Ана тілі сабақтарында сын тұрғысынан ойлау жобасын қолдану арқылы оқушылардың тілін дамыту


МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ 3

1. ОҚЫТУ ПРОЦЕСІНДЕГІ БАСТАУЫШ СЫНЫП ОҚУШЫЛАРЫНЫҢ
ТІЛІН ДАМЫТУДЫҢ ҒЫЛЫМИ.ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗІ 8
1.1. Педагогикалық технология, сын түрғысынан ойлау жобасы
ұғымдарына сипаттама 8
1.2. Сын тұрғысынан ойлау жобасының стратегияларына шолу жасау 15
1.3. Жаңа технологиялық сабақтың дәстүрлі сабақтардан айырмашылығы 20

2. АНА ТІЛІ САБАҚТАРЫНДА СЫН ТҰРҒЫСЫНАН ОЙЛАУ ЖОБАСЫН
ҚОЛДАНУ АРҚЫЛЫ ОҚУШЫЛАРДЫҢ ТІЛІН ДАМЫТУДА
ЖҮРГІЗІЛГЕН ЭКСПЕРИМЕНТ ЖҰМЫСТАРЫНЫҢ МАЗМҰНЫ 28
2.1. Сын тұрғысынан ойлау жобасын қолдану арқылы тіл дамытудағы
озат ұстаздардың іс.тәжірибесіндегі көрінісі 28
2.2. Стратегияларды ана тілі сабақтарында қолдану арқылы
оқушылардың тілін дамытудың жолдары 32
2.3. Жүргізілген эксперимент жұмыстарының нәтижесі 41

ҚОРЫТЫНДЫ 55

ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 57

ТІРКЕМЕ А 61

ТІРКЕМЕ Ә 66
КІРІСПЕ
Зерттеудіњ кµкейкестілігі. Ќазаќстан мемлекеті тєуелсіздік алып, демократиялы ќоѓам ќ±руѓа бет алѓалы ќоѓамдаѓы µзгерістер білім беру саласына да µз єсерін тигізді.
Білім беру ‰рдісінде ±стаз да, шєкірт те жеке т±лѓа болып ќарастырылатын болды. Жеке т±лѓаѓа жету ‰шін єр оќушыныњ ќабілетін танып, біліп, дамытып, шыњдап, жµн сілтеп, адам дєрежесіне келтіру керек. Демек, оќытудыњ жања технологияларын пайдалана отырып, білім сапасын арттыру, мазм±нын байыту, оќу ‰рдісін жетілдіру, жан-жаќты дамыѓан, рухани д‰ниесі бай жас ±рпаќты тєрбиелеу – кезек к‰ттірмейтін мєселелердіњ бірі. Б±ныњ µзі оќушылардыњ µз бетімен ж±мыс жасау, даму, тєрбиелеу, єр баланыњ ќабілетін, дарынын ашу м±ѓалімдер ќауымына зор міндеттер ж‰ктейді.
Ќазаќстан Республикасыныњ 2015 жылѓа дейінгі білім беруді дамыту т±жырымдамасында: « ... жылдам µзгеріп отыратын д‰ние жаѓдайларында алынѓан терењ білімніњ, кєсіби даѓдыныњ негізінде еркін баѓдарлай білуге, µзін-µзі іске асыруѓа, µзін-µзі дамытуѓа жєне µз бетінше д±рыс адамгершілік т±рѓысынан жауапты шешімдер ќабылдауѓа ќабілетті жеке т±лѓаны ќалыптастыру»,- деп атап кµрсеткен. [6, 3 б.]. Біздер ±стаздар осы зањ бойынша жања технологияларѓа кµп кµњіл бµлуіміз керек.
Еліміз болашаќта кµркейіп µркениетті елдер ќатарына ќосылуы б‰гінгі ±рпаќ бейнесінен кµрінеді. Ќазіргі білім беру саласындаѓы проблема- єлеуметтік-педагогикалыќ жєне ±йымдастыру т±рѓысынан білім мазм±нына жањалыќ енгізудіњ тиімді, жања єдістерін іздестіру, оларды ж‰зеге асыру. Ќазаќстан Республикасыныњ « Орта білім беруді дамыту» т±жырымдамасында: «Єрбір баланыњ жеке т±лѓалыќ ќасиеттерін ашу, оныњ м‰мкіншілігін, µмірдегі мєнін кµрсету арќылы білімге терењірек ±мтылуына, сондай-аќ ізденісіне, бейімділігіне кµмек беру, жаѓдай туѓызу жєне оѓан µмір с‰ру ‰шін жања рухани к‰ш беру- білім берудіњ т‰пкілікті маќсаты» екендігі айќындалѓан. [12, 3 б.].
Осы орайда, Елбасы Назарбаевтіњ: «... Бізге б±рынѓы ќай кездегіден де білім мен ѓылымныњ баѓа жеткіліксіз ќорын барынша арттыру, оны ќазіргі заманѓа сай ету ќажет» [13, 3 б.] деген сµзі егеменді елімізде білім мєселесіне мемлекет тарапынан ќаншалыќты кµњіл бµлініп отырѓанын дєлелдейді.
Тіл дамыту ж±мысын мектептерде белгілі бір ж‰йемен ж‰ргізу ќажеттілігіне, балалардыњ ойын ауызша, жазбаша білдіруге ‰йретудіњ мањыздылыѓына аѓарту ісініњ кµптеген ќайраткерлері ( Ф.И. Буслаев, К,Д, Ушинский, Н.А. Корф, В.И. Водовозов жєне т.б. ) аса мєн берген.
Тіл дамыту ж±мысыныњ теориялыќ жєне практикалыќ мєселерін атаќты єдіскерлер ( К.Б. Бархин, Н.М. Соколов, М.А. Рыбникова, Е.И. Тихеев жєне т.б. ) µз зерттеу ењбектерініњ арќауы етті.
Тіл дамыту проблемасы белгілі психологтар ( П.П. Блонский, С.А. Рубинштейн, Б.Г. Ананьев, Н.И. Жинкин жєне т.б. ) ењбектерінде ќарастырылды.
Бастауыш сынып оќушыларыныњ тілін дамыту мєселері М. Ж±банова, С. Рахметова, К. Бозжанова, Б. Байм±ратова, Р. Єміров, Т. Єбдікєрімов, Г. Уєйісов т.б. ѓылыми-єдістемелік ењбектерінде арнайы зерттелді. [43, 4 б.].
Б‰гінгі мектеп алдындаѓы басты міндет – ана тілі сабаѓында сын т±рѓысынан ойлау жобасын басшылыќќа ала отыра, оќушылардыњ тілін дамытуѓа жаѓдай жасау. Оќу-тєрбие ж±мыстары мазм±ныныњ біршама µзгергенін есептемегенніњ µзінде, жања технологиялар арќылы тіл дамыту єдістемесін арнайы зерттеу маќсаты алѓа ќойылмаѓан. Сондыќтан бастауыш мектеп оќыту ж‰йесінде мынандай ќайшылыќтар бар екендігі аныќ байќалады:
- Ќазаќстан Республикасыныњ жањадан ќабылданѓан «Бастауыш білім беру т±жырымдамасына» сєйкес бастауыш сыныптарда мењгерілетін білім, білік, даѓдылардыњ дењгейіне ќойылатын мемлекеттік стандарт талабы мен б±рынѓы оќу баѓдарламаларыныњ арасында;
- ана тілі сабаѓында оќушылардыњ тілін дамыту ж±мыстарын тиімді єдістемемен ќамтамасыз ету ќажеттігі мен оныњ іс ж‰зілік т±рѓыда жасалмауы арасында;
- оќушылардыњ тілін дамытуда сын т±рѓысынан ойлау жобасын ќолданудыњ тиімділігі жєне ѓылыми-педагогикалыќ т±рѓыда негізделген тµл тіліміздегі єдістемелердіњ жоќтыѓы арасында ќайшылыќтар туындап отыр.
Сол себептен, ќайшылыќтардыњ шешімін табуда біздіњ ѓылыми – зерттеу ж±мысымыздыњ мєселесі ана тілі сабаѓында оќушылардыњ тілін дамытудыњ ѓылыми - єдістемелік жєне теориялыќ жолдарын ќарастыру болып табылады. Аталѓан мєселеніњ б‰гінгі к‰нге дейін µз дењгейінде ќарастырылмауы зерттеу ж±мысымыздыњ таќырыбын: « Ана тілі сабаѓында сын т±рѓысынан ойлау жобасын ќолдану арќылы оќушылардыњ тілін дамыту» деп тањдауымызѓа себеп болды. Осы ќайшылаќтардыњ шешімін табуда мынандай маќсат пен міндеттерді айќындадыќ.
Зерттеудіњ маќсаты: оќушыныњ тілін дамытудаѓы сын т±рѓысынан ойлау жобасынын ќолданудыњ тиімділігін аныќтау.
Зерттеу міндеттері:
- сын т±рѓысынан ойлау технологиясыныњ ѓылыми теориялыќ негізін ашу;
- сын т±рѓысынан ойлау технологиясын оќушылардыњ жан-жаќты танып білуін ќамтамасыз ететін шыѓармашылыќ ж‰йе жасау, єдістерін ±сыну;
- сын т±рѓысынан ойлау технологиясыныњ стратегияларын ќолдану арќылы оќушылардыњ µз бетінше ізденудіњ жєне тілін дамытудыњ тиімді жолдарын аныќтау;
- озат ±стаздардыњ іс-тєжірибелеріне талдау жасау.
Зерттеу нысаны: мектеп баѓдарламасы бойынша сын т±рѓысынан ойлау жобасын ана тілі сабаќтарында ќолдану процесі.
Зерттеу пєні: мектептіњ оќу-тєрбие ‰рдісінде сын т±рѓысынан ойлау жобасыныњ стратегияларын пайдалану.
Зерттеу болжамы:
1. Егер бастауыш сыныпта ана тілі сабаќтарында «сын т±рѓысынан ойлау» жобасымен оќытудыњ тиімді жолдарын ќарастыру оќушыныњ санасына, аќыл-ойына ќозѓау салып, шыѓармашылыќ ойлау ќабілеттерін дамытуѓа, тілге деген с‰йіспеншілік сезімін оятуѓа игі ыќпалын тигізер еді. Сын т±рѓысынан ойлау жобасын оќу-тєрбие ‰рдісіне енгізетін болсаќ, онда:
- оќыту ‰рдісін ±йымдастырудыњ жања єдіс, тєсілдері мен формаларын тиімді пайдалануѓа;
- оќушыларды µз бетімен ізденуге, олардыњ ойлау ќабілеттерін арттыруѓа;
- берілген оќу материалын толыќ мењгеруге, µз бетімен білім алуѓа, сµйтіп білім сапасын арттыруѓа жєне тілін дамытуѓа ќол жеткізуге болар еді.
Зерттеу єдістері:
Зерттеу мєселесі бойынша философиялыќ, педагогикалыќ, психологиялыќ, ѓылыми жєне єдістемелік єдебиеттерге талдау жасау; бастауыш сыныптаѓы оќыту процесін баќылау; алдыњѓы ќатарлы ‰лгілі ±стаздардыњ озат іс-тєжірибелерін жинаќтау, талдау, салыстыру, ќорыту; педагогикалыќ эксперимент ж‰ргізу жєне оныњ нєтижесін с±рыптау; диагностика жасау.
Зерттеу кµздері:
Тіл туралы зањ, «Ќазаќстан-2030» стратегиясы, б‰гінгі білім мен тєрбие берудіњ µзекті мєселелері, озыќ технологиялыќ тєжірибелер негіз болып, педагогикалыќ, психологиялыќ, ѓылыми - єдістемелік єдебиеттерге шолу жасалынды.
Зерттеу кезењдері:
1 кезењде (2004-2005) зерттеу проблемасы бойынша психологиялыќ, педагогикалыќ, философиялыќ жєне ѓылыми - єдістемелік єдебиеттерге талдау жасалынып, ѓылыми аппарат айќындалды.
2 кезењде (2005-2006) жинаќталѓан теориялыќ жєне дерекі материалдарѓа ж‰йелі талдау беріліп, басќа да ѓылымдар салаларында жарыќ кµрген ењбеттерді зерттеп, талдау ж±мысы жалѓастырылды.
3 кезењде (2006) эксперименттік – тєжірибе ж±мыстарыныњ нєтижелері ж‰йелі талќыланып, т±тас педагогикалыќ ‰рдісте байќаудан µтіп, ой елегінен µткізілді жєне єдістемелік ±сыныстар жасалынды.
Зерттеудіњ ѓылыми жањалыѓы мен теориялыќ мєні:
1. Ана тілі сабаѓында оќушылардыњ тілін дамытуда ж‰ргізілетін ж±мыстардыњ кµлемі, мазм±ны жєне ж‰йесі теориялыќ т‰рде негізделді.
2. Бастауыш сынып оќушыларыныњ тілін дамытудыњ моделі жасалды, негізгі µлшемдері мен дењгейлері аныќталды.
3. "Ана тілі" пєні бойынша сын т±рѓысынан ойлау жобасыныњ єдістемелік жаѓы негізделді жєне ол жобаныњ оќушылардыњ тілін дамытудаѓы м‰мкіндіктері айќындалды.
Зерттеу ж±мысыныњ практикалыќ мєні:
Ана тілі сабаќтарында сын т±рѓысынан ойлау жобасын ќолдану арќылы оќушылардыњ тілін дамытудыњ теориялыќ т±жырымдарын, єдістерін, ќорытындысын бастауыш мектеп іс-тєжірибесінде, жоѓары оќу орындарында, студенттер курстыќ ж±мыс, баяндама жазу барысында, ѓылыми конференцияларда осы саладан білім, білік, даѓдыларын жетілдіру маќсатында пайдалануѓа болады.
Апробация: зерттеліп отырѓан таќырып бойынша педагогикалыќ іс-тєжірибеден µткенде ¤скемен ќаласындаѓы №3 кµпсалалы мектеп-гимназиясыныњ 3 «б» сыныбында тєжірибелік-эксперимент ж±мысын ж‰ргіздік.
Зерттеу базасы: ¤скемен ќаласындаѓы №3 кµпсалалы мектеп-гимназиясыныњ 3 «б» сынып оќушылары.
Диплом ж±мысыныњ ќ±рылымы кіріспе, теориялыќ жєне єдістемелік бµлімнен, ќолданылѓан єдебиеттер, тіркеме, сонымен ќатар ќорытынды тараудан т±рады.
ЄДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Ќ±рманжанова Є. Оќытудыњ озыќ технологиялары / Є.Ќ±рманжанова // Бастауыш білім- 2004-№3.-25-26 бет.
2. Идібекова Р. Оќушылардыњ сµздік ќорын дамыта отырып жазба ж±мысын ж‰ргізу тєсілдері / Р. Идібекова // Бастауыш білім-2004-№1.-5-7 бет.
3. Асайынова Ш. РВСТ стратегиялары / Ш. Асайынова // Ќазаќстан мектебі-2002-№10.-19-21 бет.
4. Б±заубакова К. Жања технологияны енгізу / К. Б±заубакова // Бастауыш мектеп-2004-№10.-13-14 бет.
5. Сыздыќова М. РВСТ жеткізген жетістіктер / М. Сыздыќова // Ќазаќстан мектебі-2005-12-ќазан. -16 бет.
6. Мустафина М. Мектепте айтысты оќытудыњ ѓылыми - єдістемелік негіздері: педагогика ѓылым. канд. ѓылыми дєрежесін алу ‰шін дайын. дис. автореф. / М. Мустафина. – Алматы: Ќ.у, 2005. – 28 бет.
7. Ќуанбаева Б. Оќытудыњ педагогикалыќ ж‰йесін технологиялыќ негізде жетілдірудіњ дидактикалыќ шарттары: педагогика ѓылым. канд. ѓылыми дєрежесін алу ‰шін дайын. дис. автореф. / Б. Ќуанбаева. – Алматы: - 2004. – 30 бет.
8. Тілембекова А. Ѓылыми техникалыќ мєтіндердіњ лингвопрагматикалыќ ќ±рылымы: филология ѓылым. канд. ѓылыми дєрежесін алу ‰шін дайын. дис. автореф. / А. Тілембекова. –Алматы: - 2004. -29 бет.
9 Кµшімбетова С. Оќу – тєрбие ‰рдісінде оќытудыњ инновациялыќ єдіс – тєсілдерін пайдаланудыњ педагогикалыќ шарттары: педагогика ѓылым. канд. ѓылыми дєрежесін алу ‰шін дайын. дис. автореф. / С. Кµшімбетова. – Алматы: Б. 2004. – 29 бет.
10. Есм±ќановва К. Дебат технологиясы / К. Есм±ќанова // ¦лаѓат-2001- №2.-12-16 бет.
11. Сєлімќызы Р. М±ѓалімдер даярлаудыњ µзекті мєселелері / Р. Сєлімќызы // ¦лаѓат -2004-№4.-3бет.
12. Жанабилова А. Ќазаќ тілі сабаќтарындаѓы тіл дамыту ж±мыстарыныњ б‰гінгі кездегі мєселелері / А. Жанабилова // Тіл єлемі-2004 -№5.-7 бет.
13. Б±заубаќова Ќ. Дєст‰рлі емес сабаќтардыњ ќ±рылымы / Ќ. Б±заубаќова // Бастауыш мектеп-2004-№11.-48-49 бет.
14. Беспалько В.П. Слагаемые педагогической технологии / В.П. Беспалько. – М: Просвещение, 1989. -321 бет.
15. Сєбет Б.Б. Жантану негіздері Б.Б. Сєбет. – А: Дєнекер, 2001. -68 бет.
16. Тілмашова С.А. Єдебиет сабаѓында оќушылардыњ сµйлеу даѓдыларын ќалыптастыру / С.А. Тілмашова. – А: Мектеп, 1978. -56 бет.
17. Ќаршыѓина М. СТО технологиясы / М. Ќаршыѓина // ¦лаѓат-2005- №3.-26-29 бет.
18. Жанабілова А. Психология талаптары жєне тіл дамыту мєселелері /
А. Жанабілова // ¦лаѓат-2005-№23.-64-71 бет.
19. Бижанова Г. Мєтін т‰рлерін ќайталау / Г. Бижанова // Сынып жетекші-2005- №5.-25 бет.
20. Байтілеуова Е. Ќазаќ тілі сабаќтарында сын т±рѓысынан ойлау стратегияларын ќолдану / Е. Байтілеуова // Сынып жетекші-2003-№6.-5-7 бет.
21. Сулейменова Ѓ. Жања технологияны пайдалану тиімді. / Ѓ. Сулейменова // Бастауыш білім-2005-№6.-28-31 бет.
22. Дєулетияр Ш. Педагогикалыќ технология – факторлар ‰йлесімділігі / Ш. Дєулетияр. // ¦лаѓат-2001-№4.-19-20 бет.
23. Єбілева Л. Тіл дамыту – бастауышта / Л. Єбілева // Ќазаќстан мектебі-2005-№8.-38-40 бет.
24. Ыбраимжанов Ќ. Педагогикалыќ технология / Ќ. Ыбраимжанов // Бастауыш мектеп-2005-№8.-6-87 бет.
25. Наѓымжанова Ќ. Ќазіргі педагогикалыќ технологиялар – обьективті ќажеттілік / Ќ Наѓымжанова. // Бастауыш мектеп-2005- №7.-7-10 бет.
26. Кµшкентаева М. Педагогикалыќ психологиялыќ диагностикалау жолдары, єдістері / М. Кµшкентаева // Мектеп директоры-2004-№5.-9-18 бет.
27. ¤мірбекова Ѓ. Ана тілі / Ѓ. ¤мірбекова // Бастауыш мектеп-2002- №9.-31-32 бет.
28. Єнуар Ж. Оќытудыњ ќазіргі технологияларын оќыту ‰рдісінде ќолдану / Ж. Єнуар // ХХI ѓасыр мектебі-2003-№1-2.-3-5 бет.
29. Шаушенова Б. RWST баѓдарламасын экологиялыќ тєрбие беру негіздері таќырыптарында ќолдану / Б. Шаушенова // Поиск – Ізденіс-2005.- №4.-284-288 бет.
30. Жасубиева Б. Сµздік ќорды дамытудыњ педагогикалыќ – психологиялыќ ерекшеліктері / Б. Жасубиева // ¦лаѓат-2003-№4. -7-9 бет.
31. Сывороткина Е. Єдіскер философиясы / Е. Сывороткина // Ќазаќ тілі- 2006. -№2.-25-28 бет.
32. Жазыќбаева ¦. Оќу мен жазу арќылы сын т±рѓысынан ойлауды мењгерту жолдары / ¦. Жазыќбаева // Білім берудегі менеджмент-2003- № 10.-24-26 бет.
33. Ныѓметова Б. Бастауыш сыныптарда жања технологияны енгізу / Б. Ныѓметова // Білім берудегі менеджмент-2002-№4.-34-35 бет.
34. Єрінова Б. Ана тілі мен єдебиет пєндері бойынша оќытудыњ технологияларын іріктеу критерийлері / Б. Єрінова // Білім- 2006- № 2.- 23-25 бет.
35. Байбекова В. Кєсіптік шеберлікті жетілдіру ќажет / В. Байбекова // Ќазаќстан мектебі- 2006- № 3.-78-80 бет.
36. Єлкен С. Жања технологиялар арќылы шыѓармашылыќќа баулу / С. Єлкен // Бастауыш мектеп- 2006-№1.-44-45 бет.
37. Оспанова Ќ. Жања технологиялар туралы. / Ќ. Оспанова // Бастауыш мектеп-2000-№ 2.-25-27 бет.
40. Шалабаева Е. Жылдам оќуѓа арналѓан мєтіндер / Е. Шалабаева. – Алматы: Б.ж, 2003. -38 бет.
41.Тілешева Н. Єдебиет сабаѓында оќушылардыњ сµйлеу даѓдыларын ќалыптастыру / Н. Тілешева. – Алматы: Мектеп, 1978. -56 бет.
42. Федоренко А. Фомичева Г. Мектеп жасына дейінгі баланыњ тілін дамыту методикасы / А. Федоренко, Г. Фомичева. – Алматы: Мектеп, 1981. -240 бет.
43. Ж±мабаева Б. Бастауыш мектептегі сауат ашу кезінде ж‰ргізілетін тіл дамыту ж±мыстарыныњ єдістемесі: педагогика ѓылым. канд. ѓылыми дєрежесін алу ‰шін дайын. дис. автореф. / Б. Ж±мабаева. – Алматы: 1998. -24 бет.
44. Жанбилова Ж. Ќазаќ тілін єдебиетпен байланыстыра оќытуда шыѓармашылыќ ж±мыстар арќылы тіл дамыту технологиясы: педагогика ѓылым. канд. ѓылыми дєрежесін алу ‰шін дайын. дис. автореф. / Ж. Жанабимлова. – Алматы: Б.ж, 2005. -28 бет.
45. Жапбаров А. Ќазаќ тілін оќыту арќылы тіл дамытудыњ єдіснамалыќ жєне єдістемелік негіздері: педагогика ѓылым. канд. ѓылыми дєрежесін алу ‰шін дайын. дис. автореф. / А. Жапбаров. – Алматы: Б.ж, 2004. -53 бет.
46. Мирсеитова С. Іргебаева Є. Єрекеттегі RWST философиясы мен єдістері / С. Мирсеитова, Є. Іргебаева, - Алматы: 1998. -340 бет.
47. Темпл С. Стил Д. Мередит К. Оќу мен жазуарќылы сын т±рѓысынан ойлауды дамыту баѓдарлама жобасы ‰шін дайындалѓан оќу жоспары / С. Темпл, Д. Стил, К. Мередит. – Алматы: Мередит, 2004. -265 бет.
48. Байм±ратов Б. Мектеп жасына дейінгі баланыњ байланыстырып сµйлеу дамыту / Б. Байм±ратов. – Алматы: Мектеп, 1976. -72 бет.
49. Оспанова Ќ. Сабаќ жоспарын ќ±ра білесіз бе ? / Ќ. Оспанов // Ќазаќстан м±ѓалімі-2006-№1.-2-бет.
50. Наѓымжанова Ќ. Инновациялы-креативті технологиялар / Ќ. Наѓымжанова. - ¤скемен: Медиа-Альянс, -2005.-192бет.
51. Ќ±ттыбаева Р. Ауыл тањы / Р. Ќ±ттыбаева // Бастауыш білім-2006-№2-27 бет.
52. Єділбекова Ш. Балѓын суретші / Ш. Єділбекова // Бастауыш білім-2005-№6-11-12 бет.
53. Ќ±рманжанова К. Мєтін / К. Ќ±рманжанова // Бастауыш білім-2005-№1-11-12 бет.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 55 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге




АНА ТІЛІ САБАҚТАРЫНДА СЫН ТҰРҒЫСЫНАН ОЙЛАУ ЖОБАСЫН ҚОЛДАНУ АРҚЫЛЫ ОҚУШЫЛАРДЫҢ ТІЛІН ДАМЫТУ

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ 3

1. ОҚЫТУ ПРОЦЕСІНДЕГІ БАСТАУЫШ СЫНЫП ОҚУШЫЛАРЫНЫҢ

ТІЛІН ДАМЫТУДЫҢ ҒЫЛЫМИ-ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗІ 8

1.1. Педагогикалық технология, сын түрғысынан ойлау жобасы

ұғымдарына сипаттама 8

1.2. Сын тұрғысынан ойлау жобасының стратегияларына шолу жасау 15

1.3. Жаңа технологиялық сабақтың дәстүрлі сабақтардан айырмашылығы 20

2. АНА ТІЛІ САБАҚТАРЫНДА СЫН ТҰРҒЫСЫНАН ОЙЛАУ ЖОБАСЫН

ҚОЛДАНУ АРҚЫЛЫ ОҚУШЫЛАРДЫҢ ТІЛІН ДАМЫТУДА

ЖҮРГІЗІЛГЕН ЭКСПЕРИМЕНТ ЖҰМЫСТАРЫНЫҢ МАЗМҰНЫ 28

2.1. Сын тұрғысынан ойлау жобасын қолдану арқылы тіл дамытудағы

озат ұстаздардың іс-тәжірибесіндегі көрінісі 28

2.2. Стратегияларды ана тілі сабақтарында қолдану арқылы

оқушылардың тілін дамытудың жолдары 32

2.3. Жүргізілген эксперимент жұмыстарының нәтижесі 41

ҚОРЫТЫНДЫ 55

ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 57

ТІРКЕМЕ А 61

ТІРКЕМЕ Ә 66

МАЗМ¦НЫ

КІРІСПЕ

1. ОЌЫТУ ПРОЦЕСІНДЕГІ БАСТАУЫШ СЫНЫП ОЌУШЫЛАРЫНЫЊ ТІЛІН ДАМЫТУДЫЊ ЃЫЛЫМИ-ТЕОРИЯЛЫЌ НЕГІЗІ

1.1. Педагогикалыќ технология, сын т‰рѓысынан ойлау технологиясы ±ѓымдарына сипаттама

1.2. Сын т±рѓысынан ойлау технологиясыныњ стратегияларына шолу жасау

1.3. Жања технологиялыќ сабаќтыњ дєст‰рлі сабаќтардан айырмашылыѓы

2. АНА ТІЛІ САБАЌТАРЫНДА СЫН Т¦РЃЫСЫНАН ОЙЛАУ ЖОБАСЫН ЌОЛДАНУ АРЌЫЛЫ ОЌУШЫЛАРДЫЊ ТІЛІН ДАМЫТУДЫЊ ЄДІСТЕМЕЛІК НЕГІЗІ

2.1. Сын т±рѓысынан ойлау жобасын ќолдану арќылы тіл дамытудаѓы озат ±стаздардыњ іс-тєжірибесіндегі кµрінісі

2.2. Стратегияларды ана тілі сабаќтарында ќолдану арќылы оќушылардыњ тілін дамытудыњ жолдары

2.3. Ж‰ргізілген эксперимент ж±мыстарыныњ нєтижесі

ЌОРЫТЫНДЫ

ЄДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

ТІРКЕМЕ-А

ТІРКЕМЕ-Є

КІРІСПЕ

Зерттеудіњ кµкейкестілігі. Ќазаќстан мемлекеті тєуелсіздік алып, демократиялы ќоѓам ќ±руѓа бет алѓалы ќоѓамдаѓы µзгерістер білім беру саласына да µз єсерін тигізді.

Білім беру ‰рдісінде ±стаз да, шєкірт те жеке т±лѓа болып ќарастырылатын болды. Жеке т±лѓаѓа жету ‰шін єр оќушыныњ ќабілетін танып, біліп, дамытып, шыњдап, жµн сілтеп, адам дєрежесіне келтіру керек. Демек, оќытудыњ жања технологияларын пайдалана отырып, білім сапасын арттыру, мазм±нын байыту, оќу ‰рдісін жетілдіру, жан-жаќты дамыѓан, рухани д‰ниесі бай жас ±рпаќты тєрбиелеу – кезек к‰ттірмейтін мєселелердіњ бірі. Б±ныњ µзі оќушылардыњ µз бетімен ж±мыс жасау, даму, тєрбиелеу, єр баланыњ ќабілетін, дарынын ашу м±ѓалімдер ќауымына зор міндеттер ж‰ктейді.

Ќазаќстан Республикасыныњ 2015 жылѓа дейінгі білім беруді дамыту т±жырымдамасында: ... жылдам µзгеріп отыратын д‰ние жаѓдайларында алынѓан терењ білімніњ, кєсіби даѓдыныњ негізінде еркін баѓдарлай білуге, µзін-µзі іске асыруѓа, µзін-µзі дамытуѓа жєне µз бетінше д±рыс адамгершілік т±рѓысынан жауапты шешімдер ќабылдауѓа ќабілетті жеке т±лѓаны ќалыптастыру,- деп атап кµрсеткен. [6, 3 б.]. Біздер ±стаздар осы зањ бойынша жања технологияларѓа кµп кµњіл бµлуіміз керек.

Еліміз болашаќта кµркейіп µркениетті елдер ќатарына ќосылуы б‰гінгі ±рпаќ бейнесінен кµрінеді. Ќазіргі білім беру саласындаѓы проблема- єлеуметтік-педагогикалыќ жєне ±йымдастыру т±рѓысынан білім мазм±нына жањалыќ енгізудіњ тиімді, жања єдістерін іздестіру, оларды ж‰зеге асыру. Ќазаќстан Республикасыныњ Орта білім беруді дамыту т±жырымдамасында: Єрбір баланыњ жеке т±лѓалыќ ќасиеттерін ашу, оныњ м‰мкіншілігін, µмірдегі мєнін кµрсету арќылы білімге терењірек ±мтылуына, сондай-аќ ізденісіне, бейімділігіне кµмек беру, жаѓдай туѓызу жєне оѓан µмір с‰ру ‰шін жања рухани к‰ш беру- білім берудіњ т‰пкілікті маќсаты екендігі айќындалѓан. [12, 3 б.].

Осы орайда, Елбасы Назарбаевтіњ: ... Бізге б±рынѓы ќай кездегіден де білім мен ѓылымныњ баѓа жеткіліксіз ќорын барынша арттыру, оны ќазіргі заманѓа сай ету ќажет [13, 3 б.] деген сµзі егеменді елімізде білім мєселесіне мемлекет тарапынан ќаншалыќты кµњіл бµлініп отырѓанын дєлелдейді.

Тіл дамыту ж±мысын мектептерде белгілі бір ж‰йемен ж‰ргізу ќажеттілігіне, балалардыњ ойын ауызша, жазбаша білдіруге ‰йретудіњ мањыздылыѓына аѓарту ісініњ кµптеген ќайраткерлері ( Ф.И. Буслаев, К,Д, Ушинский, Н.А. Корф, В.И. Водовозов жєне т.б. ) аса мєн берген.

Тіл дамыту ж±мысыныњ теориялыќ жєне практикалыќ мєселерін атаќты єдіскерлер ( К.Б. Бархин, Н.М. Соколов, М.А. Рыбникова, Е.И. Тихеев жєне т.б. ) µз зерттеу ењбектерініњ арќауы етті.

Тіл дамыту проблемасы белгілі психологтар ( П.П. Блонский, С.А. Рубинштейн, Б.Г. Ананьев, Н.И. Жинкин жєне т.б. ) ењбектерінде ќарастырылды.

Бастауыш сынып оќушыларыныњ тілін дамыту мєселері М. Ж±банова, С. Рахметова, К. Бозжанова, Б. Байм±ратова, Р. Єміров, Т. Єбдікєрімов, Г. Уєйісов т.б. ѓылыми-єдістемелік ењбектерінде арнайы зерттелді. [43, 4 б.].

Б‰гінгі мектеп алдындаѓы басты міндет – ана тілі сабаѓында сын т±рѓысынан ойлау жобасын басшылыќќа ала отыра, оќушылардыњ тілін дамытуѓа жаѓдай жасау. Оќу-тєрбие ж±мыстары мазм±ныныњ біршама µзгергенін есептемегенніњ µзінде, жања технологиялар арќылы тіл дамыту єдістемесін арнайы зерттеу маќсаты алѓа ќойылмаѓан. Сондыќтан бастауыш мектеп оќыту ж‰йесінде мынандай ќайшылыќтар бар екендігі аныќ байќалады:

- Ќазаќстан Республикасыныњ жањадан ќабылданѓан Бастауыш білім беру т±жырымдамасына сєйкес бастауыш сыныптарда мењгерілетін білім, білік, даѓдылардыњ дењгейіне ќойылатын мемлекеттік стандарт талабы мен б±рынѓы оќу баѓдарламаларыныњ арасында;

- ана тілі сабаѓында оќушылардыњ тілін дамыту ж±мыстарын тиімді єдістемемен ќамтамасыз ету ќажеттігі мен оныњ іс ж‰зілік т±рѓыда жасалмауы арасында;

- оќушылардыњ тілін дамытуда сын т±рѓысынан ойлау жобасын ќолданудыњ тиімділігі жєне ѓылыми-педагогикалыќ т±рѓыда негізделген тµл тіліміздегі єдістемелердіњ жоќтыѓы арасында ќайшылыќтар туындап отыр.

Сол себептен, ќайшылыќтардыњ шешімін табуда біздіњ ѓылыми – зерттеу ж±мысымыздыњ мєселесі ана тілі сабаѓында оќушылардыњ тілін дамытудыњ ѓылыми - єдістемелік жєне теориялыќ жолдарын ќарастыру болып табылады. Аталѓан мєселеніњ б‰гінгі к‰нге дейін µз дењгейінде ќарастырылмауы зерттеу ж±мысымыздыњ таќырыбын: Ана тілі сабаѓында сын т±рѓысынан ойлау жобасын ќолдану арќылы оќушылардыњ тілін дамыту деп тањдауымызѓа себеп болды. Осы ќайшылаќтардыњ шешімін табуда мынандай маќсат пен міндеттерді айќындадыќ.

Зерттеудіњ маќсаты: оќушыныњ тілін дамытудаѓы сын т±рѓысынан ойлау жобасынын ќолданудыњ тиімділігін аныќтау.

Зерттеу міндеттері:

- сын т±рѓысынан ойлау технологиясыныњ ѓылыми теориялыќ негізін ашу;

- сын т±рѓысынан ойлау технологиясын оќушылардыњ жан-жаќты танып білуін ќамтамасыз ететін шыѓармашылыќ ж‰йе жасау, єдістерін ±сыну;

- сын т±рѓысынан ойлау технологиясыныњ стратегияларын ќолдану арќылы оќушылардыњ µз бетінше ізденудіњ жєне тілін дамытудыњ тиімді жолдарын аныќтау;

- озат ±стаздардыњ іс-тєжірибелеріне талдау жасау.

Зерттеу нысаны: мектеп баѓдарламасы бойынша сын т±рѓысынан ойлау жобасын ана тілі сабаќтарында ќолдану процесі.

Зерттеу пєні: мектептіњ оќу-тєрбие ‰рдісінде сын т±рѓысынан ойлау жобасыныњ стратегияларын пайдалану.

Зерттеу болжамы:

1. Егер бастауыш сыныпта ана тілі сабаќтарында сын т±рѓысынан ойлау жобасымен оќытудыњ тиімді жолдарын ќарастыру оќушыныњ санасына, аќыл-ойына ќозѓау салып, шыѓармашылыќ ойлау ќабілеттерін дамытуѓа, тілге деген с‰йіспеншілік сезімін оятуѓа игі ыќпалын тигізер еді. Сын т±рѓысынан ойлау жобасын оќу-тєрбие ‰рдісіне енгізетін болсаќ, онда:

- оќыту ‰рдісін ±йымдастырудыњ жања єдіс, тєсілдері мен формаларын тиімді пайдалануѓа;

- оќушыларды µз бетімен ізденуге, олардыњ ойлау ќабілеттерін арттыруѓа;

- берілген оќу материалын толыќ мењгеруге, µз бетімен білім алуѓа, сµйтіп білім сапасын арттыруѓа жєне тілін дамытуѓа ќол жеткізуге болар еді.

Зерттеу єдістері:

Зерттеу мєселесі бойынша философиялыќ, педагогикалыќ, психологиялыќ, ѓылыми жєне єдістемелік єдебиеттерге талдау жасау; бастауыш сыныптаѓы оќыту процесін баќылау; алдыњѓы ќатарлы ‰лгілі ±стаздардыњ озат іс-тєжірибелерін жинаќтау, талдау, салыстыру, ќорыту; педагогикалыќ эксперимент ж‰ргізу жєне оныњ нєтижесін с±рыптау; диагностика жасау.

Зерттеу кµздері:

Тіл туралы зањ, Ќазаќстан-2030 стратегиясы, б‰гінгі білім мен тєрбие берудіњ µзекті мєселелері, озыќ технологиялыќ тєжірибелер негіз болып, педагогикалыќ, психологиялыќ, ѓылыми - єдістемелік єдебиеттерге шолу жасалынды.

Зерттеу кезењдері:

1 кезењде (2004-2005) зерттеу проблемасы бойынша психологиялыќ, педагогикалыќ, философиялыќ жєне ѓылыми - єдістемелік єдебиеттерге талдау жасалынып, ѓылыми аппарат айќындалды.

2 кезењде (2005-2006) жинаќталѓан теориялыќ жєне дерекі материалдарѓа ж‰йелі талдау беріліп, басќа да ѓылымдар салаларында жарыќ кµрген ењбеттерді зерттеп, талдау ж±мысы жалѓастырылды.

3 кезењде (2006) эксперименттік – тєжірибе ж±мыстарыныњ нєтижелері ж‰йелі талќыланып, т±тас педагогикалыќ ‰рдісте байќаудан µтіп, ой елегінен µткізілді жєне єдістемелік ±сыныстар жасалынды.

Зерттеудіњ ѓылыми жањалыѓы мен теориялыќ мєні:

1. Ана тілі сабаѓында оќушылардыњ тілін дамытуда ж‰ргізілетін ж±мыстардыњ кµлемі, мазм±ны жєне ж‰йесі теориялыќ т‰рде негізделді.

2. Бастауыш сынып оќушыларыныњ тілін дамытудыњ моделі жасалды, негізгі µлшемдері мен дењгейлері аныќталды.

3. "Ана тілі" пєні бойынша сын т±рѓысынан ойлау жобасыныњ єдістемелік жаѓы негізделді жєне ол жобаныњ оќушылардыњ тілін дамытудаѓы м‰мкіндіктері айќындалды.

Зерттеу ж±мысыныњ практикалыќ мєні:

Ана тілі сабаќтарында сын т±рѓысынан ойлау жобасын ќолдану арќылы оќушылардыњ тілін дамытудыњ теориялыќ т±жырымдарын, єдістерін, ќорытындысын бастауыш мектеп іс-тєжірибесінде, жоѓары оќу орындарында, студенттер курстыќ ж±мыс, баяндама жазу барысында, ѓылыми конференцияларда осы саладан білім, білік, даѓдыларын жетілдіру маќсатында пайдалануѓа болады.

Апробация: зерттеліп отырѓан таќырып бойынша педагогикалыќ іс-тєжірибеден µткенде ¤скемен ќаласындаѓы №3 кµпсалалы мектеп-гимназиясыныњ 3 б сыныбында тєжірибелік-эксперимент ж±мысын ж‰ргіздік.

Зерттеу базасы: ¤скемен ќаласындаѓы №3 кµпсалалы мектеп-гимназиясыныњ 3 б сынып оќушылары.

Диплом ж±мысыныњ ќ±рылымы кіріспе, теориялыќ жєне єдістемелік бµлімнен, ќолданылѓан єдебиеттер, тіркеме, сонымен ќатар ќорытынды тараудан т±рады.

1. ОЌЫТУ ПРОЦЕСІНДЕГІ БАСТАУЫШ СЫНЫП ОЌУШЫЛАРЫНЫЊ ТІЛІН ДАМЫТУДЫЊ ЃЫЛЫМИ-ТЕОРИЯЛЫЌ НЕГІЗІ

1.1. Педагогикалыќ технология, сын т±рѓысынан ойлау технологиясы ±ѓымдарына сипаттама

Єр заманныњ ±сынары бар жєне ќалай болѓанда да заман аѓымынан ќалмай, ілгері ж‰ру – ±лы м±рат. Ќазіргі заманда білім беру єлемдік ќ±рылымныњ мањызды элементініњ біріне айналады.

Ќазіргі уаќытта Ќазаќстанда білім берудіњ µзіндік ±лттыќ ‰лгісі ќалыптасуда. Б±л процесс білім парадигмасыныњ µзгеруімен ќатар ж‰реді. Жања білім парадигмасы бірінші орынѓа баланыњ білімін, білігі мен даѓдысын емес, оныњ т±лѓасын, білім алу арќылы дамуын ќойып отыр. Ќазіргі педагогика ѓылымыныњ бір ерекшелігі – баланыњ т±лѓалыќ дамуына баѓытталѓан жања оќыту технологияларын шыѓаруѓа ±мтылуы.

Елбасымыз Н.Є. Назарбаевтіњ Ќазаќстан-2030 Ќазаќстан халќына арналѓан жолдауында Біздіњ жас мемлекетіміз µсіп, жетіліп, кемелденеді. Біздіњ балаларымыз бен немерелеріміз онымен бірге ер жетеді. Олар µз ±рпаѓыныњ жігерлі, білім µрісі биік, денсаулыќтары мыќты µз елініњ µкілдері болады деп кµрсетілгендей-аќ, ертењгі келер к‰нніњ б‰гінгіден гµрі н±рлы болуына ыќпал етіп, адамзат ќоѓамын алѓа апаратын ќ±діретті к‰ш білімге тєн. Жас мемлекетіміздіњ болашаѓы-б‰гінгі мектеп оќушылары. Оларѓа бірдей талап ќойып, олардыњ табиѓи ќабілетін, наќты м‰мкіншілігін аныќтап, ана тілінде еркін, сауатты, ж‰йелі сµйлеулерін дамыту, соѓан негіздеп оќыту-б‰гінгі к‰нніњ µзекті мєселесі. [ 9, 9 б.].

Б‰гінгі д‰ниеніњ к‰н санап тез µсуі білім беруге деген талапты к‰шейте т‰суде. Жања идеялар, білім беруге жањаша кµзќарас, кєсіби біліктілік біздіњ б±рынѓыдан да жања жоѓары сатыѓа кµтерілгеніміздіњ белгісі. Міне, м±ныњ бєріне ќол жеткізуде єр ±стаздыњ шыѓармашылыѓы, ж±мыс істеуі ерекше болып саналады. Осы жолда мен сын т±рѓысынан ойлауды дамыту жобасыныњ мањыздылыѓын, ол технологияны ана тілі сабаќтарында ќолдану арќылы оќушылардыњ тілін дамытуѓа ‰лкен ‰лес ќосарын, ±стаздарѓа айтќым келеді. Мен осы таќырып бойынша зерттеу ж±мысын ж‰ргізу барысында мына сауалдар кµкейіме оралды: сын т±рѓысынан ойлау жобасы деген не? ќайдан шыќты? кім зерттеді? ќалай ќолданылады? . Себебі, б±л с±раќтар маѓан т‰сініксіз болды. Сол себепті мен б±л жобаѓа т‰сінік беріп, маѓынасын ашып, философиясына терењ ‰њілуді жµн санадым.

Сондыќтан технология-оќыту технологиясы-педагогикалыќ технология-сын т±рѓысынан ойлау технологиясы ±ѓымдарыныњ ара жігін аныќтап, байланыстарын ашып алайыќ. Кµптеген педагогикалыќ, психологиялыќ єдебиеттерде, сµздіктерде, энциклопедияларда, ѓылыми жєне єдістемелік єдебиеттерде, ѓылыми басылымдарда сан ќилы аныќтамалар берілуде. Біраќ, олар ќате аныќтамалар емес. Керсінше, олар бірін-бірі толыќтырып отырады.

Ќ.М. Наѓымжанованыњ инновациялы - креативті технологиялар атты ењбегінде: Технология - оќушы мен ±стазѓа бірдей ќолайлы жаѓдай тудырушы, оќу процесін ±йымдастыру жєне ж‰ргізу, бірлескен педагогикалыќ єрекетті жобалаудыњ жан-жаќты ойластырылѓан ‰лгісі. Соны-мен ќатар ол белгіленген маќсатты тиімді орындау ‰шін материалдарды т‰рлендіру процестері мен єдістердіњ жиынтыѓы жєне бірізділігін, кешенді бірлігін айтуѓа болады делінген. Ал, т‰сіндірме сµздікте: Технология –б±л ќандай да болсын істегі, шеберліктегі, µнердегі амалдардыњ жиынтыѓы деп айтылѓан. [50,27 б.].

Технология- м±ѓалімніњ басшылыѓымен оќушыныњ білімді µзбетімен игеруі, кµзделген нєтиженіњ орындалу кепілі, наќтылы маќсатќа негізделген болашаќ оќу ‰рдісініњ жобасы жєне сатыланѓан, тєртіптелген іс-єрекеттер ж‰йесі.

Технология- грек сµзі, яѓни µнерпаздыќ, шеберлік, іскерлік. [18,64 б.]. Берілген аныќтамалардан технология techne-µнер, шеберлік жєне logos- ѓылым, зањ, яѓни технология дегеніміз- шеберлік туралы ѓылым екенін білуге болады.

Технология- м±ѓалімніњ кєсіби ќызыметін жањартушы, т‰пкі нєтижеге жетудіњ кепілдік берерліктей іс-єрекеттерініњ жиынтыѓы. Білім беру стандар-тыныњ негізгі талаптарына жетудіњ наќты жолы. Технологияныњ басты маќ-саты- оќушыныњ білім дењгейін шыѓармашылыќ дењгейге кµтеру. Жалпы технологияныњ µзі µз ішінде кµптеген арналарѓа бµлінеді. Соныњ бір тармаѓы-оќыту технологиясына тоќталайыќ.

Педагогикадаѓы ѓылыми ой-т±жырымдардыњ негізінде В.П. Беспалько: Оќу технологиясы-тєжірибеде ж‰зеге асырылатын, белгілі педагогикалыќ ж‰йеніњ жобасы, - деп кµрсетеді. [50, 27 б.].Сонымен, оќыту технологиясы сабаќ беру єдістемесімен салыстырѓанда, оќушылардыњ µздерініњ іс-єрекетін ±йым-дастыру тєсілдері жєне мазм±нын µндіруді кµрсетеді. Педагогтар оќыту технологиясы, оќу технологиясы жєне педагогикалыќ технология арасында µзгешелік ќоймады. Педагогикалыќ технология термині тек ќана оќытуѓа байланысты ќолданылады, ал оќу технологиясы µзі техникалыќ ќ±ралмен оќытуды т‰сіндіреді. Оќыту технологиясын жаппай енгізуді зерттеушілер 60-шы жылдардыњ басына жатќызады жєне оны алѓашында американдыќ, ал одан соњ европалыќ мектептіњ ќайта µрлеуімен байланыстырады. Шет елдегі педагогикалыќ ќазіргі заманѓы технологияларды неѓ±рлым танымал зерттеушілер: Дж. Кэролл, Л.Н. Ланд, Ю.К. Бабанский, Л.М. Эрдиев, Н.П. Раченко, Л.Я. Зорина, В.П. Беспалько, М.П. Хомерики жєне басќалардыњ ѓылыми ењбектерінде кµрсетілген. Оќыту технологиясы, яѓни кењірек айтќанда педагогикалыќ технология деп те ќолданылады.

Жања педагогикалыќ технологиялар – б±л білімніњ басымды маќсаттарымен біріктірілген пєндер мен єдістемелік оќу – тєрбие процесін ±йымдастырудыњ µзара ортаќ т±жырымдармен байланысќан міндеттердіњ, мазм±нныњ, формалары мен єдістердіњ к‰рделі жєне ашыќ ж‰йелері, м±нда єр позиция басќаларына єсер етіп, аќыр аяѓында оќушылардыњ дамуына жаѓымды жаѓдайлар жиынтыѓын ќ±райды. [ 28, 3 б. ].

М.В. Кларин Педагогикалыќ технология- б±л педагогикалыќ маќсаттарѓа ќол жеткізу жолындаѓы ќолданылатын барлыќ ќысынды ілім амалдары мен єдіснамалыќ ќ±ралдардыњ ж‰йелі жиынтыѓы жєне ж±мыс істеу реті, - деп жазады. [50, 26 б.].

В. Беспалько: Педагогикалыќ технология дегеніміз- тєжірибеде ж‰зеге асырылатын белгілі педагогикалыќ ж‰йеніњ жобасы, ал педагогикалыќ жаѓдайларѓа сай ќолданылатын єдіс-тєсілдер-оныњ ќ±рамды бµлігі ѓана. 1960 жылдары шетел зерттеушілері Педагогикалыќ технология терминін енгізді.

Педагогикалыќ технология- оќытудыњ жоспарлы нєтижесі процесін суреттеу,- деп аныќтама берген И.П. Волков. [ 24, 7 б.].

В.М. Монахов: Педагогикалыќ технологиялар дегеніміз- оќыту ‰рдісін жобалау, ±йымдастыру мен ж‰ргізудіњ ойластырылѓан моделі, - деп т‰сіндіреді.

Ал, Н.Е. Щуркова педагогикалыќ технологияны тек ќана тєрбиелік ж±мысќа ќатысты болады жєне µзімен бірге ќолданбалы педагогикалыќ ењбекті аныќтайды десе, енді біреулер педагогикалыќ технология-б±л педагогикалыќ іскерліктіњ жетістігіне жеткізетін ѓылыми жобалау жєне наќты µндіру. Дегенмен де, педагогикалыќ технология ±ѓымыныњ ќалыптасуы мен дамуыныњ барысында оныњ мєні т‰рліше ќаралатындыѓы, жоѓарыда кµрсетілген аныќтамалардан аныќ ањѓаруѓа болады. Педагогика- лыќ технологиялар тарихын, оныњ пайда болуын жєне мањызды ќ±рылымдыќ ерекшеліктерін ќарастыру педагогикалыќ ќ±рылымды т‰сінуге м‰мкіндік береді. Ѓалымдардыњ тарихи-педагогикалыќ зерттеулерін талдау педагогикалыќ технологияныњ бірнеше ѓасырлар бойында ѓылыми пікірталастыњ басты нысаны болѓанын айќындайды. Осыѓан орай, педагоги- калыќ технология мєселесіне арналѓан П.Я. Гальперин, В.В. Давыдов, В.М. Кларин, Ж.А. Ќараев, Т.Т. Галиев сынды ѓалымдардыњ ењбектерінде оќыту технологиясын техникалыќ ќ±ралдардыњ кµмегімен оќыту деген ±ѓымнан бастап педагогикалыќ технологияны ѓылыми т±рѓыдан ±ѓынуѓа дейін т‰рліше пікірлер айтылѓан.

Ќоѓам дамуы алѓа ілгерлегелі, білім беру саласында да кµптеген жањалыќтар енгізілуде. Ќазаќстанныњ мектептерініњ басым кµпшілігі, осы жања технологиялар бойынша дєріс беруде. Б‰гінгі тањда ѓылыми єдебиеттерде елуден астам педагогикалыќ технологиялар ќолданылып ж‰ргендігі мєлім. Білім беру саласындаѓы педагогикалыќ технологиялар мыналар: сын т±рѓысынан ойлау технологиясы, ынтымаќтастыќ технологиясы, ірілендірген дидактикалыќ бірліктер технологиясы, дењгейлік саралап оќыту технологиясы, дамыта оќыту технологиясы, ќашыќтыќтан оќыту технологиясы, дєст‰рлі педагогикалыќ технологиялар, ±жымдыќ оќыту технологиясы, ізгілендіру технологиясы, топтыќ технологиялар, модульді оќыту технологиясы, т±лѓаѓа баѓдарлы педагогикалыќ технология, проблемалыќ оќыту технологиясы.

Білімніњ жања мазм±нын ж‰зеге асыру ‰шін жања технологиялар керек – аќ. Жањалыќты мењгеру мен ж‰зеге асыруда д±рыс т‰сінбеушілік ±йымдастырушыѓа єрт‰рлі кедергі жасайтыны белгілі. Сондай технологиялардыњ бірі оќу мен жазу арќылы сын т±рѓысынан ойлауды дамыту жобасы.

Сын т±рѓысынан ойлауды дамыту баѓдарламасы єлемніњ т‰кпір – т‰кпірінен жинаќталѓан білім берушілердіњ бірлескен ењбегі деп т‰сінуіміз керек.

Б±л баѓдарламаныњ маќсаты:

- Барлыќ жастаѓы, соныњ ішінде бастауыш сынып оќушыларыныњ кез келген мазм±н, т‰сінікке сыни т±рѓыдан ќарап, екі ±йѓарым бір пікірдіњ біреуін тањдауѓа, сапалы шешім ќабылдауѓа ‰йрету. [32, 24 б.].

Енді, осы технологиялардыњ ішінде сын т±рѓысынан ойлау жобасына шолу жасап, маѓынасын ашайыќ. Жалпы алѓанда, б±л технологиялар оќу-тєрбие ‰рдісінде ќолдану аясын тапќанмен, олардыњ єрќайсыныњ µздеріне тєн ќолдану ерекшелігі, єдіс-тєсілдері бар.

Сын т±рѓысынан ойлау жобасыныњ психология-педагогикалыќ негізі ретенде Л.С. Выготскийдіњ, Ж. Пиаже, Д. Дьюидіњ идеялары алынѓан. Б±л технологияныњ авторы - Ч. Темпл, К. Мередит, Д. Стилл, Чарльз, А. Женни, Куртис сынды шетел єдіскерлері. Б±л жобаны насихаттаушылардыњ бірі Ќазаќстандаѓы Соростыњ Демократиялыќ Білім беру орталыѓыныњ атќарушы директоры С. Мирсеитов.

Сын т±рѓысынан ойлау жобасы біздіњ елімізге Джордж Соростыњ ашыќ ќоѓам институты Сорос – Ќазаќстан ќоры арќылы келген. Сын т±рѓысынан ойлау – оќушылардыњ ж±мысты д±рыс ±йымдастырѓан жаѓдайда µз даму дењгейіне сєйкес ойы шыњдалып, белгілі бір жетістіктерге жетері сµзсіз.

Сыни ойлау аныќтамасына еш келмейтін ойлаудыњ ‰ш т‰рі – ол шыѓармашылыќ немесе кµкейкесті ойлау. Сонымен сыни ойлау тµрт бµліктен т±рады:

Біріншіден, сыни т±рѓыдан ойлау µзіндік жєне жеке ойлау болып табылады. Егер ойлау µзіндік сипатќа ие болѓанда ѓана сыни т±рѓыдан ойланѓандыќ болады.

Екіншіден, аќпарат сыни т±рѓыдан ойлаудыњ соњѓы емес, бастапќы пункті болып табылады.

‡шіншіден, сыни т±рѓыдан ойлау с±раќтар ќойып, шешімін табуды ќажет ететін мєселені аныќтаудан басталады.

Тµртіншіден, сыни т±рѓыдан ойлау кµњілге ќонымды дєлелге ±мтылады.

Сыни ойлауѓа келсек, б±л – американдыќ кµптеген ѓалымдардыњ алдыњѓы ќатарлы идеялары негізінде ќ±рылѓан жоба, оныњ т±тас ќ±рылымы болѓандыќтан технология деуге негіз бар. Сыни ойлау не маѓына береді? Ол аѓылшын тілініњ Critical thinking дегенініњ тікелей аудармасы. Яѓни б±л сынау деген сµз емес, одан да ауќымды терењ, сыни ойлау оќушыныњ ќоршаѓан орта, аќпарат єлеміне, µзіне, µзініњ іс - єрекетіне, µзініњ дербес, интеллектуалдыќ оќытудан айырмашылыѓы – теориялыќ білімініњ µте аздыѓы, оныњ есесіне µзіне тєн сабаќ ќ±рылымы жасалѓан, єр кезењге сай єдіс – тєсілдер, стратегиялар, яѓни оќыту ‰шін м±ѓалімге наќты инструменттер берілген. Шыѓыс даналыѓы былай дейді: Маѓан айтсањ ±мытып ќаламын, кµрсетсењ есімде ќалар. Істеуін кµрсетіп берші, ‰йреніп аламын. Яѓни б±л баланыњ ынтасын жетелеу арќылы оќыту, ‰йрету ќажет деген сµз.

Сын т±рѓысынан ойлау жобасы дегеніміз не? Сын т±рѓысынан ойлау технологиясы - µте к‰рделі ойлау процесі, б±л процесс мєліметтердіњ ќабылдауынан басталады жєне шешім ќабылдауымен аяќталады. Б±л педаго- гикалыќ технология оќушылардыњ мєтінмен ж±мыс жасауын жєне барлыќ ауызша жєне жазбаша сµйлеу даѓдыларын дамытады.

Б±л технологияныњ басты міндеті – оќушылардыњ сын т±рѓысынан ойлау ќабілеттерін дамыту, оќу ‰рдісінде ќолдану, ќызыѓушылыѓын ояту. Ал сын т±рѓысынан ойлау технологиясыныњ тиімділігі – біріккен іс-єрекетті ±йымдастыру, оќушылардыњ сын т±рѓысынан ойлау мен жазу даѓдыларын ќалыптастыру.

Сын т±рѓысынан ойлау сынау емес, ол шыњдалѓан ойлау, яѓни оќушы ойын сын т±рѓысынан ойлап, дєлелдеудіњ, ой - µрісін кењейтудіњ, еркін ойлаудыњ, шыѓармашылыќ ќабілетін шыњдаудыњ бір амалы.

Сын т±рѓысынан ойлау кез келген сынау емес, оны жан-жаќты терењ зерттеу, талдау, баќылау жасау ‰рдісі болып табылады. Сол шешімді іздеуге жай ойлау емес, шындалѓан ойлауды ќолдану.

Сын т±рѓысынан ойлау – шыњдалѓан ойлау, кез келген даму дењгейіне байланысты мєселелерге сыни кµзбен ќарау:

1 к‰рделі мєселерді шешуге, аса мањызды, жауапты шешімдер ќабылдауѓа сыни кµзбен ќарау.

2 ‰йрету мен ‰йрену бірлігінен, ‰йренудіњ сеніміне негізделген ќ±рылым.

Сын т±рѓысынан ойлау технологиясы - оќушыларды жања аќпаратќа, мєліметке сыни т±рѓыдан ќарап, талдау жасай отырып ќабылдаушы ретінде ќарастыратын педагогикалыќ технология. Б±л технология мынандай ‰ш кезењнен т±рады:

1. Ќызыѓушылыќты ояту.

2. Маѓынаны тану.

3. Ой толѓаныс.

1. Ќызыѓушылыќты ояту кезењінде єрекеттіњ танымдылыќ т‰рлері орын алады. Б±л оќушыны µз білімін талдап, жања таќырып бойынша ойлауѓа белсендіріледі. Яѓни оќушы белсенді єрекеті арќылы µз білімін аныќтап, бар біліміне жања білім ќосады.

2. Маѓынаны ажырату кезењінде іс-єрекеттіњ барлыќ т‰рлері ќамтылады. Яѓни оныњ жања таќырыпќа кµшуі, оны зерттеуі, оќуы, жазуы, тєжірибе жасауы.

3. Ой толѓаныс кезењінде оќушылар оќып білгендерін, ‰йренгендерін топтайды, белсенді т‰рде µз ±ѓымдарын жањамен ±штастырып ќайта ќ±рады.

Сын т±рѓысынан ойлау кез келген мазм±нды сынау емес, оны жан-жаќты терењ зерттеу, баќылау, талдау жасау ‰рдісі, яѓни оќушылардыњ оќу мєселелерін шешу барысында мењгерілген жања білімдерді µздігінен табуы.

Сын т±рѓысынан ойлау – ‰здіксіз т‰рде ж‰зеге асырылатын ‰рдіс. Білімді сыни т±рѓыдан ойлау арќылы мемлекеттік стандарт дењгейінде игеруге ќол жеткізу.

Петропавл ќалалыќ классикалыќ гимназиясыныњ бастауыш сынып м±ѓалімі Ѓ. ¤мірбекова: Сын т±рѓысынан ойлау дегеніміз – адамныњ т‰сіну ќабілеттілігі, µзініњ білетіні мен ойын саралай білуі, - деп аныќтама берген.

Б. Шаушенова Ізденіс атты журналда RWST СТО – б±л:

Негізгіні кµрсету, еркін тыњдау, µзара т‰сіністік, топпен талќылау, ізденіс, µзіндік ж±мыс, жеке пікір, таќырыпты жеке мењгеру, соњѓы нєтиже деген тоќтамѓа келген. [ 29, 288 б.].

1.2. Сын т±рѓысынан ойлау технологиясыныњ стратегияларына шолу жасау.

Ќазаќстан Республикасыныњ Білім туралы Зањыныњ 8 бабында: Білім беру ж‰йесініњ басым міндеттерініњ бірі – оќытудыњ жања технологиясын енгізу, білім беруді аќпараттандыру, халыќаралыќ ѓаламдыќ коммуни- кациялыќ желілерге шыѓу деп атап кµрсеткен. Осыѓан орай, Ќазаќстандаѓы мектептердіњ басым кµпшілігі осы жања технологиялар бойынша оќытуда. Кез келген технологияны оќытудыњ µзіндік ерекшелігі, єдіс-тєсілдері бар. енді мен сын т±рѓысынан ойлау технологиясыныњ стратегияларына шолу жасап, тоќталып µтуді жµн санадым. Жалпы ењ алдымен стратегия деген сµздіњ пайда болу генезисіне т‰сінік бере кетелік.

М±ѓалім стратегияны, оны пайдалану ретін білмейінше, сабаќты ж‰ргізу м‰мкін емес. Сабаќта стратегияларды орынды пайдалану, д±рыс ж‰зеге асыру м±ѓалімніњ шеберлігін танытады. Стратегияларды білу жєне оны ќолдану дегеніміздіњ µзі бір басќа. Сондыќтан м±ѓалім ењ алдымен жања технологиялардыњ стратегияларын м±ќият зерттеп, талќыѓа салуы крек. Ол дегеніміз не? Ќандай стратегиялар бар, олар ќалай ќолданылады, сабаќтыњ ќай жерінде ќолданылады, ќалай ќолдану тиімді, ќай стратегияныњ пайдасы мол. Осы сауалдарѓа толыќ жауап бергенде ѓана, оны тєжірибемен ±штастыруѓа болады. Кез келген м±ѓалім оќу-тєрбие ‰рдісінде оќытудыњ сын т±рѓысынан ойлау технологиясын пайдаланудыњ педагогикалыќ шарттарын білуі керек. Яѓни мен мына шарттарды басшылыќќа алдым:

- сын т±рѓысынан ойлау технологиясыныњ стратегиялары туралы білім;

- стратегияныњ ќажеттілігі;

- сын т±рѓысынан ойлау технологиясыныњ стратегияларын мењгеру;

- пайдалану жєне білім беруді ±йымдастыру формалары;

- тєжірибе алмасу;

- стратегияныњ тиімді жолдарын ќарастыру;

- стратегияныњ нєтижесініњ болуы;

- жањалыќтыњ µмір с‰ру сатыларын мењгеру.

Сын т±рѓысынан ойлау жобасыныњ мынандай стратегиялары бар: ой ќозѓау, талќылау, шыѓу параѓы, негізгі идеяны суреттеу, галереяны шарлау, топтастыру, болжау, оќырманныњ жауабы, ќос жазба к‰нделігі, еркін суреттеу, семантикалыќ карта, с±раќ ќою, жіњішке-жуан с±раќтар, венн диаграммасы, бірлесе оќу, координаттар, ББ‡, торлы талќылау-пікірталас, концептуалды кесте, Т кестесі, кењ кµлемді лекция, біреу топта-ќалѓаны ќонаќта, сауаттылыќты ашатын хаттар, баѓытталѓан оќу, эссе, блум таксономиясы, еркін жазу, кубизм, 5 жолды µлењ, 6 неге? ойлан-ж±птас-пікірталас, ЖИГСО-1, ЖИГСО-2, б±рыштар, дµњгелек ‰стел, шкала, ‰ш ќадамды с±хбат, кезекпен ќайталау, 5 минуттыќ эссе, аквариум, академиялыќ дауласу, рубрика, µзін-µзі баѓалау, ж±мыс ‰лгілері, баѓалау портфелі, соњѓы сµзді мен айтайын, РАФТ, екі жаќты к‰нделік, инсерт кестесі, аралас кезењдер, оќытудыњ н±сќауы, автордыњ орындыѓы, жолаушыныњ ќойын дєптері, сурет салу, ќарама-ќайшы элементтер, кµрнекілік. Сын т±рѓысынан ойлауды ‰йрету жењіл емес. Дегенмен, сын т±рѓысынан ойлауды дамытатын оќыту жаѓдайлары мен єдістері бар. Сабаќта ќолданылатын єдістер сын т±рѓысынан ойлауды дамыту жобасы бойынша стратегиялардыњ ќ±рылымы, сабаќќа дайындыќ, оќыту барысында ќолданылатын, ‰й ж±мысы ретінде берілетін стратегияларѓа бµлінеді. Солардыњ бірнешеуініњ ж‰ргізу єдістемесін назарларыњызѓа ±сынамын.

Топтастыру немесе ойды жинаќтау єдісі оќушыларды еркін ойлауѓа жєне таќырыпты ашыќ талќылауѓа баѓыттайтын оќыту стратегиясы. Б±л идеяларды жинаќтап, бір-бірімен сабаќтастырып біріктіру ‰шін ойды дамытып жетілдіруге ќажетті ќ±рылымдарды тудырады. Б±л адам зердесініњ ќалай ж±мыс жасайтындыѓымен терењірек байланысты ойлаудыњ ерекше т‰рі. Топтастыру- ойды, идеяны жинаќтау, яѓни б±л сонымен ќатар оќыѓан нєрселерді жинаќтап, беретін ќорытындылау ќ±ралы. Б±л - єсіресе, енжар жазушыларды жазуѓа ынталандыруѓа, жазу ісінде белсенділік танытуѓа ќолданылатын єсерлі ќ±рал. Кµбінесе, б±л адамныњ µз білімін сенуге (µз білімін білуге), бір таќырыпќа ќатысты т‰сінігін немесе сенімін білуге кµмектесетін стратегия. Топтастыру - оќыту стратегиясы, б±л стратегия оќушыларды еркін жєне ашыќ ойлауѓа ‰йретеді. Ол ойлауды шыњдайтын идеяларды байланыстыратын бірнеше ќ±рылымнан т±рады. Б±л стратегияныњ т‰сіндірмесі мынандай: кілтті сµзді ортаѓа жазу. Ол таќырып болуы да м‰мкін. Керекті уаќыт µткеннен кейін жазылѓан пікірлерді топтастыру, ќателерге кµњіл бµлу, ешќандай шешім ќабылдамау. Б±л єдіс кµбінесе ќызыѓушылыќты ояту жєне ой толѓаныс кезењінде ж‰зеге асырылады.

Топтастыру – ќарастырылып отырѓан мєселе жайлы ойдаѓы бар мєліметті ќаѓазѓа т‰сіру. Тоќтаусыз, шектелмей жаза беру, содан кейін классификациялау арќылы ішкі байланысын аныќтау, білімніњ желісін немесе торын ќ±ру осы стратегия ‰лесінде. [ 29, 287 б.].

Бесжолдыќ µлењ стратегиясы – аќпаратты жинаќтау ќабілеттілігі, аз ѓана сµзбен к‰рделі ойын, сезімін, ‰мітін білдіру. Бесжолдыќ µлењ таќырыпты ашу керек, сондыќтан ол аќпараттыњ талданѓанын жєне материалдыњ аз сµзбен кµп ойды білдіретіндігін талап етеді. Б±л стратегия мынандай жолдардан т±рады:

1 - жол- таќырыпты білдіретін бір сµз (зат есім),

2 – жол екі сµз, таќырып мазм±нына байланысты (сын есім),

3 – жол- ‰ш сµз таќырып бойынша іс-єрекет,

4 – жол- таќырыптаѓы сµзден т±рады, яѓни зат есімге маѓыналас сµз,

5 – жол- таќырыптыњ болмысын білдіретін бір сµйлем.

Кубизм стратегиясы да оќыту стратегиясына жатады. Кубизм таќырыпты т‰рлі ќырынан ќарастыруѓа кµмегін тигізеді. Онда ойлау, жазу, оќу єрекеттері ќатар ж‰реді. Б±л єдіс мына ж‰йе бойынша ж‰зеге асырылады: суреттењіз- салыстырыњыз- зерттењіз- ойыњызды айтыњыз- ќолданыњыз- талќылањыз- шешім ќабылдањыз- жауап беріњіз. Кубизм стратегиясында кубиктіњ єр ќырына сµз орына шартты белгілер немесе суреттер ќолданылады. Кубик деген б±л жаѓдайда фигураныњ атауын емес, оќытудыњ кезењдері мен сатыларын, объектіні танудыњ, таќырыпты ашудыњ жол кµрсеткішін, алгоритімін бейнелейді. Геометриялыќ фигура ретінде кубиктіњ алты ќыры бар. Єр ќыр таным єрекетініњ бір сатысына сєйкес келеді. Мєселен,

1 – ќыр. Сипаттањыз. ( Ќарањыз, еске т‰сіріњіз. Б±л ќалай кµрінеді, оны ќалай тануѓа болады).

2 – ќыр. Салыстырыњыз. ( Объектіні немесе салыстыруѓа болатыны алдын – ала аныќталып, салыстырмалы сипаттама жасалады. Салыстыратын объектілердіњ ортаќ сипаттары мен айырмашылыќтары болуы ќажет ).

3 – ќыр. Ассоциация ќ±ру. ( Еркін ойлап, осы объектініњ ќандай бейнелер туѓызатынын аныќтањыз ).

4 – ќыр. Талдау жасањыз. ( Ќ±рамдас бµліктерге бµліњіз, ќ±рылымдыќ байланысты аныќтањыз, оныњ ќалай єрекет ететінін айќындањыз ).

5 – ќыр. ¦сынысыњыз. ( Б±ны ќалай ќолдануѓа болады ? Осы жµнінде ойыњыз ? ).

6 – ќыр. Дєлелдењіз. (Ќолдау – ќолдамау туралы ойыњызды білдіріњіз. Б±л зерттелген объектіге баѓа беретін дењгей ). [28 , 26 б.].

Аралас кезењ стратегиясы – ќызыѓушылыќты ояту кезењінде ќолданылады.

5 минуттыќ эссе - оќушылардыњ ой-µрісініњ даму дењгейін кµтеру єдісі.

Венн диаграммасы - б±л жеке µздеріне тєн ерекшеліктері жєне артыќ ерекшеліктері бар екі пунктті салыстыру ‰шін ќолданылады.

Еркін жазу - оќушылардыњ ќабілет ерекшелігіне, психикалыќ жаѓдайына тікелей єсер ететін стратегия. Б±л стратегия ойды ж‰йелеп, оќушыны наќтылыќќа баулиды. Яѓни оќушылар 5 минут ішінде берілген тапсырма бойынша ойларына келген пікірлерін жазады, оны µзініњ жанында отырѓан оќушымен бµліседі жєне оќиды. Ќалѓан оќушылар м±ќият тыњдап отырып, с±раќ ќояды, талќылайды жєне баѓалайды.

Кµрнекілік стратегиясы – баланы ойландырып сµйлету, наќты ќ±былысты кµзбен кµрсету, ќолмен ±стату.

Ќарама – ќарсы элементтер стратегиясы – шыѓармада екі кейіпкердіњ ќарама – ќарсы ќасиеттерін сипаттауѓа кµмектеседі.

INSERT стратегиясы – оќушылардыњ оќыѓанын т‰сінуге, µз ойына басшылыќ етуге, µз кµзќарасын білдіруге ±тымды тєсіл. М±нда шартты белгілер арќылы оќытылады жєне оќушылар материалды немесе жања таќырыпты µз бетімен мењгереді.

V
+
-
?

М±ндаѓы,

V - егер оќушы мєтінде берілген мєлімет таныс болса, сол т±сќа осы белгіні ќояды.

+ - б±л мєлімет оќушы ‰шін жањалыќ.

- - б±л оќушы білетін мєлімет сєйкес емес деген сµз.

? - б±л жердегі мєлімет оќушы ‰шін т‰сініксіз, с±раќ туады.

Жолаушыныњ ќойын дєптері стратегиясы – б±л єдіс оќушыныњ сын т±рѓысынан ойлауын, тілін дамытады. Оќушылар кµптеген ќ±былыстарды кµріп, оны ой таразысына салуѓа ‰йренеді. Онда ќолданылатын с±раќтар:

- Не елестеттіњіз ?

- Нені байќадыњыз ?

- Неге назар аудардыњыз ?

Сурет салу стратегиясы – оќушылардыњ шыѓармашылыѓын шыњдау, суреттеген оќиѓаны немесе ќ±былысты еркін айтып беру ‰шін жєне олардыњ тілін дамытуда ќолданылатын стратегия. Мына с±раќтар негізінде ж±мыс талданады:

- Идеялар ќайдан келді ?

- Ќаламды кім ±стады ?

- Суретті кезекпен салдыњдар ма?

- Келісімге келу жолын айт.

1.3. Жања технологиялыќ сабаќтыњ дєст‰рлі єдіс-тєсілдермен ж‰ретін сабаќтан айырмашылыѓы.

Оќытудыњ кез келген жања технологияларыныњ бір-бірінен айырмашылыѓы жєне ±ќсастыќтары да болады. Сын т±рѓысынан ойлау жобасын бастауыш сыныптарда ќолдану, оныњ тиімділігін айќындау, дєст‰рлі сабаќтардан ерекшелігін аныќтау, ќандай жолмен берілген сабаќтыњ нєтижесі жаќсы екендігін аныќтау, м±ѓалімнен шеберлікті талап етеді. Осыѓан орай, ХХІ ѓасырдыњ басындаѓы ±лттыќ ойшылдарымыздыњ бірі Ж‰сіпбек Аймауытов: Сабаќ беру – ‰йреншікті жєй ѓана шеберлік емес, ол- жањаны табатын µнер,- деген екен. [4, 31б.]. Осы айтылѓан сµздіњ µзінде дєст‰рлі тєсілмен ж‰ргізілген сабаќтан, жања єдістерді ќолданудыњ нєтижелі болатындыѓын айтпаса да т‰сінуге болады. Дєст‰рлі оќытуды да жоќќа шыѓаруѓа болмайды Себебі, оныњ да берер жемісі мен жењісі бары аныќ. Ењ бастысы оќуѓа деген ынта мен ќызыѓушылыќ болуы керек.

Алдымен сын т±рѓысынан ойлау технологиясыныњ жетістіктеріне тоќталып µтейік:

Оќушылардыњ µз беттерімен ізденуі;

Ойын жинаќтауы;

Жања аќпарат алуы;

Ќарым – ќатынас жасауѓа ‰йрену;

Ойды ж‰йелі айтуы;

Ой бµлісуі;

Шыѓармашылыќпен ж±мыс жасауы.

Осы жетістіктерге ќол жеткізу ‰шін, мына тµмендегі шаралар орындалуы шарт:

1. Сын т±рѓысынан ойлауды тудыру ‰шін уаќыт беру арќылы м‰мкіншілік беру;

2. Оќушыларѓа ойлануѓа р±ќсат беру;

3.Оќушылардыњ єрт‰рлі идеялары мен пікірлерін тыњдау;

4. ‡йренудегі оќушылардыњ белсенді іс-єрекетін ќолдау;

5. Сенімділік (Егер оќушы ќолайсыз жаѓдайѓа тап болса, єжуаѓа айналдырмау. Єр оќушыныњ жасаѓан сынына жєне сын кµзбен ќарау ќабілетіне сенім білдіру);

6. Сыни т±рѓыдан ойлауды баѓалау;

7. Іспен айналысу;

8. Ќ±рметтеу (м±ѓалімді сыйлау, жолдастарыныњ пікірін ќ±рметтеу, біреудіњ сµзін бµлмеу);

9. Білім алысу;

10. Тыњдасын (оќушылардыњ ойын, ‰нін тыњдау, естуге м‰мкіндік беру).

Осы ќаѓидаларды басшылыќќа алѓанда ѓана, оларды к‰нделікті сабаќта ќолдану арќылы ѓана жоѓары кµрсеткішке ќол жеткізуге болады. Жалпы енді, сын т±рѓысынан ойлау технологиясыныњ дєст‰рлі оќыту ж‰йесінен ерекшелігі неде? деген сауалѓа жауап іздеп кµрелік. Жања технологиялыќ сабаќтыњ дєст‰рлі єдіс-тєсілдермен ж‰ретін сабаќтардан айырмашылыѓы, ерекшелігі мынада:

1. Оќу ќызыметініњ тµрт т‰рін де жетілдіреді (тыњдау, сµйлеу, оќу, жазу);

2. Жалпы мєдениетпен, пєннен терењ білімділігін дамытады;

3. ¤з ойын наќты да жинаќы жеткізу шеберлігін дамытады;

4. Пєнге ќызыѓушылыѓы артады;

5. Ойлау ќызметініњ белсенділігі артады;

6. Сыни т±рѓыдан ойлау даѓдысы ( зерттеу даѓдысы, ±йымдастырушылыќ даѓдысы) ќалыптасады;

7. Білім кµздерімен ж±мыс жасау даѓдысы (кітапхана да картотекамен, оќу єдебиеттермен, басылымдармен, сµздіктермен, энциклопедиямен) жетіледі;

8. Таќырып бойынша ќозѓалѓан мєселеге µз т±жырымын жасауѓа, µзіндік баѓа беруге, µзін-µзі тануѓа ‰йренеді;

9. Технологияныњ ењ негізгі – маќсаттар ж‰йесі, оныњ ќорытынды нєтижесі. Маќсат ењ негізгі – компонент, ол нєтижеге жетуді айќындайдй;

10. Диагностикаѓа негізделген болжамды маќсаттар наќты т‰рде белгіленеді. Сол арќылы єдіс – тєсілдер с±рыпталып, баќылау ж‰ргізіледі;

11. Жоспар емес, оќу ‰рдісініњ жобасы талап етіледі;

12. М±ѓалім іс-єрекеті емес, оќушы іс-єрекеті алдыњѓы ќатарѓа ќойылады. Сол арќылы нєтижеге жету жобаланады;

13. Оќушымен субъект ретінде ќарым – ќатынас жасалады.

Осы орай да дєст‰рлі оќытудыњ жемістігінен кемшілігі басым екеніне кµз жеткізуге болады. Сонымен, дєст‰рлі оќыту дегеніміздіњ µзі не? 17 ѓасырда чех педагогы Я.А. Каменский негізін салѓан сынып – сабаќтыќ оќыту ж‰йесі д‰ние ж‰зіне кењ танымал, сонымен ќатар осы к‰нге дейін єлем мектептерінде ќолданылып келеді. Б‰гінгі тањда оќытудыњ б±л т‰ріне дєст‰рлі оќыту аныќтамасы ќолданылып ж‰р. Дєст‰рлі оќытудыњ басќа технологиялардан айырмашылыќтары бар:

- оќушылардыњ таным ќабілеттері жєне жас мµлшері шамамен бір дењгейді ќ±райды;

- сыныптаѓы оќушылар ќ±рамыныњ єр кез т±раќты болуы;

- сыныптаѓы сабаќ ортаќ жылдыќ жоспар мен оќу баѓдарламаларына, оќулыќтарѓа негізделіп, ќ±растырылѓан кестемен ж‰ргізіледі;

- оќытудыњ негізгі бірлігі – сабаќ. Сабаќ бір пєнге арналады;

- сабаќ барысында жоспарланѓан таќырып кењінен т‰сіндіріледі. Оќушылар сол таќырып бойынша білім, білік, даѓдыларын игеру маќсатында ж±мыс істейді;

- оќытуды ±йымдастыру тек м±ѓалімніњ басшылыѓымен ж‰ргізіледі. М±ѓалім µз пєні бойынша жалпы жєне єр оќушыныњ оќу сапасын ќорытындылап, баѓалайды. Оќу жылыныњ соњында оќушыларды келесі сыныпќа кµшуге шешім ќабылдайды.

Дєст‰рлі оќыту технологиясы негізінен тµмендегідей маќсаттарды ќ±райды:

1. Білім ж‰йесін ќалыптастыру, негізгі ѓылымдарды игеру;

2. Ѓылыми кµзќарастыњ негіздерін ќалыптастыру;

3. Єр оќушыны жан – жаќты жєне ‰йлесімді дамыту;

4. Адамзаттыњ жарќын болашаѓы ‰шін к‰рес;

5. Ой мен дене ењбегіне ќабілетті жоѓарѓы білімді, саналы адамдарды тєрбиелеу.

Осындай маќсаттарды алѓа ќойѓан оќыту технологиясыныњ басты міндеті µзіне тєн ќасиеті бар жеке т±лѓаны тєрбиелеу. Дєст‰рлі оќытудыњ маќсаттарыныњ мазм±ны жеке т±лѓаны дамытуѓа емес, білім, білік, даѓдыларын ќалыптастырып, мењгертуге баѓытталѓан. Б±л технологиямен оќытќан мектептер жеке т±лѓаныњ мєдениетінен, дамуынан, сезімінен білімін жоѓары ќояды. Оќыту тєрбиеден жоѓары т±рады. Оќу мен тєрбие кµп жаѓдайда µзара байланыста болмай жатады. Балалар арасында болатын ќайшылыќтарды олардыњ пікірімен санаспай, тєрбиеші шешеді.Осы орайда, дєст‰рлі оќытудыњ кемшілігіне тоќталып µтелік:

а. Оќушы рµлі тµмен, яѓни ол объекті болады;

б. Дєст‰рлі оќыту орта дењгейдегі оќушыѓа баѓдарланѓандыќтан, одан жоѓары жєне тµмен ќабілетті оќудыњ енжарлыѓы артты;

є. М±ѓалім басќарушы рµлінде, ал оќушы функционал орындаушы рµлін атќарады, М±ѓалімніњ беделі басымдылыќ танытады. М±ѓалімніњ айтќаны ‰немі д±рыс би ретінде болуы, баќылаудыњ орталыќтандыруы, орташа оќитын оќушыѓа баѓытталуы оќу ‰рдісіндегі µктемдікті кµрсетеді;

в. Оќулыќтар тек ‰й тапсырмасын орындауѓа баѓдарланады;

г. Оќушыныњ µзін-µзі баѓалауына жол берілмейді;

д. Оќыту ‰рдісінде репродуктивті – т‰сіндірмелі єдіс басым болады. Білімді игеру єдістемесі ретінде дайын білімді хабарлау, ‰лгі бойынша оќыту, бµлшектен б‰тінге индуктивтік логикасы, механикалыќ есте саќтау, сµз ж‰зінде баяндау болады. Оќушы рµлі тµмен болѓандыќтан, сабаќта кері байланыс онша ж‰зеге аспайды;

ж. М±ѓалім мен оќушы арасында шыѓармашылыќ ењбек болмайды;

з. Сабаќ уаќытыныњ д±рыс бµлінбеуі;

е. Оќушылар бір-бірімен ќарым – ќатынас жасамайды;

л. Оќушы белсенділігініњ нашарлыѓы;

м. Даралап оќытудыњ болмауы;

н. Сµйлеуге берілген уаќыттыњ аздыѓы;

р. Бірлескен оќу єрекеті, ±жымдыќ оќыту єдістерініњ ќолданылмауы.

Дєст‰рлі оќыту жєне жања технологиямен оќыту барысында оќушы мен м±ѓалім ќызметтері ќандай? Олардыњ арасында кері байланыс бар ма?

Дєст‰рлі оќыту да ењ басты рµлді м±ѓалімдер ќауымы иеленсе, ал оќушы орындаушы рµлін атќарады. М±ѓалім айтады, т‰сіндіреді, дєлелдейді. Ал, оќушы тек ќана, м±ѓалімніњ айтќанын б±лжытпай орындайды, жазады, ќайтадан м±ѓалімге айтып береді. Оќушы ешќандай шыѓармашылыќпен айналыспайды. М±нда м±ѓалім мен оќушы арасында авторитарлы ќарым – ќатынас белењ алады. Яѓни, м±ѓалім оќушыѓа µз айтќанын орындатады. Оќушы м±ѓалім жетегінде ж‰реді. М±ѓалім жања сабаќты т‰сіндіреді, бекітеді, бекітуге тапсырмалар береді, яѓни оќушыѓа берілетін білім дайын к‰йде беріледі. Оќушыныњ дамып, ќалыптасуына ешќандай ‰лес ќоспайды. Керсінше, алѓан білімін жоќќа шыѓарады. Себебі, оќушы білімді µз бетімен ізденіске т‰сіп, мењгерген жоќ. Сондыќтан, оќушы білімі жаттанды, яѓни тез ±мытылып ќалады. ¤йткені, оќушы материалды саналы мењгерген жоќ.

Сабаќ барысында орындалатын іс-єрекеттер шектелген, т‰рленбеген. Сабаќ бір сарынмен ж‰ргізіледі. Осыдан барып, оќушыныњ сабаќќа деген ынтасы тµмендейді. Себебі, оќушы тек м±ѓалімніњ жетелеуіне мойын с±нып кеткендіктен, м±ѓалімніњ кµмегінсіз ізденіске т‰спейді. Егер бір ќиыншылыќ туып жатќан жаѓдай да, оќушы ќиыншылыќќа тµтеп бере алмайды. ¤йткені, ол µз бетімен шешім ќабылдап ‰йренбеген.

Кењес µкіметі кезінде мектептер ‰шін ѓылыми –техникалыќ прогрестіњ дамуы бірінші орында ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Ана тілі сабақтарында сын тұрғысынан ойлау жобасын қолдану арқылы оқушылардың тілін дамытудың әдістемелік негізі
Сын тұрғысынан ойлау
Сын тұрғысынан ойлау технологиясы
Сын тұрғысынан ойлау технологиясы жайлы
Қазақ тілі сабақтарында оқушылардың іскерлік қарым-қатынас тілін дамыту
Бастауыш сыныптың математика сабағында сын тұрғысынан ойлау технологиясын қолдану
Сын тұрғысынан ойлау технологиясы элементтері арқылы оқушылардың субъект ретінде шығармашылық қабілеттерін дамыту
Сын тұрғысынан ойлау технологиясы туралы
Сын тұрғысынан оқыту
СЫН ТҰРҒЫСЫНАН ОЙЛАУ ТЕХНОЛОГИЯСЫ ТУРАЛЫ ҰҒЫМ
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь