Елімізде бейнелеу өнері


1 Әбілхан Қастеев шығармалары
2 Әбілхан Қастеев шәкірттері
3 Гүлфайруз Ысмаилова
Қалай десек те, кеңестік дәуір елімізде бейнелеу өнерінің өркендеуіне айтарлықтай ықпал етіп, сол кездегі суретшілер мен мүсіншілеріміздің өз халқына көптеген тартымды да татымды туындылар бергені ақиқат. Мен өнер зерттеуші емеспін. Бірақ реалистік бейнелеу өнері шығар¬маларының өз көрермендеріне эстетикалық тәлім-тәрбие беретіні, бұл өнерді дұрыстап танып, саралай білу жайында журналистік көзқарасыммен біраз қалам тарт¬қаным бар. Сол кездері респуб¬ликалық «Социалистік Қазақстан» (қазіргі «Егемен Қазақстан») газеті редакциясында қызмет істей жүріп, Алматыда ауық-ауық өткізіліп тұратын суретшілер еңбектерінің көрмелеріне бармай қалмайтын–мын. Соларға қойылған көз тартар туындыларды газет арқылы халыққа насихаттауды өзіме өзекті мақсат тұтатынмын.
Бояуы қанық, айтары анық, көркемділігімен жүрегіңді елжі¬ретер еңбектерден шынайы ләззат алатын едім. Бұл мақаламда мен сол тұстағы бейнелеу өнерінде бүкіл одаққа даңқы тараған бірқатар суретші, мүсіншілердің шығармашылық әлеуетінен бүгінгі жастарымыз хабардар жүрсін деген ниетпен аздап сыр шертпекпін.
Бейнелеу өнеріндегі нағыз тарландарымыздың бірі әрі бірегейі өзіміздің Әбілхан Қастеев ағамыз еді. Арнайы жоғары оқу орнын бітірмесе де, бойына біткен ерекше дарынымен, ізденімпаздық талантымен Әбекең қазақтың тұңғыш кәсіби суретшісі ретінде елге танылды. Туған өлкесінің сұлу табиғатын, ондағы өскелең өмірді жырлаған ғажайып шығармалары арқылы ол жұртшылықтың сүйіспеншілігі мен ілтипатына бөленді.
1967 жылдың сәуірінде Әбілхан Қастеев шығармаларының Кеңес өкіметінің 50 жылдығына арналған көрмесі ұйымдастырылды. Осы көрмеден жазған суреттемем «СҚ»-ның сол жылғы 14 сәуірдегі нөмірінде «Арнау» деген тақы¬рыппен жарық көрді. Онда мен Әбекең еңбектерінің көрермен қауымға қандай әсер қалдырғаны, шығармалары соншалықты тартымды да нанымды екендігі жайында жаздым. Сондағы «Алма ағаштар гүлдеді» деген акварельдік туындысына ерекше тоқталғаным әлі есімде. Суретшінің ол еңбе¬гінде Алатау бөктерінің жайшы¬лықта да көркем сұлу табиғатының бәрі оянып, бәрі жасара құлпырған жәннат шағы көз алдымызға келіп тұра қалғандай еді. Сондайлық әсерден бе, әйтеуір: «Тартымды композицияда өте нәзік әрі асқан шеберлікпен өрілген бұл суретті көріп тұрып, сіз бейне бір лирик ақынның жүрек тебірентерлік жыр шумақтарын оқығандай боласыз», деппін. Онда жалаң жасанды¬лықтың ешқандай ізі жоқтығын, бұл өз стилі, өз мәнері бар сурет¬кердің ішкі жан дүниесі тебіре¬нісінен, төңірегіндегі құбылыс¬тарды терең сезініп, жете түсі¬нуінен туған шын мәніндегі реа¬листік шығарма екендігін айтқан едім. Осы көрмеге қойылған «Қыс көрінісі», «Жайлау,» «Алтынемел асуы», «Таудағы көктем», «Керегетас тауы» деген май және акварель бояулармен кескіндеген туындыларын көріп мен Әбілхан Қастеевті Қазақстан табиғатының майталман жыршысы деп ой түй¬генімді өзіме мақтаныш тұтамын.
