Түркиядағы жаһандану


Түрік қоғамына мәдени жаһанданудың әсері және модернизациялаудағы исламның ролін бағалау мен азаматтық қоғам ұйымдары.
Әлемде болып жатқан әлеуметтік және саяси бағыттардың өзгерісінің аса жылдамдығы мен алдын ала болжауға сәйкессіздігі, «қалыптасып қалған саяси қатынас пен саясаттың өзінің нұсқауын» бұзып жатқан факторлармен көп көрініс беруде. Мемлекеттердің өзара қатынасы іс - әрекеттің «ұлттық контексін» жаһанданулық тұрғыдан және жергілікті тұрғыдан әлсіз ететіндіктен, осындай ой тұрғыда саясатпен айналысу қиын болып барады және мүмкін болмай отыр. Нәтижесінде қазіргі этникалық мемлекет, ұлттық ұқсастық және ұлттық экономика сияқты өзгерістерді талдауда өзінің эвристикалық қабілетін жоғалтып отыр.
Сонымен бір уақытта экономикалық жаһандану (яғни капиталдың ғаламдық күш ретінде ғаламдануы) «шекараны білмейтін жаһандық нарық» жасау арқылы ұлттық мемлекеттердің беделін төмендетуде, мәдени жаһандану «қазіргі альтернативті модельдерге» бейімделетін локальді реакция тудыра отырып ұлттық даму идеясының өзін мәселелі идеяға айналдырып отыр. Осындай жағдайда мемлекетаралық емес немесе жеке ұлттық жекеліктердің арасындағы қатынас емес, әмбебап батыстық құндылықтар мен жергілікті жердегі ерекшелікті сақтап қалу арасындағы қатынас мазмұнды қарастырып біздің жаһанданып отырған әлемдегі әлеуметтік өзгерістердің бағыттарын анықтайды.
Сондықтан да нақты материалда жаһандық пен локальдық арасындағы қатынасқан тарихи қатынасты сыни талдау үшін, ең маңыздысы тек әлеуметтік өзгеріс деген не дегенге ғана тоқталып қоймай, жақсы әлем құру үшін демократиялық дүниетанымның орнын түсіну қажет.
Түркия бұл қатынаста шет қалмайды. Керісінше Түрік қоғамы соңғы он жылда әрбір әлеуметтік өмір сферасынан көрініс беретін әлеуметтік, мәдени, экономикалық және саяси өзгерістерді басынан өткерді.
Бұл жұмыс едәуір нақты болуы үшін үш негізгі жағдайға тоқтала кетсек
Біріншіден, осы өзгерістің болу себебі исламның араласуы.
Екіншіден, бұл араласу әртүрлі деңгейдегі айтыстардың, қақтығысулардың болуына әкеледі.
Үшіншіден, жаһандану процесі белгілі бір деңгейде исламның түркияда саяси, экономикалық, мәдени маңызды ролге ие болуына әкеледі.


Түркияның саяси ландшафтында ислам көзқарасы саясаттанғандықтан радикалды өзгерістер болды және саяси ислам түрік саясатында едәуір әсер етуші және беделді күшке айналды. Сонымен бірге бұл өзгеріс зайырлы әрекетпен дәстүрлі исламдық мінезді полиризациялайтын кезеңнің басын білдірді. Экономика сферасында исламдық идеологиямен ислам құндылықтарының ролі экономикалық құрылымдарда барған сайын өсуде: өзінің актілерінің , дискурсы және стратегиясымен экономикалық ислам пайда болуда. Дәл осылайша интелектуалды өмір, ұйым белсенділігі, қоғамдық мәдениет және тұтыну мәдениеті – осының барлығы дәстүрді дәріптеу және ерекшелікті сақтау талаптарындағы діни және ислам символдарына толтырылады. Осылайша мәдени ислам Түркияның әлеуметік және мәдени өміріне еніп, оның құрылуына ерекше әсер етіп отыр.
Жаһандану процесі осы сфералардың әрбірінде маңызды рол атқарып, саясатта, экономикада және мәдениетте жүріп жатқан исламның процесті жүзеге асыру процесінің интегралдығына айналды. Бұл зерттеу бойынша жаһанданудың Түркияның экономикасының және мәдени өміріне әсерін, әсіресе өткен он жылдықтағы исламның ролі сияқты, себеп пен салдар қатынасымен тура сызықты детерминизм деңгейінеде түсінуге болмайды. Жаһанданудың деңгейінде түсінуге болмайды. Жаһанданудың әсері әртүрлі мінезге ие және әлеуметтік әртүрлі салдарға әкеледі.
Бұдан, шығарылатын, қорытындымыз поляризация емес, жаһандану мен исламның қатар өмір сүруі – экономикалық өмірінің мінезін анықтап береді. Дегенмен бұл жерде екі қосымша жағдайды айта кеткен жөн:
Біріншіден, экономикалық және әлеуметтік өмірдегі мәдени жаһандану батыстық құндылықтарға және дәстүрді сақтаудағы діни талаптың және өзіндік болмыстың қандай формаға ие болатындығына әсер етеді;
Екіншіден, жаһандану мен исламның бірге болуы әртүрлі теориялық құрылымдар, стратегиялар қақтығыстар құрып әртүрлі деңгейдегі мәнге ие болып әлеуметтік өмірде әрқилы көрінуі мүмкін;
Үшіншіден, сондықтан да біз – мәдени жаһандану жай емес, күрделі құбылыс.
Түркияны модернизациялауда исламның ролін бағалау үшін, барлық экономикалық қайраткерлер және азаматтардың қоғамдық белсенділері 1980-1990 жылдары Түркияны модернизациялауда фундаментальды өзгерістер бояғанымен келіседі. Осы өзгерістердің нәтижесінде қоғамда порадоксальды жағдай орын алғандығымен шаруашылық өмірдің, белгілі бір деңгейде экономикалық жаһанданумен сәйкестенген даму заңдылықтары (яғни, қазіргі Батыстық экономикалдық логикасымен) және онымен параллель болған түріктің әлеуметтік және саяси өмірінде исламның саяси және мәдени басым күш ретінде «араласуын» тудырды.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі:  Материал
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге
Таңдаулыға:   




Түркиядағы жаһандану

Түрік қоғамына мәдени жаһанданудың әсері және модернизациялаудағы исламның
ролін бағалау мен азаматтық қоғам ұйымдары.
Әлемде болып жатқан әлеуметтік және саяси бағыттардың өзгерісінің аса
жылдамдығы мен алдын ала болжауға сәйкессіздігі, қалыптасып қалған саяси
қатынас пен саясаттың өзінің нұсқауын бұзып жатқан факторлармен көп
көрініс беруде. Мемлекеттердің өзара қатынасы іс - әрекеттің ұлттық
контексін жаһанданулық тұрғыдан және жергілікті тұрғыдан әлсіз
ететіндіктен, осындай ой тұрғыда саясатпен айналысу қиын болып барады және
мүмкін болмай отыр. Нәтижесінде қазіргі этникалық мемлекет, ұлттық
ұқсастық және ұлттық экономика сияқты өзгерістерді талдауда өзінің
эвристикалық қабілетін жоғалтып отыр.
Сонымен бір уақытта экономикалық жаһандану (яғни капиталдың ғаламдық
күш ретінде ғаламдануы) шекараны білмейтін жаһандық нарық жасау арқылы
ұлттық мемлекеттердің беделін төмендетуде, мәдени жаһандану қазіргі
альтернативті модельдерге бейімделетін локальді реакция тудыра отырып
ұлттық даму идеясының өзін мәселелі идеяға айналдырып отыр. Осындай
жағдайда мемлекетаралық емес немесе жеке ұлттық жекеліктердің арасындағы
қатынас емес, әмбебап батыстық құндылықтар мен жергілікті жердегі
ерекшелікті сақтап қалу арасындағы қатынас мазмұнды қарастырып біздің
жаһанданып отырған әлемдегі әлеуметтік өзгерістердің бағыттарын анықтайды.
Сондықтан да нақты материалда жаһандық пен локальдық арасындағы
қатынасқан тарихи қатынасты сыни талдау үшін, ең маңыздысы тек әлеуметтік
өзгеріс деген не дегенге ғана тоқталып қоймай, жақсы әлем құру үшін
демократиялық дүниетанымның орнын түсіну қажет.
Түркия бұл қатынаста шет қалмайды. Керісінше Түрік қоғамы соңғы он жылда
әрбір әлеуметтік өмір сферасынан көрініс беретін әлеуметтік, мәдени,
экономикалық және саяси өзгерістерді басынан өткерді.
Бұл жұмыс едәуір нақты болуы үшін үш негізгі жағдайға тоқтала кетсек
Біріншіден, осы өзгерістің болу себебі исламның
араласуы.
Екіншіден, бұл араласу әртүрлі деңгейдегі
айтыстардың, қақтығысулардың болуына әкеледі.
Үшіншіден, жаһандану процесі белгілі бір деңгейде
исламның түркияда саяси, экономикалық, мәдени маңызды ролге ие
болуына әкеледі.

Түркияның саяси ландшафтында ислам көзқарасы саясаттанғандықтан
радикалды өзгерістер болды және саяси ислам түрік саясатында едәуір әсер
етуші және беделді күшке айналды. Сонымен бірге бұл өзгеріс зайырлы
әрекетпен дәстүрлі исламдық мінезді полиризациялайтын кезеңнің басын
білдірді. Экономика сферасында исламдық идеологиямен ислам құндылықтарының
ролі экономикалық құрылымдарда барған сайын өсуде: өзінің актілерінің ,
дискурсы және стратегиясымен экономикалық ислам пайда болуда. Дәл осылайша
интелектуалды өмір, ұйым белсенділігі, қоғамдық мәдениет және тұтыну
мәдениеті – осының барлығы дәстүрді дәріптеу және ерекшелікті сақтау
талаптарындағы діни және ислам символдарына толтырылады. Осылайша мәдени
ислам Түркияның әлеуметік және мәдени өміріне еніп, оның құрылуына ерекше
әсер етіп отыр.
Жаһандану процесі осы сфералардың әрбірінде маңызды рол атқарып,
саясатта, экономикада және мәдениетте жүріп жатқан исламның процесті жүзеге
асыру процесінің интегралдығына айналды. Бұл зерттеу бойынша жаһанданудың
Түркияның экономикасының және мәдени өміріне әсерін, әсіресе өткен он
жылдықтағы исламның ролі сияқты, себеп пен салдар қатынасымен тура сызықты
детерминизм деңгейінеде түсінуге болмайды. Жаһанданудың деңгейінде
түсінуге болмайды. Жаһанданудың әсері әртүрлі мінезге ие және әлеуметтік
әртүрлі салдарға әкеледі.
Бұдан, шығарылатын, қорытындымыз поляризация емес, жаһандану мен
исламның қатар өмір сүруі – экономикалық өмірінің мінезін анықтап береді.
Дегенмен бұл жерде екі қосымша жағдайды айта кеткен жөн:
Біріншіден, экономикалық және әлеуметтік өмірдегі мәдени
жаһандану батыстық құндылықтарға және дәстүрді сақтаудағы діни
талаптың және өзіндік болмыстың қандай формаға ие болатындығына
әсер етеді;
Екіншіден, жаһандану мен исламның бірге болуы әртүрлі
теориялық құрылымдар, стратегиялар қақтығыстар құрып әртүрлі
деңгейдегі мәнге ие болып әлеуметтік өмірде әрқилы көрінуі мүмкін;

Үшіншіден, сондықтан да біз – мәдени жаһандану жай емес,
күрделі құбылыс.
Түркияны модернизациялауда исламның ролін бағалау үшін, барлық
экономикалық қайраткерлер және азаматтардың қоғамдық белсенділері 1980-
1990 жылдары Түркияны модернизациялауда фундаментальды өзгерістер
бояғанымен келіседі. Осы өзгерістердің нәтижесінде қоғамда порадоксальды
жағдай орын алғандығымен шаруашылық өмірдің, белгілі бір деңгейде
экономикалық жаһанданумен сәйкестенген даму заңдылықтары (яғни, қазіргі
Батыстық экономикалдық логикасымен) және онымен параллель болған түріктің
әлеуметтік және саяси өмірінде исламның саяси және мәдени басым күш ретінде
араласуын тудырды.

Басқаша айтсақ түріктік модернизация үшін 1980 жылы экономикалық
либерализация мен дәстүрліктің өзіндік болмысқа оралу ұранының қатар
жүруі тән болды.
Бұның өзі жаһанданудың экономика сферасымен шектелмейтінін білдіреді,
мәдени жаһандану экономикалық жаһанданатын қолма қол жұмыс істейді,
дегенмен әлеуметтік және саяси өмірге әртүрлі әсер етіп, бұл сферада
жаһандану мәдениетіне модернизациялауда түсінуде тек экономикалық негізді
ғана қарастырмай, оны ерекше мінезге ие объект ретінде, жеке зерттей
қарастыру керек еді деген сөз.
Бірінші процесс – қазіргі өмірдің мәнінің өзгеруі және қазіргі
заманның алтернативті моделінің туындауы. Экономика қайраткерлері,
азаматтың қоғам ұйымының өкілдері және интелектуалдары модернизация
процесінде жаңа көріністер туындағанымен келіседі. Бұл мынадай жағдайлармен
ұштастырады:
Түркияны модернизациялауда жалғыз ғана жол ретіндегі
зайырлы рационалды ойға сыни қатынастың туындысын;
Догмалық исламның “саяси күш” ретіндегі және иденттілікті
қалыптастырудағы символдық негіздің қалыптасуының күшеюіне;
Азаматтық қоғамға, азаматтық мәселесі мен демократияның
өзіне деген қызығушылықтың өсуіне.

Екінші процесс “күшті мемлекет туралы дәстүрлік ұғымның
кризиске ұшырауына“ қатысты. Біздің сұраушыларымыз Түрік Республикасының
(1923) қалыптасу уақытынан бері модернизациялау “күшті мемлекет” ұғымымен
жүргізіліп келе жатқандығымен келісті.
Сұралғандардың есебінше осы екі процесті түсіну үшін біз қырғи-қабақ
соғыстың аяқталуы мен жаһандану процесін Түркияның 1990 жылы мемлекеті мен
саяси өміріне әсер еткен қысқа уақыттың және ұзақ уақыттың саясатты ұстап
тұрушы фактор ретінде қарастыруымыз керек. Бұл дегеніміз қырғи- қабақ
соғыстың аяқталуы Түркияның сыртқы және ішкі саяси жоспарына үлкен әсер
еткенін көрсетеді. Дегенменде 1989 жылы Түркияның Таяу Шығыстағы,
Балқандағы және Орта Азиядағы геосаяси және тарихи маңызы арта түсті, Кеңес
Одағының күйреуі оның ролін Шығыспен Батыс арасындағы даңғыл мемлекет
ретінде өзгертті.
1980 жылдан бастап түрік қоғамы “түпкілікті өзгерістерге” ұшырай
бастады, нәтижесінде жаһандану процесі әлеуметтік процеске әсер ете
бастады. Олардың ойынша, жаһандану елдер арасындағы қатынасты күшейтеді
сондықтан да әлемнің бір жағында болып жатқан оқиғалар алыс жатқан елдермен
оның халқына экономикалық, мәдени және саяси үлкен ықпал етеді.
Жаһандануды былай түсіндіру жаһандаған елде “өзгерістер ” бір ғана
ұлтқа тән деп айтуға келтірмейді, өйткені ұлттық дамудың факторы ретінде
жаһандық (локальды) күштерде қатысады. Сонымен бірге мәдинет бұдан былай
саясатпен және экономикамен салыстырғанда екінші деңгейде қалып қоймайды,
өйткені нақ осы мәдинеттің өзі жаңа қозғаушы күштердің пайда мүмкіндігін
тудырады. Мәдени жаһандану батыстық мәдени бейне мен құндылықтарды
универсалдаудың және жергілікті құндылықтар мен тәсілдердің қайта
өркендетудің тәсілдері. Дегенмен де ол -әлем мәдени өмірінің экономикалық
сферасына тарауға әсер етеді, яғни барлық әлемде тұтыну мен өмір стилін
стандарттау, сонымен қатар мәдени жаһандану дәстүрді тірілтуге, локальдық
ұқсастылықты тудыруға және өзіндіктің идеясын таратуға жанама әсер етеді.
Басқаша айтқанда мәдени жаһандану біз көріп отырғанымыздай батыстық
қазіргілікті универсалдауға және қазіргі заманның альтернативті моделін
қалыптастыруға алып келеді, ең бір жарқын мысалы ретінде Түркиядағы
исламның “араласуы” болып табылады.
Мәдени жаһандану және азаматтық қоғам ұйымдары.
1980 жылдары болып жатқан әлеуметтік және саяси өзгерістер биліктен
дәстүрлі күшті мемлекетті ажырату мүмкіндігі бар альтернативті әдістерді
зерттеу қызығушылығы өсе түсті. Нақ осы контексті түрін саяси өмірінің
белгілі факторына айналатын азаматтың қоғамның ұйымдары пайда болды.Бұл
азаматтық қоғамға деген қызығушылық көзі болып,тек күшті мемлекеттің
дәстүріне қанағаттану ғана емес сонымен бірге мемлекеттің қоғамның
әлеуметтік және мәдени сұраныстарын өтей алмауына байланысты қоғамнан үлкен
тәуелсіз айырмашылықта болуы болды. Бұл жұмыстың куәсі бойынша,азаматтың
қоғамдағы қызығушылығы тағы да “жаһандық” сипатқа ие,сондықтан да жаһандық
азаматтың қоғамның туындауы Түркиядағы мәдени процеске қатысушылардың
көпшілігі талабының нормативті және институтционалды базисіне айналдырды.
Осылайша,азаматтың қоғам ұйымы мәдени жаһандану тек “мемлекеттік деңгейде
ассоцацияландыруымен” қандай ұпай енгізетінімен бағалайтыны белгілі.
1990 жылдардағы дәстүрлік керекті мемлекеттің тоқырауы азаматтың
қоғамды санды және саналық өсуіне әкеледі. Оларды
1. демакратиялау процесінің “қажетті элементі” ретінде;
2. Түркия мен Еуро Одақтың арасындағы қатынастың тұрақтылығына
жетудің “қажетті факторы” ретінде;
3. Түрік мемлекетінің модернизациялау мен либерализациялау “маңызды
элементі” ретінде қарастырады.
Азаматтық қоғам идеясы түріктердің академиялық және қоғамдық өмірінде
қолдау тауып дәріптейді, ол азаматтың қоғам ұйымы формальды және рухани
билікке ие өзіндік саяси факторға айналды.
Сонымен бірге 1999 жылы эпицентірі Мармар аралығында болған 17
тамыздағы Түркияның өндірістік аймағының белгілі бөлігін құртып кеткен және
20 мың адамның өмірін қиған жер сілкінісі одан кейін 17 қарашадағы
Дюзджадағы жер сікінісі көптеген түріктерді азаматтық қоғам ұйымына ерекше
ықыласпен қарауға мәжбүр етті. Оның күйреушілік жағдайларымен жылдам әрі
белсенді күресуге қабілетсіздігі азаматтық қоғам ұйымының саяси мәдениетке
араласуы түрік қоғамының килігіп отырған мәселелерді шешуге қажетті
екендігі туралы сенімге итермелейді.
Сол кездегі шет ел іздеуші және құтқарушы топтардың ролі және жердің
түкпір-түкпірінен келген өздерінің үйімен туыстарын жоғалтып алғандарға
арналған көмек легі түрік қоғамы мен жаһанданудың жанасқанын өзіндік
нүктесі болды.
Ұйымдар мен жеке тұлғалардан келген үлкен қаражаттың көмек пен
моральдық сүйенім Түркия тұрғындарының көз қарасымен әрекетін өзінің ұлттық
көзқарасын мемлекетаралық қатынаста транс-ұлттық және универсалистік
бағытқа өзгертуіне ықпал етті. Азаматтық қоғам ұйымының нормативті
құндылығының нәтижесімен оның азаматтық құқықты мойындау талабының
нәтижесінде олардың Түркиядағы демократизация процесіне араласуы өзара
өсті.
Атап өтетін бір жағдай, Түркиядағы азаматтың қоғам ұйымдарының
көпшілігі жаһандануды “ақыр аяғында жоқтайтын процесс” немесе “байсалды
қатынаста тұратын” мәселе ретінде қарастыратын әлде бір парадоксты байқады.
Басқаша айтқанда жаһандануды Түркиядағы қоғамдық ұйымдардың дамуы үшін
жасалған факторлардың бірі ретінде қарастыратын азаматтың қоғам өкілдері
қозғаған жалпы интеллектуалдық концепция олдардың өздері айтқан жаһаданудың
пайдалылығына сәйкес келмейді. Сондықтан оларды мәдени жаһандануға ұзақ
мерзімді әсері көп жағдайда “скептикалық” бағалауға сәйкес келеді.
Бұл скептицизмнің кейде күштілігі сондай жаһандану бай елдерге тиімді,
демократиялық емес билік қатынасы тудырған империаллизмнің жаңа формасы
ретінде сипатталады. Дегенмен басқа жағдай скептиктер жаһандануды позитивті
де негативті де әсер беретін объективті шындық ретінде қарастырады:
Позитивті-биліктің күшті мемлекет құруға қарсылығы және азаматтық қоғамды
қорғау үшін платформа жасау мағынасында;
Негативті- еркін нарық идеологиясына негізделген либералды гегомониялық
дүниетанымды қолдау мағынасында.

... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Жаһандану
Түркиядағы қазақ диаспорасы
Түркиядағы жазба жәдігерліктеріміз
Жаһандану жағдайы
Жаһандану мәселесі
Жаһандану дегеніміз не?
Түркиядағы қазақ диаспорасы тарихнамасының зерттелу деңгейі
Жаһандану дәуіріндегі мәдениеттің әмбебапталуы
Қытай және жаһандану проблемалары
Космополиттік қоғам немесе жаһандану
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.



WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь