Адамның гендік аурулары. адамның тұқым қуалайтын ауруларына диагноз қоюдың және алдын-алудың қазіргі кездегі әдістері


Дәрістің жоспары:
1. Генді мутацияның жіктелуі.
2. Генді аурулардың таралуының негізгі себептері.
3. Генді ауруларды емдеу және диагностикалау әдістері.
4. Генді ауруларды сипаттау ерекшеліктері.
5. Медико.генетикалық кеңес беру.
6. Жанұяны жоспарлау.
7. Инвазивті және инвазивті кеңес беру.
Дәріс тезистері

Генді аурулардың саны өте көп (1996 жылы – 3500). Мысалы, адамдарда генді мутацияның келесі түрлері белгілі: миссенс, нонсенс, рамкадан жылжуды санау, үзіліс, сплайсингтің бұзылуы, үшнуклеотидті тізбектің санды өзгерісі (үзіліс және т.б. нәтижесінде муковисцидоз түзіледі).
Генді аурулардың жіктелуінің 3 принципі белгілі:
1. Генетикалық. 2. Клиникалық. 3. Патогенетикалық.
1. Генетикалық принциптерге байланысты генді аурулар аутосомды-доминантты, аутосомды-рецессивті, Х-тіркес доминантты, Х-тіркес рецессивті, У-тіркес, голандриялық және митохондриальді болып бөлінеді.
2. Клиникалық принцип: тұқымқуалайтын жүйке аурулары, эндокринді, көз және т.б. Бұл генді аурулар әртүрлі индивидтерде әртүрлі мүшелерді зақымдайды. Мысалы, муковисцидоз өкпе немесе асқорыту трактісінің зақымдалуымен бірге жүреді.
3. Патогенетикалық жіктелу негізгі патогенетикалық звеноның зақымдалуына тәуелді. Алғашқы өнімдердің қызметінің мәніне тәуелді генді аурулар:
1. тұқымқуалайтын ферментті жүйенің бұзылуы немесе энзимопатия;
2. қан ақуыздарының дефектілері немесе гемоглобинопатия;
3. құрылымды ақуыздар дефектісі немесе коллагенді аурулар;
4. белгісіз алғашқы биохимиялық дефектилі генді аурулар.
Соңғы кездерде лизосомалы ферменттің жетіспеушілігіне байланысты 5 категорияға бөлуде, сонымен қатар митохондрияльді және пероксисомды аурулар, патологиялық функцияны анықтайтын және клетка органеллаларының алмасуы.
Генді ауруларға тәуелді сипаттамалар. Оларға жатады:
1. Клиникасы; 2. Жастары; 3. Тұқымқуалайтын аурулардың генетикалық гетерогенділігі. 4. Өмірінің қысқаруы.
Клиникалық көрсеткіштер негізінен алғашқы биохимиялық дефектімен байланысқан және көптеген клеткалық және клетка аралық құрылымды орналасқан. Мысалы: Марфана синдромы. Бұл кезде патологиялық процесс өкпе, орталық нерв жүйесі, көз, жабын ұлпалары, қаңқа бұлшық ет жүйесі, жүрек тамыр жүйесімен байланысты.
Кейбір генді аурулардың жетілуі эмбриональді дамудың ерте кезінде /25 %/, жынысты жетілу кезінде /45%/, жасөспірім кезеңінде /20%/, ересек кезеңде /10%/ -ті құрайды.
Генді аурулардың көрінуіне Хромосомды импринтинг үлкен үлес қосады, яғни ата-ананың қайсысынан хромоосма берілгеніне тәуелді жүреді. Мысалы:Генді аурулардың кейбір түрлерінде, особтар патологиялық генді әкесінен алып, ерте ауруға ұшырайды.
Тұқымқуалайтын аурудың генетикалық гетерогенділігі. Бұл терминді С.Н.Давиденков енгізген болатын. Генді аурулар әртүрлі локустағы мутациямен немесе бір локустағы әртүрлі мутациямен байланысты. Мысалы: геннің өзгеруінің 35 варианттары көрінеді, туа біткен керең түрі.
Генді аурулардың таратылуы және жиілігі. Жаңа туған нәрестелердегі көріну жиілігі: аутосомды-доминантты типтің тұқымқуалауы –0,5%, аутосомды-рецессивті –0,25%, Х-тіркес –0,25%, У-тіркес және митохондриальді аз кездеседі. Генді аурулардың таралу себебі: мутационды процесс, миграция /эмиграция және иммиграция/, туысқанды некелер, дрейф гендер.
Генді аурулардың таралуы жоғары (1 ауру-10000 жаңа туған нәрестеге және жиі), орта (1:10000-1:40000) және төмен.
Миграция /эмиграция және иммиграция/. Медициналық-биология, элеуметтік және экономикаға деген мәні өте зор. Популяциядағы аллель жиілігінің кездейсоқ өзгеруі табиғи сұрыпталуға тәуелсіз жүрсе дрейф гендері немесе Райтта эффектісі деп аталады. Дрейф гендер келесі құбылыстарға алып келеді: 1. популяция санының төмендеуі. 2. популяция санының жоғарылауы. 3. популяция дивергенциясы.
Дрейф гендер патологиялық белгілердің жоғарғы концентрациясына алып келеді. Келесі аллель жиілігінің өзгеруі Майру эффектісімен байланысты. Мысалы: оңтүстік Америкаға келген қытай эмиргантының 8 әйелі болған. Ол кісі 20 жасқа келгенде барлық тістерінің түсіп қалуына бейімді болған. Ол бұл генді 356 ұрпағының 70-не беоген және 4-ұрпақ деңгейінде сақталынған.
Иммиграция кезінде жынысты сұрыпталу жоғарылап отырады.
Изоляция кезінде популяцияда туысты некелер жоғарылайды немесе инбридинг, дрейф гендер. Инбридинг – қандары туыс арасындағы некелер. Инбридингтің бірнеше түрлері белгілі:
1. инцесті немес некеге отыруға тиым салынған – бұо бірінші деңгейдегі туыс арасындағы неке /әкесі-қызымен; ағасы-қарындасымен/;
2. қандары өте жақын туыс арасындағы байланыс /әкесінің інісі сол кісінің қызымен байланысады немесе туыс аға мен қарындас арасындағы неке/.
3. Туысқанды некелер әлеуметтік изоляция түрлерімен байланысты. Кейде олар нәсілдік экономикалық және діншілдікпен байланысты.
Инбридинг аутосомды-доминантты және аутосомды-рецессивті тұқымқуалайтын аурулармен ауыратын балалар санын жоғарылатады. Сонымен қатар ассортативті немесе таңдап некеге отыру кездеседі. Оларға мылқаулар арасындағы некеге отыру жатады.
Адамдарда сұрыпталу доминантты гомозигота анемиядан өлсе, ал доминантты –безгектен өледі.
Генді аурулардың негізгі диагностикасы – биохимиялық және молекулярлы-генетикалық.
Тұқымқуалайтын ауруларды емдеу: диетотерапия, жетіспейтін-факторларды енгізу.
Генді терапияның негізгі стратегиясы:
1. Қандайда қызметті қайта қалпына келтіру үшін генді енгізеді.
2. Артық белсенді генді төмендету.
3. Қандайда геннің қызметінің модификациясы мысалы СПИД-те иммунды жауапты күшейту үшін.
Тұқымқуалайтын патологияны алдын-алудағы
генетикалық тәсілдер
1. Тұқымқуалайтын патологиясы бар ұрықты және іштегі нәрестені элиминациялау (алып тастау). Спонтанды аборттар және уақытысынан бұрын болатын түсіктер түрінде өтеді (50 % тоқтатылған жүктіліктер туа біткен ақаулар немесе тұқымқуалайтын аурулармен байланысты).
Пренатальді диагностикалауды өткізу тұқымқуалайтын ауруларды табуға мүмкіндік береді және әйелдің келісімімен жүктілікті тоқтатуға болады.
Ұсынылатын әдебиет:
Негізгі:
1. Әбилаев С.А. Молекулалық биология және генетика: Оқулық.- Шымкент: «Асаралы» баспасы, 2008.- 424б.:ил. –ISBN 9786017065225:2500т.
2. Әбилаев С.А. Молекулалық биология және генетика: Оқулық.- 2-ші, түзет.ж.. толық.-2010.- 388 б.
Қосымша:
1.Бегімқұл Б. Медициналық генетика негіздері: оқулық.- Астана: Фолиант, 2008.- 336 с.
2. Мухамеджанов А, Абдакаликов М. Общая и военная радиобиология: Учебное пособие.- 2008.- 142 с.
3. Құлтанов Б.Ж. Радиобиологияның таңдамалы сұрақтары: оқу-әдістемелік құрал, КГМУ.- Қарағанды, 2009.- 163 б.
4. Тұнгышбаева З.Б. Радиобиология: Жоғары медициналық оқу орындарының студенттеріне арналған оқу құралы.-2007.- 145 б.
5. Стамбеков С.Ж, В.Л. Петухов. Молекулалық биология. СемейМУ , 2003.-216 б. -ISBN 9965623236:600.00б.

Пән: Медицина
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 5 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге
бот арқылы тегін алу ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Адамның гендік аурулары. Адамның тұқым қуалайтын ауруларына диагноз қоюдың
және алдын-алудың қазіргі кездегі әдістері.
Мақсаты: Генді аурулардың жіктелуіндегі негізгі принциптерді, таралу
себебін, генді ауруларды диагностикалау және емдеу әдістерін оқып білу.
Тұқымқуалайтын ауруларды алдын-алу түрлерін, лабораториялық диагностикалау
әдістерін оқып білу.

Дәрістің жоспары:
1. Генді мутацияның жіктелуі.
2. Генді аурулардың таралуының негізгі себептері.
3. Генді ауруларды емдеу және диагностикалау әдістері.
4. Генді ауруларды сипаттау ерекшеліктері.
5. Медико-генетикалық кеңес беру.
6. Жанұяны жоспарлау.
7. Инвазивті және инвазивті кеңес беру.

Дәріс тезистері

Генді аурулардың саны өте көп (1996 жылы – 3500). Мысалы, адамдарда
генді мутацияның келесі түрлері белгілі: миссенс, нонсенс, рамкадан жылжуды
санау, үзіліс, сплайсингтің бұзылуы, үшнуклеотидті тізбектің санды өзгерісі
(үзіліс және т.б. нәтижесінде муковисцидоз түзіледі).
Генді аурулардың жіктелуінің 3 принципі белгілі:
1. Генетикалық. 2. Клиникалық. 3. Патогенетикалық.
1. Генетикалық принциптерге байланысты генді аурулар аутосомды-доминантты,
аутосомды-рецессивті, Х-тіркес доминантты, Х-тіркес рецессивті, У-тіркес,
голандриялық және митохондриальді болып бөлінеді.
2. Клиникалық принцип: тұқымқуалайтын жүйке аурулары, эндокринді, көз және
т.б. Бұл генді аурулар әртүрлі индивидтерде әртүрлі мүшелерді зақымдайды.
Мысалы, муковисцидоз өкпе немесе асқорыту трактісінің зақымдалуымен бірге
жүреді.
3. Патогенетикалық жіктелу негізгі патогенетикалық звеноның зақымдалуына
тәуелді. Алғашқы өнімдердің қызметінің мәніне тәуелді генді аурулар:
1. тұқымқуалайтын ферментті жүйенің бұзылуы немесе энзимопатия;
2. қан ақуыздарының дефектілері немесе гемоглобинопатия;
3. құрылымды ақуыздар дефектісі немесе коллагенді аурулар;
4. белгісіз алғашқы биохимиялық дефектилі генді аурулар.
Соңғы кездерде лизосомалы ферменттің жетіспеушілігіне байланысты 5
категорияға бөлуде, сонымен қатар митохондрияльді және пероксисомды
аурулар, патологиялық функцияны анықтайтын және клетка органеллаларының
алмасуы.
Генді ауруларға тәуелді сипаттамалар. Оларға жатады:
1. Клиникасы; 2. Жастары; 3. Тұқымқуалайтын аурулардың генетикалық
гетерогенділігі. 4. Өмірінің қысқаруы.
Клиникалық көрсеткіштер негізінен алғашқы биохимиялық дефектімен
байланысқан және көптеген клеткалық және клетка аралық құрылымды
орналасқан. Мысалы: Марфана синдромы. Бұл кезде патологиялық процесс өкпе,
орталық нерв жүйесі, көз, жабын ұлпалары, қаңқа бұлшық ет жүйесі, жүрек
тамыр жүйесімен байланысты.
Кейбір генді аурулардың жетілуі эмбриональді дамудың ерте кезінде 25
%, жынысты жетілу кезінде 45%, жасөспірім кезеңінде 20%, ересек
кезеңде 10% -ті құрайды.
Генді аурулардың көрінуіне Хромосомды импринтинг үлкен үлес қосады, яғни
ата-ананың қайсысынан хромоосма берілгеніне тәуелді жүреді. Мысалы:Генді
аурулардың кейбір түрлерінде, особтар патологиялық генді әкесінен алып,
ерте ауруға ұшырайды.
Тұқымқуалайтын аурудың генетикалық гетерогенділігі. Бұл терминді
С.Н.Давиденков енгізген болатын. Генді аурулар әртүрлі локустағы мутациямен
немесе бір локустағы әртүрлі мутациямен байланысты. Мысалы: геннің
өзгеруінің 35 варианттары көрінеді, туа біткен керең түрі.
Генді аурулардың таратылуы және жиілігі. Жаңа туған нәрестелердегі
көріну жиілігі: аутосомды-доминантты типтің тұқымқуалауы –0,5%, аутосомды-
рецессивті –0,25%, Х-тіркес –0,25%, У-тіркес және митохондриальді аз
кездеседі. Генді аурулардың таралу себебі: мутационды процесс, миграция
эмиграция және иммиграция, туысқанды некелер, дрейф гендер.
Генді аурулардың таралуы жоғары (1 ауру-10000 жаңа туған нәрестеге және
жиі), орта (1:10000-1:40000) және төмен.
Миграция эмиграция және иммиграция. Медициналық-биология,
элеуметтік және экономикаға деген мәні өте зор. Популяциядағы аллель
жиілігінің кездейсоқ өзгеруі табиғи сұрыпталуға тәуелсіз жүрсе дрейф
гендері немесе Райтта эффектісі деп аталады. Дрейф гендер келесі
құбылыстарға алып келеді: 1. популяция санының төмендеуі. 2. популяция
санының жоғарылауы. 3. популяция дивергенциясы.
Дрейф гендер патологиялық белгілердің жоғарғы концентрациясына алып
келеді. Келесі аллель жиілігінің өзгеруі Майру эффектісімен байланысты.
Мысалы: оңтүстік Америкаға келген қытай эмиргантының 8 әйелі болған. Ол
кісі 20 жасқа келгенде барлық тістерінің түсіп қалуына бейімді болған. Ол
бұл генді 356 ұрпағының 70-не беоген және 4-ұрпақ деңгейінде сақталынған.
Иммиграция кезінде жынысты сұрыпталу жоғарылап отырады.
Изоляция кезінде популяцияда туысты некелер жоғарылайды немесе
инбридинг, дрейф гендер. Инбридинг – қандары туыс арасындағы некелер.
Инбридингтің бірнеше түрлері белгілі:
1. инцесті немес некеге отыруға тиым салынған – бұо бірінші деңгейдегі туыс
арасындағы неке әкесі-қызымен; ағасы-қарындасымен;
2. қандары өте жақын туыс арасындағы байланыс әкесінің інісі сол кісінің
қызымен байланысады немесе туыс аға мен қарындас арасындағы неке.
3. Туысқанды некелер әлеуметтік изоляция түрлерімен байланысты. Кейде олар
нәсілдік экономикалық және діншілдікпен байланысты.
Инбридинг аутосомды-доминантты және аутосомды-рецессивті тұқымқуалайтын
аурулармен ауыратын балалар санын жоғарылатады. Сонымен қатар ассортативті
немесе таңдап некеге отыру кездеседі. Оларға мылқаулар арасындағы некеге
отыру жатады.
Адамдарда сұрыпталу доминантты гомозигота анемиядан өлсе, ал доминантты
–безгектен өледі.
Генді аурулардың негізгі диагностикасы – биохимиялық және молекулярлы-
генетикалық.
Тұқымқуалайтын ауруларды емдеу: диетотерапия, жетіспейтін-факторларды
енгізу.
Генді терапияның негізгі стратегиясы:
1. Қандайда қызметті қайта қалпына келтіру үшін генді енгізеді.
2. Артық белсенді генді төмендету.
3. Қандайда геннің қызметінің модификациясы мысалы СПИД-те иммунды жауапты
күшейту үшін.
Тұқымқуалайтын патологияны алдын-алудағы
генетикалық тәсілдер
1. Тұқымқуалайтын патологиясы бар ұрықты және іштегі нәрестені
элиминациялау (алып тастау). Спонтанды аборттар және уақытысынан
бұрын болатын түсіктер түрінде өтеді ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Тұқым қуалайтын аурулардың диагностикасы
Тұқым қуалайтын аурулардың емдеу принциптері. Генотерапия
Тұқым қуалайтын ауруларды емдеу
Цитогенетикалық әдіс
Тұқым қуалайтын аурулар жайында
Тұқымқуалайтын ауруларды емдеудің негізгі принциптері. генотерапия
Медициналық генетика және кейбір тұқым қуалайтын аурулардың алдын алу мен емдеу. Гендік терапия
Тұқым қуалайтын аурулардың алдын-алу, медициналық генетика
Тұқым қуалайтын өзгергіштік
Тұқымқуалайтын кейбір аурулардың шығу себептері
Пәндер