Біз дарынды суреткердің үнемі сапарда жүретініне барынша қайран қалатынбыз. Оны республика өміріндегі айтулы өзгерістердің бәрі қызықтыратын. Этюднигін арқалаған Әбекеңді жұртшылық жайлаулардағы малшылар арасынан да, тың игер¬ген егіншілердің, мұнайшылар мен геологтардың ортасынан да жиі көретін еді. Сол ізденістерінің жемісі аталмыш көрмеге қойылған полотноларында лайықты орнын тапқан-ды. «Қаратау кен байыту фабрикасы», «Соколов-Сарыбай ашық карьері», «Жетібай кө¬ріністері», «Теңіз порты» және басқа еңбектерінде ол республика адамдарының өз елі үшін берекелі игіліктер жасалып жатқанын нақты паш ете білді. Қастеевтің ауыл-село тұрмысынан кескіндеген «Қаракөл» кеңша¬рында», «Талас жайлауы», «Ша¬бындықта», «Егін жинау», «Суатта» сияқты сериялы сурет¬терін дала өмірінің симфониясы деп атамасқа болмас еді.
1. М. Жолдасбекұлы, Қ. Салғарұлы, А. Сейдімбек. Ел тұтқа. - Астана: KUL TEGIN. – 2009 ж.
2. Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”, 2009

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі:  Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге
Таңдаулыға:   




Қалай десек те, кеңестік дәуір елімізде бейнелеу өнерінің өркендеуіне айтарлықтай ықпал етіп, сол кездегі суретшілер мен мүсіншілеріміздің өз халқына көптеген тартымды да татымды туындылар бергені ақиқат. Мен өнер зерттеуші емеспін. Бірақ реалистік бейнелеу өнері шығар - маларының өз көрермендеріне эстетикалық тәлім-тәрбие беретіні, бұл өнерді дұрыстап танып, саралай білу жайында журналистік көзқарасыммен біраз қалам тарт - қаным бар. Сол кездері респуб - ликалық Социалистік Қазақстан (қазіргі Егемен Қазақстан) газеті редакциясында қызмет істей жүріп, Алматыда ауық-ауық өткізіліп тұратын суретшілер еңбектерінің көрмелеріне бармай қалмайтын - мын. Соларға қойылған көз тартар туындыларды газет арқылы халыққа насихаттауды өзіме өзекті мақсат тұтатынмын.
Бояуы қанық, айтары анық, көркемділігімен жүрегіңді елжі - ретер еңбектерден шынайы ләззат алатын едім. Бұл мақаламда мен сол тұстағы бейнелеу өнерінде бүкіл одаққа даңқы тараған бірқатар суретші, мүсіншілердің шығармашылық әлеуетінен бүгінгі жастарымыз хабардар жүрсін деген ниетпен аздап сыр шертпекпін.
Бейнелеу өнеріндегі нағыз тарландарымыздың бірі әрі бірегейі өзіміздің Әбілхан Қастеев ағамыз еді. Арнайы жоғары оқу орнын бітірмесе де, бойына біткен ерекше дарынымен, ізденімпаздық талантымен Әбекең қазақтың тұңғыш кәсіби суретшісі ретінде елге танылды. Туған өлкесінің сұлу табиғатын, ондағы өскелең өмірді жырлаған ғажайып шығармалары арқылы ол жұртшылықтың сүйіспеншілігі мен ілтипатына бөленді.
1967 жылдың сәуірінде Әбілхан Қастеев шығармаларының Кеңес өкіметінің 50 жылдығына арналған көрмесі ұйымдастырылды. Осы көрмеден жазған суреттемем СҚ-ның сол жылғы 14 сәуірдегі нөмірінде Арнау деген тақы - рыппен жарық көрді. Онда мен Әбекең еңбектерінің көрермен қауымға қандай әсер қалдырғаны, шығармалары соншалықты тартымды да нанымды екендігі жайында жаздым. Сондағы Алма ағаштар гүлдеді деген акварельдік туындысына ерекше тоқталғаным әлі есімде. Суретшінің ол еңбе - гінде Алатау бөктерінің жайшы - лықта да көркем сұлу табиғатының бәрі оянып, бәрі жасара құлпырған жәннат шағы көз алдымызға келіп тұра қалғандай еді. Сондайлық әсерден бе, әйтеуір: Тартымды композицияда өте нәзік әрі асқан шеберлікпен өрілген бұл суретті көріп тұрып, сіз бейне бір лирик ақынның жүрек тебірентерлік жыр шумақтарын оқығандай боласыз, деппін. Онда жалаң жасанды - лықтың ешқандай ізі жоқтығын, бұл өз стилі, өз мәнері бар сурет - кердің ішкі жан дүниесі тебіре - нісінен, төңірегіндегі құбылыс - тарды терең сезініп, жете түсі - нуінен туған шын мәніндегі реа - листік шығарма екендігін айтқан едім. Осы көрмеге қойылған Қыс көрінісі, Жайлау, Алтынемел асуы, Таудағы көктем, Керегетас тауы деген май және акварель бояулармен кескіндеген туындыларын көріп мен Әбілхан Қастеевті Қазақстан табиғатының майталман жыршысы деп ой түй - генімді өзіме мақтаныш тұтамын.
Біз дарынды суреткердің үнемі сапарда жүретініне барынша қайран қалатынбыз. Оны республика өміріндегі айтулы өзгерістердің бәрі қызықтыратын. Этюднигін арқалаған Әбекеңді жұртшылық жайлаулардағы малшылар арасынан да, тың игер - ген егіншілердің, мұнайшылар мен геологтардың ортасынан да жиі көретін еді. Сол ізденістерінің жемісі аталмыш көрмеге қойылған полотноларында лайықты орнын тапқан-ды. Қаратау кен байыту фабрикасы, Соколов-Сарыбай ашық карьері, Жетібай кө - ріністері, Теңіз порты және басқа еңбектерінде ол республика адамдарының өз елі үшін берекелі игіліктер жасалып жатқанын нақты паш ете білді. Қастеевтің ауыл-село тұрмысынан кескіндеген Қаракөл кеңша - рында, Талас жайлауы, Ша - бындықта, Егін жинау, Суатта сияқты сериялы сурет - терін дала өмірінің симфониясы деп атамасқа болмас еді.
1986 жылы Өнер баспасы Қазақстан бейнелеу өнерінің шеберлері сериясымен респуб - лика бейнелеу өнерінің негізін қалаушылардың бірі, Қазақстан - ның халық суретшісі, Шоқан Уәлиханов атындағы Мемлекеттік сыйлықтың иегері Әбілхан Қас - теевтің өмірі мен шығармашы - лығынан мол мағлұмат беретін көлемді альбом шығарды. Мүсінші, жа - зушы, кескіндемеші, өнер зерттеушісі бар - тоғыз автордың қа - зақ және орыс тілдерінде жазылған мақалалары, естеліктері мен эсселері, суретшінің ең таңдаулы туынды - ларының 180 репродукциясы топтас - тырылып, өмірі мен шығармашы - лығының елеулі кезеңдері қазақ, орыс және ағылшын тілдерінде берілген әрі көзі тірісіндегі әр кезгі фотосуреттерімен безен - дірілген бұл альбом (құрастырушысы Б.Барман - құлова) өнер сүйер қауым үшін қымбат базарлық деуге болғандай-ды. Мұндағы авторлар Әбекеңнің өмір жолы, қылқа - ламының ұшталуы, жоғары адам - гершілік, еңбексүйгіштік қасиеттері жайында терең сыр шертсе, ол қал - дырған мәдени мұра репродукция - лары әркімді де әсемдік әлеміне жетелеп, жаныңды жады - ратар жағымды әсерге, шапағат шуағына бөлейтінін мен де сол альбом туралы жазып, СҚ-ның сол жылғы 20 желтоқсан күнгі нөмірінде жария - ланған рецензиямда баяндаған болатынмын.
Альбомда Әбілхан Қастеев шәкірттерінің бірі, республика халық суретшісі, атақты мүсінші Х.Нау - рызбаев асқан дарын иесі - Әбекеңнің жастар үшін жанашыр аға, ұлағатты ұстаз болғанын, туған елдің бейнелеу өнері қазынасына баға жеткісіз үлес қосқанын әңгімеледі. Ал өнер зерттеу ғылымының канди - даттары Ғ.Сарықұлова мен И.Ры - бакова дарынды суретшінің сирек кездесетін өзіндік талантына оқырмандарын тәнті етіп, халқының тарихи перзенттерінің бейнесін де жасағанын тілге тиек етті. Қазақ - станның өнерге еңбек сіңірген қайраткерлері, акварельші Ү.Әжиев пен кескіндемеші Г.Ысмаилова Әбекеңнің акварель бояумен сурет салудағы ыждаһаттылығын, айна - ладағы көріністерді қабылдаудағы зейін-зердесінің алғырлығы мен сезімінің пәктігін паш етіп, ардақты ағаға деген шәкірттік алғыстарын алға тартты. Оқырман қауым жа - зушы Ю.Домбровскийдің Әбілхан Қастеев -- тұңғыш қазақ суретшісі деген материалынан да дарын иесінің өмірі мен шығармашылығынан көп сырға қанықты. Ал жазушы Ә.Бө - риевтің осы альбомдағы тол - ғауында Әбекеңнің сурет салу өнерін алғаш:
Таудың бұлағынан,
Қойдың құлағынан,
Апамның киізінен
Ешкінің мүйізінен үйрендім, - дегенін таңғаларлық сыр етіп тартуы сүйсінерлік жәйт еді. Былайша айт - қанда, тума талант Әбілхан Қастеевті көп жыл бойы тындырған істері оны ұлттық бейнелеу өнеріндегі нағыз шеберліктің шыңына көтерді, қазақ халқының біртуар әйгілі перзент - терінің қатарына қосты.
Өзінің осындай ұлы да асыл ұлдарын ардақтауды халқымыз ешқашан ұмытқан емес. Соның жарқын куәсіндей 2004 жылы елімізде Әбілхан Қастеевтің 100 жылдық мерейтойы оның дүниеге келген Жаркент өңіріндегі Шежін аулында зор салтанатпен аталып өтті. Соған қатысқан біз аудан әкім - шілігінің бұл тойды суреткер әруа - ғына лайықты өткізуге ерте қам - данғанын білдік. Алдымен Әбілхан Қастеевке - 100 жыл атты қо - ғамдық қор құрылыпты. Бұл қордың жи - налған қара - жаты өнер иесінің мұраларын насихаттаумен бірге, оның туып-өскен ауылында этно - графиялық саябақ ашуға жұм - салған. Был - тырғы көктемде екі мың түп ағаш отырғызылып, болашақ әдемі бақтың негізі қаланыпты. Енді онда суретшінің шығармашылық өмірін бейнелейтін көріністер жасалып, тас мүсіндер қойылмақшы екен. Сонда ол аспан астындағы ашық мұражай іспетті болмақ. Тұғыры биік тұл - ғаның 100 жылдық мерейтойына арнап Жалын баспасының Әбіл - хан аға деген жинақ шығаруы да ұлы суреткерге деген халық сүйіс - пеншілігінің бір көрінісі екендігі сөзсіз.
Кеңестік дәуірде республика бейнелеу өнерінің даңқын арттыруға Қазақстанның тағы бір халық су - ретшісі, дарынды мүсінші Хакімжан Наурызбаев та сүбелі үлес қосты. Мен бұл кісімен де талай рет кез - десіп, екі қабатты үйдің биіктігіндей зәулім шеберханасында болдым. Танымал туындылары жөнінде га - зетте очеркім де жарияланды. Сон - дағы бір байқағаным, өзіне талап қойғыш Хакең өзі мүсінін жасайтын әрбір бейнесінің тұрған тұрысынан бастап, қасының керілгеніне, қа - бағының түйілгеніне дейін қалт жібермей, тіпті ішкі жан дүниесін де зерделеп, бәрін мұқият ескереді екен. Сонау бір жылы жыр алыбы Жамбылға арнаған ескерткішін қазіргі Тараз қаласына орнаттырып қайтқан кезінде Хакеңе жолығып:
:: Жамбылға орнатқан ескерт - кішіңіз сіздің монументті мүсін жасаудағы төртінші еңбегіңіз екен. Сіз сол ескерткіш пен Алматыда Абайға орнатылған ескерткішіңіз жайында салыстырмалы түрде қандай пікір айтар едіңіз? - деп сұраған бо - латынмын.
:: Бұл екі ескерткіштегі негізгі айырмашылық, - деді сонда ол біраз ойланып тұрып, - олардың ішкі сезім дүниесін көрсетудегі кейбір мүсіндеу тәсілдерінің өзге - шелік - терінде. Ал бұл тәсілдер, ең бастысы, Абайдың өз ойымен өзі ғана болып, арқасын кең жаза алмағанын, Жамбылдың төрт құбыласы түгел кең, дарқан қалыпта халықпен бірге тұрғанын бірден танытады.
Иә, сомдап соғар образ-бей - несінің жан дүниесін жете ұғыну, сол үшін көп ізденіп, көп толғану Хакімжан Наурызбаев шығармашы - лығын әрлендіре түсетін арқау жіп тәрізді. Мұны ол өткен ғасырдың сонау елуінші жылдары Жас Жамбыл бейнесін, Амангелді портретін мүсіндеуді бар қырынан танытқан-ды. Әсіресе Құрманғазы портретін өнер сүйер қауым өте жылы қабылдаса, өнер зерттеушілер оны мүсіндік шығармалар ішіндегі мазмұны ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Бейнелеу өнері
Бейнелеу өнері және әдістемесі
Бейнелеу өнері туралы түсінік
Бейнелеу өнері және батик
Бейнелеу өнері туралы
Бастауыш сынып бейнелеу өнері
Қазақ бейнелеу өнері
Қолданбалы және бейнелеу өнері
Қазақстан бейнелеу өнері
Бейнелеу өнері саласындағы кескіндеме шығармалары
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь