Темперамент туралы ұғым


Жоспар

Кіріспе
Негізгі бөлім
1. Темпераменттердің типтері және олардың психологиялық сипаттамасы.
2. Темперамент және жеке адамның қалпы.
Қорытынды
Темпераменттің анықтамасы. Белгілі бір адамға тән және
өмір әсерлеріне жауап реакциялардың динамикасы, тонусы мен бір қалыптылығында көрініс беретін мінез-құлықтың табиғи ерекшеліктерін темперамент деп ұғынуымыз керек.,
Мінез-құлык тек әлеуметтік жағдайларға ғана емес, жеке адамның табиғи құрылымына да тәуелді. Адамның биологиялық жағын көрсететін қасиеттің бірі болып табылатын темперамент жас балалардың ойыны үстінде. түрлі қарым-қатынас жағдайында анығырақ және ертерек байқалады.
Темперамент индевидтің барлық психикалық көріністеріне , реңк беріп отырады, ол эмоция мен ойлауға, сріктік қимыл-қозғалысқа, сөздің сарыны мен ырғағына әсер етеді. Бірақ темпераментке жеке адамның моральдық тәрбиесі, әлеуметтік бағдары, әуестенуі, қызығуы тәуелді еместігін естен шығармаған абзал.
Темперамент туралы ілім, Темперамент туралы ілім ерте замдндзрда пайда болған. Гиппократ, кейіннен Гален сияқты дәрігерлер адамдардың мінез-құлықтарының дара көріністерін бақылау арқылы солардың өз ерекшеліктерін сипаттап жазуды, түсіндіруді ойластырады. Темперамент туралы ілімнің негізін салған ежелгі грек дәрігері Гиппократ (б. э. дейінгі V — ғ.) болды. Гиппократтың пікірінша, адамның тәнінде төрт түрлі сұйықтық болады, олар: кан, шырын, сары және кара өт. Олар дұрыс араласса адамның дені сау, дұрыс араласпаса сырқат болады. Организмдегі суйықтардың біреуінің басым болуы адамның темпераментін анықтайды. Сұйықтардың аттарына орайлас қойылған темперамент атаулары күні бүгінге дейін сақталып келді. Мәселен, холериктік темперамент — chоle (өт), сангвиниктік темперамент— Sanguis (қан), флегматиктік темперамент — phlegma (шырын), меланхоликтік темперамент - melanos сhоlе (қара ет) деген сөздерден алынған. Гиппократ темпераменттер белгілі мөлшерде адамның тұрмысына, ауа райы жағдайларына тәүелді болады деп санады. Мәселен, отырып жұмыс істейтіндердің денесінде флегма жинақталса, үнемі қимыл-козғалыстағыларда — өт көбейеді, темперамент те осыған сәйкес анықталады. Гиппократ типтерді дұрыс сипаттағаны мен, оларды ғылыми тұрғыдан түсіндіре алмады.
Кейіннен темперамент жайлы осындай гуморальдық теориялардан басқа химиялық, физикалык, анатомиялык, неврологиялық және таза психологиялық теориялар да ұсынылды. Бірақ бұлардың бірде-біреуі де темпераменттің табиғатын дұрыс және толық түсіндірмеді.
Жоғары нерв қызметінің негізгі қасиеттерін ашқан И. П. Павловтың ғылыми еңбегі ерекше. Ол темпераменттердің осы касиеттерінің туа үйлесуіне орай сипатталатындығын көрсетті. Павлов өзінен бұрынғылардан өзгеше жолмен, атап айтқанда, дененің сыртқы құрылымын зерттеген, неміс психиатры Кречмерден, қан сауыттарының қурылымын зерттегендерден
(И Ф. Лесграфт) басқанша организмді біртұтас нәрсе деп карап, ондағы ми қызметіне ерекше назар аударды. Ми біріншіден, барлық органдар мен тканьдардың жұмысын реттейді, екіншіден, жүйедегі сан алуан бөліктердің қызметін үйлестіріп, біріктіреді, үшіншіден ол барлық органдардың импульстарынан әсер алып отырады да, осыған орай өз қызметін кажетті күйге түсіреді, төртіншіден, ол организмнің сыртқы ортамен байланысын, бұлардың бейнелерін сәулелендіруді жүзеге асырып отырады.
Қолданылған әдебиеттер


1. Психология ғылымының қондидаты, доцент Қ Жарықбаев.
2. Жалпы психология Алматы Мектеп 1890 310-320 беттер.
3. Ковалев А.Г. жеке адамның психологиясы 1 тарау 3 басылым 1970ж.
4. Мерлин В.С. Темперамент теориясының очеркі. Масква 1964.
5. Небылицын В.Д. Адламның нерв жүйесінің негізгі қасиеттері Масква 1966 ж.

Пән: Психология
Жұмыс түрі:  Реферат
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 8 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Жоспар

Кіріспе
Негізгі бөлім
1. Темпераменттердің типтері және олардың психологиялық сипаттамасы.
2. Темперамент және жеке адамның қалпы.
Қорытынды

ТЕМПЕРАМЕНТ ТУРАЛЫ ҰҒЫМ

Темпераменттің анықтамасы. Белгілі бір адамға тән және
өмір әсерлеріне жауап реакциялардың динамикасы, тонусы мен бір
қалыптылығында көрініс беретін мінез-құлықтың табиғи ерекшеліктерін
темперамент деп ұғынуымыз керек.,
Мінез-құлык тек әлеуметтік жағдайларға ғана емес, жеке адамның табиғи
құрылымына да тәуелді. Адамның биологиялық жағын көрсететін қасиеттің бірі
болып табылатын темперамент жас балалардың ойыны үстінде. түрлі қарым-
қатынас жағдайында анығырақ және ертерек байқалады.
Темперамент индевидтің барлық психикалық көріністеріне , реңк беріп
отырады, ол эмоция мен ойлауға, сріктік қимыл-қозғалысқа, сөздің сарыны мен
ырғағына әсер етеді. Бірақ темпераментке жеке адамның моральдық тәрбиесі,
әлеуметтік бағдары, әуестенуі, қызығуы тәуелді еместігін естен
шығармаған абзал.
Темперамент туралы ілім, Темперамент туралы ілім ерте замдндзрда
пайда болған. Гиппократ, кейіннен Гален сияқты дәрігерлер адамдардың
мінез-құлықтарының дара көріністерін бақылау арқылы солардың өз
ерекшеліктерін сипаттап жазуды, түсіндіруді ойластырады. Темперамент туралы
ілімнің негізін салған ежелгі грек дәрігері Гиппократ (б. э. дейінгі V
— ғ.) болды. Гиппократтың пікірінша, адамның тәнінде төрт түрлі
сұйықтық болады, олар: кан, шырын, сары және кара өт. Олар дұрыс араласса
адамның дені сау, дұрыс араласпаса сырқат болады. Организмдегі
суйықтардың біреуінің басым болуы адамның темпераментін анықтайды.
Сұйықтардың аттарына орайлас қойылған темперамент атаулары күні бүгінге
дейін сақталып келді. Мәселен, холериктік темперамент — chоle (өт),
сангвиниктік темперамент— Sanguis (қан), флегматиктік темперамент —
phlegma (шырын), меланхоликтік темперамент - melanos сhоlе (қара ет)
деген сөздерден алынған. Гиппократ темпераменттер белгілі мөлшерде
адамның тұрмысына, ауа райы жағдайларына тәүелді болады деп санады.
Мәселен, отырып жұмыс істейтіндердің денесінде флегма жинақталса, үнемі
қимыл-козғалыстағыларда — өт көбейеді, темперамент те осыған сәйкес
анықталады. Гиппократ типтерді дұрыс сипаттағаны мен, оларды ғылыми
тұрғыдан түсіндіре алмады.
Кейіннен темперамент жайлы осындай гуморальдық теориялардан басқа
химиялық, физикалык, анатомиялык, неврологиялық және таза психологиялық
теориялар да ұсынылды. Бірақ бұлардың бірде-біреуі де темпераменттің
табиғатын дұрыс және толық түсіндірмеді.
Жоғары нерв қызметінің негізгі қасиеттерін ашқан И. П. Павловтың
ғылыми еңбегі ерекше. Ол темпераменттердің осы касиеттерінің туа үйлесуіне
орай сипатталатындығын көрсетті. Павлов өзінен бұрынғылардан өзгеше жолмен,
атап айтқанда, дененің сыртқы құрылымын зерттеген, неміс психиатры
Кречмерден, қан сауыттарының қурылымын зерттегендерден
(И Ф. Лесграфт) басқанша организмді біртұтас нәрсе деп карап, ондағы ми
қызметіне ерекше назар аударды. Ми біріншіден, барлық органдар мен
тканьдардың жұмысын реттейді, екіншіден, жүйедегі сан алуан бөліктердің
қызметін үйлестіріп, біріктіреді, үшіншіден ол барлық органдардың
импульстарынан әсер алып отырады да, осыған орай өз қызметін кажетті күйге
түсіреді, төртіншіден, ол организмнің сыртқы ортамен байланысын, бұлардың
бейнелерін сәулелендіруді жүзеге асырып отырады.

ТЕМПЕРАМЕНТТЕРДІҢ ТИПТЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ
СИПАТТАМАСЫ

И. П. Павлов темперамент пен нерв кызметініи типтерін бір-біріне
балама құбылыс деп түсінді. Кейінгі зерттеулер нерв қызметінің типтері
темперамент типтерімен ылғи сәйкес келіп отырмайтындығын көрсетті,
Шындығында да, темпераментке тек нерв жүйесінін қасиеттері ғана емес,
сондай-ақ жеке адамның соматикалық (дене) құрылымдары да әсер ететіндігі
Селгілі. Нерв қызметінің типін темпераментгің нышаны ретінде ұғынған дұрыс.
Мәселен, бір зерттеуде, біркелкі ортада, нерв жүйесінін әлсіз типіне
жататын жануарлар мінез-кұлқының енжар-корғаныстық түрі, ал күшті, нерв
процостері тең емес организмдерде агрессипті мінез-құлық байқалған.
Бұрын кейбір психологтар темнерамент табиғатын адамның эмоциялық
сферасына байланысты түсіндіретін. Шындығында темперамент тек эмоциялық
жағдайлардан ғана байқалмайды ол ақыл-ой және ерік процестерінен де көрініп
жатады. Адам темпераменті туралы сөз болғанда жекеленген психикалық
процестердің динамикасы жайлы айтылмайды, мұнда жеке адамның тұтас мінез-
құлқының, бар синдромы (жүйесі) жөнінде сөз болады.
Темпераменттің төрт типінің сипаттамасын карастырайық.

Холерик темпераменті. Бұл типтің өкілі аса қозғашыштығымен соған
орай мінез-құлқының ұшқалақтығымен көзге түседі. Холерик қарым-қатыста
күйгелек, бір беткей, шабуылға жаны кұмар, іс-әрекетте пысық. Холериктер
жұмысты үзіп-үзіп істегенді үнатады. Олар айналысқан ісіне жан-тәнімен
беріледі. Осы жолда кездескен қиындықтың бәрін жеңуге даяр тұрады,
кедергіперді женіп мақсатына жетеді. Кайрат-жігері мұқалып, өз мүмкіндігіне
сенімі етсе, еңсесі түсіп, ошнәрсеге мойны жар бермей қояды. Осылайша, тек
көңілі ауғанда істеушілік, оның нсрп қызметінің бірқалыпты тепе-тең
еместігіпен болады. Бұл жөнінде Павлов былай дейді: Байсалдылығы жоқ
қажырлы адам кез-келген іске барлық күш-жігерімен кіріседі де содан соң
титықтан калады, кейіннен зауқы аумай қояды...
Сангвиник темпераменті. Бұл темпераменттің И. П. Павлов
кызу қанды, іскер адам деп сипаттайды. Бірақ ылги қызыкты іспен
айналысқанда ғана осындай күйде болада. Мұңдай іс жоқ кезде ол жабырқаңқы,
сылбыр жүреді,
Саигвиникке кимыл-қозғалыста белсенділік, өмір жағдайның өзгеруіне
жсңіл бейімделушілік тән. Ол адамдармсн тез тіл тауып, шүйіркелесе кетеді,
жұртты жатыркамайды. Коллектив ішіпде сангвиник квцілді, ақ жарқың, іске
бар ықласымен кірісетін, әуеской адам. Осылайша жалындап тұрғанымен іске
заукы болмаса, яғни күнделікті күйбеңі көп, төзімділікпен ерінбегі-
жалықпай істеуді қажет ететін жұмыс тап болғанда суыньіп калады.
Флегматик темпераменті. Павловтың сипаттауынша бұл барлық уақытта да
байсалды, ұстамды, бір қалыпты, табанды және төзімді, еңбеккор адам. Нерв
процестерінің тепе-тендігі мен баяулығы флегматикке қандай жағдайда
болмасын бір калыпты тыныштықта болуға мүмкіндік береді.
Флогматик салмақты адам, ол күшін боска сарп етпейді, бастаған істі
аяғыңа жеткізеді. Ол бөспелікті сүймейді, жұртпен қарым-қатысы да бір
сарынды жүріп жатады.
Баяулық пен селкостық флегматиктің осал жағы. Оған ырғалып-жырғалуға,
жиналып, камдануға біраз уақыт қажет. Сел-қостық оның стереотиптеріңің
оралымсыздығынан мінез-кұлкының оңтайлы еместігінен, жаңа жағдайға тез
үйлесе коймайтындығынан жақсы байқалады. Дегенмен, бұл қасиет мінездік
тұрақтылы көрсетеді, істі аспай-саспай, тыңғылыкты аяқтауға мүмкіндік
береді. Флосматиктер ұзақ уақыт жұмыс істеуге, сабырлылықнен әрекет етуге
төзімді болады.
Меланхолик темпераменті. Бұл типтің өкілдері аса сезімтал, соның
салдарынан жаны тез жараланғыш келеді. Меланхоликтер тұйық, қиын
жағдайлардан жол тауып шығуға олак, адамдардан оқшау жүргенді ұнатады, Ол
қауіпті жағдайлардан катты қорқады.
Қозу және тежелу процестсрінің әлсіздігі, бұлардың бір-бірімсн тең
келмеуі (тежелуі басым болады), кез келген күшті әсер меланхоликтің қимыл-
козғалысын баяулатып, онда шектен тыс тежелу туғызады. Меланхоликті әлсіз
тітіркендіргіштер де мазалайды, одан да зор әсер алады, сондыктан да ол
ұсақ-түйектің бәріне қатты мұнаяды немесе катты қуанады. Психилогтар мүны
меланхоликтердің күшті сезіне білу қабілетінен деп есептейді.
Үйреншікті, жаксы, тату коллектив арасында мелаихоликтер өзін жақсы
ұстайды, жұртпен қарым-қатысқа түсіп, алған ісін нәтижелі орындай алады,
кедергілерді жеңіп, табандылық көрсетеді.
Темперамент және жеке адамның қалпы. Адамның мінез-құлқы оның туыстан
пайда болған тип өзгешелігіне ғана тәуелді
болмай, нерв қызметінің тікелей өмір барысында қалыптасатын
түрімен де байланысты екенін еске ұстау қажет, Кейде тыныш, бір қадыпты
флегматик холерикше эмоциясы буырканып, күйіп- пісіп, әлек болады, ал
холериктің кейбір жағдайларда өз күшіне сенбейтін, енжар меланхоликтің
қалпына түсіп кететін кездері де болады. Осындай көріністер ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Темперамент туралы жалпы түсінік
Жеке тұлға мінезі мен темпераменті
Темперамент жайлы ұғым
Ұжымдағы жеке тұлғалар арсындағы қарым-қатынастың ерекшелігі
Темперамент жайлы
Темперамент туралы жалпы ұғым. Темпераментті тәрбиелеу мәселелері
Темперамент адамның мінез құлұқы
Темперамент – жүйке жүйесінің тума қасиеттерінен туындайтын адамның жеке өзгешеліктерінің бірі
Тұлғаның даралық психологиялық ерекшеліктері
Тұлғаның жеке-дара өзгешеліктері
Пәндер