Басқару ғылымының пәні мен әдістері

Мазмұны.

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

I. Басқару ғылымының пәні мен әдістері.

1.1. Ұйым және менеджмент ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
1.2..Менеджмент мақсаты мен тапсырмалары ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.3..Менеджменттің белгілері мен статиялары ... ... ... ... ... ... ... ... ..7

II .Менджменттің даму эволюциясы.

2.1. Менеджмент эволюциясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...9
2.2. Менеджменттің “Классикалық” мектебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... .10
2.3.”Эмпирикалық”басқару мектебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...15


III. Қазақстандағы менеджменттің қалыптасуының саяси алғы шарты.

3.1..Қазақстандағы менеджменттің қалыптасуының экономикалық алғышарты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18
3.2. Басқару әдістері.Басқару әдістерінің түрлерi ... ... ... ... ... ... ..20

Қортынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 27

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29
КlРlСПЕ
Басқару адамдар іс-әрекетінің мақсатты бағытталған бірлесу қызметі ретінде, ежелден белгілі. Бұл қызметтің формалары, әдістері және мазмұны өзгеріп отырған, ал негізгі құрастырушы элементтері сол немесе басқа түрде сақталған. Менеджменттің негізгі құрастырушыларына: мақсатты анықтау, яғни адамдардың қызметін қандай мақсат пен нәтижені қол жекізуге бағыттау қажеттігі; адамдардың қызметін үйлестіру; олардың арасында жеке қызмет түрлерін бөліп беру; бұл іс-әрекетерді қойылған мақсатқа жететіндей етіп бірлестіру; бірлескен жұмысқа қатысушылар қажетті нәтижеге қол жеткізе алатындай әлеует (қаржылық, ресурстық, технологиялық т.б.) жасау және т. б. жатады.
Көптеген адамдар өздерінің саналы өмірлерінде өздері мүшелері болып табылатын немесе қатынасқа ие болатын, белгілі бір ұйыммен байланыс жасайды. Бұл ұйымдар мемлекеттік, жеке меншік, муниципалдық, үлкен немесе кіші, тұрақты немесе тұрақсыз болуы мүмкін.
Барлық ұйым үшін ортақ белгілер бар: ұйымға кіретін адамдар, ұйым шешу үшін, құрылған мақсаттар; алдарында тұрған тапсырмаларды шешу, ұйым әлеуетін қалыптастыратын, шоғырландыратын, қозғалысқа әкелетін басқару.
Осыдан ұйымды белгілі бір мақсатқа жетуге бағытталған адамдардың саналы, жүйелендірілген іс-әрекетінің бірлестігі деп айтуға болады.
Ұйым негізгі үш құрамдас элементтен тұрады:
-сыртқы ортадан шикізат немесе ресурстарды алу;
Менеджменттегi басты мақсат жас экономист-басқарушы кадрларды Қазақстан Республикасының экономикасының, жекелеген салаларының, кәсіпорындардың тиімділігін жоғарылату үшін қолдағы бар ресурстарды оңтайлы пайдалануды қамтамасыз ететін менеджменттің жүйелік ыңғайы мен функцияларын, әдістерін, техника мен технологияларын, ұйымдастырушылық формалары мен құрылымдары, білімді игеруге көмек беру.
Менеджерлерге өндірісті басқару механизімін түсіндіру, заңдылықтарын анықтай отырып, нақты ұйымдастырушылық тапсырмаларды шешу тәсілдері мен әдістерін дайындау жөнінде ұсыныстар беру, яғни менеджментті басқару саласында маманданған, қажетті кәсібті иеленетін адамға түсінікті болатын ғылыми жүйеге айналдыру.
Басшыны» мақсаты менеджменттің түрлі деңгейінде шешім қабылдау процесін, әдістері мен функцияларын іс жүзінде пайдалануды үйрету.
-өнім дайындау (қызмет көрсету, ақпарат т.б);
-өнімді сыртқы ортаға беру.
Осы аталған процестердің біреуі болмайтын болса, онда ұйым қызмет етуін тоқтатады. Ұйымдағы менеджмент осы процестер арасындағы байланысты қолдап тұруы қажет
I. Басқару ғылымының пәні мен әдістері
1.1. Ұйым және менеджмент.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.

1. Бердалиев К.Б и др. Основы менеджмента. - Алматы: КазГАУ, 1995.
2. Бердалиев К.Б. Основы управления экономикой Казахстана.- Алматы: КазГАУ, 1998.
3. Веснин В.Р. Основы менеджмента - М: 1997.
4. Виханский О.С, Наумов А.И. Менеджмент.- М.: Гардарика, 1996.
5 Виханский О.С. Стратегическое управление.- М.: Гардарика, 1998.
6.Галькович Р.С. и др. Основы менеджмента.-М., 1998.
7.Герчикова И.Н. Менеджмент - М.: Банки-Биржи, 1994
8.Глухов В.В. Основы менеджмента.- Санкт-Петербург. 1995.
9.Игнатьева А.В. Основы менеджмента. - М., 1995
10.Кнорринг В.И. Искусство управления. - М.: Бек, 1997.
П.Кохно П.А., Микрюков В.А., Комаров СЕ. Менеджмент. - М.: Финансы и статистика, 1993.
12. Котлер Ф. Управление маркетингом (сокр. Пер. с англ.- М.: Экономика, 2000
13. Крайнина М.П. Финансовый менеджмент- М.: Дело и сервис,1998.
14. Кубаев К.Е. Теория построения систем управления. /Ж. «Транзитная экономика». - Алматы,1998№2с37-52.
        
        Мазмұны.
Кіріспе.....................................................................
..............................3
I. Басқару ғылымының пәні мен әдістері.
1.1. Ұйым және
менеджмент................................................................4
1.2..Менеджмент ... ... ... ... ... даму ... ... ... ... Қазақстандағы менеджменттің қалыптасуының саяси алғы шарты.
3.1..Қазақстандағы менеджменттің ... ... ... әдістері.Басқару әдістерінің
түрлерi..........................20
Қортынды....................................................................
........................27
Пайдаланылған
әдебиеттер............................................................29
КlРlСПЕ
Басқару адамдар іс-әрекетінің мақсатты бағытталған бірлесу қызметі
ретінде, ежелден белгілі. Бұл қызметтің формалары, ... және ... ... ал ... құрастырушы элементтері сол немесе басқа түрде
сақталған. Менеджменттің ... ... ... ... ... қызметін қандай мақсат пен ... қол ... ... ... қызметін үйлестіру; олардың арасында жеке ... ... ... бұл ... ... ... ... етіп
бірлестіру; бірлескен жұмысқа қатысушылар қажетті ... қол ... ... ... ... технологиялық т.б.) жасау және т. б.
жатады.
Көптеген адамдар өздерінің саналы өмірлерінде өздері мүшелері ... ... ... ие ... ... бір ... байланыс
жасайды. Бұл ұйымдар мемлекеттік, жеке меншік, муниципалдық, үлкен немесе
кіші, тұрақты немесе тұрақсыз болуы мүмкін.
Барлық ұйым үшін ... ... бар: ... кіретін адамдар, ұйым
шешу үшін, ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыратын, шоғырландыратын, қозғалысқа әкелетін басқару.
Осыдан ұйымды белгілі бір ... ... ... ... ... іс-әрекетінің бірлестігі деп айтуға болады.
Ұйым негізгі үш құрамдас элементтен тұрады:
-сыртқы ортадан шикізат немесе ресурстарды алу;
Менеджменттегi басты ... жас ... ... ... экономикасының, жекелеген салаларының,
кәсіпорындардың тиімділігін жоғарылату үшін қолдағы бар ... ... ... ететін менеджменттің жүйелік ыңғайы мен
функцияларын, ... ... мен ... ... мен құрылымдары, білімді игеруге көмек беру.
Менеджерлерге өндірісті басқару механизімін түсіндіру, заңдылықтарын
анықтай отырып, нақты ... ... шешу ... ... ... жөнінде ұсыныстар беру, яғни менеджментті басқару
саласында маманданған, ... ... ... ... ... болатын
ғылыми жүйеге айналдыру.
Басшыны» мақсаты менеджменттің түрлі деңгейінде шешім қабылдау
процесін, ... мен ... іс ... пайдалануды үйрету.
-өнім дайындау (қызмет көрсету, ақпарат т.б);
-өнімді сыртқы ортаға беру.
Осы аталған процестердің біреуі болмайтын болса, онда ұйым қызмет
етуін ... ... ... осы ... ... ... ... қажет
I. Басқару ғылымының пәні мен әдістері
1.1. Ұйым және менеджмент.
.
Менеджмент ғылымының пәні бұл ... ... мен ... ... ... ... мақсаты-бұл заңдылықтарды тиімді пайдалануды қамтамасыз
ететін басқарудың принциптерін, ... ... мен ... ... ... ... ... жүйесін жасау болып табылады.
Менеджмент басқа да қоғамдық ғылым секілді ... ... ... ... ... құруды мақсат етпейді. Пәннің
мақсаты дайын шешімдерді жасау ... ... ... ... ... негізінде ұйымдағы нақты ... ... мен ... ... ... ... дайындау болып
табылады.
Басқару ғылымы жөніндегі біліммен қаруландырып, басқару процестері
мен құбылыстарына ғылыми тұрғыдан қарау ... ... ... мақсатты жүзеге асыру үшін, менеджментті келесі т‰рлерін ќарастырамыз:
-менеджменттің мәні мен принциптері;
-басқарудағы жүйелік ыңғай негіздері;
-менеджмент эволюциясы;
-Қазақстандағы менеджменттің методологиялық ... ... ... ... ... ... ... ақпаратпен қамтамасыз ету,
коммуникациялар, менеджменттегі басқару шешімдері;
-нарықтық экономикада ... ... ... ... ... және басқарушылық персонал;
-менеджмент тиімділігі.
“Менеджмент негіздері” пәні экономикалық мамандықтарды ... ... ... басқа оқу пәндерімен ... ... ... ... дерлік пәндер пайда болатын басқарушылық тапсырмаларды
шешуге болашақ мамандарды дайындауды мақсат етеді.
“Менеджмент негіздері” ең алдымен экономикалық теориямен өзара ... ... ... ... объективті экономикалық заңдылықтарға
сүйенуі арқылы экономикалық теориямен өзара ... ... ... ... ... бағдарламалау,
статистика, бухгалтерлік есеп және ... ... ... қызметкерлерді
басқару, кәсіпорын экономикасы, өндірістік, инновациялық, ... ... ... ... ... ... ... пәндермен байланысты.
“Менеджмент негіздері” құқықтық пәндерімен түйіседі. ... ... ... ... ... заңды тұлғалар
арасындағы қатынас ... ... ... мен ... арасындағы құқық
пен қызметтік тұлғалардың жауапкершілігін анықтайды. Бұның ... ... ... ... ғылымдар басқару мәселелерінің бір жағын ғана ... ... ... ... жүйелер мен процестерді
зерттейді.
Менеджмент еңбектің қоғамдық процесі ретінде, адамдардың нақты ... ... ... орындау мен ұйымдастыру барысында, нақты
бір қызметті ... ... ... ... көп түрлі
варианттарының болуы, еңбек процесіндегі әр түрлі менджмент ... ... ... ... ... ... ... ұжым еңбегінің пайдалылығын жоғарылату. Менеджменттің пайданы
жоғарылатуға бағыттауы, соңғы нәтижесіне тікелей әсер етуі ... ... ... ... ... ... ... ерекше
қызмет екенін анықтайды. Сонымен менеджмент алға қойған ... ... ... ... ... ... ... нарықтағы сұраныс пен ұсынысқа бағыттау;
-аз шығын жұмсай отырып максималды пайда алу;
-алмасу процесі кезінде ... ... ... ... ... пен ... ... негізделген оптималды
шешімдерді қабылдау.
1.2..Менеджмент мақсаты мен ... ... ... ... ... ... “басқару ”
термині, кез-келген адам қызметіне ... ... ... ... ... Бүгінгі таңда менеджмент түсінігі басқару
түсінігімен бірдей қолданылады.
Менеджменттің ... ... бірі ... ... мен
қызмет көрсетуді тұтынушылар талғамына сәйкес жолға қою. ... ... ... ... ... ... қол жеткізу.
Қойылған тапсырманы орындау ... ... ... ... ... етуі; жоғары ... ... ... ... ... ынталандыруы; барлық
бөлімшелердің жұмысын үйлестіріп отыруы; тұрақты түрде жаңа ... ... ... ... бір мерзімде кәсіпорынның даму мақсатын
анықтауы; басым бағыттарды анықтап, олардың ... мен ... ... ресурстарды және олармен қамтамасыз етілу көздерін
анықтап отыруы; қойылған тапсырмалардың орындалуын ... ... ... түріне және ... ... үш ... ... ... ... бақылау болып бөлінеді.
Стратегиялық басқаруға:
-басқару мақсатын дайындау:
-бағдарламалау – даму нәтижесіне ... ... әсер ... ... ... ... ... қойылған мақсаттан
ауытқуды жеңуге қажетті шаралар жүйесі;
Оперативті басқару стратегиялық басқаруды жүзеге асыру үшін, қажетті
құрылым мен ... ... ... ... ... ... ... мен мақсаттарды талдау. Басқарудың
жаңа циклының бастапқы нүктесі болып табылады.
2. ... ... ... ... ... қызметтің кез-
келген түрін жүзеге ... ... ... ... ... ... бір нәтижеге қол жеткізу.
Кәсіпорын соңғы нәтижеге қол жеткізу үшін, бар ресурстарын дайын
өнімге айналдырады. Дайын ... ... ... ... бөлімдер қажет.
Сондықтан кәсіпорын өзіне тән ... ... ... ... ... ... ... мақсатқа қол жеткізуге саналы
бағытталған және үйлестірілген адамдар ... ... ... ... ... ... жүйе болып табылады.
Басқарушы жүйе ортақ мақсатқа жету ... ... ... барлық
іс-әрекетін үйлестіруді жүзеге асыратын басқару аппараты.
Ірі кәсіпорын өзінің басқару ... ... ... ... деген
сөз болатын атауларды иеленеді:
-top management –жоғары басқару звеносы;
-middle management- орта басқару ... ... кіші ... ... және ... жүйелер өзара іс-әрекетте және тығыз
байланыста болады. ... жүйе ... ... ... ... ... ... жүйеге әсер етеді. Басқарылатын жүйе басқарушы
жүйенің шешім қабылдауы үшін, өзінің жағдайы ... ... беру ... ... ... ... ... жағдайында өндірісті
басқаратын мамандар (кәсіпорын, фирма, ұйым ... ... ... ... бұл ... ... дайындықтан өткен және ұйым немесе
жеке бөлімше ұжымын ... ... ... қол ... адам. Бұл кез-
келген ұжымның мойындалған көшбасшысы. Менеджер-бұл ... тән ... ... бар ... ... ерекшеленетін мамандық. Менеджер
мамандығы ғана қызметкерлердің нәтижелерге өздерінің жетуіне көмектеседі.
Нарық және нарықтағы белгісіздік ... ... ... ... ... ... талап етеді.
Кез-келген деңгейдегі менеджерге жоғары талаптар қойылады, атап ... ... ... ... ... ... ... саладағы өндіріс технологиясының мәселелеріне ұқыпты
болуын;
-тек қана ... ... ғана ... кәсіпкерлік пен
нарықтағы жағдайды басқара алуды;
-негізделген және дұрыс шешім қабылдай ... ... ... жағдайды талдай алу білімі мен
тәжрибесінің бар болуы;
-бәсекелес фирмалардың ... мен ... ... ... т.б. ... ... ала көре ... экономикада өндірістік-шаруашылық процестері, әр түрдегі және
көлемдегі еңбек ... ... ... ... ... ... мен ... үздіксіз өзара байланыста бола
отырып, басқарылатын жүйеде басқару объектісінің орнын ... ... ... ресурстарды тиімді пайдалану басқару жүйесінің ... ... ... ... ... ... онда ... жатқан
өзгерістер басқару ... ... мен ... ... ... жүйесі өндіріс басқарылатын кіші жүйе ... ... ... Ол үшін ... ... ... қызмет
етуі, талап ететін күрделі басқару жүйесінің сәйкестігі қажет. Басқарушы
және басқарылатын жүйенің қатынасының негізінде олардың ... ... ... ... жұмыс істейтіндердің саны, технико-экономикалық
деңгейі және басқа да сипаттамаларын ... және ... ... қоғамның тарихи даму барысындағы жетістіктерін ескере отырып,
ғылыми тұрғыдан жасаған, ... ... ... ... ... ... жүйесінде болсын, бұл принциптерді бұзуға болмайды.
1.3..Менеджменттің белгілері мен ... ... ... бірі ... негізделу. Басқару
шараларын, әдістерін, белгілегенде, ... ... ... ... ... ... ... жетілдіруде және толық өзгертер
кезінде ... ... Бұл үшін ... жан-жақты және жеткілікті
теориялық білімімен тәжрибесі болу керек.
Келесі принцип мақсатты бағыңқылық. Атқарылатын жұмыста ... ... ... ... ... ... қажет. Кез-келген
халық шаруашылығының субъектісі өздерінің іс-әрекетін мемлекеттің алдына
қойған мүддесіне ... ... ... ... және басқару ... ... ... беру. Бірақ бұл еркіндік қоғамда
қабылданған заңдарға, нормаларға қарсы келмеуі керек. Мемлекет және ... ... ... ... ... жұмысына әртүрлі
себептермен кедергі келтірілмеуі керек.
Икемділік принципі бұл ... ұйым ... ... ... ... болып жатқан өзгерістерге тез, жылдам бейімделе
алатындай етіп құрылуы қажет.
Дара ... ... мәні әр бір ... тек бір ... ... ... Жоғарғы басшы орта буындағы басшыдан аттап, қарапайым
жұмыскерлерге нұсқау ... ... Әр бір ... ... өз ... ... ... жеткізілуі қажет.
II .Менджменттің даму эволюциясы.
2.1. Менеджмент эволюциясы.
1.Өндіріс көптеген бөлшектерден, ұйымдардан тұрады.Оның ойдағыдай ... оңай ... ... оған әсер ... ... айнымалы факторлардың
жағдайымен әрқашан санасу керек. Бұл қиындықты жеңілдетудің бір жолы,
өндірісті ... ... ... ... керек. Жүйе белгілі бір
элементтер жиынынан тұратын, ... ... ... бар ... ... ... ерекшелігі оны құрастырушы элементтің қосындысына
байланыссыз өз сапасының ... ... өз ... ... тәуелсіз
болады.
Жүйе бірнеше бөліктерден тұрады:
1.Ашық жүйе
2.Жабық жүйе
Ашық жүйелер-сыртқы ортамен, заттар, энергия және ... ... ... ... жүйелер-сыртқы ортадан зат, энергия және ақпарат түсетін жүйе
түрі. Жүйенің элементтері әрқашанда бір-бірімен қозғалыста, қарым-қатынаста
болады. Осы байланыстың ... ... ... ... ... ... қабілеті қалыптасады.
Өндірісті заттық тұрғыдан қарасақ ол ... ... ... ... ... ... ... процестерінің жиынтығы.
Ақпараттық жүйе екі бөлімнен тұрады:
.Басқарушы жүйе ... ... ... мен ... ... ... құралдар, сигнализация, есептеу құралдарынан ... ... ... ... жүйе бұл белгілі жұмыс орындарынан тұратын
бөлімдер, өндірістік және көмекші участоктардан ... ... ... ... ... ... ... да шаруашылықтарға қызмет көрсететін
кәсіпорындар.
Әр бір кәсіпорын елдің ... ... бір ... ... ... ... басқару кәсіпорындардың басқа өндірістік және
тұтынушылық қоғамдық ... ... ... ... арқылы
анықталады.
Әр бір өнеркәсіптік фирма товарлар мен қызметтер ... ... мен ... ... ... өндірістік жүйесін
иеленеді.Фирманың өндірістік қызметінің толық ... ... ... жүйе ... бөлімшелерден тұратын өндірістік
бірліктерден құралады.
Өндірістік бірлік ... unit) ... ... ... ... ... ... өндірістік участоктер.
Бөлімше ( subunit) ұймдағы белгілі бір тапсырмалар жиынтығының
орындалуына жауап беретін ... ... ... цех, ... ... ( ... ... нақты бір қызметке
немесе техникалық, ұйымдастырушылық функцияға жауап беру үшін ... ... ... құрылымын келесілер сипаттайды:
➢ Кәсіпорын құрамы (өндірістік қуат, мамандану мен ... ... ... ... ... өндірілетін өнім сипаты.
3.Басқару жүйелері орнықты да дұрыс жұмыс істеуі үшін ... ... беру ... құрылымы болу керек;
-белгілі бір деңгейі болу қажет;
-жүйе сыртқы ... әр ... ... алып, оларға да өз ... алуы ... ... бойынша басқару – жүйенің өзінің құрылымын сақтап, ішкі
байланыстарын нығайтып, санын әрқашанда одан әрі ... ... даму ... ... болу үшін мына ... ... қажет:
-жүйе арасында тығыз себепті салдарлы байланыс болуы қажет. Әсіресе
басқарушы мен басқарылушы жүйе ... ... ... ... ... керек;
-жүйеде жүріп жатқан процестерді өзгертуге мүмкіндік туғызатын ... ... ... ... ... мен ... оны күшейту керек;
-басқару жүйесінде басқару ақпаратын қабылдап, қайта өзгерте ... ... ... мұнсыз басқару мен бақылау мүмкін емес. Экономикалық жүйелер ... ... жүйе ... ең ... ... ... ... Себебі
адам материалдық және рухани игіліктерді өндіруші де тұтынушы да ... жүйе ашық ... ... ... Менеджменттің “Классикалық” мектебі.
1.Классикалық мектептің негізін қалаушы ... ... Ол 1911 жылы ... ... ... ... менеджменттің
принциптері” деп атады. Ф.Тейлор еңбек процесін жеке ... ... ... озат ... ... ... соларды сақтауға үйреткен.
Оның мақсаты:
1.Оқып үйрету.
2.Ынталандыру.
3.Достық қарым-қатынасты орнату болды.
Анри Файл басқаруды жетілдіруді дамытудың негізі ретінде ұйымды ... ... жүйе ... ... Бұл ... ... ... ортақ принциптерін ойлап табу. А.Файл: “Басқару –бұл қолдағы
бар мүмкіндікті, ... ... ... ... ... ... алып бару” дейді. А.Файл басқарудың бірнеше принциптерін
ұсынады:
1. Билік жауапкершілікпен бірге әрқашанда бірге айырылмас болады.
2.Мамандандыру мен қатар еңбекті бөлшектеу қажет.
3.Жарлық ... ... ... ... ... болуы қажет. Жұмысшыдан бастап
басқарушыға дейін.
5.Басқару бірлігі.
6.Жеке бастың мүддесін жалпы ... ... ... үшін сый ... Бір ... ... сатыдан жоғарғы сатыға бағыттау тәртібі.
10.Рет, жөн, тәртіп принципі.
11.Әділеттілік принципі
12.Жұмыскерлердің тұрақтлығы.
13.Ынталылық, ықластылық ... ... ... ... екі бағытта болды.
1.Өндірісті жеңілдету бағыты.
2.Басқарудың жалпы проблемаларын зертеу.
Бұл бағытта Эморсон, Урвик, Вербер және Фордтың еңбектерін айтып өткен жөн.
Әсіресе ... ... ... мен ... үлкен еңбек сіңірген
инженер-механик Эморсонның ролі өте зор. Ол 1911 жылы “Еңбек өнімділігін
арттырудың 12 ...... ... ... ... Менеджменттің
принцитеріне:
1.Алға мақсатты айқын қою.
2.Дұрыс мағына болу керек.
3.Толық жеткілікті кеңес беру
4.Тәртіп.
5.Қызметктерлерге әділеттілік көрсету.
6.Жылдам, толық сенімді, дәл есеп ... мен ... болу ... ... тұрақтандыру керек.
11.Үлгі нұсқауларды жазбаша дайындау.
12.Еңбек өнімділігінің өсуін ынталандыру, сый беру.
2.Адамдар ... ... ... - ... ... мінез-
құлқын зерттеп, оның өндіріске деген көзқарасын анықтайды. Бұл мектептің
негізін салушы ... ... Ол ... ... еңбек жағдайын
зерттеп, келесідей қорытынды шығарды:
Жұмысшының еңбек ... тек қана ... ... ... ... емес. Ол жұмысшылар ортасының психологиясына және
әлеуметтік жағдайына байланысты. Эдуардо Мейо бейресми деген топты ... ... ... ... ... ... гөрі топтың
әсеріне бағынады. Осыған сәйкес, егер басшылар өз ... ... ... ... әр ... ... ... онда
жұмысшының еңбекке деген ... ... ... ... ... береді.
1.Басқару субъектісі шешімдерді дайындау, қабылдау және орындаудың
негізін қалайды. Ал, бұл осы ... ... ... ... ... ... процесінде келеді.
Сондықтан да, басқару шешімдері дегеніміз — басшылардың, мамандардың,
арнайы басқару мәселелерін, шешудегі творчестволық іс-әрекеттерінің
нәтижелері.
Басқару ... ... ... жөне ... мәселелеріне арналған шешімдер қабылдайды.
Тұрақтандыру қабылданған тәртіпті (режимді) басқару құрылымын,
еңбекті бөлуді ұстауға бағытталады.
Үйлестіру процесі жалпы еңбекті ... ... ... ... ... ісі — ... ең ... міндеті болуға
тиіс. Ол кәсіпорыннның даму болашағы, ... ... ... ... ... өндіріс құрылымын дамыту жағдайын
қамтамасыз еткені ... әр бір адам ... ... ... ... ... қате болады. Бірақ та, ол жеке адам мен оның ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар тағдырын шешуге
бағытталады. Сондықтан да, басқару шешімдерін қабылдау өте жауапты іс. ... соңы ... ... әлеуметтік, экологиялық әсерлері
қалай болады, соны да ескерген жөн. Сондықтан да, ... ... ... ... ... оны ... өте ... шеберлік қажет.
2. Шешімді мынадай жағдайларда қабылдайды:
1.Интуицияға сүйенген, ... ... ... ... ... ... ... арқылы қабылданған рационалды, ұтымды шешімдер.
1.Интуицияға (болжауларға) негізделген шешімдер әрқашан дұрыс болады
деу қате, себебі ол үшін ... ... мен кең де ... ... ... та, ... ... жүрген менеджерлер интуицияны өздерінің шешім
қабылдауда негізгі ... деп ... ... ... ... үшін шығаратын өнімнің
ассортименттік, оны өткізу рыногын ... ... ... ... ... болады. Қаржысы мол кәсіпорын қандай ... да, ... ... мол. ... та, оған ... кейде бір өнімдер
ғана әкеле алады. Сондықтан да жан-жақты ойлап, ... ... ... ... ... ... апаруы мүмкін. Мұнда ғылыми әдістермен іс-әрекет
жасаған жөн. Маркетингтік зерттеулер, жүйелеп талдау, биржалық операциялар,
іскерлік контрактілер жасау және ... ... ... шешімдер көптеген басқару шешімдерінің
негізін қалайды, себебі басшы өткен өзінің тәжрибесіне, ... ... ... Мұндай шешімдерді алдын-ала бағдарланған шешімдер деп
атайды, себебі оларды ... ... ... ... ... Бұл ... ... қойылады немесе адам есінде болады. Шешімдр,
егер сыртқы ортада ... ... ... ... ... өзгерістерге
түспесе, заң жүйесінде, ... ... да ... өзгерістер
болмаған күнде өте тиімді қолданылады. Мысалы, жобалау ... ... ... ... ... ... ... өнімділігін
қолданады. Бұл көрсеткіштер жоба ескіргенше, біршама уақыт ... ... ... ... та, ... тек қана ... ... болмайды, себебі өмір өзгеріс үстінде болады, ... да, ... ... ... себептермен сәтсіздікке апаруы мүмкін:
а)өте ыңғайлы сәтті өткізіп алудың арқасында мол ... мен жаңа ... ... ... бір ... өте бір қарапайым құбылыс сықылды.
Өз тәжрибесіне сүйену арқылы, сіз ... ... ... үстіртін
құбылыстарына көңіл аударып, өз уақытысында сапалы шешім ... ... да, ... тек қана ... ... ... сүйеніп қабылдау
тиімді бола бермейді. Сол себептен шешім қабылдаудың рационалдық түріне
көңіл аударған ... ... ... осы іске қатысы немесе тек қана бір
мәселеге ... ... ... ... ... есеп беру мәліметтерінен,
мемлекеттік ресми ұйымдардың статистикалық мағлұматтарынан, рыноктың
сұранысы туралы материалдан алуға ... Өз ... ... ... ... ... алу, сұрау) маңызы зор.
3.Мәселе — бұл жүйедегі керексіз ауытқуды сипаттайтын жағдай.
Мысалы: транспорт проблемасы - транспорт ... ... ... шешу ... ... ... анықтау, диагноз қою.
2.Шектеулер мен көрсеткіштерді анықтап алу (тұжырымдап алу).
3.Альтернативтерді іздестіріп табу.
4.Альтернативтерді бағалау.
5.Соңғы қорытынды.
Диагноз қою үшін ... ... ... ... ... қажет. Басқарудағы бұған жататын белгілер: аз
табыс, пайда, өтпеу, жоғары өзіндік құн, төмен еңбек өнімділігі ... ... ... ... ... кейін диагноз
қоятындай, басқаруда да ең ... ... үш ... ... ... ... ... табыстылық есептің өзгеру
себептерін ... ... ... ... анықтағаннан кейін ғана
тиімділік жолын нақтылауға, сонымен қатар тиімділіктің критериін
анықтап алуға болады. Критерий — ... ... ... өзі ақпаратқа сүйену арқылы қабылданатын ... ... ... ... ... ... және ... беруді айтамыз. Осыған байланысты мынадай орталар бар:
а)нақты-айқын, белгілі орта.
б)қауіп-қатерлі, тәуекелдік орта.
в)белгісіз, екі ұшты орта.
а)Белгілі ... ... ... ... жұмысындағы көп
кездесетін, қайталанатын басқару процесстері.
Мысалы: мәжілістер, кеңестер, презентациялар өткізу. ... ... ... ... қанша қаражат керек мұны өткізуге, қандай
нәтижелер ... ... ... ... экономикалық
шешімдер көбінесе тұрақты өзгермейтін көрсеткіштерге ... ... құн, банк ... тарифтер және т.б.
б)Қауіп-қатерлік ортада қабылданатын шешімдерге стратегиялық,
болашаққа бағытталған, жаңа ... жаңа ... ... және т.б. ... ортада қабылданатын шешімдер — ақпарат жоқ немесе өте аз
шешімдер.
Экономикалық, қоғамдық өмірдің әр саласы әртүрлі деңгейде белгісіз ... ... ... ... және әскери салаларда болады.
5.Басқару мәселелерін шешудегі дұрыс ... табу ... ... ... ... қол ... қызметкерлердің (ынталандыру)
функцияларын ... ... ... ... ... ... оны шешуге араластырғаны дұрыс. Бұл жерде жүйелік
талдау мамандарының жұмыс істегені жөн. Себебі олар ... ... ... ... ... ... ... қолдана біледі. Басшының
жүйелік талдау мамандарының жұмысына қатысқаны жөн.
2.3.”Эмпирикалық”басқару мектебі
. Эмпирика деген сөз (күнделікті тәжрибе) ... ... ... одан ... ... әрі ... кеңес, ақыл, нұсқау беру
жолдары эмпирика мектебінің негізгі мәселесі ... ... Бұл ... ... ... ... Ньюмен. Олар басшының еңбегінде өзгелерде
болмайтын екі қасиетті анықтайды:
1.Басшы қолдағы бар ресурстардан, ... ... ... ... ... ... әр бір шешімі және іс-әрекеті кәсіпорынның болашақ дамуына
бағытталуы ... ... ... ең ... ... ... материалдарды
жинап, оны зерттеп, ықшамдап белгілі бір ... ... ... ... жаңа ... ... ... Бұл бағыттың ерекшелігі
басшының іс-әрекетін жан-жақты қамтитындай кешенді болуына көңіл аудару.
Олар басқаруды өнердің ... бір түрі ... ... ... өмірде
күнделікті қолдану қажет деп есептейді.
4.Адамдар арасындағы қатынастар мектебі биховеристикалық ... ... ... ... жол ... Бұл ... пікірі бойынша
адамға мейірбандық арқылы оның дүниесіне әсер ету, яғни адам ... ... ... ... ... ... ... отыруға болады.
Бұл бағыттың негізгі ерекшелігі өндірісте, жұмыста ... ... ... Егер ... ... қатынастар мектебі
дау-жанжалды мейірбандық жолмен шешуге талпынса, ал әкімшілік ... ... ... Ал бұл ... күнделікті жұмыста болатын
даулардың өндірістік жүйеде алатын орны бар, ... ... ... ... ... ... ... түсіне қарау қажет. Өте қауіпті дауларды
болдырмау оның әсерін басқаларға тигізбей немесе ... жөн. Егер ... ... ... онда бұл ... ... үлкен тоқырауда
болғаны. Бұдан жасайтын қорытындымыз: ғылыми коллективтің құрамы жаңартылып
тұру керек. Ғылыми айтыс пікірлермен алмасу алға ... ... ... ғылымында дәл ғылымдардың әдістері мен ... ... Бұл ... ... Аккоф, Альман, Люс, т.б. Олар
математикалық модельдерді ... ... ... ... ... Өнімдердің шығындары мен шығу балансын есептеу, басқару шешімдерін
тиімді етуге болатынын дәлелдеді. ... ... ... ... болжау және т.б.арқылы жүзеге ... Бұл ... ... ... ЭЕМ қолдану арқылы сыртқы ортаның әр
түрлі әсерлерін, рыноктык коньюктураға жаңа бәсекелестіктің пайда ... ... ... корпорациялардың құрылуының нақты деңгейіне баға беруге
болады.
Орталықтың Республика мен оның ... ... ... және ... ... ... орын алып ... және жергілікті мүдделердің қарама-қайшылығын үдете түсіп, табиғи
ресурстардың бей-берекет пайдалануына мүмкіндік береді, ... ... ... ... ... ... ... Тұрақсыздықтың ең
басты себебі, жоғарыда аталынғандай жүйенің ішкі ... ... ... ... алдындағы айқын дәлел ауқымды кезекке тұру,
талондық жүйенің үдей түсуі, ақшаның құнсыздануы ... ... ... ... аяқ ... ... ... экономикалық саясат орын алмады.Сонымен
қатар көптеген мемлекеттердің тәжрибесі айқын ... ... ... ... ... ең ... болып нарықтық экономика
табылады. Ол еңбекті ынталандыруды жетілдіреді, өнім ... ... ... етеді, өндірушілердің монополиясына жол
бермейді және өндірісті тұтынушы сұранысына бағыттайды.
Республикамызда терең де батыл өзгерістерді жүзеге асыруда ... ... ... Осы ... 1990 жылы 25 ... «Қазақстанның
мемлекеттік егемендігі туралы Декларациясы» және 1993 жылдың 28 қаңтарында
Республиканың Ата ... ... ... ... жаңа сәт болып табылды. Қазіргі кезде Қазақстан Республикасының
1995 жылдың 30 тамызында қабылданған екінші Конституциясы және 1991 ... ... ... ... ... ... ... конституциялық заң еліміздің әлеуметтік-экономикалық
дамуында айрықша орын алады. Аталып өткен құжаттардың Республикадағы саяси-
эко-номикалық ... ... ... зор. Оларда экономикалық
тәуелсіздіктің негіздері, нарықтық ... ... ... маңыздылығы көрсетілген. Бұл жәйт республика
дербестігінің экономикалық алғы шарты мен өмір ... ... ... ... Атап ... олар Қазақстанның экономикалық
тәуелсіздігінің негізі: жерге, оның ... ... ішкі ... су ... өсімдік пен жан-жануарлар әлеміне, тарихи,
мәдени құндылықтарына, материалдық, қаржылық ресурстарына, өндірістік ... емес ... ... ... ... ... мемлекеттік реттеудің субъектісі болып
табылады. ... ... ... ретіндегі мемлекеттік реттеуде аса
маңызды өзіндік қаржы-несие жүйесі, дербес мемлекеттік ... ... және ... ... ... ... ... Конституциясының құрамында экономиканы
басқаруды ұйымдастырудың әдістемелік қағидалары бар. Біріншідвн, Қазақстан
экономикасы ... әр ... ... ... ... ... ... барлық субъектілерінің теңдігін қамтамасыз етеді.
Екіншіден, жеке ... қол ... ... ... мемлекет жеке
кәсіпкерлік қызметтің еркіндігіне ... ... және оны ... ... қамтамасыз етеді. Төртіншіден, монополистік қызмет пен
бәсекелестің кез ... ... жол ... ... ... ... дербес болып табылады.
Бұл қағидалар Қазақстан экономикасын басқарудың қазіргі жүйесінің негізін
құрайды және республиканың халық ... ... ... ... ... етуін қамтамасыз етуі тиіс. Бұл қағидалар тек
саяси-әлеуметтік мәнге ие ... қана ... ... ... ... да ... қатысты.
III. Қазақстандағы менеджменттің қалыптасуының ... ... ... қалыптасуының экономикалық алғы шарты.
. Қазақстан экономикасы басқарудың саяси-экономикалық ... ... ... дамуын басқарудағы
дербестілік, саяси алғышарттарының қажеттілігін ескертеді. 80-жылдардың
екінші жартысынан ... ... ... ... ... ... ... қарама-қайшылықтармен сипатталып, қоғамдық
тұрақсыздықты ... ... мен оның ... ... ... және ... ... бөлінісінде орын алып отырғандай,
мекемелік және жергілікті мүдделердің қарама-қайшылығын үдете түсіп, табиғи
ресурстардың бей-берекет ... ... ... ... ... ... ... түсуіне әкеліп соқтырады. Тұрақсыздықтың ең
басты себебі, жоғарыда аталынғандай ... ішкі ... ... жүйенің күйреу алдындағы айқын ... ... ... тұру,
талондық жүйенің үдей түсуі, ақшаның құнсыздануы болып табылады. Тіпті 1993
жылдың аяқ ... ... ... ... саясат орын алмады.Сонымен
қатар көптеген мемлекеттердің тәжрибесі ... ... ... ... жүйелерінің ішінде ең тиімдісі болып нарықтық экономика
табылады. Ол еңбекті ынталандыруды жетілдіреді, өнім ... ... ... етеді, өндірушілердің монополиясына жол
бермейді және өндірісті тұтынушы ... ... ... де ... ... жүзеге асыруда нақтылы
алғышарттар қажет етілді. Осы бағытта 1990 жылы 25 ... ... ... ... ... және 1993 ... 28 ... Ата Заңының (Конституциясының) қабылдануы мемлекетіміздің
тарихындағы жаңа сәт ... ... ... кезде Қазақстан Республикасының
1995 жылдың 30 тамызында қабылданған ... ... және 1991 ... ... ... ... ... мемлекеттік
тәуелсіздігі туралы» конституциялық заң ... ... ... орын ... ... ... ... Республикадағы саяси-
эко-номикалық процестерді басқаруда ... зор. ... ... ... нарықтық қатынастарды ... ... ... ... Бұл жәйт ... ... алғы шарты мен өмір тіршілігін басқарудың барлық
сферасын анықтайды. Атап айтқанда, олар ... ... ... ... оның ... ... ішкі және
территориялық су ресурстарына, өсімдік пен жан-жануарлар әлеміне, тарихи,
мәдени құндылықтарына, материалдық, қаржылық ресурстарына, ... ... емес ... ... ... ... экономикасы мемлекеттік реттеудің субъектісі болып
табылады. Бұған ... ... ... ... реттеуде аса
маңызды өзіндік қаржы-несие жүйесі, дербес мемлекеттік бюджет қалыптасуы,
салық және ... ... ... ... ... ... құрамында экономиканы
басқаруды ұйымдастырудың әдістемелік қағидалары бар. Біріншіден, Қазақстан
экономикасы меншіктің әр ... ... ... ... ... ... ... субъектілерінің теңдігін қамтамасыз етеді.
Екіншіден, жеке меншікке қол сұғуға ... ... ... ... ... еркіндігіне кепілдік береді және оны қорғау мен
қолдауды ... ... ... ... қызмет пен
бәсекелестің кез -келген шектеуіне жол берілмейді. Бесіншіден, әкімшілік
аймақтың бірліктері ... ... ... ... ... экономикасын басқарудың қазіргі жүйесінің негізін
құрайды және республиканың халық ... ... ... ... ... етуін қамтамасыз етуі тиіс. Бұл қағидалар тек
саяси-әлеуметтік мәнге ие болып қана қоймай, Қазақстандағы менеджменттің
ұйымдастырушылық ... да ... ... экономика ұдайы өз арнасымен, өз заңдылықтарымен ілгерілеп
отыруы тиіс, өйткені оның өзіне тән ... мен оған ... ... ... ... ... екі негізгі процесімен сипатталады:
-меншікті мемлекет иелігінен белсенді түрде алу,
-тұтыну рыногын тауарлармен толтыру.
Екінші кезең, ... ... ... ... ... бірақ оның басты мазмұны көлік жүйесі мен телекоммуникацияны
жедел ... ... ... ... және ... нарығын бұдан басқа :
капитал, жұмысшы күші, бағалы қағаздар, интеллектілік меншік ... ... ... ... (5-7) жыл ... ... ... ашық үлгідегі
экономиканың шапшан ... ... ... ... ... ... кезеңнің стратегиялық мақсатына жетумен, ... ... ... ... және ... жаңа ... қатарына кірумен сипатталатын болады.
Нарықтық қатынасқа өтудің негізгі бағыттарына жататындар:
-экономиканың ... ... ... мен ... ... дамуы;
-бәсеке.
Экономикасы нарықтық бағытқа бет алған Қазақстан үшін кәсіпкерлікті дамыту
мәселесі - өзекті мәселелердің бірі ... ... ... ... өзі - ... ... Кәсіпкерлікті дамыту - нарықтық
экономиканы дамытудың кепілі. ... да, ... ... ... көтеріліп жатуы да оның экономикадағы рөлінің ... ... ... ... ... деп ... ... қызмет еркіндігіне, өз мүлкін кез-келген заңды кәсіпкерлік
қызмет үшін, ... ... ... бар. ... ... өндірістің
негізгі факторлары табиғи, еңбек, өндірістік ... ... ... ... ... осы ... жұмыс істеп, қозғалысқа түсуіне
әсер ететін нақты күш бар. Олар: іскерлік, басқару және өз мүмкіндіктерін
белгілі бір ... ... қол ... ... білу ... өркениетті елдердің қай-қайсысын алсақ та, ... және ... ... ... ... ... Себебі кәсіпкерлік халықтың әл-ауқатын арттырумен қатар, қосымша
жұмыс орындарының ашылуына да ... ... ... ... ... да ... және әлеуметтік функциялары оны дамыту мәселесін
маңызды ... ... ... ... және ... ажырамас бөлігі деп қарастыруға негіз береді. ... ... ... ... ... ... байланысты болады.
3.2. Басқару әдістері.Басқару әдістерінің турлерi
Басқару әдістері ... бұл ... ... жетудегі іс-
әрекеттік жолдары. Басқару субъектісінің ... ... ... ... ... ... деп түсіндіріледі. Басқару әдістері ұжымдар
қызметінің жоғары ... ... ... ... қамтамасыз етуге
тиіс. Мұның өзі басқару әдістерін ... ... ... ... ... да техникалық және ... ... ... ... басқару процесін мүлтіксіз
ұйымдастыру, осы замаңғы техниканы пайдалану, еңбек пен өндірісті прогресті
жолмен ұйымдастыру үшін ... ... ... ... ... болуын
қамтамасыз етеді. Сонымен, әдістер-басқару ... мәні және ... ... ... ... басқару міндеттері солар арқылы іске
асырылады.
Басқару ілімінде бірнеше әдістер бар:
1.Әкімшілік ... ... осы ... ... пайдаланып, алға қойған
мақсатқа байланысты олардың ара-салмағын дұрыс ұстауда.
Ең ... ... - ... әдіс ... әдістерінің негізі — жекеменшік кәсіпорынның ... ... ... ықпалы, әсері. Әрқашанда басқару
аппаратындағы жұмыстарды бөлуді қажет етеді. Бұл өндіріс ... ... ... ... ... бөлім қажет, олар бір-
бірімен қандай қатынастарда болуы керек.
Басқару аппаратында: 1. ... ... ... ... басшылық ететін басшылар — директор — ол жоғарғы саптағы
басшы.
б)Цех бастығы — орта деңгейдегі басшы.
в)Мастер, ... - ... ... ... ... әдістері ұжымдарға және солар арқылы
өндіріс процестері мен кәсіпорынның шаруашылық қызметіне ... ... роль ... ... ... әдістері дегеніміз
өндіріс процесінде қызметкерлер арасында ... ... ... басқарушылық ықпал жасау тәсілдері мен жолдары
құралдарының жиынтығы болып табылады. Бұл ықпал жасау ... ... пен ... ... жүйе жұмысының
орамдылығы мен тиімділігін қамтамасыз ... ... ... ... басшы органдармен адамдардың барлық шешімін
іске қосуға, кадрлар мен ... іске ... ... ... ... мен бюро ... ... құрамына жатады. Бұлай бөлінудің себебі, бұйрықтарды ... ... ... бере ... ... ... немесе жазбаша
нұсқаулар беруге құқы бар.
Ұйымдастырушылық ықпалдарына: әр ... ... ... әр маманның, қызметкерлердің ... ... ... ... Бұл ... ... бөлімдердің іс-
әрекеттердің жөні болмай, басқару қиындап кетеді.
Әкімшілік әдісіне күнделікті жұмыстарды ... ... ... ... ... ... нұсқаулар арқылы іске асырылады. Кадрларды
іріктеу, жұмысқа алу, босату, жазалау—бәрі де ... ... ... ... ... ... кезеңінде басқарудың экономикалық
әдістері зор маңыз алып отыр. Басқарудың ... ... ... және ... ... ... аз ... отырып, мейлінше жақсы
өндірістік нәтижелерге жету мақсатында қызметкерлердің ... ... ... ... ... ... ... ұжымдар мен
жекелеген қызметкерлерге белгілі бір экономикалық тұтқаларды (өзіндік құн,
пайда, баға, жалақы, материалдық көтермелеу ... ... ... ету ... әдістер деп түсініледі.
Экономикалық әдістер орындаушыларға олардың экономикалық мүдделері
арқылы жанама ықпал етудің пайдаланылуын көздейді.
Басқарудың экономикалық ... ... ... ... қызметкерлерді барынша белсенділік ... ... ... ... ету. ... ... қызықтыру мен ынталандыру, ақшамен мадақтау және жазалау жатыр.
Бұған ... ... ... ... ... өндірісті қаржыландыру саясаты, тиімді,
келешегі зор, ... көп ... ... жаңа ... мен ... ... жоғары сапалы заттар шығаруға бағытталғаны дұрыс.
Ынталандыру жүйесін кеңінен жұмыскерлер, цех және ... да ... ... ... еңбек өнімділігін өсіруге, зат сапасын көтеруге,
үнемділік тәсілдерін ... ... ... ... ... ... жаңа ... технология, жаңа өндіріс
бағдарламаларын өркендетуге мүмкіндік береді.
Салық жүйесін де тиімді пайдалану арқылы еңбек ... ... ... ... баға ... да ... ... жүйеде басқарудың әлеуметтік-психологиялық
әдістерінің атқаратын роліне баға ... Бұл ... ... ... Еңбек ұжымын басқаруда басшының жақсы маман екендігі әлеуметтік-
психологиялық ... ... ... ... ... ... процестер мен құрылымдардың жүйесі
қалыптасады, олар еңбек өнімділігін арттырудың, ... ... ... ... ... өмірін демократиялаудың орасан
резерві бар.
Сондықтан осы шартты іске асыру үшін басшы:
-өндіріс пен еңбекті ... ... және ... ... ... ... жұмысын жолға қоюды;
-өндірісте демократиялық негіздрдің дамытылуын;
-өзінің қызметтік және қоғамдық функцияларын орындау жөнінде жеке үлгі
көрсетуді біліп, пайдалану қажет.
Бұл ... ...... ... ... ... ... өздерінің қол астындағы қызметкерлеріне әртүрлі
(әлеуметтік-психологиялық) ықпал жасауында.
Адамдардың ... жан ... ... келіп, олардың рухани
көз-қарасын бақылап, ұжым жайлы ортасын жасап, тәртіпті нығайтып,
қызметкерлердің жұмысқа деген шығармашылық ... ... ... ... ... ... үшін мекемеде ғылыми негізде әр ... ... ... Олар ... ... тест ... ... ұйымдастыру секілді жолдары бар.
үнемі тиімді басқарушы бола алмайды. Лидердің тиімділігі ... ... әсер ету ... өлшенеді. Кейде шешім лидерлік
басқаруға кедергі болуы ... ... бір ... ... ... нашар жұмыс істеуіне және арасындағы айырмашылықты көрсетеді:
Басқару—бағыныштыларды өздеріне арналған тапсырмалар мен ... ... ... ой және дене ... ал, ... болса, керісінше
бір адамның басқаларға ықпалы, әсер ету ... ... ... ... ... ... ... беру арқылы келеді. Лидер болса ресми емес әрекеттердің
нәтижесінде, өз ... ... ... ...... ... бірге өз бағыныштыларын тиімді басқаратын
адам. Оның мақсаты-ұйымға берілетін ... ... ... ... ... ықпал, әсер ете білу.
Лидерлік (жеке қызметкерлік) — бұл ұйымның мақсатына жету жолын бағыттау
арқылы жекелеген ... мен ... ... және әсер ету қабілеті.
2.Әсер (ықпал)және билік.
Ықпал — жеке адамның келесі бір адамның мінезіне, қатынасына, сезіміне ... ... ... да бір мінез-құлық әрекеті. Мұндай ықпал ету
құралдары ретінде өтініш, ... ... ... ең ... саты - ... Бір адам ... тек қана иедяларының көмегімен ... ... ... ... мен ... әсерін тиімді ету үшін билікті
пайдаланады және оны дамытады.
Қоғамда билікке теріс сезім әрекеттері қалыптасқан. Лорд ... ол ... ... ... ... ... бар, ал шексіз билік ... ... ... ... зорлық, күш көрсету және агрессиямен
байланыстырады. Ал біздің анықтамамыз бойынша: “Билік — ... әсер ету ... ... ... ... ... ... баспайды, тәртіп нашарлайды.
Билік балансы.
Ұйымдағы билік тек ішінара иерархиямен анықталады. Белгілі ... бір ... ... ... оның ... ... емес оның басқа адамға тәуелділік дәрежесімен анықталады. ... ... ... ... ... соғұрлым адамның билігі үлкен
болады. Мұны мына формуламен көрсетуге болады:
билік берілген А ... Б ... ... ... = Б адамның А адамға
тәуелділігінің деңгей. Міне, мұны билік балансы ... ... өз ... билік жүргізетін себебі, бағыныштылар
жалақы, қызметте өсу, ... ... ... және тағы
да басқа мәселелерге келгенде басшыға тәуелді болып қалады.
Бірақ, кейбір жағдайларда бағыныштылар басшьшарға билік ... ... ... ... ... ... мен ақпараттарды жинақтауда
басшы бағыныштының көмегі мен ақылына ... ... ... жүргізуінің анық мысалы ретінде артист немесе ... ... ... отыруын айтуға болады. Олардың ... ... ... ... артиске бергісі келмейді, бірақ оның келісімін
алу үшін, еріксіз кішіреюге мәжбүр болады.
Сондықтан да ... ... ... ... ... ... ... тиіс. Себебі ұйымның мақсатына жетуі бағыныштыларға тікелей
байланысты.
3. Билік пен ықпалдылықтың формалары.
Басшылық жасау үшін ықпал ету ... ал ... ету үшін ... ... ... ... бір билікке ие болу үшін сіз орындаушыға
аса қажетті бір нәрсені өз қолыңызға алу ... ... ... ... ... ... ... де бар.
Маслоудың айтуынша негізгі қажеттіліктер мыналар:
—физиологиялық
—қорғаныс
—әлеуметтік
—сыйластық
—құрметке ие болу
Ықпалдың барлық формалары басқа адамның ... ... ... ... ... және орындаушы болашақтағы ұқсас
немесе ұқсас емес мәнерлерін қалыптастырады. Басшы бағыныштыларға
ықпал етеді.
Биліктің әртүрлі формалары болады. ... ... ... ... билік. Орындаушы ықпал етушінің
әрекеттерінен жасқанады. Аса үлкен қажеттіліктерді қанағаттандырмай
тастауы мүмкін деп ... ... ... ... ... ... етушіге өз
еңбегінің жемісі үшін жақсы сыйлық аламын деп сенеді. Ол ... ... ... ... Орындаушы ықпал етушінің белгілі ... ... ... ... ... бар ... ... (үлгі билігі). Орындаушы үшін ықпалдың сипаты мен
қасиеттері өте жағымды, сондықтан ол ықпал етушіге ұқсағысы келеді.
5. ... ... ... ... ... бұйрық беруге құқығы бар,
ал оны орындау өзінің парызы екендігіне сенеді. ... ... ... ... ... де, дәстүр бойынша
ықпал етушіге бағынады. Сондықтан заңды билікті ... ... ... ... басшының бұйрығын ұйымдық иерархияның төменгі
сатысында тұрғандықтан орындайды. Себебі басшыға басқа ... ... ... берілген.
Билік ықпал ету арқылы жүргізіледі. Енді осы ықпал түрлерін
қарастырамыз.
а) ... ... ... билік. Үрейлендіру арқылы ықпал ету.
Адам өзінің қауіпсіздігіне нұқсан келетін кезде үрейленеді. Жұмыс
орнында үрейлендіру ... ... ... қол жеткізуге болады.
Себебі, біз сол жұмыс ... ... ... Марапаттауға негізделген ... оң ... ... күшейту
арқылы ықпал ету.
Бұл басқа адамдарға ықпал етудің ең көне және ... ... ... ... - өз ... ... күшейту арқылы әсер
етеді. Бірақ адамдар әртүрлі болғандықтан .оларға марапаттау мен мақтаудың
да әрқилы түрлері ... ... осы ... ... қиын болуы мүмкін.
б) Сараптау билігі. Салихалы сенім ... ... ... адам өз басшысының белгілі бір проблема бойынша ... бар деп ... ... ... арта отырып, олар оның көмегіне
жүгінеді.
Мысалы, адамдар емдеуші дәрігерге деген ... ... ... ... ... ... арқылы ықпал ету.
Дәстүр—ықпал етудің ең көп тараған түрлерінің бірі. ... ... ... ... ... үшін ... ... бұл тек бағыныштының белгілі бір құндылықтарды игеру
кезінде ғана жүзеге аса алады. Яғни, ... ... ... ... ұғынып, мәдениет пен қалыптасқан ... ... ... ... ... орын табылады.
Дәстүр - ұйым үшін де басшы үшін де, өте тартымды құрал. Ол ... ... ... ... ... Бұл жағдай тұрақтылықты көтереді.
Себебі, ұйым бір адамның қабілттілігі мен өміріне тәулді емес.
г) Эталондық билік ... ... ... ... әсер ... — бұл ... немесе дәстүрге байланысты билік емес, лидердің (басшы
жетекшінің) жеке қасиеттері мен қабілеттігіне ... ... ... ... ... өз ... деген сүйіспеншілігі мен
құрметіне негізделген. Орындаушы өз басшы қызметкерімен өзін ... ... ... ұқсастықтарын келтіре алады.
Харизматикалық лидердің мынадай сипаттары болады:
1.Энергиямен алмасу. Адамдар энергия бөліп, онымен ... ... ... әсер ... кейпінің (бейнесінің) ықпалдылығы. Харизматикалық лидер
міндетті түрде ... ... ... ... ... ... өте тартымды
болады.
3.Мінез-құлқы тәуелсіз.
4.Басқарушымен жақсы қарым-қатынас орнатып, сөйлесіп тіл таба алады.
5.Өзінің ерекше тұлға екенін сезінеді.
6. ... ... ... ... сенімді адам, ойы өте жинақты
және ситуациаларды меңгере алады.
ҚОРТЫНДЫ
Менеджменттің мақсаты-бұл заңдылықтарды тиімді ... ... ... принциптерін, әдістерін, техника мен технологиясын,
сонымен бірге ұйымдастыру формасы, құрылымы, жүйесін жасау ... ... ... да ... ғылым секілді жетекшінің іс-әрекетін
анықтайтын бағдарлама, ереже топтамасын құруды ... ... ... ... шешімдерді жасау емес, менеджмент ... ... ... ... ... ... мәселені шешудің
тәсілдері мен әдістерін пайдалана отырып ұсыныстар ... ... ... ... ... ... ... процестері
мен құбылыстарына ғылыми тұрғыдан қарау бейімділігін үйретуге бағытталған.
Бұл мақсатты ... ... ... менеджментті келесі т‰рлерін ќарастырамыз:
-менеджменттің мәні мен принциптері;
-басқарудағы жүйелік ыңғай негіздері;
-менеджмент эволюциясы;
-Қазақстандағы менеджменттің методологиялық негіздері;
-ұйым түсінігі, түрлері, ... ... ... ... ... ... ... менеджменттегі басқару шешімдері;
-нарықтық экономикада басқару әдістерінің жүйесі;
-менеджмент функциялары;
-топтық динамика және ... ... ... ... пәні ... мамандықтарды дайындайтын оқу
жоспарында қарастырылған, басқа оқу пәндерімен өзара байланысады. ... ... ... пәндер пайда болатын басқарушылық тапсырмаларды
шешуге болашақ мамандарды дайындауды мақсат етеді.
“Менеджмент негіздері” ең ... ... ... ... ... ... экономика дамитын объективті экономикалық заңдылықтарға
сүйенуі арқылы экономикалық теориямен өзара іс-әрекет етеді.
“Менеджмент негіздері” халық-шаруашылығын жоспарлау, ... ... есеп және ... ... несие, қызметкерлерді
басқару, кәсіпорын экономикасы, өндірістік, инновациялық, ... ... ... ... сияқты нақты экономикалық
ғылыми пәндермен байланысты.
“Менеджмент ... ... ... ... Құқықтық
ғылымдар басқарушылық қызметтің заңдылық ... ... ... ... ... ... тұлғалар мен азаматтар арасындағы құқық
пен қызметтік тұлғалардың жауапкершілігін ... ... ... ... ... ... ... басқару мәселелерінің бір жағын ғана зерттейді.
“Менеджмент ... ... ... ... мен ... келе менеджмент еңбектің қоғамдық процесі ретінде,
адамдардың нақты еңбек актілерін, іс-әрекетін, ... ... ... ... нақты бір қызметті орындауда көрінеді. Сондықтан
менеджменттің көп түрлі варианттарының болуы, еңбек процесіндегі әр ... ... ... ... ... ... барлық
қатысушыларының басты мақсаты ұжым еңбегінің пайдалылығын жоғарылату.
Менеджменттің пайданы жоғарылатуға бағыттауы, соңғы нәтижесіне тікелей әсер
етуі менеджерлер ... ... ... еңбекті басқаратын еңбек
түріндегі ерекше қызмет екенін анықтайды. Со-
нымен менеджмент алға қойған мақсатқа жетуге бағытталған кәсіби ... ... ... ... К.Б и др. Основы менеджмента. - Алматы: КазГАУ, 1995.
2. Бердалиев К.Б. ... ... ... ... ... ... Веснин В.Р. Основы менеджмента - М: 1997.
4. Виханский О.С, Наумов А.И. Менеджмент.- М.: Гардарика, 1996.
5 Виханский О.С. Стратегическое ... М.: ... ... Р.С. и др. ... ... ... И.Н. ... - М.: Банки-Биржи, 1994
8.Глухов В.В. Основы менеджмента.- Санкт-Петербург. 1995.
9.Игнатьева А.В. Основы менеджмента. - М., 1995
10.Кнорринг В.И. Искусство управления. - М.: Бек, ... П.А., ... В.А., ... СЕ. ... - М.: ... ... ... Котлер Ф. Управление маркетингом (сокр. Пер. с англ.- М.: Экономика,
2000
13. Крайнина М.П. Финансовый менеджмент- М.: Дело и ... ... К.Е. ... ... ... управления. /Ж. «Транзитная
экономика». - Алматы,1998№2с37-52.
-----------------------
37

Пән: Менеджмент
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 35 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жарық табиғаты ғылымының даму тарихы және оның физика пәнін оқытуда қолдану63 бет
Психология ғылымының пәні мен объектісі4 бет
Психология ғылымының, пәнінің жалпы мәселелері мен негізгі даму кезеңдеріне толық сипаттама73 бет
Әлеуметтану ғылымының объектісі, оның пәні және әдістері10 бет
Xимия пәнін үш тілде үндестіре оқыту58 бет
Азаматтық іс жүргізу құқығы: пәні, әдісі, жүйесі6 бет
Азаматтық іс-жүргізу25 бет
Аударма теориясы қалыптасуы мен дамуы.19 бет
Ботаникалық ресурстану ғылымы және оның ғылымдар жүйесіндегі орны6 бет
Жалпы экология175 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь