдық гүлдену заманы басталды»
деп ... АҚШ ... ... жылы ... ... ... сайлауда республикалық партия
жеңіске жетіп Герберт Гувер елдін ... ... ... ... ... үмітін ақтай алмады. АҚШ ... ... ... іздеген «миллионер үкіметі» одан еңбекші халық ... ... ... ... ... ... елдің дағдарыстан
мемлекеттік қолдау арқылы шығуынан бас тартты. Еңбекші халықты әлеуметтік
жағынан қолдауга және жұмыссыздарға ... ... ... ... Гувер
үкіметі реакциялық саясат ұстады. АҚШ фермерлерінің талабын орындау үшін
1929 жылы ... ... ... арқылы «Ауыл шаруашылык тауарларын өткізу
туралы» заң қабылдады. Жаңа заң ... ... ... ... ... Фермерлердің өнімдерін сатып алу жэне рыноктағы артық
астықтың ... ... үшін ... фермерлерге 500 млн доллар бөлді.
Фермерлерден сатып ... ауыл ... ... ... сақталды. Қоймаларға 257 млн т. бидай, 1,3 млн т. ... ... ... ... ... базарға шығаруды тежеді. Халық
арасында аштық басталды. Үсақ және орта ... ... ... ... ... ... ғана қолданылып. көп ... ... ішкі ... ... ... ірі ... жеңілдіктер жасады. Жеке меншік компанияларына жеңілдетілген несие
берсе, корпорация иелеріне салық мөлшерін азайтты. Шет елдің ... ... ... ірі ... ... тауарларының бағасын кетерді.
Ірі монополияларды мемлекеттік субсидия (көмек) арқылы қолдап отырды. Гувер
үкіметі ... ... ... ... ... ... оған ... қойып отырды. Бұл саясатты АҚШ-та кейіннен
Рузвельт үкіметі толық жолға қоя алды.
Гувер үкіметінің ... ... ... ... ... жүргізілді. Қаржы-ақша саясаты АҚШ-тың халықаралық қатынастағы
орнын нығайтты. Шет елдерге АҚШ ... ... ... жылы шет елге шығарылған инвестиция мөлшері 16,5 млрд доллардан 27
млрд ... ... ... ... Латын Америкасы елдеріне көптеп
шығарылды. Бүл АҚШ монополистеріне шексіз пайда ... ... ... бұл ... ... бақылауын күшейтті. АҚШ үкіметі Қиыр
Шығыста Жапонияның ықпалын ... ... ... ... өз беделін көтеруге қол жеткізді. Бұл ... ... ... ... ... ... әкеліп соқты.20-шы жылдарда АҚШ-тың
Еуропа елдерінде беделі нығая түсті Оған 1924 жылғы ... ... ... ... ... әсер етті. Германияға АҚШ-тың
займы несие қаржы-ақша көмегі берілді. Еуропада Германия арқылы АҚШ ... ... ... ... АҚШ ... ... ... берді.
1929-1932 жылдар АҚШ тарихына ұлы депрессия деген атпен енді. Дәл осы
жылдары АҚШ-ты экономикалық ... ... Ол ... ... ... курсының құлауынан басталды. Дағдарыс банк жүйесін,
өнеркәсіпті, ауылшаруашылығын ... 1929 ... ... ... ... ... ... басталды. Президент Гувер АҚШ-тың гүлденуі туралы
4 жылға арналған экономикалық ... ... соң 4 ай ... жатып
Америка дағдарысқа ұшырады. Американдық гүлдену күйреу табалдырығының
алдында тұрды. ... ... ... Осы ... ... күн ... акцияның саны 8200 мыңнан асқан жоқ. 2 қазанда 12800 мың ... ... ірі ... ... бастаған банкирлердің тобы биржаны
миллиондаған долларлармен ... ... ... Экономист Дж. Кейнс
акцияның құлдырауы алып ... ... ... алып ... ... қаржысы өндірісті инвестициялауға жұмсалды. Алайда осыған қарамастан
қаржыландырудың біраз бөлігі ... ... 1929 жылы 29 ... мың акция сатылды. Дәл осы күні сатылған құнды қағаздардың саны 24
қазанға дейін әр күні сатылғандардан екі есе көп ... ... ... ... да ... Едәуір алып компаниялардың өнеркәсіптік
акциялары 53%-ке ... 24 және 29 ... ... ... көптеген
бағалы қағаздық жағдайларды жойды. Мыңдаған американдықтар кедейлерге
айналды. ... ... ... ... ... ... ... қайшылығы өндірістің қоғамдық сипаты мен иеленудің жеке меншіктік
формасы ... ... ... ... дағдарыс кезеңінде буржуазиялық
қоғамның экономикалық қайшылықтарының шиеленісуінің көріністері:
* капитапистік рыноктың тұтыну көлемінен қалып қоюы;
* өндіріс қуатының үнемі ... ... ... даму ... ... ... ... артықтығы;
* өндірісті шектеп, жоғарғы монаполиялы бағаның сақталуы;
• сатып алу қабілеттілігінің құлдырауы;
1929-1933 жылдардағы АҚШ экономикалық дағдарыстың алғы ... ... ... ... ... ... ... тұрақтану
кезеңінде туындаған. І-дүниежүзілік соғыс кезеңінен ... ... өсуі ... ... өсуіне І-дүниежүзілік соғыс және
техникалык прогресс әсер еткен. АҚШ І-дүниежүзілік ... ... ... орталығына айналды және соғыста байыды. Соғыстан
кейін АҚШ ... ... ... ... Осы ... ... ... және Американ континеті мен одан өзге жерлерде капитал ... ... ... ... ... инвестициялары автомобиль, химия, мұнай, көмір
салаларына салынды. Кәсіпорынның күші өндірістің қуаттылығынан қалып қойды.
Техникалық прогресс капиталдың құрылымдық өзгерісін тудырды. Оның ... ... ... ... ... көбейді. Оның нәтижесі жұмысшы
күштерін өндірістен ығыстырды, жалдамалы еңбек рыногында сұраныс ... ... ... өсуі ішкі ... ... Тұтынушылардың сатып
алу қабілеті кеңейген рынокқа ... ... ... ... ... ... көп шығара бастады. Бірақ олардың
жалақысы аз мөлшерде өсті. Соғыстан кейінгі ... ... ... ұзақ
уақытқа кредитке бере алды. Өнеркәсіп өнімдерін өткізу қиындығы американ
империализмін экспанцияға итермеледі. ... және ... ... ... ... бәсекелестіктің өсуі халықаралық товар айналымы
механизмінің бұзылуы және төлем баланстарының өзгеруі-осылардың бәрі ... АҚШ ... ... ... ... ... ... Көптеген сауда және өнеркәсіп ... ... ... ... ... мен фабрикалар жабылды. Баға адам
айтқысыз құлады. Жалақы азайды, жұмыссыздық көбейді. Солай бола тұрса ... ... ... 1932 жылы ... ... өндірісі 46%-
ке қысқарды. Дағдарыс банкроттықтың жаппай толқынын бастады. ... 135 мың ... ... 5750 банк ... ... ... ... есе кеміді. Жұмысшылардың жағдайы олардың өмір сүру деңгейі төмендеді,
елде ашаршылық және ... ... ... ... аграрлық
дағдарысқа ұласты. Бидайды жинау 36%-ке азайды. ... ... ... ... ... ... ... фермерлер табысының 40%-
ті қарыздары мен салықтарын төлеуге ... 1930 жылы орын ... ... ... ... құртты. Бірақ құрғақшылық ауылшаруашылық өнімдерінің
бағасын құлдырауын тоқтата алмады. Елдегі жағдай ... шара ... ... ... ... өнеркәсіп салаларында бағаның құлдырауы
өндірістің қысқаруымен салыстырғанда онша ... ... ... алғашқы жылдарында өндірістің шоғырлануының төмен ... баға ... ... Жұмысшылардың нақты жалақысы 60%-ке
азайды. 1933 жылы жұмыссыздардың саны 17 ... ... ... жеке
табысы екі есеге дейін азайды. Оның салдарынан қарыздарын төлей алмаған 1
миллионнан ... ... ... ... қосқанда) жерлерінен айрылды.
Жерден айрылған фермерлер күн көру жолдарын іздеп қалаға ағылды. Жұмыс таба
алмаған олар жұмыссыздар армиясының санын көбейтті. ... ... ... ... ... әлеуметтік қамсыздандыру саясаты болмаған соң
мемлекеттен көмек ала алмаған олар қайыршыланды, ашаршылыққа ұшырады. Пәтер
ақысын төлей алмағандар қаланың ... ... ... Олар ... ... ... үйлер соқты. Оны «президент Гувер поселкалары» деп
атады. 1929-1933 жылдардағы дағдарыс ... ... ... мен ... ... түсуінен болды. Артық өндіру тұтынушыларды ... ... ... ... жоқ. ... ... алу ... туған еді. Қоймаларда сатылмаған азық-түліктер үйіліп жатты.
Бағаның төмендеуін және ... ... ... үшін ... жақты,
сүтті төкті. Дағдарыстан ұсақ және ... ... ... ... ... қиындықтарға қарсы тұра алды. Ірі капитал иемденген
олар корппорациялар өндірісті қысқартты, рынокқа ыңғайлана ... ... ... ... ... өздерінің бәсекелестерінің жағдайын
пайдаланып ірі монаполия иелері өз мүмкіндіктерін пайдаланды. Соның ... ... ... ... банкирлер мен өнеркәсіп иелеріне финанстық
көмек көрсету ... ... ... Осы ... кредиттік
компанияларды банкроттықтан сақтау үшін «Реканструктивная финансовая
корпорация» ... 1930 жылы ... ... ... ... жоғарғы таможниялық тариф қабылданды. Осы ... ... ... ... алмады. Экономикалық апаттан шайқалған
экономистер дағдарыстың себебін анықтауға, одан шығу ... ... ... қайталанбау құралдарын іздеді.
20-жылдарда Американың дамуы берік және тұрақты ... ... ... жылы ... ... ... ... «Ұлы депрессияның» басы ел
басшыларының оптимистік болжамдар жасауын тоқтатпады. Алайда депрессия
күшейе берді: миллиондаған ақша ... ... өмір бойы ... ... 1932 жылға қарай жоғалтылған бағалы ... ... 75 ... долларға жетті. Іскерлер кеңселері жабылды,
фабрикалар жұмыстарын тоқтатты, банктер күйзеліске ұшырады, ... ... ақша ... ... ... ... ... АҚШ тарихы
баяғыда ұмыт қалған 1870 ... ... ... ... ... ... кейін есін жинаған адамдар болған жағдайдың
себебін іздей бастағанда, елдің гүлдену барысында зиянды үрдістердің ... ... ... ... өндіріс күштерінің өсу деңгейі мен тұтыну
деңгейінің арасындағы үлкен айырмашылықта болды. Соғыс кезінде және ... ... ... ... ... ... ... өнімнің
мөлшері американ фермерлерінің, жұмысшылары мен қызметкерлерінің сатып
алушылық қабілетінен асық түсті. ... мен ... ... мол ... ... ... акциялармен, қолғалмайтын мүліктермен алып-
сатарлық жасауға жұмсады. Бағалы ... ... ... ... ... ... мекемесін жермен-жексен еткен бірінші
жарылыстардың бірі болды.
1932 жылы президент ... «Ұлы ... ... жолдары мен
себептерін талқылау айтысьшда Герберг Гувердің жолы болмады - ол президент
орнына биржалық күйзелістің ... 8 ай ... ... де, ... ... ... үшін бар күшін салды. Алайда Гувер
экономикадағы ... ... ролі ... ... ... болып, шешуші дараларды қабылдай алмады. Оның ... ... ... ... ... ... штатының губернаторы
орнында атағы шыққан оппоненті Делано Рузвельт депрессия ... ... ішкі ... ... ... ... саясатының арқасында күшейгенін дәлелдеумен болды.
Экономикалық дағдарыс елдің ішкі ... ... ... ... ... ... өзінде-ақ демократиялық партия конгресстен көп орынды жеңіп
алды және республикандықтармен ... ... ... ... ... ... ... жергілікті баскару органдарға жауап беретін
болса да, сайлаушылар оларды онша көп қолдамады. ... ... ... есін жинаған демократиялық партияның босстары
қалыптасқан жағдайды пайдаланып республикадықтардан Ақ үйді ... ... ... ... ... ... ... «жалқау-
президент" деген ат тақты, сол тағылған аты оған көпке дейін сақталып қалды
[7]. Елдегі жағдай және ... ... ... ... ... ... мен ... жүзеге асыруға қолайлы жағдай
туғызды. Демократтардың Ұлттық комитетінің пресс - хатташысы Михелъсон мұны
былай деп ... ... был ... нам ... ... есть"[8].
14 маусым 1932 жылы республикандық делегаттар Чикагоға ... ... ... қойған таңдауды бекітті. Осы жылдың көктемінде
басталған партияның ішінде Кулидждің ... ... ... ... ... ебер басып тастай алды. Сенаторлар ... ... ... ... партияның "прогрессистері"
партиялық аппаратқа да бақылау қоюды қолдан шығарып алды, Гуверді ... ... ... ... жұмыссыздары делегаттардың лимузиндермен
съездің бір залынан ек шні залына дейін ... ... ... ... ... өте ... тұрды. Съездің жұмысы әбден
дайындалған жоспар бойынша өтті. Партияның ... ... ... ішкі және ... саясатын барынша қорғады, американ ... ... ... ... Европадағы жағдай мен Европа
үкіметтерінің экономикалық саясатын айыптады. Съезд жұмысының ... ... ... ... көшті. Төрағалық етуші трибунадан
салтанатты түрде Гувердің кандидатурасын ... ... ... бірі ... ... ... ... ұсынған кезде
залдағы барлық микрофондар кенеттен өшіп қалды. Бұрынғы ... ... ... ұсынған екінші бір делегатты полиция залдан қуып
шықты. Партияның саяси ... мен ... ... ... өз ... берді. Съезд делегаттарының басым көпшілігі өз
дауыстарын Герберт Гуверге берді. Ешқандай қиындықсыз ... ... ... ... да бекіді. Республикандық партияның мүшелері
1932 жылғы партияның ұлттық ... ... ... еске ... Чикагалық
"Трибюн" газеті республикандық платформаны "дөрекі алаяқтық" деп көрсетті
[9].
Белгілі американ журналисті Уилл Роджерс 1932 жылғы президенттік ... ... ... ... ... ... сипаттайды:
"Демократтар сайлауыларға жеңіске жеткен күнде істейтін жұмыстары туралы
уәде бере алады. Ал ... олар ... не ... алатындығы,
содан соң неге істей алмағандығын түсіндірулері талап етіледі". Сайлау
алдындағы жағдайдың ... ... ... ... көп
көмектесті.
1932 жылғы сайлауға демократиялық ... ... ... ... ... ... ... келді. Партияның финанстық
қайыршылық жағдайымен және елдегі кең ... ... ... бір ... деп ... ... ... сонда, бізде
дауыс бар да, ақша жоқ. Қазіргі туындаған жағдайда менің ойымша президент
Гуверге партияға кажетті ақшаның ... ... ... сату ... ... ... ал ақша ... қажет болып табылады"[10].
Республикандық съезд аяқтала салысымен, Чикагаға ... ... ... ... ... ... ... белсенді әрі жас екенін көрсетті. ... ... ... ... ... ... екендігіне
сенім де әсер етті. Демократтардың кандидаттары аз болған жоқ. Сонда да,
Нью-Йорк штатының губернаторы Франклин ... ... ... ... ... ... жатты.
Президенттік сайлаута дауыс берген кезде, "өз бетінше жүріп-тұра
алмайтын мүгедектің президенттік ... ... ... ... пікірі ешқандай шешуші роль ... тиіс ... ... ... ... ... маңызды мән берідді,
Рузвельттің жақын көмекшілері үш ірі ... ... ... медициналық тексерудің нәтижелері ... ... Оның ... ... ... ... ... алып
қарағанда да, қандай жауапты қызмет болса да атқара ... ... ... ... өз ... жүре ... туралы, бұл нақты жағдайда
ешқандай кедергі келтірмейді, ол бір көзі жоқтықтай ғана әсер ... ... ... кандидаттарға қарағанда 49 жасар Рузвельттің көп артықшылығы бар
еді — бүкіл елге әйгілі фамилия, оның дара ... ... және ... ... ... ... және ауыр
сырқатты жеңе білгендігі, елдегі атақты адамдар арасында туыстық-семьялық
байланыстар.
1931-1932 ... ... ... ... ... пікірді сұрағаңда,
көптеген америкаңдықтар Рузвельт пайдасына өз симпатияларын ... ... ... ... ... ... ... бойынша саяси топтар мен
АҚШ-тың қалың көпшілігі алдыңғы ... ... ... ... басты қарсыласы бұрынғы оның одақтасы және
қамқоршысы Альфред Смит болды. Оны ... ... ... ... ... ... штаттары қолдаған өкілдер палатасының спикері оңтүстіктік
Джон Гарнер қолдады. Дауыс берудің үш ... ... ... ... дауысқа ие болмады. Сондықтан Гарнер өзіне ұсынған вице-
президенттік постқа ... өз ... ... Рузьвельтке берді.
Бұл съездегі ... ... ... ... ... АҚШ ... кандидат болып бекітілді. Съезде ... ... ... заңды" алып тастады, экономикалық сипаттағы көп проблемаларды шешу
жөніндегі ... ... Оның ... жұмыссыздар мәселесі,
антитрестік зандарды ... және ... ... ... ... ... қысқарту сияқты мәселелер бар. ... ... мәні ... республикандық әрекеттің программасына
қарама-қарсы болып ... ... ... бұрынғысынша
Гувердің американдық индивидуализмі жатты. Чикагодағы съездің соңғы күнінде
қалыптасқан традицияға қарамастан ... ... ұшып ... ... ... тікелей катысты. Съезд залындағы трибунаға шығып,
ол; "Мен, кандидаттың оған ресми ... ... ... апта бойы бар
жайдан хабарсыз қалуға тиіс, деп көрсетілген қалыптасқан традицияны бұзып,
біздің алдымызда тұрған міндеттерді шешу ... ... ... ... ... ... мен мұны ... сондықтан маған
білдірген сенімдеріңіз үшін, алғыс айтқалы ... ... ... ... ... ... да символистік болып табылсын. Осы кезден
бастап ақымақтықпен жасалған традицияларды бұзу біздің ... ... ... Оның ... алдындағы жағымды қоңыр даусы бүкіл елге
жайылды, Рузвельт ... рет ... ... ... ... ... берді
[11].
Демократтар съезді аяқталысымен Рузвелът бүкіл елді аралауға ... ... ... дейін 36 штатты шығыс жағалаудан ... ... 27 ... ... және ... ... хабарламалар жасады.
Саясат және экономиканың әртүрлі ... ... ... ... кеңесшілер тобының аркасында демократтық ... ... ... өте ... ... жөне ... қоғамын толғандырған көптеген
сұрақтарға жауап ... ... ... "ми ... ... және ... ... атап көрсете отырып, ... ... жеке ... мен ... төжірибесін бағаламауға
болмайды. Өйткені ол кез-келген жағдайда ... ойды айта ... ... ... кезінде адамның іс үшін, жігерін, қабілетін, денсаулығын
кажет еткен жұмыстарды атқарған Рузвельт, өзі туралы АҚШ ... және ... ... ... ... ... деген алып-
қашпа сөздерді жоққа шығарды. Әсіресе тағдырдың ауыр соқысына қайыспаған
шешен сөзді, жігерлі адамның ... ... ... ... ... ... кандидатының түр сипаты станцияларда Рузвельттік ... ... ... оған ... ... ... Халық осындай ауруды жеңе
білген ... ... ... ... да сауықтыра алады деп ... ... ... ... ... еді. Рузвельт өзінің бар
түр-сипатымен егер өмір сүргің келсе, Бұлай істеуге болмайды, деп тұрды.
Өзінің әрекет программасын ... ... ол ... ... ... жеке ... елдегі күрделі экономикалық ситуация жағдайында
әрекетіздігі үшін сынауын тоқтатпады. Өзінің 1932 жылы ... ... ... ... 1929 жылдың қазанында басталды, президенттің
қолында үкіметтің ... ... ... құралдары бар еді. Осы күннен
1931 жылдың 31 желтоқсанына дейін ... ... ... үшін ... істеген жоқ, Тек өзі ғана ешнәрсе істемей қойған жоқ, дәл осындай
позицияны конгресс те ұстанды"[12] деп көрсетті. ... өзін ... ... орындай алмаған істерді жүзеге асыратындығы туралы
американдықтарға уәде ... ... ... ... ... ... ... фермерлер мен жұмысшыларға мемлекеттік жәрдем
ақыны, банк системасы мен барлық адамдар өз өмірлерін қамтамасыз ететін
каражат табу ... ... ие ... ... ... орнату реформасын ерекше атап көрсетті. Рузвельттің уәдесі жалпы
сипатта болды, бірақ оның ... ... ... күткен өзгерістер
үмітін тудырды.
Сыртқы саясат мәселелері 1932 жылғы ... ... ... онша
маңызды роль атқарған жоқ. Негізгі екі кандидат та бұл мәселенің ... ... ... роль ... ... Сондықтан олар
бұл мәселені өз платформаларында сипап қана өтті.
Республикандық ұлттық сьезд кандидатурасын ұсынған соң, ... ... ... қызу ... халық алдында, үш-төрт рет қана
программасы бойынша сөйлеумен ғана тиылды. 1932 ... ... ... хатшысы Стимсонға оның ойынша Рузвельт мықты тұлға емес, ... көп ... таба ... ... ой ... ... ... АҚШ-тың шығыс
штаттарының іскер топтары қолдамайды, бұл деген сөз оның ... ... ... ... 1932 жылдың тамызына қарай Гувер Рузвельттің тұлғасына
деген және оның сайлаудағы жеңу мүмкіндігіне өзінің ... ... ... ... ... ... біз Рузвельт туралы қорқынышты оята
алсақ, онда біз бұл сайлауда жеңіске ... Егер олай ... ... жету үшін ... бар ... іске ... өйткені жеңіс
ұлттық мүдде үшін қажет. ... ... ... үш ... яғни ... -
қарашаға дейінгі, Гувер тоғыз программалық баяндама жасады.
Оның сөйлеген сөздерінің ... ... ... ... ... ... республикандық әкімшілік ықпал етті
деген айыптауынан ... және ... ... мен оның ... үшін сынау болды. Гувер Кеңестік Ресейден товарлардың ... ... ... ... ... ... ... деп көрсетті.
Осымен ол Кеңестік Ресейдің экономикалық системасы өнеркәсіп өндірісін,
экспортты, импортты ... ете ... ... ... ... ... емес деп өзі ... ұмытты. Ол сөзінде Рузвельтті демагог, қауіпті
радикал ретінде көрсетті
Сайлау күні жақындады, соңына ... ... ... адал ... ... сөйлеген сөзінде: "Бұл сайлау алдындағы компания. бұрынғыдан
бөлек, өйткені ол екі адам арасындағы тартыстан, екі партия ... ... Бұл ... ... екі философиясы арасындағы
тартыс." Сайлау күндерінің ... ... ... ... американдықтарды ұлттық радио бойынша әртүрлі үміт тудыратын "жалған
құдайға" нанымдырулардан ... және ... ... ... бүлдіргіш топ күштерін сынады, алда болатын ... ... ... ... ... ... әсер етеді деп мәлімдеді.
8 қараша 1932 жылы күткендей-ақ ... ... ... ... үшін Гуверге қарағанда (оған 15,7 млн. адам) 7 млн. ... млн. ) ... ... берді. Социалистік партияның кандидаты Н.Томас 900
мыңға жуық, ал коммунистік партияның кандидаты ... ... 103 ... ... ... Ұсақ ... ұсынылған калған төрт кандидат 176,5
мың дауысты өзара бөлісті. 8 қараша күні ... ... ... ... ... телеграмма салды: "Поздравляю вас с
предоставленной вам возможностью послужить стране и ... вам ... на ... ... В целях, близких всем нам, я буду всегда
готов оказать любое содействие"[13].
Осылайша республикадықтардың өкімет басынан ресми түрде ... ... ... ... ... ... ... осыған сәйкес бабына
сай президенттің қызметке отыру ресми күні 4 ... ... 1933 ... ... инициативасы бойынша сайлау мен қызметке ... 4 ай өте көп деп ... АҚШ ... 20-шы ... ол ... президенттің қызметке ресми кірісуі 20 қаңтар болып
белгіленді. Яғни сайлаудан ... ... ... ... Осы 4 ... кейін және кейінгі екі ... елде ... ... қолында болды. Демократтар америка конгресінің екі палатасында да
1952 жылға дейін көпшілік болды.
Демократтардың тұсында қартайған адамдардың жұмыссыз қалу ... ... ... қорғалмағандығы қоғамды көптен қобалжытты да 1935 жылы
әлеуметтік ... ... заң ... ... көптеген
ережелеріне 65 жасқа жетісімен аздаған зейнетақы төленді. Зейнетақы қорына
ақша салуды іскерлер мен ... ... ... ... ... ... ... жұмысшыларға көмек беретін федеральдық қор әдейі салынатын
салықтан құралды, ал оған ... ... ... ... 1938 ... әр штат жұмыссыздықтан сақтандырудың өздері ұйғарған бір ... ... ... 30 ... ... келген қуаңшылықпен күресу үшін
үлкен су қоймаларын, гидроэлектростанциялары үшін үлкен және ... су ... ... ... су рессурстарын жалпы бақылау
туралы заң қабылданды.
«Жаңа ... ... тек ... ғана ... ... Соған қарамай 1936 жылғы сайлауда Франклин Д.Рузвельт
1932 жылға қарағанда ... ... ... 1932-38 ... «Жаңа
бағыт» американың мемлекттік өкіметінің жалпы ... ... ... ... ... ... ... жауапкершілігі деген
принципі қолдау тапты.
1.2. Демократтардың өкімет басына келуі
АҚШ-тағы дағдарыс жылдарында кезекті Президент ... ... ... ... республикалық партия Гувердің ел
алдындағы атқарып жатқан қызметін мақтаумен ғана ... ... ... ... сайлаушының көз алдында өтіп жатты. Күн санап
республикалық партияның ... түсе ... ... ... ... үгіт-насихат жүмысы халық арасында жандана түсті. ... ... ... ... ... күн ... жатты. Демократиялық партияның сайлау бағдарламасы еңбекші халық
алдында жаңа реформалық бағытты ... ... ... ... Нью-Йорк штатының губернаторы Франклин Делано Рузвельттің
кандидатурасын ұсынды.
Ф.Рузвельт сайлау ... ... жаңа ... ... ... ... ... миллиондаған кедейленген халықтың мүддесін қорғау
деп түсіндірді. Реформаның жаңа ұраны тарихта «жаңа бағыт» [14]. деп атап
Ф.Рузвельттің жаңа ... ... ... онша ... ... жоқ.
Сондықтан бірден саяси қайраткерге айнала алмады ... та ... ... жумысының барысында, экономикалық дағдарыстан
шығудың жолы ... ... ... ... ... ... экономиканы дағдарыстан шығарудың бірден-бір жолы екенін сайлаушылар
да түсініп, Ф.Рузвельттің саяси ... өсе ... ... ... сөзінде Ф.Рузвельт елдегі азаматтық қүқықтың сақталуын, оған
мемлекетің жауапкершілікті күшейтуі керектігін ... ... 1932 ... ... 23-і күні Сан-Франциско қаласында сөйлеген сөзінде
«экономикалық жоспарлау» идеясын ... XX ... ... ... ... ... енгізудің қажеттілігін айтты. «Әрбір
адам өмір суруге құқықты, сондықтан үкімет әрбір ... ... ... ... көре ... ... керек, қоғам байлығы халык үшін
қызмет жасауы қажет» - деді. Америка мемлекеті халықтың әлеуметтік мақсаты
үшін жүмыс атқаруы керек, ... ... ... үшін мемлекеттік әлеуметтік
жүйе қалыптасуы қажет екенін айтып ... Жаңа ... ... ... - ... ... қорғау саласындағы реформа жургізу екенін
сайлаушылар алдында сөйлеғен сөздерінде әр ... ... ... партияның сайлау бағдарламасы халық алдында сенімсіздік
тудырып, ... ... ... ... ... ... Ол
либералдық реформа саясатын батыл жүргізуді талап етті.
1932 жылы қазан ... ... ... ... өтті ... ... ... өкілі Ф.Рузвельтті қолдап 22,8 млн
сайлаушылар дауыс берді, ... ... ... ... 15,8 ... ... берді-Ф.Рузвельт жеңіске жетті. Демократиялық партия
конгресінің екі ... да ... орын ... 1933 айының 4-і күні
Ф.Рузвельт президенттік қызметіне кірісті. [15].
Рузвельт ... ... ... АҚШ ... ... ... ... қызықты оқиға айтылады. Франклиннің әкесі бірде,
өзінің жалғыз баласын президентке таныстырады, Жеті жасар баланы ... ... ... оған ... ... ... ешуақытта президенті
болма деген тілек білдіреді. Отырғандар мұны күтпегендікген қатты таң
калды. Кливленд Рузвельттің анасының үмітіне ... ... Оның ... ... ... ұлын ... саяси карьераға дайындады және оның
болашағының жарқын болатындығын жорамалдады. Көптеген ... ... ... ... болуын армандайтын, алайда соның ішінде Сара
Деланоның арманы орындалды. Оның саяси карьерасына аристократиялық тегі мен
байлығы да өз әсерін ... ... сол ... сай ... ... ... бір тармағы Теодор Рузвельт АҚШ-қа президент болғанда Франклин
19 жаста еді. Оны Рузвельтер семья ішінде "Тэд ... деп ... ... "Тэд ... ... ... карьерасы жас Франклинге үлгі болды[16].
1920 жылы 38 жастағы Ф.Рузвельт демократиялық партиядан ... ... ... ұсынылады. Алайда сайлауда республикадықтар жеңіске
жетеді. Тек 1928 жылы, ол Нью-Йорк штатының губернаторы ... соң ... ... ... бастады. Ф.Д.Рузвельттің демократиялық партиядан
президенттік қызметке бірден-бір ... ... ... туралы
әңгімелер көбейді. Рузвельттің позициясы әсіресе 1930 жылы Нью-Йорк штатына
кезектегі губернаторлық ... ... ... соң, ... ... ол ... өзінің бәсекелесі республикадықтардан 3,5 млн. ... ... Осы ... соңғы нәтижесін алған соң, ... ... ... төрағасы Джеймс Фарли енді ол келесі президенттік
сайлаудан ... ... ... ... ... ... ... Ол ешкім
қол ұшын бермесе де келесі президенттік сайлауда Рузвельттің ... ... ... мен өгей ағасы өлген соң, Франклин Рузвельтке 600 мың
долларға жуық мұра қалды. Оның ... оның ... бір ... ... ... бар еді. ... мәні ... Нью-Иорк штатында
губернаторлық қызмет оны демократиялық ... ... ... ... ... Өйткені 1929 жылы ... ... ... алғашқы жеңісінен соң, Рузвельт ... ... ... деп танылған. 1930 жылы сол сайлауда өзінің екінші
жеңісінен соң, ол ... ... ... ... ... ... бәрі бірдей Рузвельтті болашағынан
үміт күттіретін саяси қайраткер деп, ... жоқ. ... ... ... ... ... беделге ие болған саяси шолушы ... ... ... Америка Құрама Штаттарының президенті болуға
ұмтылған Рузвельт өте ... ... ... онда қажетті қасиеттердің бәрі
бар емес, деп сипаттайды. 37 жыл өткен соң, 1970 ... 80 ... ... ... ... туралы былай деп жазады; "Я считаю, что Франклин
Рузвельт был человеком, который столкнулся с ... ... но ... ... на ... высоте и осуществшей революцию в
американском обществе, оказывавшуюся в целом очень успешной"[19]. Франклин
Рузвельт Липпманның ... ... және дәл баға ... ... Липпманды
өте ашық әдемі жазады, бірақ ол әр уатта бір ... емес деп ... ... ... ... ... ... деп есептеді. Рузвельттің демократиялық партияның өзінің ішінде
де карсыластары аз болған жоқ. ... ... ... сәл азырақ бүрын
ғана президенттің әріптесі және қамқоршысы болған, Нью-Йорк штатыь ... ... ... жолы ... ... ... Смит те
бар. Ол демократиялық партияда Рузвельттің беделі өскендігін мойыңдағысы
келмеді. Ол ... ... ... ... ... ... бағыт"
жылдарында президентті сынаумен білдірді.
1933 жылдың 4 наурызы. АҚШ президенті қызметіне ... ант ... ... ... ... трибунаға баратын таққа Рузвельт коляскамен
жеткізілді. Рузвельт коляскадан үлкен ... ... ... ... ... бет ... ... үсақ-түйегіне дейін дайындаі ған
кестеге сай дөлмә-дәл өтті. Капитолия ... ... ... ... болашақ президентінің дене қүрылысындағы кемістікті көре алмады.
Олардың алдындағы трибунада самай шашы ағара бастаған ... ... ... түрды, салтанатты анттың өрбір сөзі жағымды дауысты қоңыр үнмен
репродукторлар арқылы ... ... ... ... ... ... ... болған соң, жиналғандарға программалық ... ... ... ... ... оны ораторлық искусствоның үлгісі ретінде көрсетті.
Рузвельт өз сөзінде былай деді: "Наступило время, чтобы сказать ... всю ... ... и ... Не ... нам ... ... от
честной оценки ситуации, в которой находится ... наша ... ... ... ... как она выстояла в прошлом, возродится и будет
процветать. ... ... мне ... делом выразить тывердую
уверенность в том, что ... чего нам ... ... является
страх, парализующий усилия, необходимые для ... ... ... ... дағдарысты жеңуге Америкада барлық мүмкіндік
бар деп Рузвельт американдықгарды сендірді. Онан кейін ... ... ... ... ... ... ... берді. Жұмысшыларды
жұмыспен қамтамасыз етуге, фермерлерге — ауьш шаруашылық энімінің бағасын
көтеруге, капитал ... - ... зиян ... ... уәде ... ... көршілік" сыртқы саясаты ... ... ... ... ... байланысты Рузвельт президенттің қолына
төтенше атқару комитеті билігін ... ... Бұл ... АҚШ ... ... бола ... ... қажет еді. Ол
американдықгарды депрессияға қарсы күресуге шақырды, олардың қатаң ... және ... ... адал орындауды талап етті.
Кейінірек Рузвельттің осы сөзін талдай келе, кейбіреулер американ
сайлаушылары ... ... ... көп ... ... оның ... ... атап көрсетеді. Онда тез әрекет ету, ... ... баса ... ... Осы ... ... ... өзі де, оған көмектескен оның кеңесшілері жаңа үкімет елді
терең ... ... ... үшін ... не ... ... ... жік-
жігімен көрсете алмады. Алайда Рузвельт жаңа ... ... ... ... комплексінде ең бастысын анықгай адды. Атап айтканда
елдің экономикалық өміріне ... ... ... ... Бұл ... ... ... мүлдем болмаған-ды [21].
Рузвельт сөзін аяқгаған соң, церемония барысында ... ... ... салы суға ... ... ... Гувер Рузвелыті кугтықгап,
залдан шығып кетті. Дәл сол күні ол ... ... ... ... ... ... соң салтанатты парад болды. Кейбір оның жақын
достары елдегі төтенше ситуация жағдайына байланысты ... ... ... жатпас деп, тойлады жасамауды ұсынды. Ал ... ... бас ... ... жаңа президенттің жұмысқа
кірісуіне байланысты традициялық салтанаттың толық ... ... ... ... керек.
ІІ ТАРАУ. ЕЛДЕГІ ЭКОНОМИКАНЫҢ ҚҰЛДЫРАУЫ
ЖӘНЕ "ЖАҢА БАҒЫТ"
2.1.ФРАНКЛИН ... ... ... ... ... партияның икемді тактикасы оларға жеңіс әкелді. Рузвельт
1932 жылы ... 22,8 млн. ... ... ... ... екі
палатасынд да көп орынға ие болды. Он екі жылдық үзілістен соң, ... ... ... ... ... [22].
1933 жылы наурыз айының 9-ы күні Рузвельт ... АҚШ ... ... ... ... бағыт» саясатын жүзеге асыру үшін жаңа
заңдарды ... Жаңа ... ... бірінші кезеңі ... ... асуы ... ... Бүл ... неғізгі мақсаты АҚШ-тың
қаржы-экономикалық дамуында корпоративтік ... ... ... ... ... өзгерістер жасау арқылы, либералдық
реформалар жасауға кірісті. Жаңа бағыт саясатының алғаш- ... ... ... ... ... ... қүру ... жүргізілді. Мемлекет қаржы-банк
жүйесін өз қолына алу үшін ... ... ... қүрды. Мемлекеттік
қаржы корпорациясы (МФК) арқылы ... заем алу ... ие бола ... Ол
үшін тек қана ірі банктердің мүмкіндіктері болды. ... ... беру үшін 5 млрд ... ... ... ... көмегін кез
келген банк алу қүқына ие бола алмады. Банк жүйесін ірілендіру ... ... ... ... ... банк ... ... арқылы 25 мың
банктен, бар ... 15 мың банк ... ... ... ала ала бастады.
1934 жылы доллардың алтын баламасын 40% арзандатты. Банк ... ... ... ... ... ... ... толық қаржы-
банк жүйесін өз қолына ... ... ... ... ... сатуға тыйым салды. Банктердің акцияларына мемлекет қатал
бақылау жасады. ... ... ... толық мемлекеттің бақылауына
көшті.
Әлеуметтік-экономикалық салада 1933 жылы ... ... 16-ы күні ... қабылдады. Бүл үлттық өнеркөсіпті қайта қүру заңы (НИРА) деп аталды.
Жаңа заң ... ... ... қүру үшін ... бақылау жасап,
өндірілген өнім мөлшері мен бағасын анықтап отыратын болды. Өнеркәсіп
иелері корпоративтік ... ... ... алды НИРА ... негізгі
бағыты жүмысшы табының әлеуметтік саласын қорғау болды. Бүл заңның ... ... ... ... ... ... сонымен қатар
үжымдық бірлестік келісімдерін жасауға толық құқықтарын белгіледі Өнеркәсіп
иелерімен келісім шарттарын жасап, ... және ... ... ... ... қалпына келтіру НИРА заңы жұмыссыздықты азайту туралы шаралар
жургізді. Бүл шараларды жүргізу үшін ... ... ... реттеу
(РWА) заңын қабылдады. Мемлекет бүл саладағы жумыстар үшін 3,3 млрд доллар
қаражат бөлді. Жаңа бағыт саясатының алғашқы ... ... ... ... ... ... тауып берді Жүмыссыз журген жастарға арнаулы мекемелер
қүрып, оңтустік-америка штаттарында жер ... ... ... ушін ... тас жолдар салатын ауыр қол куш еңбегі арқылы жүмыс ... ... ... жылдарындағы 12 млн адам жүмыссыз болса, жүмыссыздықтың
санын 25% ... ... ... барысында АҚШ-тың әлеуметтік-
экономикалық ... алға ... ... ... дағдарыстың бәсеңдегені
байқалды. Өндірісті реттеу реформасынан кейін, ... ... ... ... жаңа ... саясатын жүргізуге кірісті. 1933 жылы мамыр
айының 12 күні фермерлерге көмек заңын қабылдады. Бул заң ... ... ... ... ... ... ... ақша алу ушін
егіс көлемін, мал басын азайту арқылы, ... ... ... ... ... ие бола ... Ауыл ... қалпына келтіру (ААА)
бағдарламасын ... ... ... ... оның екі ... ... ... екі тармағының негізін салды. Оның бірі ... ... ... Ф. ... ... Рузвелыте Нью-Йорктағы ең
атақты жанұя. Ф.Рузвельт ... ... ... ... үш жасынан бастап
әке-шешесімен бірге жыл сайын Еуропада ... ... Ол ... онан соң ... ... ... мектебін бітірген.
Рузвельт саясатқа ер ге араласады. 1910 жылы демократиялық ... ... ... ... ... ... ... 1913 жылы оны
демократиялық ... ... ... ... Алайда, сайлауда
демократтар жеңілген соң, Рузвельт жеке өмірге оралады. 1921 жылы мүштта
шомылып, Рузвельт ... ... да ... ... ауырады.
Өмірінің соңына дейін оның аяғы жансыз болып, таяқпен ғана жүре ... ... ... өте ... ... 1928 жылы ол ... ... сайланады. 1932 жылы сайлауда президенттік постты жеңіп
алды [23].
Америка Құрама Штатттарынын президенті болып, өз замандастарына ... адам ... ... ... "он был самым сложны человеком из
всех, кого я знала" деп жазады. Оның ... ... ... ... көрегендік қасиеттерін мойындай отырып, публицист Крок ... ... ... он не ... Когда перед ним вставают
чрезвычайно сложны проблемы, он сколнен обходти их ... ... к ... ... и ... его, ... союз с еще
более циничнымы руководителями пртийных машин в ... ... ... администратора. Черезмерная готовность убеждать себя, ... ... ... ... фактов от народа. Склонность
рассматривать ... ... с ... ... ... и ... ... сомнительно используя громодную власть президента. Зазнайства и
высокомерие в оценке собственних талантов как ... без ... ... не может обойтысь. Слобые знанение ... ... ... ... ... із ... ... даналығы II дүние жүзілік
соғыс кезінде айқын білінген XX ғасырдың мемлекет қайраткерлері ... ... ... оның өмірі өз замандасы берген мінездемеге сай өте
күрделі қайраткер еді [24].
1933 жылдың наурызына қарай, Рузвельт ... ... ... ... ... өте ... ... қалыптасты. Өнеркәсіп пен
аграрлық дағдарыстың тереңдеуімен қатар банк күйреуі басталды. ... ... ... ... еңбекшілердің наразылығы күннен-күнге
өсті. Сондықган Рузвельт үкіметі төтенше шаралар жүргізді. 9 ... ... ... арнайы сессиясы шавдмрылды. Үш айда конгресс көптеген
маңызды заңдар ... ... ... жүз күн бойы ... ... ... ... саясатының негізіне алынды. "Жаңа бағыт" шын мәнінде
Батыс Еуропа елдерінің ... ... ... ... ... болып табылады. Оның үстіне ол 1880 жылдары темір-жол тарифтеріне
бакңлау қоюдан және ... пен ... ... ... ... ... ұзақ жолының аяқгалуы болып табылады.
"Жаңа бағыттың" теориялық базасы кейнсиандық экономикалық ілім болып
табылады. ... ... ... ... ел экономикасындағы
терең өзгерістерді көрсете отырып, Джон ... жөне оның ... ... ... ... ету үшін ... экономиканы
белсенді реттеуі кажет деп дәлелденді. Ф.Рузвельттің "жаңа ... ... ... мемлекеттң белсзнді араласуы арқылы елді ... ... ... етіп ... ... әлеуметтік салада да күрделі проблемалар тұрды.
Жаңа әкімшілік жұмысшылармен ... ... ... ... ... ... ... кірісті.
Ф.Рузвельттің "жаңа бағыты" мемлекеттік-монополистік ... ... ... неолебирализм идеологиясы көрініс тапқан
буржуазиялық-реформизм саясатының бір түрі ... ... ... ант қабылдағанда елдің банктік және кредиттік
жүйесі толық бүлінген еді. Елде ... ... ... ... Сондықтан Рузвельт еддегі финанс жүйесін сауықгыру шараларына
кірісті. Федеральдық резервтік жүйе бүрынғысынша банктерді қаржыландыруды
жалғастырды. ... ... ... ... өткізіліп, "сауықгы" деп
таныған соң ғана жұмыс істейтін болды. 2,7 млрд. доллар ... бар ... ... ... жойылды. 22 наурызда "Сухой закон" алынып ... ... ... етілді. 1 сәуірде федеральдық үкімет шенеуніктерінің
жалақысы мен ардагерлер ... 15%-ке ... ... заңы ... ... ... ... банктер жеңівдік шартымен өнеркәсіп пен ауыл
шаруашылығына кредиттер ... 5 мың ... ... ... ... ... биржада акцияларды сату-алу қатаң бақыланды. Гувер
бастаған Реконструкгивтік ... ... ... ... ... ... ... екі жылында 6 млрд. доллардан астам долларға заем
берді. 30-шы жылдардың ортасына қарай 25 мың ... тек 15-і ғана ... ... ... ... ... ... (федеральдық резервтік
жүйен өкілеттігі кеңейту, доллардың ... ... ... ... финанстық ресурстарын ұлғайтты және оның реттеуші
функцлясын күшейтуге ... ... ... ... үсақ акционерлер мен
салымшыларды абыржуын басу шаралары қолға алынды: биржалық алымсатарлықган
көлемі шектелді және банк ... ... ... ... ... басқа салаларынд; да түбірлі қайта құрулар жұргізілді.
"Жаңа ... ... ... 1933 жылы 16 ... күшіне енген
өнеркәсіпті калпына ... ... ... НИРА (Тһе ... Кекогегу Асі) туралы заңның қабылдануы болды. Бөлек кәсіпкер
топтары арасында кооперация арқылы, ... ... ... мен ... ... ... жету ... бәсекелестікті жою,
ксіпорындарды реттеудің мақсаты болды.
Комерциялық кредиттің және бағаның деңгейін анықгау арьдылы және нақты
белгілі өндіріс нормаларын өндіру ... әр ... ... кадағалауымен
бағаняң төмендеуін тоқгатуға болады деген болжам айтылды [27]. Ол ... ... ... жүйесін енгізді. Көсіпкерлер ассцасияцына "адал
бәсекелестік кодекстерін" жасау тапсырыдды. Оларды президентпен бекіткен
соң заң ... ... ... ... ... ... мен ... деңгейі анықгалған. Рузвельт ... ... ... ... ... 750 ... ұсынды. Бұл кодекстің соңғы
шешімін президенттің қолында болды. НИВА программасын іске асыру контролін
президент тарапынан ... ... ... кұру ... ... Бұл монополияның жа: дайын нығайтты.
Өнеркәсіпті қалпына келтіру заңы еңбек қатынастары саласында
либералдық ... ... ... ... 7-а бабы кәсіпкерлерге
жалақының төменгі деңгейін жөне жұмыс аптасының ... ... Онда ... ... қүру жөне ... ... ... жарияланған. 7-а бабын кәсіпкерлер кейде орындап, кейде бүзып жатса да
Бұл жұмысшы табының ірі ... і ... ... келтіру заңында жұмыссыздарға көмек көрсету
шаралары да ... ... ішкі ... ... ... бастаған
қоғамдық жұмыстар әкімшілігін құрды. оғанЗ.З млрд. доллар бөлінді. ... ... ... ... ... үшін басісд әрекеттер де
жасалды. 1933 жылдың ... ... ... ... ... лагерьлері
жабдык^алынды. Сонымен қатар осы жылдың мамырында қолданылған (ФЕРА) көмегі
туралы үкім ең ... ... ... ... ... еді. ... ... жаппай жарлы жақыбайлығын алдын ала тоқгату үшін штаттарға жарты
миллиард доллар бөлініп берілді. Рузвельт ... ... ... үш айға
созылғанына қарамастан "Жаңа бағыт" зандарының көбісі үлкен қарқынмен
орындалып келе ... Жүз күн ... ... ... ... [18]. Г.Гопкинс бастаған төтенше көмек Әкімшілігі жұмыссыздаі ға
көмек үшін штаттарға ... ... 1933 жылы ... ... ... Әкімшілігі жұмыссыздарға қыс уақыттарында уақытша жұмыс ... ... ... ... ... аумағы 2.5-3 млн. адамды
қамтыса да, әжептеуір жұмыссыздықгы жоюға ықпалын тигізді.
1931 жылға қарағанда 1940 жылы жұмысыздықгың саны ... ... ... ... соғыс АҚШ-тың қайта күйзелісінен және ... ... ... бағыт" одан да карыштып дами түсті. Ф.Д.Рузвельт бүкіл
күйзеліспен кауыптен ... аман ... ... ... алдында деңгейге
жетті. Сонымен қатар Рузвельт буржуазиялық прогрессизмнің мәселелерін шешіп
отырды. Монополист және олардың прессасынан к,ысым көрген ... ... ... іске асыруда көптеген қиыншылықтарға тап болды [29].
Рузвелттің президенттік сайлауының үшінші кезеңінде ... ... ... ... Оның бір ... ... ... харакгері.
Ф.Рузвельттің "Жаңа бағытының" маңызды бөлігінің бірі 1933 жылы 12
мамырда қабылданған фермерлерге көмек ... заңы ... ... ... үшін фермерлерге үкіметпен егістік алқабы мен ірі қара малш ... ... ... ... ол үшін оларға сыйлық ... ... ... өзі ... ... ... (ААА) 1933
жылы жазда 10 млн. акр мақталықгы айдаудан және 6 шошқаны ... ... ... мен ... алқабы қысқарды, сүт жол бойыңцағы арықшаларға
төгілді. ... ... пен ... ... аграрлық дағдарысты
жою үшін азық-түлікті жаппай қүрту процесі жүрді. ААА операциялары фермер-
буржуазиясына аз табыс әкелген жоқ, үсақ ... ... ... ... көмек туралы заң жгаактаоып калған қарызы ... ... ... да ... ... кредит берешектергеде
берілді. 1933-35 жылдары осы мақсатқа 2 млрд. доллар ... ... ... ... ... бар ... ... мен
сақтандыру компанияларын күйреуден аман алып қалды. "Жаңа бағыттың"
аграрлық ... ... ... ... ... ... және үсақ фермерлікті ... 1933-36 жылы ... ... өтей ... үшін 600 мындай ферма сатылды.
"Жаңа бағыттың" бастапқы кезең нде мемлекеттің белсенді реттеушілігі
дағдарыстық қүбылыстарды біршама өлсіретті. Алайда, 1933 ... ... ... күтпеген жерден ұзаққа созылды. Өнеркәсіп өндірісінің
көлемі 1935 жылы 1929 ... ... 79%-ын ғана ... жұмыссыздар саны
11 млн. қалпында калып қойды. тек 1936 жылы ғана өнеркәісіпте ... Жаңа ... ... бір міндеті-таптық бірлік орнату-
орындалған жоқ. "Жаңа бағыттың" алғашқы ... ... ... ... ... ... Алайда, үміт ақгалмады, нарзылық толқыны
басталды.
30-шы жылдардағы жұмысшы мен демократиялық ... ... ... үлкен роль атқарды. Еңбекшілер өзінің күрестерімен әлеуметтік
салада ірі ... ... ... ... ... саясатында солға
бүрылу байқалды. ... ... ... ... Рузвельт үкіметі
жұмысшылар мен фермерлер мүддесі мен ... ... ... ... жұмысшыларының үлкен жеңісі 1935 жылы шілдеде қабылданган еңбек
қатынастары туралы Ұлттық акт немесе ... заңы ... ... Ол
жұмысышыларға өздері сайлаған кәсіподқка мүше болу, жұмысшылардың сайланған
өкіддері мен кәсіпкерлер ... ... ... жасау, ереуіддер мен
пикет өткізу күқығын берді. ... ... ... ... ... ... жұмысшы үйымдарының қызметіне ... ... ... үшін ... т.б. ... ... болды. Заңның жүзеге асырылуын бақылау еңбек қатынастары бойынша
Ұлттык ... ... оның ... ... тек сот ... ... алады.
Жұмысшылардың үлкен бір екінші жемісі АҚШ тарихында түңғыш рет 1935
жылы әлеуметтік сақгандыру туралы федеральдық ... ... ... ... үлғайуына қүарай пенсия және жұмыссыздарға жәрдем ақы беру системасын
енгізді. Пенсия ... ету ... ... елде бірдей болды.
Жұмысшьшардың барлық категорияларына жасы 65-ке жеткен соң ... ... ... ... ... ... ... төледі.
Жұмыссыздық бойынша сақгандыру ... ... ... ... ... ... алу нормасымен орлардың құрылу тәртібін ғана
айқындады, ал жәрдем ақы алушылар тобын, мөлшерін, оны ... ... ... ... Бұл ... ірі өнеркәсіп орындарының
жұмысшылары ғана ... ... заң ... ... ету саласымен
ауылшаруашылығы жұмысшыларын қамтымады. Ол заңның үлкен кемшілігі еді [32].
"Жаңа бағыттың" екінші ... ... ... ... едәуір
кеңейді. Конгресс 1935 жылы осы мақсатқа 9.4 ... ... ... ... басқарған қоғамдық жұмыстарды бөліп беру туралы жаңа ... І936 ... ... ... оның ... вде 3.5 млн. адам ... 1937 жылы ... экономисалық дағдарыс Рузвельт үкіметін ... ... ... ... ... 1938 жылы ... ... тағыда 5 млрд. доллар бөлді.
1937 жылдардың соңғы жұмысшы қозғалысы тағада ... ... ... ... ... ... әділетті жағдай туралы заң кабылданды. Ол
балалар еңбегін пайдалануға тиым салды, ең төменгі ... ... ... ... ... ... ... жұмысшылармен
қызметкерлердің жұмыс аптасының ұзақтығын белгіледі.
"Жаңа ... ... ... да ... ... ... ... қыспмымен үкімет көмегі ірі фермерлер ғана емес, село
халқының аз табысты топтарына да ... ... 1937 жылы ... ... ... ... ... жұмысшы-мигранттар үшін
лагерлер қозғалысы жүргізілді, арендаторларға ферма сатып алу үшін ... ұсақ ... мен ... ... ... өндірісінің қысқарумен қатар кұнарлы ... ... ... ... Бұл ... ... 30-шы ... боранмен қүрғақшылық дәлелдеді.
Табиғи ресурстарды дамыту және ... ... ... ... ... ... Ол Оңтустіктің ең артта қалған ауданының
бірінде гидроэнергетикалық құрылыс бастады. ... Бұл ... ... өз ... ... ... ... бағыттың" екінші
кезеңінде американ халқы ... ... ... жүргізуге біраз
табыстарға жетті [33]. Ф.Рузвельттің "жаңа ... АҚШ ... ... бірі ... ... бағыт" реформаларын Республикадықтарға демократтардың өздері де
сынады. оған ... 1936 жылы ... ... 1932 ... ... айқын
басымдылықпен жеңіске жетті. (Бұл жолы қарсшасы Канзас штатының губернаторы
Альфред Э.Лэндон) 1932-1938 ... ... ... ... ... және
экономикалық дамуына не берді?, деген талас ... Оның ... ... ... концепциясын өзгерткені бәріне айқьш еді.
Үкіметтің халықгың жағдайына ... ... ... арта ... "жаңа бағыты" сынаушылар өкімет өкшеттілігінің шекген тыс ... ... ... ... деп ... Алайда,
Рузвельт экономикамен адамдардың жағдайын нығайту шаралар еркіндік ... яны ... ... ... деп ... 1938 жылы радиодан
сөйлеген сөзінде, Рузвельт американ халқына: "Демократии нет у некоторых
других великих ... но не ... ... от ... и ... ... ... И в конце концов они решили пожертвовать свободой ... ... ... ... любой ценой зхащищат свой свободы, и
первая линия обороны это обеспечение его экономических ... [34] ... ... ... ... ... жыддарында АҚШ-тағы екі
партиялық ... ... ... процесі жүрді. Жетекші орын
республикадықтардан демократтарға көшті. Демократиялық партияның әлеуметтік
базасы ... ... ... арқылы көбейді. Республикандық
партияның қайта құрылу процесі өте баяу ... 30-шы ... ... ... ... ... өкілдері (А.Ванденберг, Р.Тафт
т.б.) мемлекет ... ... ... тоқтатты. Олар еңді
мемлекеттік реттеудің либералдық емес, консервативтік формада жүргізілуін
талап ... ... ... қарсы республикадықтардың
неконсерветизімнің алғашқы көрністері байқалды.
2.2. РУЗВЕЛЬТ ҮКІМЕТІНІҢ СЫРТҚЫ САЯСАТЫ ЖӘНЕ ЕКІНШІ ДҮНИЕЖҮЗІЛІК ... ... ... ... бірінші актісі 1933 жылдың
қарашасында Кеңестер Одағымен дипломатиялық қатынас орнату болды. Рузвельт
үкіметі Латын ... ... ... ... ... ... 1933 жылы
"Тату көрші" деп ... ... ... [35]. ... ... ... шақырып алды. Куба мен жасалған жаңа келісімде АҚШ-тың
интервенцияға "кұқын" ... ... ... ... алынып
тасталынды. Жаңадан жасалынған сауда келісімдері Латын Америкасы елдеріне
қолайлы болды. АҚШ саясатындағы реолистік тенденцияның ... ... ... ... азаттық күресінің жаңа толқынын туғызды. Осы ... ... ... ... көшу АҚШ- ың Англия мен Германия
бәсекелестігіне қарсы тиімді күрес қүралы болды.
30-шы ... ... ... ... ... Еуропалық жөне
қиыршығыстық саясат проблемалары мазасыздандырды. Осы мәселе шиеленіскен
күрес туғызды. Кейбіреулері фашистік мемлекеттер блогының ... ... ... төндіреді деп есептеп Батыс Еуропаның буржуазиялық-
демократиялық ... оның ... ... ... және ... ... ... кажеттігін насихаттады. Мұны президент
Ф.Рузвельт, оның кабинет мүшелері жақтады.
Басқарушы топтың ... ... ... позисиясын нығайту үшін
әрекет ету бостандығын жақтау және Еуропа елдерінің ... ... ... деп ... дер де ... Импералистік "Изоляционизм"
топтарының лидерлері-сеноторлар Р.Тафт, А.Ванденберг, конгрессмен Г.Фиш
және басқалары 30-шы жылдардың аяғында туындаған екі ... ... ... ... АҚШ ... ... өз ... талап ете
алады, әрі КСРО-да социалистік құрылыстың жойылуына қол жеткізеді деп
есептеді [36]. Фермерлер мен ... орта ... ... ... ... ... Еуропа істеріне араласпау ұранын қолдауы
басқарушы топ ... ... ... ... ... Американ
халқының антиәскери көңіл күйін қоштаған, демократиялық оқшаулану тобының
өкілдері-сенаторлар ... ... ... және ... ... ... ... бірнеше рет компрамисске барған
болатын. 1935 жылы тамызда "бейтараптық" заң қабыиданды: Онда ... ... ... ... ... тиым салынған. Бұл
фашистік агрессорлар шабуылдаған елдерге оңай ... ... бола ... ... мен басқа стратегиялық материалдарды шығаруды шектемеді, ол ... ... ... ... ... ... етті.
АҚШ-пен фашистік блок елдері арасында кайшылықтың шиеленісе түсуіне
карай Ф.Рузвельтпен оның одақтастары ... ... ... түсті. 5 қазан
1937 жылы Чикагода сөйлеген ... ... ... ... ... шақырды [38]. Алайда, 30-шы жылдардың аяғындағы АҚШ-тың
сыртқы саясаты "карантин сөзіне" қайшы келді. Кеңес Одаға ұсынған ... ... ... ... АҚШ ... ... мен ... Германия
және Жапонияға "умиротворения" (татулық, тыныштық) [39] саясатын жүргізді.
1939 жылы ... ... ... ... II ... соғыс
басталғанда Американдықтар еркін тыныс алды. Франция құлаған соң және 1940
жылы Англияға әуе шабулы басталған кезде Еуропаның демократиялық ... ... және "Ең ... ... комитеті маңында топтасқандар
мен арасында талас туды. Соңғысын Орта Батыстың консерваторларының солшыл-
нацистеріне дейін қолдады. Соңында ... ... ... деп ... ... қолдаған "интервенционистер" жеңіп шықты. АҚШ
Канадамен бірге өзара қорғаныс Басқармасынын ... және ... ... ... ... демократиялық державалардың өзін-өзі
қорғаудың ұжымдық жүйесін кеңейту туралы ... ... ... ... ... ... үлкен каржы босатты, ал 1940 ... АҚШ ... ... рет ... ... ... ... шақыру
жарияланды. 1941 жылдың басында конгресс Ленд-лиз програмасын қабылдады, ол
президент Рузвельтке Құрама Штаттардың қорғанысы үшін өте қажетті ... ... және ... ... ету ... берді
(Ұлыбритания, КСРО, Қытай сияқты елдерге). Бүкіл соғыс барысында ... ... ... 50 ... ... асып ... ... жылы президентгік сайлау қанша даурыққанымен оқшаланушыларды
қолдайтындардың аз екенін көрсетті. Рузвельттің оппоненті ... ... ... ... ... ... ұсына алмады, ол президенттің
сыртқы саясатын қолдады және оның ішкі ... ... ... ... Рузвельтке қосымша дауыстар берді, Американ тарихында тұңғыш рет
атқару өкіметінің басшы ... ... ... көпшілігі бар назарын аударып, Еуропадағы соғыс
барысын бақылап отырғанда, ... ... ... өсе ... ... ... нығайту мүмкіндігін пайдаланған Жапония, Тынық
мұхит аймағыңда гегемония беретін "жаңа тәртіп" туралы ашық ... ... ... ... Виши ... ... Үндіқытай аэродромын
пайдалану құқығына ие болды. 1940 жылы қыркүйекте Берлин-Рим "осіне" Токио
қосылған соң, АҚШ ... ... ... Жапонияға металлдық сыныктарды
шығаруға тиым салды [41]. 1941 жылы шілдеде Жапония Үндіқытайдың қалған
жерлерін ... ... соң АҚШ өз ... ... акцияларын
тоқтатып тастады.
1941 жылы қазанда Жапонияның премер-министрі Хидеки Тодзио болды.
Қарашаның ортасында ол өз ... ... ... ... ... ... жүргізуге жіберді. Жапония Американ үкіметінен авуарларды босатуды
және Тынық мұхитта экспанциясын тоқтатуды талап етті. К.Хэлл өз тарапынан
АҚШ ... оның ... ... үшін ... мен ... әкетуді ұсынды. Жапония Американ ұсынысын зерттеу үшін екі ... ... ... 1 ... ... 6 ... Рузвельт
император Хирохитомен тікелей сөйлесті. Бірақ, 7 ... ... ... ... ... ... ... Перл-Харбор (Гавай
аралдары) базасындағы АҚШ-тың тынық мұхит флотын ... 19 ... оның ... 5 ... және 150 ұшақ ... 2300 адам қаза тапты.
АҚШ-тың бақытына карай авионосецтер бұл ... ... ... е ... ... Рузвельт Бұл шабуылды "Неспровоцированным и подлым" деп
атады. 8 ... 1941 жылы ... ... ... ... Үш ... Германия мен Италия Құрама Штаттарға соғыс жариялады. 9 желтоқсанда
президент Рузвельт американ халқына жағдайды түсіндіріп сөз ... ... не ... а ... ... соғыс кажетіне адам және ... ... ... 8 ... 1942 жьшы Рузвельт жыл сайын 60 мың үшақ, 45 ... 20 мың ... қару және жүк ... 18 мың ... сауда
кемелері құрылысы жоспарланғандығы ... ... ... ... ... ... капитал салу, сауда, байланыс
құралдары, білім және мәдениетті өз ... ... ... ... ... адам мобилизацияланды. 1943 жыддың соңына қарай 65 млн-ға жуық
американдықгар ... ... ... әскер мен флотта қызмет ... ... ... соң көп ... оның ... одақгастары соғыс қимылдарының
негізгі театры жаудың басты күші орналасқан Еуропа болады деп ... ... ... ... онша ... ... Ал ... Құрама Штаттары
авианосецтерінің арқасында осы жерде алғашқы маңызды жеңіске жетті [44].
Еуропадағы соғыс қимылдарының американ қару-жарақтары келіп ... 7 ... 1942 жылы ... ... ... ... ... итальян және герман әскерін талқандады. 1942 жылы Шығыс майданда
да түбегейлі бетбұрыс ... ... ... ... пен Москва қақпасы
алдында нацистік күштерді тоқтатты, Сталинград ... ... 1942 жылы ... ... мен ... ... ... алды, 1943 жылдың жазының оратсына қарай Жерорта теңізінің ... ... ... Одақгастар Италяда шабуыл операциясын
бастады, оның үкіметі сөзсіз ... ... ... ... ауыр ... Рим тек 4 маусым 1944 жылы азат етілді.
1943 жылдың соңывда одақгастар Батыс Еуропада екінші майдан ... ... бас ... ... ... ... Нормандия жағалауына әскер түсірілді. Франция териториясы
арқалы Д.Эйзенхауэр әскері Германияға қарай жылжып, 25 ... ... ... 1945 жылы ... олар ... батыстан кірді. неміс
әскерлері шығыста орыстарды тоқтатуға жанталасты [45]. 8 мамыр 1945 жылы ... ... жаяу ... әскери-теңіз жөне әскери-өуе күшінің калдықгары
одақтастарға берілді.
АҚШ бір мезгілде ... ... ... ... ... ... американ әскер Филиппинді Жапондықтарға берседе, олар көп ұзамай-ақ
табысқа жетті. АҚШ-тың ӘӘК генералы Джеймс (Джимми) Дулитл сәуірде Токионы
әуеден ... ... ... ... қатысқан теңіз үрысы өтті.
Жапондықгардың көп шығынға ... ... олар ... ... ... ... Мидуэ түбіндегі 1942 жылы маусымдағы ұрыс соғыс қимылдары
барысындағы түбегейлі бетбүрыс болды: ... ... ірі ... ... авионоцесін жоғалтып, осы аудандағы шабуылын тоқтатты. 1943-1944
жылдары ... ... ... ... ... қарай
жылжып, Тынық мұхит Соломон, Гилберт, Маршалл, Мариан жөне Бонин аралдарын
бірінен соң ... азат етті ... ... маусымымында жапон эскадрасының Филиппин аралдарындағы
сәтсіздігі Тодзио кабинетінің күйреуін ... 1942 жылы ... ... ... ... ... түтқындалудан аман қалу үшін 1944
жыьдың қазанында американ флотына жол аша отырып, ... ... ... ... ... жеңілуімен аяқгалып, Филиппиңдегі
бақылау одақтастар қолына көшті. 1945 жылдың ... ... ал ... ... ... ауыр ... адды. АҚШ авиациясы
жапон аэродромдары мен әскери-теңіз базаларын жойқын шабуьшға алды. Мамыр
мен ... ... ... 20-шы әскери әуе ... ... ... ... Ал, 6 ... күні ... және 9 тамызда Нагасакиге
атом бомбалары тасталды. 10 ... ... ... ... ... сақталу шартын қоя отырып, капитуляциялану туралы шешім ... ... 2 ... ... ... қол қойды. 7 мамыр 1945
жылы Германия ... [47]. ... ... соғыстан кейін
Құрама Штаттар ... ... ... Осы ұлы ұрыстарда ел
ешқандай зардап шеккен жоқ, американ халқы ішкі және халықаралық істерге өз
ақыл-ойымен ... ... ... ... ... қабақ соғыс» саясаты
жүргізілді. Ол АҚШ пен КСРО арасындағы ұзаққа созылған келіспеушіліктен
туындап еді. 1917 жылы орыс ... ... ... большевиктік
құрылысты АҚШ 1933 жылы дипломатиялық таныды. АҚШ ... ... де ... жок, ... ... дүниежүзілік соғыс кезінде өз алауыздықтарын
бүркемелеп, екі держава одақтастар ретінде осы ... ... ... ... екеуі арасындағы антагонизм қайтадан белең алды. ... ... ... ... ... және демократия концепциясын бөлуді
көздеді. Азамат соғыстары мен империялардың күйреуінен дірілдеген мазасыз
дүниеге Америка бейбіт қайта қүру процесі ... ... ... «Ұлы ... ... ұмытпай АҚШ жаңа рыноктар құру үшін
кедендік барьерлерді алдыртып ... ... ... ... АҚШ пен басқа мемлекеттердің экономикалық даму қарқыны ... ... өз ... болды. Соғыста бөлінген, 20 млн. адамынан
айырылған КСРО өз экономикасын қалпына ... және тағы да ... ... ... КСРО шекараларын жапты, Шығыс Европада
Өзін ... ... ... ... ... етті [49]. ... та АҚШ ... мақсатының бірі Польша, Чехословакия және Орталық пен ... ... ... ... мен ... қалпына келтіру
деп жариялады [50].
ҚОРЫТЫНДЫ
Франклин Делано Рузвельт 1881 жылы Нью-Йорк штатында туған. Оның арғы
атасы Ван ... ... ХҮІІ ... ... ... Ол ... Нью-
Йорк голландылық болып, Жаңа-Амстердам деп аталған. Ағылшындар басып алған
соң, қаланың аты өзгерген. Рузвельт ағылшын манерінде Рузвельт ... ... ... ... ... есін ... демократиялық
партияның босстары қалыптасқан жағдайды пайдаланып республикадықтардан Ақ
үйді жеңіп алуға тырысты. Демократиялық партияның маманданған насихатшылары
Гуверге «жалқау-президент" ... ат ... сол ... аты оған ... ... ... ... жағдай және қоғамның республикандық
әкімшілікке көзқрасы демократиялық партияның ... мен ... ... ... ... ... Демократтардың Ұлттық комитетінің ... ... мұны ... деп сипаттады: "Стол был накрыт, нам
оставалось только ... ... жылы 38 ... ... демократиялық партиядан АҚШ-тың вице-
президенттік қызметіне ұсынылады. Алайда сайлауда республикадықтар жеңіске
жетеді. Тек 1928 жылы, ол ... ... ... ... соң ... туралы айтыла бастады. Ф.Д.Рузвельттің демократиялық партиядан
президенттік ... ... ... кандидатура екендігі туралы
әңгімелер көбейді. Рузвельттің позициясы әсіресе 1930 жылы Нью-Йорк штатына
кезектегі губернаторлық сайлауда жеңіске ... соң, ... ... Ол ... ... ... республикадықтардан 3,5 млн. дауыс көп жинады.
Осы сайлаудың соңғы нәтижесін алған соң, Нью-Йорк ... ... ... ... ... енді ол келесі президенттік ... ... ... ... алатындығын білмеймін деді. Ол ешкім қол ұшын
бермесе де ... ... ... ... ... ... сенді.
Рузвельт өз сөзінде былай деді: "Наступило время, чтобы сказать вам правду,
всю правду, открыто и смело. Не пристало нам также ... от ... ... в ... находится сегодня наша страна. Эта великая нация
выстоит, как она выстояла в ... ... и ... ... ... мне ... ... выразить тывердую уверенность в том, ... чего нам ... ... ... ... парализующий
усилия, необходимые для превращения отступления в наступление" ... ... ... ... ... ... бар деп ... сендірді.
Сол қолыңыздың немен айналысып жатканын оң қолыңыз ешқашан білмесін, дейді
Франклин Рзвельт өзі соншалық жақсы көретін ... ... жас ... ... қай қолыңызбын, деп сұрайды ол.
Оң қолымсыз. Мен сол ... ... ... ... ... ... ... Рузвельт [55]
Сіз тамаша адамсыз. Бірақ мен істес болған кісілердің ішіндегі ең
киыны да сізсіз, дейді. Бір ... ... ... ... ашуланған Икес
есімді министр Рузвельтке.
Мен соншалық қаталмын ба? Деп сұрайды ... Жоқ ... олай ... ... ... тыс қатал болған емессіз. Сіз өзіңізге шын ... ... ... адамдармен ашық сырласпайсыз. Сіз қолыңыздағы картты
карныңызға жапсырып ... ... ... ... ашып ... ... айтып тұрғаны шындыққа саятын. Өйткені ... ... үшін ... еді. Осыған байланысты Т.Кораран есімді түлға
былай деп жазады.
Жүзеге асырған ... ... ... ... ұқпағандарды
үгіттеуге уақыт қайда. Егер президент жүзеге асырмақ ... ... ... ... ешқашан дегеніне жете алмас еді. Сол себепті де ол
кейде төңрегідегілерге өтірік айтуға, ... ... ... ... [56]. Қандай жағдайда да қарауындағылар мен ... ... ... әрекет жасаған президент ұтады. Жалпы ұлы адам ешқашан жақсы
адам бола алмайды. Осыған байланысты ... ... ... ... ... ... ... «егер өтірік мақсатының орындалуына қызмет
жасаса ешқашан ... ... ... ... ... ... болды».
1946 жылы бүкіл Америка бойынша әлеуметтік зерттеу ... ... ... ең ... ... ... сауалнамаға
халықтың 39 пайызы Рузвельт деп жауап берген. Екінші орында Линкольн 37,
онан кейін ... 15, ал ... 5 ... ... ... Дәл ... зерттеу он жылдап кейін тағыда жүргізіледі. Жоғарыдағы көрсеткіш
сол күйінде қайталанады [57]. ... тағы да ... ... ... ... мен ... сөзін әдепкіде Г.Гопкинс пен
С.Розенман деген адамдар ... ... 1940 жылы бұл ... ... ... келіп қосылды. Бұрын президенттің баяндамалары мен
сөздері теорияға қарай бұрылып тұрса, енді ... ... ... ... ... Гопкинс Англияға барып келді.
Черчилдің сөзін кім дайындайды екен? деп сұрайды одан ... ... ... беру ... ... түспейді. Амал жоқ,
шындықты айтады.
Уинстон Черчилл баяндамалары мен сөздерін өзі жазып, өзі ... ... ... Рузвельт сол жылы Черчилл сияқты қабылетті болмағанына
катты күйінеді.
Рузвельт өте дәлдікті ұнататын. «мен президент ... бір ... ... ол. Бірде ол маған мынадай ақыл айтты: «Егер ... ... ... ... бір ... сыйғызыңыз». Оның осы
ақылын ескеріп, ... ... ... соң ... декрет шығардым [58].
Соған қарамастан, қызметтестерім іс-әкреттін қатаң басшылыққа алғанымен
бұрынғы президенттерге ... 100 есе ... ... қарауға мәжбүр
болатынымды айтады».
Расында да ол кезде Ақ үйге күн сайын 5-8 мың ... ... ... Ф.Д.Рузвельт Бұл хаттардың барлығын оқи алмаса да, хаттардың
мазмұнымен кысқаша болсада хабардар болуға тырысаты.
11 сәуір президент үшін қиын еді. ... ... ... ... еске алу ... сөйлейтін сөздерді дайындау керек еді,
дипломатиялық шарларды қарастыру және т.б. Пресс-хатшысы Хассетпен сәуірдің
соңына дейін жұмыс күн ... ... ... соққан жоқ. (Президент Уорм-
Спрингстон 18 сөуірде шығып, Вашингтонда бір күн болып, содан кейін Сан-
Францискоға келуді жоспарлаған ... ... ... ... ... ... президентпен болашақ Германия туралы әңгіме бастаған.
Қоштасқанда ... ... ... үшін ... ... ... көп жұмыс жоспарланған еді.
12 сәуір әдеттегідей газет оқудан басталды. Газеттерде ... ... ... ... ... 40 милл ... шайқасу туралы,
жүздеген мың фашист әсерінің қолға түсіру ... және ... ... ... туралы жазылған [59]. Бұдан кейін суретшісі
Шуматова президент суретін ... ... Бір ... ... ... ... Сол кезде президент туысқанына Лаура Деланоға: "Отставкаға
кетіп БҰҰ басқарғым келіп тұр деген".
Осы күні 13:00 ден ... ол ... ... бас ... ... ... талып
та қалды. Күндіз 15:00 дер шамасында АҚШ президенті Ф.Д.Рузвельт көз жұмды
/60/. Президент Рузвельттің кенеттен кайтыс болу ... ... үшін ... ... болды. Рузвельттің америка халқы үшін істеген еңбектері орасан
зор және президент ... ... өте ... ... ... бір ... АҚШ пен КСРО арасындағы қатынастың орны ерекше.
Г.Гопкинс Москваға келгенде "Рузвелът екі елдің ... ... ... ... келмейді, әрқашан біз тіл табысамыз және бұл
жолда мені ... ... ... деп ... ... сөзінде. Қорыта
айтар болсақ, Рузвельт Америка және әлемнің тарихынан ойып тұрып орын
алатын бірден бір тұлға. ... ... ... ... басталғанда
Рузвельт бұған қарсы тұру мақсатында көптеген реформалар енгізді. Соның
аркасында "Жаңа ... ... мен ... ... тығырықтан алып шығуға
көмектесті және сыртқы саяатта да ол ... ... ... ... ... ... 3. Очерк политической истории Америки. М.,1955, 244стр.
З.Ғ.Агтао£Іи. ХХуигуіі Іагіһі. 165 в.
Бұл да сонда 165. Хрестоматия по новейшей истории. В 3-х т.т. Т.З. ... Под ред. ... стр 55. ... сонда 59 бет
Бұлда сонда 65 бет
Бұлда сонда 77 бет
Бұл да сонда 56 стр
Практикум по новейшей истории. 1917-1945. ... М.,1975 23 ... ... ... политика от Вераля до Локарно.1919-1925. М.,47 28с.
I1. Бұл да сонда 28 с.
12. Бұл да сонда 29 ... ... ... и ... ... ... ... 65с.
Н.Версальский мирный договор. 70 стр М.,1925
15.Прицкер. Жорж Клемансо. 80 стр М.,86
іб.Бұл да сонда 81 стр
П.Драбкин Я.С. Становление Веймарской республики. 28 стр ... ... ... нацисткой разведки. 1933-1945.М.,81 79 стр
19.Бұл да сонда 80 стр
2О.М.Зейдевич. Германия между Одером и ... М.,1960 43 ... Бұл да ... 44 ... ... Социал-демократия. 1924-1932. 99 стр М.,1978
24Л.Безыменский. Разгаданные загадки Ш-го рейха. 1933-1934. 45 стр М.,82
25. Бұл да ... 46 ... ... ... и Даунинг-стрит ... ... 55 ... К.Б. ... ... ... 63 стр ... да сонда 64 стр
29.Ундасынов И.Н. Коммунисты и ... ... ... 68 ... да ... 69 ... И.Н. ... движение и ... в ... ... ... ... 77 стр ... да сонда 78 стр
ЗЗ.Бұл да сонда 78 стр
34.Новейшая история стран Западной Европы и Америки. 1918-1939. Под
ред. Н.Саморукова. 66 стр ... ... ... ... ... и Америки. 1917-1939. Под
ред. В.Ревнункова и .др. 38 стр М.,75
Зб.В.П.Смирнов. Новейшая история Франции. 1918-1975. 55 стр ... ... ... ... ... и ... ... 82 стр
М.,1989
38.3убок Л.И., Яковлев Н. Новейшая история ... 60 стр ... ... США. 22 стр ... Ф.Рузвельта. 77 стр М ,1990
41.Иванян. Э.А. Белый дом: президенты и политика. М.,1979
42.Америка үкіметі туралы очерктер. ... ... ... А.,1993
44.У.Черчилль. Вторая мировая война. В Зт.т М.,1991
45.Вторая мровая война. 1939-1945. М.,1984
46.Кисседьгоф И.С. История Франции в годы ... ... ... Н., Труборов А. Антифашистские движение сопротивления в
европейских странах. ... ... ... XX век. М.. ... С.Лавров. ФРГ сегодня. Л.,1990
50.Новейшая история стран Западной ... и ... ... ... ... ... И. Современная история Великобритании. 1945-1975. М.,1975
52.Новейшая история стран Европы и Америки. ... Под ... ... И. ... кризиса Британской империипосле П-ой мировой
войны. М.,1952
54.МИЛИКОВСКИЙ, ... ... ... ... ... Н.Н. ... ... - человек и политик. М.,1969,
22 стр
56.Иванян Э.А. Белый дом: ... и ... М., ... Н.Н. ... ... - человек и политик. М.,1969,
24 бет
58.Иванян Э.А. Белый дом: президенты и политика. М.,1975, 136
бет.
59.Клод А. Куда идет американский империализм. М.,1961, 216 ... Э.А. ... дом: ... и политика. М.,1975, 157
бет.
61. Кредер А.А. Новейшая история XX век. М., «Центр гуманитарного
образование» 1996, 312с.
62. АҚШ ... ... ... ... ... т.ғ. д., профессор Салықов
Т.С./А., «Ғылым»1996.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 41 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Валюталық операциялардың даму тарихы3 бет
Экономикалық дағдарыс: мәні, түрлері, себептері28 бет
Қазақ халық аспаптар оркестрін шығармашылық жетілдіруді инновациялық технологиялық өркендету арқылы дамыту5 бет
1929—1933 жж. дүниежүзілік экономикалық дағдарыс27 бет
Дағдарыстан кейінгі кезең78 бет
Дағдарыстың қазіргі кезеңдегі жалпы жағдайы Дағдарыстан шығудың Қазақстандық тәжірибесі және оны реттеу тетіктері12 бет
Дүниежүзілік экономикалық дағдарыстағы Қазақстан қоғамындағы проблемалар және оны шешу жолдары4 бет
Нарықтық экономикадағы дағдарыстың пайда болу себептері58 бет
"екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі жапонияның жағдайы"5 бет
"Кейіннен сараптау" патенттеу жүйесі7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь