Ана тілі сабақтарында сын тұрғысынан ойлау жобасын қолдану арқылы оқушылардың тілін дамыту

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ 3

1. ОҚЫТУ ПРОЦЕСІНДЕГІ БАСТАУЫШ СЫНЫП ОҚУШЫЛАРЫНЫҢ
ТІЛІН ДАМЫТУДЫҢ ҒЫЛЫМИ.ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗІ 8
1.1. Педагогикалық технология, сын түрғысынан ойлау жобасы
ұғымдарына сипаттама 8
1.2. Сын тұрғысынан ойлау жобасының стратегияларына шолу жасау 15
1.3. Жаңа технологиялық сабақтың дәстүрлі сабақтардан айырмашылығы 20

2. АНА ТІЛІ САБАҚТАРЫНДА СЫН ТҰРҒЫСЫНАН ОЙЛАУ ЖОБАСЫН
ҚОЛДАНУ АРҚЫЛЫ ОҚУШЫЛАРДЫҢ ТІЛІН ДАМЫТУДА
ЖҮРГІЗІЛГЕН ЭКСПЕРИМЕНТ ЖҰМЫСТАРЫНЫҢ МАЗМҰНЫ 28
2.1. Сын тұрғысынан ойлау жобасын қолдану арқылы тіл дамытудағы
озат ұстаздардың іс.тәжірибесіндегі көрінісі 28
2.2. Стратегияларды ана тілі сабақтарында қолдану арқылы
оқушылардың тілін дамытудың жолдары 32
2.3. Жүргізілген эксперимент жұмыстарының нәтижесі 41

ҚОРЫТЫНДЫ 55

ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 57

ТІРКЕМЕ А 61

ТІРКЕМЕ Ә 66
КІРІСПЕ
Зерттеудіњ кµкейкестілігі. Ќазаќстан мемлекеті тєуелсіздік алып, демократиялы ќоѓам ќ±руѓа бет алѓалы ќоѓамдаѓы µзгерістер білім беру саласына да µз єсерін тигізді.
Білім беру ‰рдісінде ±стаз да, шєкірт те жеке т±лѓа болып ќарастырылатын болды. Жеке т±лѓаѓа жету ‰шін єр оќушыныњ ќабілетін танып, біліп, дамытып, шыњдап, жµн сілтеп, адам дєрежесіне келтіру керек. Демек, оќытудыњ жања технологияларын пайдалана отырып, білім сапасын арттыру, мазм±нын байыту, оќу ‰рдісін жетілдіру, жан-жаќты дамыѓан, рухани д‰ниесі бай жас ±рпаќты тєрбиелеу – кезек к‰ттірмейтін мєселелердіњ бірі. Б±ныњ µзі оќушылардыњ µз бетімен ж±мыс жасау, даму, тєрбиелеу, єр баланыњ ќабілетін, дарынын ашу м±ѓалімдер ќауымына зор міндеттер ж‰ктейді.
Ќазаќстан Республикасыныњ 2015 жылѓа дейінгі білім беруді дамыту т±жырымдамасында: « ... жылдам µзгеріп отыратын д‰ние жаѓдайларында алынѓан терењ білімніњ, кєсіби даѓдыныњ негізінде еркін баѓдарлай білуге, µзін-µзі іске асыруѓа, µзін-µзі дамытуѓа жєне µз бетінше д±рыс адамгершілік т±рѓысынан жауапты шешімдер ќабылдауѓа ќабілетті жеке т±лѓаны ќалыптастыру»,- деп атап кµрсеткен. [6, 3 б.]. Біздер ±стаздар осы зањ бойынша жања технологияларѓа кµп кµњіл бµлуіміз керек.
Еліміз болашаќта кµркейіп µркениетті елдер ќатарына ќосылуы б‰гінгі ±рпаќ бейнесінен кµрінеді. Ќазіргі білім беру саласындаѓы проблема- єлеуметтік-педагогикалыќ жєне ±йымдастыру т±рѓысынан білім мазм±нына жањалыќ енгізудіњ тиімді, жања єдістерін іздестіру, оларды ж‰зеге асыру. Ќазаќстан Республикасыныњ « Орта білім беруді дамыту» т±жырымдамасында: «Єрбір баланыњ жеке т±лѓалыќ ќасиеттерін ашу, оныњ м‰мкіншілігін, µмірдегі мєнін кµрсету арќылы білімге терењірек ±мтылуына, сондай-аќ ізденісіне, бейімділігіне кµмек беру, жаѓдай туѓызу жєне оѓан µмір с‰ру ‰шін жања рухани к‰ш беру- білім берудіњ т‰пкілікті маќсаты» екендігі айќындалѓан. [12, 3 б.].
Осы орайда, Елбасы Назарбаевтіњ: «... Бізге б±рынѓы ќай кездегіден де білім мен ѓылымныњ баѓа жеткіліксіз ќорын барынша арттыру, оны ќазіргі заманѓа сай ету ќажет» [13, 3 б.] деген сµзі егеменді елімізде білім мєселесіне мемлекет тарапынан ќаншалыќты кµњіл бµлініп отырѓанын дєлелдейді.
Тіл дамыту ж±мысын мектептерде белгілі бір ж‰йемен ж‰ргізу ќажеттілігіне, балалардыњ ойын ауызша, жазбаша білдіруге ‰йретудіњ мањыздылыѓына аѓарту ісініњ кµптеген ќайраткерлері ( Ф.И. Буслаев, К,Д, Ушинский, Н.А. Корф, В.И. Водовозов жєне т.б. ) аса мєн берген.
Тіл дамыту ж±мысыныњ теориялыќ жєне практикалыќ мєселерін атаќты єдіскерлер ( К.Б. Бархин, Н.М. Соколов, М.А. Рыбникова, Е.И. Тихеев жєне т.б. ) µз зерттеу ењбектерініњ арќауы етті.
Тіл дамыту проблемасы белгілі психологтар ( П.П. Блонский, С.А. Рубинштейн, Б.Г. Ананьев, Н.И. Жинкин жєне т.б. ) ењбектерінде ќарастырылды.
Бастауыш сынып оќушыларыныњ тілін дамыту мєселері М. Ж±банова, С. Рахметова, К. Бозжанова, Б. Байм±ратова, Р. Єміров, Т. Єбдікєрімов, Г. Уєйісов т.б. ѓылыми-єдістемелік ењбектерінде арнайы зерттелді. [43, 4 б.].
Б‰гінгі мектеп алдындаѓы басты міндет – ана тілі сабаѓында сын т±рѓысынан ойлау жобасын басшылыќќа ала отыра, оќушылардыњ тілін дамытуѓа жаѓдай жасау. Оќу-тєрбие ж±мыстары мазм±ныныњ біршама µзгергенін есептемегенніњ µзінде, жања технологиялар арќылы тіл дамыту єдістемесін арнайы зерттеу маќсаты алѓа ќойылмаѓан. Сондыќтан бастауыш мектеп оќыту ж‰йесінде мынандай ќайшылыќтар бар екендігі аныќ байќалады:
- Ќазаќстан Республикасыныњ жањадан ќабылданѓан «Бастауыш білім беру т±жырымдамасына» сєйкес бастауыш сыныптарда мењгерілетін білім, білік, даѓдылардыњ дењгейіне ќойылатын мемлекеттік стандарт талабы мен б±рынѓы оќу баѓдарламаларыныњ арасында;
- ана тілі сабаѓында оќушылардыњ тілін дамыту ж±мыстарын тиімді єдістемемен ќамтамасыз ету ќажеттігі мен оныњ іс ж‰зілік т±рѓыда жасалмауы арасында;
- оќушылардыњ тілін дамытуда сын т±рѓысынан ойлау жобасын ќолданудыњ тиімділігі жєне ѓылыми-педагогикалыќ т±рѓыда негізделген тµл тіліміздегі єдістемелердіњ жоќтыѓы арасында ќайшылыќтар туындап отыр.
Сол себептен, ќайшылыќтардыњ шешімін табуда біздіњ ѓылыми – зерттеу ж±мысымыздыњ мєселесі ана тілі сабаѓында оќушылардыњ тілін дамытудыњ ѓылыми - єдістемелік жєне теориялыќ жолдарын ќарастыру болып табылады. Аталѓан мєселеніњ б‰гінгі к‰нге дейін µз дењгейінде ќарастырылмауы зерттеу ж±мысымыздыњ таќырыбын: « Ана тілі сабаѓында сын т±рѓысынан ойлау жобасын ќолдану арќылы оќушылардыњ тілін дамыту» деп тањдауымызѓа себеп болды. Осы ќайшылаќтардыњ шешімін табуда мынандай маќсат пен міндеттерді айќындадыќ.
Зерттеудіњ маќсаты: оќушыныњ тілін дамытудаѓы сын т±рѓысынан ойлау жобасынын ќолданудыњ тиімділігін аныќтау.
Зерттеу міндеттері:
- сын т±рѓысынан ойлау технологиясыныњ ѓылыми теориялыќ негізін ашу;
- сын т±рѓысынан ойлау технологиясын оќушылардыњ жан-жаќты танып білуін ќамтамасыз ететін шыѓармашылыќ ж‰йе жасау, єдістерін ±сыну;
- сын т±рѓысынан ойлау технологиясыныњ стратегияларын ќолдану арќылы оќушылардыњ µз бетінше ізденудіњ жєне тілін дамытудыњ тиімді жолдарын аныќтау;
- озат ±стаздардыњ іс-тєжірибелеріне талдау жасау.
Зерттеу нысаны: мектеп баѓдарламасы бойынша сын т±рѓысынан ойлау жобасын ана тілі сабаќтарында ќолдану процесі.
Зерттеу пєні: мектептіњ оќу-тєрбие ‰рдісінде сын т±рѓысынан ойлау жобасыныњ стратегияларын пайдалану.
Зерттеу болжамы:
1. Егер бастауыш сыныпта ана тілі сабаќтарында «сын т±рѓысынан ойлау» жобасымен оќытудыњ тиімді жолдарын ќарастыру оќушыныњ санасына, аќыл-ойына ќозѓау салып, шыѓармашылыќ ойлау ќабілеттерін дамытуѓа, тілге деген с‰йіспеншілік сезімін оятуѓа игі ыќпалын тигізер еді. Сын т±рѓысынан ойлау жобасын оќу-тєрбие ‰рдісіне енгізетін болсаќ, онда:
- оќыту ‰рдісін ±йымдастырудыњ жања єдіс, тєсілдері мен формаларын тиімді пайдалануѓа;
- оќушыларды µз бетімен ізденуге, олардыњ ойлау ќабілеттерін арттыруѓа;
- берілген оќу материалын толыќ мењгеруге, µз бетімен білім алуѓа, сµйтіп білім сапасын арттыруѓа жєне тілін дамытуѓа ќол жеткізуге болар еді.
Зерттеу єдістері:
Зерттеу мєселесі бойынша философиялыќ, педагогикалыќ, психологиялыќ, ѓылыми жєне єдістемелік єдебиеттерге талдау жасау; бастауыш сыныптаѓы оќыту процесін баќылау; алдыњѓы ќатарлы ‰лгілі ±стаздардыњ озат іс-тєжірибелерін жинаќтау, талдау, салыстыру, ќорыту; педагогикалыќ эксперимент ж‰ргізу жєне оныњ нєтижесін с±рыптау; диагностика жасау.
Зерттеу кµздері:
Тіл туралы зањ, «Ќазаќстан-2030» стратегиясы, б‰гінгі білім мен тєрбие берудіњ µзекті мєселелері, озыќ технологиялыќ тєжірибелер негіз болып, педагогикалыќ, психологиялыќ, ѓылыми - єдістемелік єдебиеттерге шолу жасалынды.
Зерттеу кезењдері:
1 кезењде (2004-2005) зерттеу проблемасы бойынша психологиялыќ, педагогикалыќ, философиялыќ жєне ѓылыми - єдістемелік єдебиеттерге талдау жасалынып, ѓылыми аппарат айќындалды.
2 кезењде (2005-2006) жинаќталѓан теориялыќ жєне дерекі материалдарѓа ж‰йелі талдау беріліп, басќа да ѓылымдар салаларында жарыќ кµрген ењбеттерді зерттеп, талдау ж±мысы жалѓастырылды.
3 кезењде (2006) эксперименттік – тєжірибе ж±мыстарыныњ нєтижелері ж‰йелі талќыланып, т±тас педагогикалыќ ‰рдісте байќаудан µтіп, ой елегінен µткізілді жєне єдістемелік ±сыныстар жасалынды.
Зерттеудіњ ѓылыми жањалыѓы мен теориялыќ мєні:
1. Ана тілі сабаѓында оќушылардыњ тілін дамытуда ж‰ргізілетін ж±мыстардыњ кµлемі, мазм±ны жєне ж‰йесі теориялыќ т‰рде негізделді.
2. Бастауыш сынып оќушыларыныњ тілін дамытудыњ моделі жасалды, негізгі µлшемдері мен дењгейлері аныќталды.
3. "Ана тілі" пєні бойынша сын т±рѓысынан ойлау жобасыныњ єдістемелік жаѓы негізделді жєне ол жобаныњ оќушылардыњ тілін дамытудаѓы м‰мкіндіктері айќындалды.
Зерттеу ж±мысыныњ практикалыќ мєні:
Ана тілі сабаќтарында сын т±рѓысынан ойлау жобасын ќолдану арќылы оќушылардыњ тілін дамытудыњ теориялыќ т±жырымдарын, єдістерін, ќорытындысын бастауыш мектеп іс-тєжірибесінде, жоѓары оќу орындарында, студенттер курстыќ ж±мыс, баяндама жазу барысында, ѓылыми конференцияларда осы саладан білім, білік, даѓдыларын жетілдіру маќсатында пайдалануѓа болады.
Апробация: зерттеліп отырѓан таќырып бойынша педагогикалыќ іс-тєжірибеден µткенде ¤скемен ќаласындаѓы №3 кµпсалалы мектеп-гимназиясыныњ 3 «б» сыныбында тєжірибелік-эксперимент ж±мысын ж‰ргіздік.
Зерттеу базасы: ¤скемен ќаласындаѓы №3 кµпсалалы мектеп-гимназиясыныњ 3 «б» сынып оќушылары.
Диплом ж±мысыныњ ќ±рылымы кіріспе, теориялыќ жєне єдістемелік бµлімнен, ќолданылѓан єдебиеттер, тіркеме, сонымен ќатар ќорытынды тараудан т±рады.
ЄДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Ќ±рманжанова Є. Оќытудыњ озыќ технологиялары / Є.Ќ±рманжанова // Бастауыш білім- 2004-№3.-25-26 бет.
2. Идібекова Р. Оќушылардыњ сµздік ќорын дамыта отырып жазба ж±мысын ж‰ргізу тєсілдері / Р. Идібекова // Бастауыш білім-2004-№1.-5-7 бет.
3. Асайынова Ш. РВСТ стратегиялары / Ш. Асайынова // Ќазаќстан мектебі-2002-№10.-19-21 бет.
4. Б±заубакова К. Жања технологияны енгізу / К. Б±заубакова // Бастауыш мектеп-2004-№10.-13-14 бет.
5. Сыздыќова М. РВСТ жеткізген жетістіктер / М. Сыздыќова // Ќазаќстан мектебі-2005-12-ќазан. -16 бет.
6. Мустафина М. Мектепте айтысты оќытудыњ ѓылыми - єдістемелік негіздері: педагогика ѓылым. канд. ѓылыми дєрежесін алу ‰шін дайын. дис. автореф. / М. Мустафина. – Алматы: Ќ.у, 2005. – 28 бет.
7. Ќуанбаева Б. Оќытудыњ педагогикалыќ ж‰йесін технологиялыќ негізде жетілдірудіњ дидактикалыќ шарттары: педагогика ѓылым. канд. ѓылыми дєрежесін алу ‰шін дайын. дис. автореф. / Б. Ќуанбаева. – Алматы: - 2004. – 30 бет.
8. Тілембекова А. Ѓылыми техникалыќ мєтіндердіњ лингвопрагматикалыќ ќ±рылымы: филология ѓылым. канд. ѓылыми дєрежесін алу ‰шін дайын. дис. автореф. / А. Тілембекова. –Алматы: - 2004. -29 бет.
9 Кµшімбетова С. Оќу – тєрбие ‰рдісінде оќытудыњ инновациялыќ єдіс – тєсілдерін пайдаланудыњ педагогикалыќ шарттары: педагогика ѓылым. канд. ѓылыми дєрежесін алу ‰шін дайын. дис. автореф. / С. Кµшімбетова. – Алматы: Б. 2004. – 29 бет.
10. Есм±ќановва К. Дебат технологиясы / К. Есм±ќанова // ¦лаѓат-2001- №2.-12-16 бет.
11. Сєлімќызы Р. М±ѓалімдер даярлаудыњ µзекті мєселелері / Р. Сєлімќызы // ¦лаѓат -2004-№4.-3бет.
12. Жанабилова А. Ќазаќ тілі сабаќтарындаѓы тіл дамыту ж±мыстарыныњ б‰гінгі кездегі мєселелері / А. Жанабилова // Тіл єлемі-2004 -№5.-7 бет.
13. Б±заубаќова Ќ. Дєст‰рлі емес сабаќтардыњ ќ±рылымы / Ќ. Б±заубаќова // Бастауыш мектеп-2004-№11.-48-49 бет.
14. Беспалько В.П. Слагаемые педагогической технологии / В.П. Беспалько. – М: Просвещение, 1989. -321 бет.
15. Сєбет Б.Б. Жантану негіздері Б.Б. Сєбет. – А: Дєнекер, 2001. -68 бет.
16. Тілмашова С.А. Єдебиет сабаѓында оќушылардыњ сµйлеу даѓдыларын ќалыптастыру / С.А. Тілмашова. – А: Мектеп, 1978. -56 бет.
17. Ќаршыѓина М. СТО технологиясы / М. Ќаршыѓина // ¦лаѓат-2005- №3.-26-29 бет.
18. Жанабілова А. Психология талаптары жєне тіл дамыту мєселелері /
А. Жанабілова // ¦лаѓат-2005-№23.-64-71 бет.
19. Бижанова Г. Мєтін т‰рлерін ќайталау / Г. Бижанова // Сынып жетекші-2005- №5.-25 бет.
20. Байтілеуова Е. Ќазаќ тілі сабаќтарында сын т±рѓысынан ойлау стратегияларын ќолдану / Е. Байтілеуова // Сынып жетекші-2003-№6.-5-7 бет.
21. Сулейменова Ѓ. Жања технологияны пайдалану тиімді. / Ѓ. Сулейменова // Бастауыш білім-2005-№6.-28-31 бет.
22. Дєулетияр Ш. Педагогикалыќ технология – факторлар ‰йлесімділігі / Ш. Дєулетияр. // ¦лаѓат-2001-№4.-19-20 бет.
23. Єбілева Л. Тіл дамыту – бастауышта / Л. Єбілева // Ќазаќстан мектебі-2005-№8.-38-40 бет.
24. Ыбраимжанов Ќ. Педагогикалыќ технология / Ќ. Ыбраимжанов // Бастауыш мектеп-2005-№8.-6-87 бет.
25. Наѓымжанова Ќ. Ќазіргі педагогикалыќ технологиялар – обьективті ќажеттілік / Ќ Наѓымжанова. // Бастауыш мектеп-2005- №7.-7-10 бет.
26. Кµшкентаева М. Педагогикалыќ психологиялыќ диагностикалау жолдары, єдістері / М. Кµшкентаева // Мектеп директоры-2004-№5.-9-18 бет.
27. ¤мірбекова Ѓ. Ана тілі / Ѓ. ¤мірбекова // Бастауыш мектеп-2002- №9.-31-32 бет.
28. Єнуар Ж. Оќытудыњ ќазіргі технологияларын оќыту ‰рдісінде ќолдану / Ж. Єнуар // ХХI ѓасыр мектебі-2003-№1-2.-3-5 бет.
29. Шаушенова Б. RWST баѓдарламасын экологиялыќ тєрбие беру негіздері таќырыптарында ќолдану / Б. Шаушенова // Поиск – Ізденіс-2005.- №4.-284-288 бет.
30. Жасубиева Б. Сµздік ќорды дамытудыњ педагогикалыќ – психологиялыќ ерекшеліктері / Б. Жасубиева // ¦лаѓат-2003-№4. -7-9 бет.
31. Сывороткина Е. Єдіскер философиясы / Е. Сывороткина // Ќазаќ тілі- 2006. -№2.-25-28 бет.
32. Жазыќбаева ¦. Оќу мен жазу арќылы сын т±рѓысынан ойлауды мењгерту жолдары / ¦. Жазыќбаева // Білім берудегі менеджмент-2003- № 10.-24-26 бет.
33. Ныѓметова Б. Бастауыш сыныптарда жања технологияны енгізу / Б. Ныѓметова // Білім берудегі менеджмент-2002-№4.-34-35 бет.
34. Єрінова Б. Ана тілі мен єдебиет пєндері бойынша оќытудыњ технологияларын іріктеу критерийлері / Б. Єрінова // Білім- 2006- № 2.- 23-25 бет.
35. Байбекова В. Кєсіптік шеберлікті жетілдіру ќажет / В. Байбекова // Ќазаќстан мектебі- 2006- № 3.-78-80 бет.
36. Єлкен С. Жања технологиялар арќылы шыѓармашылыќќа баулу / С. Єлкен // Бастауыш мектеп- 2006-№1.-44-45 бет.
37. Оспанова Ќ. Жања технологиялар туралы. / Ќ. Оспанова // Бастауыш мектеп-2000-№ 2.-25-27 бет.
40. Шалабаева Е. Жылдам оќуѓа арналѓан мєтіндер / Е. Шалабаева. – Алматы: Б.ж, 2003. -38 бет.
41.Тілешева Н. Єдебиет сабаѓында оќушылардыњ сµйлеу даѓдыларын ќалыптастыру / Н. Тілешева. – Алматы: Мектеп, 1978. -56 бет.
42. Федоренко А. Фомичева Г. Мектеп жасына дейінгі баланыњ тілін дамыту методикасы / А. Федоренко, Г. Фомичева. – Алматы: Мектеп, 1981. -240 бет.
43. Ж±мабаева Б. Бастауыш мектептегі сауат ашу кезінде ж‰ргізілетін тіл дамыту ж±мыстарыныњ єдістемесі: педагогика ѓылым. канд. ѓылыми дєрежесін алу ‰шін дайын. дис. автореф. / Б. Ж±мабаева. – Алматы: 1998. -24 бет.
44. Жанбилова Ж. Ќазаќ тілін єдебиетпен байланыстыра оќытуда шыѓармашылыќ ж±мыстар арќылы тіл дамыту технологиясы: педагогика ѓылым. канд. ѓылыми дєрежесін алу ‰шін дайын. дис. автореф. / Ж. Жанабимлова. – Алматы: Б.ж, 2005. -28 бет.
45. Жапбаров А. Ќазаќ тілін оќыту арќылы тіл дамытудыњ єдіснамалыќ жєне єдістемелік негіздері: педагогика ѓылым. канд. ѓылыми дєрежесін алу ‰шін дайын. дис. автореф. / А. Жапбаров. – Алматы: Б.ж, 2004. -53 бет.
46. Мирсеитова С. Іргебаева Є. Єрекеттегі RWST философиясы мен єдістері / С. Мирсеитова, Є. Іргебаева, - Алматы: 1998. -340 бет.
47. Темпл С. Стил Д. Мередит К. Оќу мен жазуарќылы сын т±рѓысынан ойлауды дамыту баѓдарлама жобасы ‰шін дайындалѓан оќу жоспары / С. Темпл, Д. Стил, К. Мередит. – Алматы: Мередит, 2004. -265 бет.
48. Байм±ратов Б. Мектеп жасына дейінгі баланыњ байланыстырып сµйлеу дамыту / Б. Байм±ратов. – Алматы: Мектеп, 1976. -72 бет.
49. Оспанова Ќ. Сабаќ жоспарын ќ±ра білесіз бе ? / Ќ. Оспанов // Ќазаќстан м±ѓалімі-2006-№1.-2-бет.
50. Наѓымжанова Ќ. Инновациялы-креативті технологиялар / Ќ. Наѓымжанова. - ¤скемен: Медиа-Альянс, -2005.-192бет.
51. Ќ±ттыбаева Р. Ауыл тањы / Р. Ќ±ттыбаева // Бастауыш білім-2006-№2-27 бет.
52. Єділбекова Ш. Балѓын суретші / Ш. Єділбекова // Бастауыш білім-2005-№6-11-12 бет.
53. Ќ±рманжанова К. Мєтін / К. Ќ±рманжанова // Бастауыш білім-2005-№1-11-12 бет.
        
        АНА ТІЛІ САБАҚТАРЫНДА СЫН ТҰРҒЫСЫНАН ОЙЛАУ ЖОБАСЫН ҚОЛДАНУ
АРҚЫЛЫ ОҚУШЫЛАРДЫҢ ТІЛІН ДАМЫТУ
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ 3
1. ОҚЫТУ ПРОЦЕСІНДЕГІ БАСТАУЫШ СЫНЫП ... ... ... ... ... ... ... сын түрғысынан ойлау жобасы
ұғымдарына сипаттама 8
1.2. Сын тұрғысынан ойлау ... ... шолу ... Жаңа ... ... ... ... 20
2. АНА ТІЛІ САБАҚТАРЫНДА СЫН ТҰРҒЫСЫНАН ОЙЛАУ ЖОБАСЫН
ҚОЛДАНУ АРҚЫЛЫ ОҚУШЫЛАРДЫҢ ТІЛІН ДАМЫТУДА
ЖҮРГІЗІЛГЕН ЭКСПЕРИМЕНТ ЖҰМЫСТАРЫНЫҢ МАЗМҰНЫ ... Сын ... ... ... ... арқылы тіл дамытудағы
озат ұстаздардың іс-тәжірибесіндегі көрінісі 28
2.2. Стратегияларды ана тілі ... ... ... ... ... жолдары 32
2.3. Жүргізілген эксперимент жұмыстарының нәтижесі ... ... ... ... А ... Ә ... ОЌЫТУ ПРОЦЕСІНДЕГІ БАСТАУЫШ СЫНЫП ОЌУШЫЛАРЫНЫЊ ТІЛІН
ДАМЫТУДЫЊ ЃЫЛЫМИ-ТЕОРИЯЛЫЌ НЕГІЗІ
1.1. Педагогикалыќ технология, сын т‰рѓысынан ойлау технологиясы
±ѓымдарына сипаттама
1.2. Сын ... ... ... ... ... Жања ... сабаќтыњ дєст‰рлі сабаќтардан
айырмашылыѓы
2. АНА ТІЛІ САБАЌТАРЫНДА СЫН Т¦РЃЫСЫНАН ОЙЛАУ ЖОБАСЫН ЌОЛДАНУ
АРЌЫЛЫ ОЌУШЫЛАРДЫЊ ТІЛІН ДАМЫТУДЫЊ ЄДІСТЕМЕЛІК НЕГІЗІ
2.1. Сын ... ... ... ... ... тіл ... ... іс-тєжірибесіндегі кµрінісі
2.2. Стратегияларды ана тілі сабаќтарында ќолдану арќылы
оќушылардыњ тілін дамытудыњ жолдары
2.3. Ж‰ргізілген эксперимент ж±мыстарыныњ нєтижесі
ЌОРЫТЫНДЫ
ЄДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
ТІРКЕМЕ-А
ТІРКЕМЕ-Є
КІРІСПЕ
Зерттеудіњ кµкейкестілігі. ... ... ... ... ... ... бет ... ќоѓамдаѓы
µзгерістер білім беру саласына да µз єсерін тигізді.
Білім беру ‰рдісінде ... да, ... те жеке ... болып
ќарастырылатын болды. Жеке т±лѓаѓа жету ‰шін єр оќушыныњ
ќабілетін танып, біліп, дамытып, шыњдап, жµн сілтеп, адам
дєрежесіне келтіру керек. ... ... ... ... ... білім сапасын
арттыру, мазм±нын байыту, оќу ‰рдісін жетілдіру, ... ... ... бай жас ... ...... мєселелердіњ бірі. Б±ныњ µзі оќушылардыњ µз
бетімен ж±мыс жасау, даму, тєрбиелеу, єр баланыњ ќабілетін,
дарынын ашу м±ѓалімдер ќауымына зор ... ... ... 2015 ... ... ... беруді
дамыту т±жырымдамасында: « ... жылдам µзгеріп отыратын
д‰ние жаѓдайларында алынѓан терењ білімніњ, ... ... ... баѓдарлай білуге, µзін-µзі іске асыруѓа,
µзін-µзі дамытуѓа жєне µз бетінше д±рыс адамгершілік
т±рѓысынан жауапты шешімдер ќабылдауѓа ... ... ... деп атап ... [6, 3 ... ±стаздар осы зањ бойынша жања технологияларѓа кµп
кµњіл бµлуіміз керек.
Еліміз болашаќта кµркейіп µркениетті елдер ќатарына ќосылуы
б‰гінгі ±рпаќ бейнесінен кµрінеді. ... ... ... ... єлеуметтік-педагогикалыќ жєне
±йымдастыру т±рѓысынан білім мазм±нына жањалыќ енгізудіњ
тиімді, жања єдістерін іздестіру, оларды ж‰зеге асыру.
Ќазаќстан Республикасыныњ « Орта ... ... ... «Єрбір баланыњ жеке т±лѓалыќ ќасиеттерін
ашу, оныњ м‰мкіншілігін, µмірдегі мєнін кµрсету арќылы
білімге терењірек ±мтылуына, сондай-аќ ізденісіне,
бейімділігіне кµмек беру, жаѓдай туѓызу жєне оѓан ... ... жања ... к‰ш ... білім берудіњ т‰пкілікті
маќсаты» екендігі айќындалѓан. [12, 3 б.].
Осы орайда, Елбасы ... «... ... ... ќай
кездегіден де білім мен ѓылымныњ баѓа жеткіліксіз ќорын
барынша арттыру, оны ќазіргі заманѓа сай ету ... [13, 3 ... сµзі ... ... ... ... ... ќаншалыќты кµњіл бµлініп отырѓанын
дєлелдейді.
Тіл дамыту ж±мысын мектептерде белгілі бір ж‰йемен ж‰ргізу
ќажеттілігіне, балалардыњ ойын ауызша, жазбаша білдіруге
‰йретудіњ ... ... ... ... ... Ф.И. ... К,Д, Ушинский, Н.А. Корф, В.И. Водовозов жєне
т.б. ) аса мєн берген.
Тіл дамыту ж±мысыныњ теориялыќ жєне практикалыќ ... ... ( К.Б. ... Н.М. ... ... Е.И. Тихеев жєне т.б. ) µз зерттеу
ењбектерініњ арќауы етті.
Тіл дамыту проблемасы белгілі психологтар ( П.П. Блонский, С.А.
Рубинштейн, Б.Г. ... Н.И. ... жєне т.б. ) ... ... оќушыларыныњ тілін дамыту мєселері М. Ж±банова,
С. Рахметова, К. Бозжанова, Б. Байм±ратова, Р. ... ... Г. ... т.б. ... ... ... [43, 4 ... мектеп алдындаѓы басты міндет – ана тілі сабаѓында сын
т±рѓысынан ойлау жобасын басшылыќќа ала отыра, оќушылардыњ
тілін дамытуѓа жаѓдай жасау. Оќу-тєрбие ж±мыстары
мазм±ныныњ ... ... ... ... ... арќылы тіл дамыту єдістемесін арнайы
зерттеу маќсаты алѓа ќойылмаѓан. Сондыќтан бастауыш
мектеп оќыту ж‰йесінде ... ... бар ... ... Ќазаќстан Республикасыныњ жањадан ќабылданѓан «Бастауыш білім
беру т±жырымдамасына» сєйкес бастауыш сыныптарда мењгерілетін
білім, білік, даѓдылардыњ дењгейіне ќойылатын мемлекеттік
стандарт талабы мен ... оќу ... ана тілі ... ... ... ... ж±мыстарын тиімді
єдістемемен ќамтамасыз ету ќажеттігі мен оныњ іс ж‰зілік
т±рѓыда жасалмауы арасында;
- оќушылардыњ тілін дамытуда сын т±рѓысынан ойлау жобасын
ќолданудыњ тиімділігі жєне ... ... тµл ... ... ... ... ... отыр.
Сол себептен, ќайшылыќтардыњ шешімін табуда біздіњ ѓылыми –
зерттеу ... ... ана тілі ... тілін дамытудыњ ѓылыми - єдістемелік
жєне теориялыќ жолдарын ќарастыру болып табылады. Аталѓан
мєселеніњ б‰гінгі к‰нге дейін µз дењгейінде ќарастырылмауы
зерттеу ж±мысымыздыњ таќырыбын: « Ана тілі ... ... ... ... ... ... ... тілін
дамыту» деп тањдауымызѓа себеп болды. Осы ќайшылаќтардыњ
шешімін табуда мынандай маќсат пен міндеттерді айќындадыќ.
Зерттеудіњ ... ... ... ... сын ... ... ќолданудыњ тиімділігін аныќтау.
Зерттеу міндеттері:
- сын т±рѓысынан ойлау технологиясыныњ ѓылыми теориялыќ негізін
ашу;
- сын т±рѓысынан ойлау технологиясын оќушылардыњ жан-жаќты танып
білуін ќамтамасыз ... ... ... ... ... сын т±рѓысынан ойлау технологиясыныњ стратегияларын ќолдану
арќылы оќушылардыњ µз бетінше ізденудіњ жєне тілін ... ... ... озат ... ... ... жасау.
Зерттеу нысаны: мектеп баѓдарламасы бойынша сын т±рѓысынан
ойлау жобасын ана тілі сабаќтарында ќолдану процесі.
Зерттеу пєні: мектептіњ оќу-тєрбие ... сын ... ... ... ... ... Егер бастауыш сыныпта ана тілі сабаќтарында «сын т±рѓысынан
ойлау» жобасымен оќытудыњ тиімді жолдарын ќарастыру оќушыныњ
санасына, ... ... ... ... ойлау
ќабілеттерін дамытуѓа, тілге деген с‰йіспеншілік
сезімін оятуѓа игі ыќпалын тигізер еді. Сын т±рѓысынан
ойлау жобасын оќу-тєрбие ‰рдісіне ... ... ... ... ‰рдісін ±йымдастырудыњ жања єдіс, тєсілдері мен
формаларын тиімді пайдалануѓа;
- оќушыларды µз бетімен ізденуге, олардыњ ойлау ќабілеттерін
арттыруѓа;
- берілген оќу ... ... ... µз ... ... сµйтіп білім сапасын арттыруѓа жєне тілін дамытуѓа
ќол ... ... ... ... ... ... философиялыќ, педагогикалыќ,
психологиялыќ, ѓылыми жєне єдістемелік єдебиеттерге
талдау жасау; бастауыш сыныптаѓы оќыту процесін баќылау;
алдыњѓы ќатарлы ... ... озат ... ... ... ... педагогикалыќ
эксперимент ж‰ргізу жєне оныњ нєтижесін с±рыптау;
диагностика жасау.
Зерттеу кµздері:
Тіл туралы зањ, «Ќазаќстан-2030» стратегиясы, б‰гінгі білім мен
тєрбие ... ... ... озыќ ... ... ... ... ѓылыми - єдістемелік єдебиеттерге
шолу жасалынды.
Зерттеу кезењдері:
1 кезењде (2004-2005) зерттеу проблемасы бойынша психологиялыќ,
педагогикалыќ, философиялыќ жєне ... - ... ... ... ... аппарат
айќындалды.
2 кезењде (2005-2006) жинаќталѓан теориялыќ жєне дерекі
материалдарѓа ... ... ... ... да ... жарыќ кµрген ењбеттерді зерттеп, талдау ж±мысы
жалѓастырылды.
3 кезењде (2006) эксперименттік – тєжірибе ж±мыстарыныњ
нєтижелері ж‰йелі талќыланып, т±тас педагогикалыќ
‰рдісте ... ... ой ... ... ... ... ... ѓылыми жањалыѓы мен теориялыќ мєні:
1. Ана тілі сабаѓында оќушылардыњ тілін дамытуда ж‰ргізілетін
ж±мыстардыњ кµлемі, мазм±ны жєне ж‰йесі ... ... ... ... ... ... дамытудыњ моделі жасалды,
негізгі µлшемдері мен дењгейлері аныќталды.
3. "Ана ... пєні ... сын ... ... ... жаѓы ... жєне ол жобаныњ оќушылардыњ
тілін дамытудаѓы м‰мкіндіктері айќындалды.
Зерттеу ж±мысыныњ практикалыќ мєні:
Ана тілі сабаќтарында сын т±рѓысынан ойлау жобасын ќолдану
арќылы оќушылардыњ тілін дамытудыњ ... ... ... ... ... ... оќу ... студенттер курстыќ ж±мыс,
баяндама жазу барысында, ѓылыми конференцияларда осы
саладан білім, білік, даѓдыларын жетілдіру маќсатында
пайдалануѓа ... ... ... ... ... ... µткенде ¤скемен ќаласындаѓы №3 кµпсалалы
мектеп-гимназиясыныњ 3 «б» ... ... ... ... ќаласындаѓы №3 кµпсалалы
мектеп-гимназиясыныњ 3 «б» сынып оќушылары.
Диплом ж±мысыныњ ќ±рылымы кіріспе, теориялыќ жєне єдістемелік
бµлімнен, ќолданылѓан єдебиеттер, тіркеме, ... ... ... т±рады.
1. ОЌЫТУ ПРОЦЕСІНДЕГІ БАСТАУЫШ СЫНЫП ОЌУШЫЛАРЫНЫЊ ТІЛІН
ДАМЫТУДЫЊ ... ... ... ... сын т±рѓысынан ойлау технологиясы
±ѓымдарына сипаттама
Єр заманныњ ±сынары бар жєне ќалай болѓанда да заман аѓымынан
ќалмай, ілгері ... – ±лы ... ... ... ... ... ... мањызды элементініњ біріне айналады.
Ќазіргі уаќытта Ќазаќстанда білім берудіњ µзіндік ... ... Б±л ... білім парадигмасыныњ µзгеруімен ќатар
ж‰реді. Жања білім парадигмасы бірінші орынѓа баланыњ білімін,
білігі мен даѓдысын емес, оныњ т±лѓасын, білім алу арќылы
дамуын ќойып ... ... ... ... ...... т±лѓалыќ дамуына баѓытталѓан жања
оќыту технологияларын шыѓаруѓа ±мтылуы.
Елбасымыз Н.Є. Назарбаевтіњ «Ќазаќстан-2030» Ќазаќстан халќына
арналѓан жолдауында ... жас ... ... ... ... балаларымыз бен немерелеріміз онымен
бірге ер жетеді. Олар µз ±рпаѓыныњ жігерлі, білім µрісі
биік, денсаулыќтары мыќты µз елініњ ... ... ... ертењгі келер к‰нніњ б‰гінгіден гµрі
н±рлы болуына ыќпал етіп, адамзат ќоѓамын алѓа апаратын
ќ±діретті к‰ш білімге тєн. Жас мемлекетіміздіњ
болашаѓы-б‰гінгі мектеп ... ... ... ... олардыњ табиѓи ќабілетін, наќты м‰мкіншілігін
аныќтап, ана тілінде еркін, сауатты, ж‰йелі сµйлеулерін
дамыту, соѓан негіздеп оќыту-б‰гінгі к‰нніњ µзекті
мєселесі. [ 9, 9 б.].
Б‰гінгі ... к‰н ... тез µсуі ... ... ... ... ... Жања идеялар, білім беруге жањаша кµзќарас,
кєсіби біліктілік біздіњ ... да жања ... ... ... ... м±ныњ бєріне ќол жеткізуде
єр ±стаздыњ шыѓармашылыѓы, ж±мыс істеуі ерекше болып саналады.
Осы жолда мен «сын ... ... ... жобасыныњ
мањыздылыѓын, ол технологияны ана тілі сабаќтарында
ќолдану арќылы оќушылардыњ тілін дамытуѓа ‰лкен ‰лес
ќосарын, ±стаздарѓа айтќым келеді. Мен осы таќырып
бойынша зерттеу ж±мысын ... ... мына ... ... сын ... ... ... деген не? ќайдан
шыќты? кім зерттеді? ќалай ќолданылады? . Себебі, б±л ... ... ... Сол ... мен б±л ... ... ... ашып, философиясына терењ ‰њілуді жµн
санадым.
Сондыќтан технология-оќыту технологиясы-педагогикалыќ
технология-сын т±рѓысынан ... ... ара ... ... байланыстарын ашып
алайыќ. Кµптеген педагогикалыќ, психологиялыќ
єдебиеттерде, сµздіктерде, энциклопедияларда,
ѓылыми жєне єдістемелік єдебиеттерде, ѓылыми басылымдарда
сан ќилы аныќтамалар берілуде. Біраќ, олар ќате ... ... олар ... ... ... ... ... - креативті технологиялар»
атты ењбегінде: «Технология - оќушы мен ±стазѓа бірдей
ќолайлы жаѓдай тудырушы, оќу ... ... ... ... педагогикалыќ єрекетті жобалаудыњ
жан-жаќты ойластырылѓан ‰лгісі. Соны-мен ќатар ол
белгіленген маќсатты тиімді орындау ‰шін материалдарды
т‰рлендіру процестері мен ... ... ... ... ... ... ... Ал, т‰сіндірме сµздікте: «Технология –б±л
ќандай да болсын істегі, шеберліктегі, µнердегі
амалдардыњ жиынтыѓы» деп ... [50,27 ... ... ... ... білімді µзбетімен
игеруі, кµзделген нєтиженіњ орындалу кепілі, наќтылы маќсатќа
негізделген болашаќ оќу ... ... жєне ... іс-єрекеттер ж‰йесі.
«Технология»- грек сµзі, яѓни «µнерпаздыќ, шеберлік, іскерлік».
[18,64 б.]. Берілген аныќтамалардан ... ... жєне logos- ... зањ, яѓни ... ... ... ... екенін білуге болады.
Технология- м±ѓалімніњ кєсіби ќызыметін жањартушы, т‰пкі
нєтижеге жетудіњ кепілдік берерліктей іс-єрекеттерініњ
жиынтыѓы. Білім беру стандар-тыныњ негізгі талаптарына
жетудіњ наќты жолы. ... ... ... ... ... ... ... кµтеру.
Жалпы технологияныњ µзі µз ішінде кµптеген арналарѓа
бµлінеді. Соныњ бір ... ... ... ... ... ... «Оќу ... ж‰зеге
асырылатын, белгілі педагогикалыќ ж‰йеніњ жобасы», -
деп кµрсетеді. [50, 27 б.].Сонымен, оќыту технологиясы сабаќ
беру єдістемесімен салыстырѓанда, оќушылардыњ ... ... ... жєне ... ... ... ... технологиясы, оќу
технологиясы жєне педагогикалыќ технология арасында µзгешелік
ќоймады. «Педагогикалыќ технология» термині тек ќана оќытуѓа
байланысты ќолданылады, ал оќу технологиясы µзі ... ... ... ... ... жаппай
енгізуді зерттеушілер 60-шы жылдардыњ басына жатќызады жєне
оны алѓашында американдыќ, ал одан соњ европалыќ мектептіњ
ќайта ... ... Шет ... ... ... ... неѓ±рлым танымал
зерттеушілер: Дж. Кэролл, Л.Н. Ланд, Ю.К.
Бабанский, Л.М. Эрдиев, Н.П. ... Л.Я. ... ... М.П. ... жєне басќалардыњ ѓылыми
ењбектерінде кµрсетілген. Оќыту технологиясы, яѓни
кењірек айтќанда педагогикалыќ технология деп те
ќолданылады.
Жања педагогикалыќ ... – б±л ... ... ... ... мен ... ... тєрбие процесін ±йымдастырудыњ µзара ортаќ т±жырымдармен
байланысќан міндеттердіњ, мазм±нныњ, формалары мен
єдістердіњ к‰рделі жєне ашыќ ж‰йелері, м±нда єр
позиция басќаларына єсер ... аќыр ... ... жаѓымды жаѓдайлар жиынтыѓын ќ±райды. [ 28, 3 б. ... ... ... ... б±л педагогикалыќ
маќсаттарѓа ќол жеткізу жолындаѓы ќолданылатын барлыќ
ќысынды ілім амалдары мен єдіснамалыќ ќ±ралдардыњ ж‰йелі
жиынтыѓы жєне ... ... ... - деп ... [50, 26 ... Беспалько: «Педагогикалыќ технология дегеніміз- тєжірибеде
ж‰зеге асырылатын белгілі педагогикалыќ ж‰йеніњ жобасы, ал
педагогикалыќ жаѓдайларѓа сай ќолданылатын ... ... ... 1960 ... шетел зерттеушілері
«Педагогикалыќ технология» терминін енгізді.
Педагогикалыќ технология- оќытудыњ жоспарлы нєтижесі процесін
суреттеу,- деп ... ... И.П. ... [ 24, 7 ... ... ... ... дегеніміз- оќыту
‰рдісін жобалау, ±йымдастыру мен ж‰ргізудіњ ойластырылѓан
моделі», - деп т‰сіндіреді.
Ал, Н.Е. Щуркова педагогикалыќ технологияны тек ќана тєрбиелік
ж±мысќа ... ... жєне ... ... ... ењбекті аныќтайды десе, енді біреулер
педагогикалыќ технология-б±л педагогикалыќ іскерліктіњ
жетістігіне жеткізетін ѓылыми жобалау жєне ... ... де, ... ... ... мен ... ... оныњ мєні т‰рліше
ќаралатындыѓы, жоѓарыда кµрсетілген аныќтамалардан
аныќ ањѓаруѓа болады. Педагогика- лыќ технологиялар
тарихын, оныњ пайда болуын жєне мањызды ... ... ... ... ... ... Ѓалымдардыњ тарихи-педагогикалыќ зерттеулерін
талдау педагогикалыќ технологияныњ бірнеше ѓасырлар бойында
ѓылыми пікірталастыњ басты нысаны болѓанын ... ... ... ... технология мєселесіне
арналѓан П.Я. Гальперин, В.В. Давыдов, В.М. Кларин,
Ж.А. Ќараев, Т.Т. Галиев сынды ѓалымдардыњ ... ... ... ќ±ралдардыњ кµмегімен оќыту деген
±ѓымнан бастап педагогикалыќ технологияны ѓылыми т±рѓыдан
±ѓынуѓа дейін т‰рліше пікірлер айтылѓан.
Ќоѓам дамуы алѓа ілгерлегелі, білім беру ... да ... ... ... ... ... осы жања ... бойынша дєріс беруде.
Б‰гінгі тањда ѓылыми єдебиеттерде елуден астам педагогикалыќ
технологиялар ќолданылып ж‰ргендігі мєлім. Білім беру
саласындаѓы педагогикалыќ технологиялар мыналар: сын
т±рѓысынан ойлау технологиясы, ... ... ... ... ... ... оќыту технологиясы, дамыта оќыту технологиясы,
ќашыќтыќтан оќыту технологиясы, дєст‰рлі педагогикалыќ
технологиялар, ±жымдыќ оќыту технологиясы, ізгілендіру
технологиясы, топтыќ технологиялар, модульді оќыту
технологиясы, т±лѓаѓа баѓдарлы ... ... ... ... жања ... ... ... ‰шін жања технологиялар
керек – аќ. Жањалыќты мењгеру мен ж‰зеге асыруда д±рыс
т‰сінбеушілік ±йымдастырушыѓа єрт‰рлі кедергі жасайтыны
белгілі. Сондай ... бірі оќу мен жазу ... ... ... дамыту жобасы.
Сын т±рѓысынан ойлауды дамыту баѓдарламасы єлемніњ ... ... ... ... ... ... ењбегі
деп т‰сінуіміз керек.
Б±л баѓдарламаныњ маќсаты:
- Барлыќ жастаѓы, соныњ ішінде бастауыш ... ... ... ... т‰сінікке сыни т±рѓыдан ќарап, екі ±йѓарым бір
пікірдіњ біреуін тањдауѓа, сапалы шешім ќабылдауѓа ‰йрету. [32,
24 ... осы ... ... «сын ... ... шолу ... маѓынасын ашайыќ. Жалпы алѓанда,
б±л технологиялар оќу-тєрбие ‰рдісінде ќолдану аясын
тапќанмен, олардыњ єрќайсыныњ µздеріне тєн ќолдану
ерекшелігі, єдіс-тєсілдері бар.
Сын т±рѓысынан ... ... ... ... Л.С. Выготскийдіњ, Ж. Пиаже, Д. Дьюидіњ идеялары
алынѓан. Б±л технологияныњ авторы - Ч. ... К. ... ... ... А. ... Куртис сынды шетел єдіскерлері. Б±л
жобаны насихаттаушылардыњ бірі Ќазаќстандаѓы Соростыњ
Демократиялыќ Білім беру орталыѓыныњ атќарушы
директоры С. Мирсеитов.
Сын т±рѓысынан ойлау жобасы біздіњ елімізге ... ... ... ... « Сорос – Ќазаќстан» ќоры арќылы
келген. Сын т±рѓысынан ойлау – оќушылардыњ ж±мысты д±рыс
±йымдастырѓан жаѓдайда µз даму дењгейіне ... ойы ... бір ... ... ... ... ... еш келмейтін ойлаудыњ ‰ш т‰рі – ол
шыѓармашылыќ немесе кµкейкесті ойлау. Сонымен сыни ойлау
тµрт ... ... сыни ... ... ... жєне жеке ойлау болып
табылады. Егер ойлау µзіндік ... ие ... ѓана ... ... ... ... сыни т±рѓыдан ойлаудыњ соњѓы емес, бастапќы
пункті болып табылады.
‡шіншіден, сыни т±рѓыдан ойлау с±раќтар ќойып, ... ... ... мєселені аныќтаудан басталады.
Тµртіншіден, сыни т±рѓыдан ойлау кµњілге ќонымды дєлелге
±мтылады.
«Сыни ойлауѓа келсек, б±л – американдыќ ... ... ... ... ... ... жоба, оныњ т±тас
ќ±рылымы болѓандыќтан технология деуге негіз бар. Сыни ойлау не
маѓына береді? Ол ... ... ... thinking» дегенініњ
тікелей аудармасы. Яѓни б±л сынау деген сµз емес, одан да
ауќымды терењ, сыни ... ... ... орта, аќпарат
єлеміне, µзіне, µзініњ іс - єрекетіне, µзініњ дербес,
интеллектуалдыќ оќытудан айырмашылыѓы – теориялыќ
білімініњ µте аздыѓы, оныњ есесіне µзіне тєн ... ... єр ... сай єдіс – тєсілдер, стратегиялар, яѓни
оќыту ‰шін м±ѓалімге наќты ... ... ... ... ... ... ... ±мытып ќаламын, кµрсетсењ
есімде ќалар. Істеуін кµрсетіп берші, ‰йреніп аламын». Яѓни б±л
баланыњ ынтасын жетелеу арќылы оќыту, ‰йрету ќажет ... ... ... ... жобасы дегеніміз не? Сын т±рѓысынан ойлау
технологиясы - µте к‰рделі ойлау процесі, б±л процесс
мєліметтердіњ ќабылдауынан ... жєне ... ... Б±л ... ... ... ... ж±мыс жасауын жєне барлыќ ауызша жєне
жазбаша сµйлеу даѓдыларын дамытады.
Б±л технологияныњ басты міндеті – оќушылардыњ сын т±рѓысынан
ойлау ќабілеттерін дамыту, оќу ... ... ... Ал сын т±рѓысынан ойлау
технологиясыныњ тиімділігі – біріккен іс-єрекетті
±йымдастыру, оќушылардыњ сын т±рѓысынан ойлау мен жазу
даѓдыларын ќалыптастыру.
Сын т±рѓысынан ... ... ... ол ... ... яѓни ... сын т±рѓысынан ойлап, дєлелдеудіњ, ой - µрісін кењейтудіњ,
еркін ойлаудыњ, шыѓармашылыќ ... ... бір ... ... ... кез ... ... емес, оны жан-жаќты терењ
зерттеу, талдау, баќылау жасау ‰рдісі болып табылады. ... ... жай ... ... шындалѓан ойлауды
ќолдану.
Сын т±рѓысынан ойлау – шыњдалѓан ойлау, кез келген даму
дењгейіне байланысты мєселелерге сыни кµзбен ќарау:
к‰рделі мєселерді ... аса ... ... ... сыни ... ќарау.
‰йрету мен ‰йрену бірлігінен, ‰йренудіњ сеніміне негізделген
ќ±рылым.
Сын т±рѓысынан ойлау технологиясы - оќушыларды жања аќпаратќа,
мєліметке сыни ... ... ... ... ... ќабылдаушы
ретінде ќарастыратын педагогикалыќ технология. Б±л технология
мынандай ‰ш кезењнен т±рады:
1. ... ... ... ... Ой ... ... ояту кезењінде єрекеттіњ танымдылыќ т‰рлері
орын алады. Б±л оќушыны µз білімін талдап, жања таќырып
бойынша ойлауѓа белсендіріледі. Яѓни оќушы ... ... µз ... ... бар ... жања ... ... Маѓынаны ажырату кезењінде іс-єрекеттіњ барлыќ т‰рлері
ќамтылады. Яѓни оныњ жања таќырыпќа кµшуі, оны зерттеуі,
оќуы, жазуы, тєжірибе жасауы.
3. Ой ... ... ... оќып білгендерін,
‰йренгендерін топтайды, белсенді т‰рде µз
±ѓымдарын жањамен ±штастырып ќайта ќ±рады.
«Сын т±рѓысынан ойлау» кез ... ... ... ... ... ... ... баќылау, талдау жасау ‰рдісі, яѓни
оќушылардыњ оќу мєселелерін шешу барысында мењгерілген жања
білімдерді µздігінен табуы.
Сын ... ...... ... ... ... ... сыни т±рѓыдан ойлау арќылы мемлекеттік стандарт
дењгейінде игеруге ќол жеткізу.
Петропавл ќалалыќ классикалыќ гимназиясыныњ ... ... Ѓ. ... «Сын ... ... дегеніміз –
адамныњ т‰сіну ќабілеттілігі, µзініњ білетіні мен ойын саралай
білуі», - деп аныќтама берген.
Б. ... ... атты ... RWST СТО – б±л:
Негізгіні кµрсету, еркін тыњдау, µзара т‰сіністік, топпен
талќылау, ізденіс, µзіндік ж±мыс, жеке ... ... ... соњѓы нєтиже деген тоќтамѓа келген. [ 29, 288
б.].
1.2. «Сын т±рѓысынан ойлау» технологиясыныњ ... ... ... ... ... ... 8 ... беру ж‰йесініњ басым міндеттерініњ бірі – оќытудыњ
жања технологиясын енгізу, білім беруді аќпараттандыру,
халыќаралыќ ... ... ... ... ... атап кµрсеткен. Осыѓан орай, Ќазаќстандаѓы мектептердіњ
басым кµпшілігі осы жања технологиялар бойынша оќытуда. Кез
келген технологияны ... ... ... бар. енді мен сын ... ... ... шолу жасап, тоќталып µтуді
жµн санадым. Жалпы ењ алдымен «стратегия» деген сµздіњ пайда
болу генезисіне т‰сінік бере кетелік.
М±ѓалім стратегияны, оны пайдалану ... ... ... м‰мкін емес. Сабаќта стратегияларды орынды
пайдалану, д±рыс ж‰зеге асыру м±ѓалімніњ шеберлігін
танытады. Стратегияларды білу жєне оны ќолдану дегеніміздіњ
µзі бір басќа. ... ... ењ ... ... стратегияларын м±ќият зерттеп,
талќыѓа салуы крек. Ол дегеніміз не? Ќандай стратегиялар бар,
олар ќалай ќолданылады, сабаќтыњ ќай жерінде ќолданылады, ... ... ќай ... ... мол. Осы ... ... бергенде ѓана, оны тєжірибемен ±штастыруѓа
болады. Кез келген м±ѓалім оќу-тєрбие ‰рдісінде оќытудыњ
сын т±рѓысынан ойлау технологиясын пайдаланудыњ педагогикалыќ
шарттарын ... ... Яѓни мен мына ... басшылыќќа
алдым:
- «сын т±рѓысынан ойлау» технологиясыныњ стратегиялары туралы
білім;
- стратегияныњ ќажеттілігі;
- «сын т±рѓысынан ойлау» технологиясыныњ стратегияларын мењгеру;
- пайдалану жєне білім ... ... ... тєжірибе алмасу;
- стратегияныњ тиімді жолдарын ќарастыру;
- стратегияныњ нєтижесініњ болуы;
- жањалыќтыњ µмір ... ... ... ... ... жобасыныњ мынандай стратегиялары бар: ой
ќозѓау, талќылау, шыѓу параѓы, негізгі идеяны суреттеу,
галереяны шарлау, топтастыру, болжау, оќырманныњ жауабы,
ќос жазба к‰нделігі, еркін суреттеу, ... ... ... жіњішке-жуан с±раќтар, венн диаграммасы, бірлесе оќу,
координаттар, ББ‡, торлы талќылау-пікірталас, концептуалды
кесте, Т кестесі, кењ кµлемді лекция, біреу топта-ќалѓаны
ќонаќта, сауаттылыќты ашатын хаттар, ... ... блум ... еркін жазу, кубизм, 5 жолды µлењ,
6 неге? ойлан-ж±птас-пікірталас, ЖИГСО-1, ЖИГСО-2, ... ... ... ‰ш ќадамды с±хбат, кезекпен ќайталау,
5 минуттыќ эссе, аквариум, ... ... ... ... ... ‰лгілері, баѓалау портфелі,
соњѓы сµзді мен айтайын, РАФТ, екі ... ... ... ... ... оќытудыњ н±сќауы, автордыњ орындыѓы,
жолаушыныњ ќойын дєптері, сурет салу, ќарама-ќайшы элементтер,
кµрнекілік. Сын т±рѓысынан ойлауды ‰йрету жењіл ... сын ... ... ... ... мен ... бар. Сабаќта ќолданылатын
єдістер сын т±рѓысынан ойлауды дамыту жобасы бойынша
стратегиялардыњ ќ±рылымы, сабаќќа дайындыќ, ... ... ‰й ... ... ... стратегияларѓа
бµлінеді. Солардыњ бірнешеуініњ ж‰ргізу єдістемесін
назарларыњызѓа ±сынамын.
Топтастыру немесе ойды жинаќтау єдісі оќушыларды еркін ойлауѓа
жєне таќырыпты ашыќ талќылауѓа баѓыттайтын ... ... ... ... ... ... біріктіру
‰шін ойды дамытып жетілдіруге ќажетті ќ±рылымдарды
тудырады. Б±л адам ... ... ... ... ... ... ... Топтастыру- ойды, идеяны жинаќтау, яѓни б±л
сонымен ќатар оќыѓан нєрселерді жинаќтап, беретін
ќорытындылау ќ±ралы. Б±л - ... ... ... ... жазу ісінде
белсенділік танытуѓа ќолданылатын єсерлі ќ±рал.
Кµбінесе, б±л ... µз ... ... (µз ... бір ... ... т‰сінігін немесе сенімін
білуге кµмектесетін стратегия. Топтастыру - ... б±л ... ... ... жєне ... ... Ол ... шыњдайтын идеяларды
байланыстыратын бірнеше ќ±рылымнан т±рады. Б±л
стратегияныњ т‰сіндірмесі мынандай: кілтті сµзді ортаѓа жазу.
Ол таќырып болуы да м‰мкін. Керекті уаќыт ... ... ... ... ... ... ... шешім ќабылдамау. Б±л єдіс кµбінесе ќызыѓушылыќты
ояту жєне ой толѓаныс кезењінде ж‰зеге асырылады.
Топтастыру – ќарастырылып отырѓан мєселе ... ... ... ќаѓазѓа т‰сіру. Тоќтаусыз, шектелмей жаза беру,
содан кейін классификациялау арќылы ішкі байланысын аныќтау,
білімніњ желісін немесе торын ќ±ру осы ... ... ... 287 ... ... стратегиясы – аќпаратты жинаќтау
ќабілеттілігі, аз ѓана сµзбен к‰рделі ойын,
сезімін, ‰мітін білдіру. Бесжолдыќ µлењ таќырыпты ... ... ол ... ... жєне ... сµзбен кµп ойды білдіретіндігін талап етеді. Б±л стратегия
мынандай жолдардан т±рады:
1 - жол- ... ... бір сµз (зат ... – жол екі сµз, ... ... ... (сын ... – жол- ‰ш сµз таќырып бойынша іс-єрекет,
4 – жол- таќырыптаѓы сµзден т±рады, яѓни зат есімге маѓыналас
сµз,
5 – жол- ... ... ... бір сµйлем.
«Кубизм» стратегиясы да оќыту стратегиясына жатады. Кубизм
таќырыпты т‰рлі ќырынан ќарастыруѓа ... ... ... ... оќу ... ќатар ж‰реді. Б±л єдіс мына ж‰йе
бойынша ж‰зеге асырылады: суреттењіз- салыстырыњыз-
зерттењіз- ойыњызды айтыњыз- ќолданыњыз- ... ... ... ... ... стратегиясында
кубиктіњ єр ќырына сµз орына шартты белгілер немесе
суреттер ќолданылады. «Кубик» деген б±л жаѓдайда
фигураныњ атауын емес, оќытудыњ ... ... ... танудыњ, таќырыпты ашудыњ жол
кµрсеткішін, алгоритімін бейнелейді. Геометриялыќ фигура
ретінде кубиктіњ алты ќыры бар. Єр ќыр таным єрекетініњ бір
сатысына сєйкес ... ... – ќыр. ... ( ... еске ... Б±л ... оны ... тануѓа болады).
2 – ќыр. Салыстырыњыз. ( Объектіні немесе ... ... – ала ... ... сипаттама жасалады.
Салыстыратын объектілердіњ ортаќ сипаттары мен
айырмашылыќтары болуы ќажет ).
3 – ќыр. Ассоциация ќ±ру. ( ... ... осы ... ... туѓызатынын аныќтањыз ).
4 – ќыр. Талдау жасањыз. ( Ќ±рамдас бµліктерге бµліњіз,
ќ±рылымдыќ байланысты аныќтањыз, оныњ ќалай ... ... ).
5 – ќыр. ... ( Б±ны ... ... болады ? Осы жµнінде
ойыњыз ? ).
6 – ќыр. Дєлелдењіз. (Ќолдау – ќолдамау туралы ойыњызды
білдіріњіз. Б±л зерттелген объектіге баѓа ... ). [28 , 26 ... ... ... – ќызыѓушылыќты ояту кезењінде
ќолданылады.
«5 минуттыќ эссе» - ... ... даму ... ... ... - б±л жеке ... тєн ... жєне
артыќ ерекшеліктері бар екі пунктті салыстыру ‰шін
ќолданылады.
«Еркін жазу» - оќушылардыњ ќабілет ерекшелігіне, психикалыќ
жаѓдайына тікелей єсер ететін стратегия. Б±л стратегия ойды
ж‰йелеп, ... ... ... Яѓни ... 5 ... ... тапсырма бойынша ойларына келген
пікірлерін жазады, оны µзініњ ... ... ... жєне ... ... ... м±ќият
тыњдап отырып, с±раќ ќояды, талќылайды жєне баѓалайды.
«Кµрнекілік» стратегиясы – баланы ойландырып сµйлету, ... ... ... ... ±стату.
«Ќарама – ќарсы элементтер» стратегиясы – шыѓармада екі
кейіпкердіњ ќарама – ќарсы ќасиеттерін сипаттауѓа
кµмектеседі.
«INSERT» стратегиясы – оќушылардыњ оќыѓанын т‰сінуге, µз ойына
басшылыќ ... µз ... ... ... ... ... белгілер арќылы оќытылады жєне оќушылар материалды
немесе жања ... µз ... ... ... - егер ... ... берілген мєлімет таныс болса, сол
т±сќа осы белгіні ќояды.
«+» - б±л мєлімет оќушы ‰шін ... - б±л ... ... ... ... емес деген сµз.
«?» - б±л жердегі мєлімет оќушы ‰шін т‰сініксіз, с±раќ ... ... ... ... – б±л єдіс ... ... ... тілін дамытады. Оќушылар кµптеген
ќ±былыстарды кµріп, оны ой таразысына салуѓа ‰йренеді.
Онда ќолданылатын с±раќтар:
- Не елестеттіњіз ?
- Нені байќадыњыз ?
- Неге ... ... ... ... ...... ... шыњдау,
суреттеген оќиѓаны немесе ќ±былысты еркін айтып беру ‰шін
жєне олардыњ ... ... ... стратегия. Мына
с±раќтар негізінде ж±мыс талданады:
- Идеялар ќайдан келді ?
- Ќаламды кім ±стады ?
- Суретті кезекпен салдыњдар ма?
- ... келу ... ... Жања ... сабаќтыњ дєст‰рлі єдіс-тєсілдермен
ж‰ретін сабаќтан айырмашылыѓы.
Оќытудыњ кез келген жања технологияларыныњ бір-бірінен
айырмашылыѓы жєне ±ќсастыќтары да болады. ... ... ... ... ... ... тиімділігін айќындау, дєст‰рлі сабаќтардан ерекшелігін
аныќтау, ќандай жолмен берілген сабаќтыњ нєтижесі жаќсы
екендігін ... ... ... ... ... ... ХХІ ... басындаѓы ±лттыќ ойшылдарымыздыњ
бірі Ж‰сіпбек Аймауытов: «Сабаќ беру – ‰йреншікті жєй ѓана
шеберлік емес, ол- ... ... ... ... ... [4,
31б.]. Осы айтылѓан сµздіњ µзінде дєст‰рлі тєсілмен ж‰ргізілген
сабаќтан, жања єдістерді ... ... ... да ... ... ... оќытуды да жоќќа
шыѓаруѓа болмайды Себебі, оныњ да берер жемісі мен жењісі
бары аныќ. Ењ ... ... ... ынта мен ... ... «сын ... ойлау» технологиясыныњ жетістіктеріне
тоќталып µтейік:
Оќушылардыњ µз беттерімен ізденуі;
Ойын жинаќтауы;
Жања аќпарат алуы;
Ќарым – ќатынас жасауѓа ‰йрену;
Ойды ж‰йелі айтуы;
Ой бµлісуі;
Шыѓармашылыќпен ж±мыс жасауы.
Осы жетістіктерге ќол ... ... мына ... ... ... Сын ... ... тудыру ‰шін уаќыт беру арќылы
м‰мкіншілік беру;
2. Оќушыларѓа ойлануѓа р±ќсат ... ... ... мен ... ... ... оќушылардыњ белсенді іс-єрекетін ќолдау;
5. Сенімділік (Егер оќушы ќолайсыз жаѓдайѓа тап болса, єжуаѓа
айналдырмау. Єр оќушыныњ жасаѓан ... жєне сын ... ... ... ... Сыни ... ... баѓалау;
7. Іспен айналысу;
8. Ќ±рметтеу (м±ѓалімді сыйлау, жолдастарыныњ пікірін ќ±рметтеу,
біреудіњ сµзін бµлмеу);
9. Білім алысу;
10. Тыњдасын (оќушылардыњ ойын, ‰нін тыњдау, естуге ... ... ... ... ... оларды к‰нделікті
сабаќта ќолдану арќылы ѓана жоѓары кµрсеткішке ќол
жеткізуге ... ... ... сын ... ... ... ... ж‰йесінен ерекшелігі неде?
деген сауалѓа жауап іздеп кµрелік. Жања технологиялыќ сабаќтыњ
дєст‰рлі єдіс-тєсілдермен ж‰ретін сабаќтардан айырмашылыѓы,
ерекшелігі мынада:
1. Оќу ќызыметініњ тµрт ... де ... ... ... ... ... ... пєннен терењ білімділігін дамытады;
3. ¤з ойын наќты да жинаќы жеткізу шеберлігін дамытады;
4. Пєнге ќызыѓушылыѓы артады;
5. Ойлау ќызметініњ белсенділігі артады;
6. Сыни ... ... ... ( зерттеу даѓдысы,
±йымдастырушылыќ даѓдысы) ќалыптасады;
7. Білім кµздерімен ж±мыс жасау даѓдысы (кітапхана да
картотекамен, оќу єдебиеттермен, ... ... ... ... ... ... ... µз т±жырымын жасауѓа,
µзіндік баѓа беруге, µзін-µзі тануѓа ... ... ењ ...... ... оныњ ... ... ењ негізгі – компонент, ол нєтижеге жетуді
айќындайдй;
10. Диагностикаѓа негізделген болжамды маќсаттар наќты ... Сол ... єдіс – ... ... ... ... емес, оќу ‰рдісініњ жобасы талап етіледі;
12. М±ѓалім іс-єрекеті емес, оќушы іс-єрекеті алдыњѓы ќатарѓа
ќойылады. Сол арќылы нєтижеге жету жобаланады;
13. Оќушымен субъект ... ...... ... орай да ... ... ... кемшілігі басым
екеніне кµз жеткізуге болады. Сонымен, дєст‰рлі оќыту
дегеніміздіњ µзі не? 17 ѓасырда чех педагогы Я.А.
Каменский ... ... ...... ... ... ... кењ танымал, сонымен ќатар осы к‰нге дейін єлем
мектептерінде ќолданылып келеді. Б‰гінгі тањда оќытудыњ б±л
т‰ріне «дєст‰рлі оќыту» аныќтамасы ќолданылып ж‰р. Дєст‰рлі
оќытудыњ ... ... ... ... оќушылардыњ таным ќабілеттері жєне жас мµлшері шамамен бір
дењгейді ќ±райды;
- сыныптаѓы оќушылар ќ±рамыныњ єр кез т±раќты болуы;
- сыныптаѓы сабаќ ортаќ ... ... мен оќу ... ... ... ... ... оќытудыњ негізгі бірлігі – сабаќ. Сабаќ бір ... ... ... ... ... ... ... т‰сіндіріледі.
Оќушылар сол таќырып бойынша білім, білік, даѓдыларын игеру
маќсатында ж±мыс істейді;
- оќытуды ±йымдастыру тек м±ѓалімніњ басшылыѓымен ж‰ргізіледі.
М±ѓалім µз пєні ... ... жєне єр ... оќу ... ... Оќу жылыныњ соњында оќушыларды
келесі сыныпќа кµшуге шешім ќабылдайды.
Дєст‰рлі оќыту технологиясы негізінен тµмендегідей маќсаттарды
ќ±райды:
1. Білім ... ... ... ... игеру;
2. Ѓылыми кµзќарастыњ негіздерін ќалыптастыру;
3. Єр оќушыны жан – жаќты жєне ‰йлесімді дамыту;
4. Адамзаттыњ жарќын ... ... ... Ой мен дене ... ... ... білімді, саналы
адамдарды тєрбиелеу.
Осындай маќсаттарды алѓа ќойѓан оќыту технологиясыныњ басты
міндеті µзіне тєн ќасиеті бар жеке т±лѓаны тєрбиелеу.
Дєст‰рлі оќытудыњ маќсаттарыныњ мазм±ны жеке ... ... ... ... ... ќалыптастырып,
мењгертуге баѓытталѓан. Б±л технологиямен оќытќан
мектептер жеке т±лѓаныњ мєдениетінен, дамуынан,
сезімінен білімін жоѓары ќояды. Оќыту тєрбиеден жоѓары
т±рады. Оќу мен ... кµп ... ... ... ... ... арасында болатын ќайшылыќтарды олардыњ
пікірімен санаспай, тєрбиеші шешеді.Осы орайда, дєст‰рлі
оќытудыњ кемшілігіне тоќталып µтелік:
а. Оќушы рµлі ... яѓни ол ... ... ... ... орта дењгейдегі оќушыѓа баѓдарланѓандыќтан,
одан жоѓары жєне тµмен ќабілетті оќудыњ енжарлыѓы артты;
є. ... ... ... ал ... ... ... ... М±ѓалімніњ беделі басымдылыќ танытады.
М±ѓалімніњ айтќаны ‰немі д±рыс би ретінде болуы,
баќылаудыњ орталыќтандыруы, орташа оќитын оќушыѓа
баѓытталуы оќу ... ... ... ... тек ‰й ... орындауѓа баѓдарланады;
г. Оќушыныњ µзін-µзі баѓалауына жол берілмейді;
д. Оќыту ... ...... єдіс ... Білімді игеру єдістемесі ретінде дайын білімді
хабарлау, ‰лгі бойынша оќыту, бµлшектен б‰тінге индуктивтік
логикасы, механикалыќ есте саќтау, сµз ж‰зінде баяндау болады.
Оќушы рµлі ... ... ... кері ... ... ... М±ѓалім мен оќушы арасында шыѓармашылыќ ењбек болмайды;
з. Сабаќ уаќытыныњ д±рыс бµлінбеуі;
е. Оќушылар бір-бірімен ќарым – ќатынас жасамайды;
л. Оќушы белсенділігініњ нашарлыѓы;
м. ... ... ... ... берілген уаќыттыњ аздыѓы;
р. Бірлескен оќу єрекеті, ±жымдыќ оќыту ... ... жєне жања ... ... ... ... ... ќызметтері ќандай? Олардыњ арасында кері
байланыс бар ма?
Дєст‰рлі оќыту да ењ басты рµлді м±ѓалімдер ќауымы иеленсе, ал
оќушы орындаушы рµлін атќарады. ... ... ... Ал, оќушы тек ќана, м±ѓалімніњ айтќанын б±лжытпай
орындайды, жазады, ќайтадан ... ... ... ... ... ... М±нда м±ѓалім мен
оќушы арасында авторитарлы ќарым – ќатынас белењ ... ... ... µз ... орындатады. Оќушы м±ѓалім
жетегінде ж‰реді. М±ѓалім жања сабаќты т‰сіндіреді,
бекітеді, бекітуге тапсырмалар береді, яѓни оќушыѓа
берілетін білім дайын к‰йде беріледі. Оќушыныњ дамып,
ќалыптасуына ешќандай ... ... ... ... ... шыѓарады. Себебі, оќушы білімді µз бетімен ізденіске
т‰сіп, мењгерген жоќ. Сондыќтан, оќушы білімі жаттанды,
яѓни тез ±мытылып ќалады. ¤йткені, ... ... ... ... барысында орындалатын іс-єрекеттер шектелген,
т‰рленбеген. Сабаќ бір сарынмен ... ... ... ... ... ... тµмендейді. Себебі, оќушы
тек м±ѓалімніњ жетелеуіне мойын с±нып кеткендіктен, м±ѓалімніњ
кµмегінсіз ізденіске ... Егер бір ... туып ... да, ... ќиыншылыќќа тµтеп бере алмайды. ¤йткені, ол
µз бетімен шешім ќабылдап ‰йренбеген.
Кењес µкіметі кезінде мектептер ‰шін ѓылыми ... ... ... ... ... Єлі ... ... кµбейту, жетілдіру µз мањызын жойѓан жоќ. Біњлім
оќушылыќ, рухани адамгершілігін дамытуѓа емес, ойлай
білетін жеке т±лѓаѓа баѓытталѓан. Оќулыќтардыњ
мазм±нында эстетикалыќ, рухани тєрбиеге аз ... ... мен ... ќарамастан дєст‰рлі ж‰йе
бірізділіктен ауытќи алмай отыр. Типтік оќу жоспары оќу
министрлігінде жасалынып, барлыќ мектептерге ортаќ болып
бекітіледі. Базисті оќу жоспары ... ... ... тек белгіленген оќу пєндерін ѓана
оќиды.
Дєст‰рлі оќытудыњ негізінде беделдік педагогикасы жатыр. Оќыту
баланыњ ішкі жан д‰ниесімен нашар байланысќан. Оќушылардыњ
ќажеттіліктері мен ... ... жеке ... ... ... аз ... ... оќытуда оќыту ‰рдісі µзіндік іс - єрекеттіњ, шешімніњ,
жоќтыѓымен, оќушыныњ оќу ењбегіне ... ... ... ... іс- ... ... µзіндік
маќсат ќою жоќ, маќсатты м±ѓалім ќояды. Іс - єрекетті
м±ѓалім оќушы тілегін ескермей-аќ ... ... іс - ... ... ... м±ѓалім
немесе басќа ‰лкен кісі ќателіктер мен кемшіліктерді
кµрсете отырып, баѓалайды. Осындай жаѓдайда ж‰ргізілген
оќу баланыњ сабаќќа деген ынтасын ... ... ... итермелейді.
Дєст‰рлі оќытудыњ мектеп тєжірибесінде баѓалаудыњ дєст‰рлі
ж‰йесініњ жаѓымсыз ... да ... ... ... µзі ... жол ... ... баѓалау кµп жаѓдайда
м±ѓалімніњ оќушыѓа психологиялыќ жєне єлеуметтік басымдылыќ
кµрсететін билік ќ±ралы болып табылады. Танымдыќ іс - ... ... баѓа жеке ... ... ... ... жєне ... бµледі. «Орташа
оќитын» немесе «‰лгерімі нашар оќушы» деген атаулар
баланыњ оќуѓа ќызыѓушылыѓын, ынтасын ... ... болу ... ... ... µзініњ ќанаѓаттанарлыќ,
орташа баѓалары бойынша білімніњ, ќабілеттіњ, соњынан
т±лѓа ретінде толыќ ... ... ... ... ... ... ќалѓан оќушылардыњ таѓдырларына
кері єсерін тигізіп, тіпті кейбіреулері оќуды тастап, ‰лкен
єлеуметтік мєселені тудырады. Оќушы мен м±ѓалім, м±ѓалім ... – ана, ата – ана мен ... ... ... тартыстар
пайда болады.
Дєст‰рлі оќытудыњ тиімді жаќтары:
- оќытудыњ ж‰йелігі;
- м±ѓалім тарапынан оќу материалыныњ, ж±мыс формасыныњ белгілі
бір тєртіп бойынша ... ... ... берілуі;
-жоѓары дењгейдегі ±йымдастыру;
-жеке, топтыќ, фронтальды оќыту формалары;
-м±ѓалімніњ ‰немі эмоционалды ыќпал етуі;
-жалпылап ... ... ... ... сын т±рѓысынан ойлау технологиясымен ж±мыс істеу ‰рдісі
керсінше, кері байланысќа негізделген. Онда оќушы ќ±ќыѓы
жоѓары ... ...... ... ... оќушы - іздеуші, ізденуші. М±нда
м±ѓалім тек ќана сабаќќа ... ... жєне сол ... ... ... Ал ... ... кезењдерінде
оќушы рµлі басымдылыќ танытады. М±ѓалім тек жетекші ретінде
ѓана сезінеді. Ал, оќушы µз ойын, пікірін, кµзќарасын
айтуѓа, оны ... ... ... ешкімніњ пікірі
жоќќа шыѓарылмайды. Єр оќушыныњ айтќаны, дєлелдегені
тыњдалып, есепке алынады. ... ... ... ... ... ... ... арќылы беріледі.
Оќушы µзі ізденеді, шешім ќабылдайды, басќаныњ жауабымен
салыстырады. Осыныњ нєтижесінде µзі білмейтін
аќпараттарѓа тап болады, оны ... к‰ш ... ... ... ... ... жолдарын
ќарастырады, ж±мыс жасау барысында бір – бірімен тіл
табысуды, келісімге келуді ... єр ... ... ... ... жасауѓа ‰йренеді. Ењ
бастысы оќушы µз ісіне маќсат ќоюды жєне оны ... ... ... ... ... ... ... оќушыны
негізгі идеяѓа єкеледі. Ал оќушы сол идея тµњірегінде µздерініњ
зерттеу ж±мыстарын ж‰ргізеді.
2. АНА ТІЛІ САБАЌТАРЫНДА ОЌУШЫЛАРДЫЊ ТІЛІН ДАМЫТУДЫЊ ЄДІСТЕМЕЛІК
НЕГІЗІ
2.1. Сын ... ... ... ... арќылы тіл дамытудаѓы
озат ±стаздардыњ іс-тєжірибесіндегі кµрінісі
Уаќыт жылжыѓан сайын оќыту ‰рдісін жетілдірудіњ жолдары мен
єдістері ‰немі жањаруда. ... ... сай ... ±рпаќ оќытып шыѓару – ±стаз ќауымыныњ алдында
т±рѓан ... ... Б±л ... єр ... ... ... ... ±стаздардыњ іс-тєжірибелерін жиі пайдаланып, оќыту мен
тєрбиеніњ µтімді т‰рлерін тєжірибеге енгізіп отыру
ќажет-аќ. Сол ... сын ... ... ... ... ... ... байланысты ж‰ргізілген
ж±мыстар жайлы жарияланѓан ‰лгілі ±стаздардыњ озат
тєжірибелеріне тоќталуды жµн санадыќ.
Петропавл ќаласындаѓы ќалалыќ классикалыќ ... ... ... Ѓ. ¤мірбекова «Ана тілін неге алдым?» дегенге
былай деген: « Оѓан себеп біздіњ ќала ... ана ... ... ... ... ... дамытамын деген ой мазалайды. Бала тілі
сµйлей білсе, сµздіњ маѓынасын, оныњ тіркесін т‰сінсе ѓана
дамиды». Осы мєселені шешу жолында Ѓ. ¤мірбекова ... ... ... ... ала ... оларды
шешудіњ жолдарын, тиімді єдіс-тєсілдерін іздестірген. Ол µзініњ
зерттеу ж±мысын мынандай тµрт бµлімге бµлген:
1. Ана тілін неге алдым ?
2. Жања буын ... (ана ... нені ... ?
3. ... ... ... ?
4. Ќалай берем ?
М±ѓалім сабаѓында ассоциация, т‰ртіп алу кестесін пайдаланѓан.
1. ¦йымдастыру кезењі.
Танымдыќ ќызметтіњ мотивациясы. «Тау ішінде» єнін тыњдату.
Оќушыныњ сабаќќа ... ... ... Б±л єнді б±рын естідіњдер ме ?
- ¦нады ма ? ... ... ?
- ... ... біз сендермен Сєкен Сейфуллин туралы «Мєњгі
жасар µмір» деген ... ... ... - Балалар, мєтінніњ таќырыбы неге «Мєњгі жасар µмір»
деп аталды ? Ќане, кім ќалай ойлайды ?
М±ѓалім ... ‰ш ... ... мєтінді оќытќызды жєне єр топ
мєтіннен ±ќќандарын µз сµздерімен єњгімелеп берді.
Т‰ртіп алу ... ... ... ќайраткерлердіњ атын
дєптерлеріне теріп жазады жєне ‰йден ол есімдер жайлы
біліп келеді.
‡йге тапсырма: Мєтінді мазм±ндау. ... ... ... ... ... 31 ... ќаласындаѓы Ќ. Сыпатаев атындаѓы №7 техникалыќ
мектеп-лицейдіњ бастауыш сынып ... С. ... ... дамыту маќсатында «Бала М±хтар мен Абай»
мєтініне сабаќ ж‰ргізген. Маќсаты – мєтінді оќыту, мєтінмен
ж±мыс жасату арќылы оќушылардыњ тілін ... ... ... ... ... ... ... мына ребусты шешіп кµрейікші. Ќане, кім
тез шешер екен. (Шешуі: Бала М±хтар мен Абай).
- Ал, балалар, біздіњ ... жања ... ... ... ... таќтаѓа ќарайыќшы М±хтар, Абай деген
сµздер неге бас єріптен басталып т±р. (Оќушылардыњ
жауабын тыњдап, м±ѓалім µзі ќорытынды жасайды).
- Балалар, енді Абай мен ... ... 5 ... эссе ... ... жайлы бєріміз білеміз ѓой ?
Ой толѓаныс:
- Енді, венн диаграммасы арќылы Абай мен ... ... ... ... ... ... ... №17 орта мектептіњ бастауыш сыныптар
жµніндегі оќу ісініњ мењгерушісі Р. Ќ±ттыбаева «Ауыл
тањы» мєтінін оќыту барысында ой ... ... ... ... ... Сол сабаќтыњ бір ‰зіндісіне тоќталайыќ.
1. - Балалар, ауыл сµзін естігенде кімге ќандай ой келеді ?
(жеке – ...... ... - Ќане, ауыл тањы жєне ќала тањы дегенді ќалай т‰сінеміз ?
єркім б±л туралы не ойлайды, сол ... ... ... ... ойда отыр ?
Маѓынаны тани білу кезењі:
- Балалар, ана тілі дєптерлеріњді алып, инсерт кестесін сызамыз.
Сызып болсаќ, µз ... ... ... ... оќи отыра,
осы кестені толтырамыз.
- Енді мєтінді тізбектей оќимыз. Сыныпты топќа бµліп мєтінді
рµлге бµліп оќыту.
- Балалар, ... ... ... ... ... ... болдыњдар.
Енді, ауыл туралы пікірлеріњ µзгерді ме, енді ќалай
елестейді ? [51, 47 б.].
Алматы ќаласындаѓы Б. Соќпаќбаев атындаѓы ќазаќ орта мектебініњ
м±ѓалімі Ш. ... ... ... ... ... арќылы сабаќты хабарлаѓан. Себебі, ењ алдымен
оќушыныњ сабаќќа деген ќызыѓушылыѓын арттырып алмайынша,
µткізген сабаѓымыз жаќсы нєтиже бермейді. Ш. ... ... ... жобасыныњ топпен оќыту арќылы оќушы
тілін дамытуды кµздеген. Сабаќта ол оќушыларды ... ... ... ... єр бµлімді мазм±ндаттырып, мєтін
жайлы оќушылардан ойларын с±рады.
- ... ... ... бєріміз ±ќтыќ па ? Мєтін кім жайлы
екен ? Ендеше, ќазір бір топ ... ... ... ... топ Є. ... ... эссе жазамыз, ал
‰шінші топ автордыњ ойына ой ќосамыз, яѓни сендер осы
мєтінніњ авторы болсањдар ќалай жазар едіњдер ... бір ѓана ... ... ... ... атќарып, оќушы
тілін дамытуѓа, сµздік ќорын байытуѓа кµп ењбек еткендігі
байќалады.
Алматы ќаласындаѓы А. Ќарсаќбаев атындаѓы №41 орта ... ... ... ... ... оќыту барысында
мына кестені ќолданѓан.
Б±рынѓы білетін нєрсе.Мен ‰шін аќпарат.Мєтін
Негізгі ой.
Таќырыпты сипаттау.
Єњгімелеу мєтіні.Мєтін т‰рлері.
Пайымдау мєтіні.
Онда не ... ... ... - ... ... ... ањ ? ... жауабы
тыњдалады).
‡йге тапсырма: - Балалар, сендер ‰йден «Мейірімді ањшы»
таќырыбына шыѓарма жазып келіњдер.
Талдыќорѓан ќаласындаѓы Б. Жолбарыс±лы ... ... ... ... ... У. ... жыл бойы оќушылардыњ тілін дамытуда сын т±рѓысынан
ойлау жобасыныњ стратегияларын пайдаланып келеді.Соныњ
ішінде оќушылардыњ білімін жинаќтау, сµздік ќорын аныќтау
маќсатында 1 ... ана тілі пєні ... ... ... ... ... ... алдарыњызѓа ±сынып отырмыз.
1. Ќыс сµзін естігенде не ойлайсыњ, ойыњды жаз.
2. Ќыс таќырыбына шаѓын єњгіме ќ±р.
3. Жан±яны кімдер ќ±райды ?
4. Т‰лкі ... ... ?
5. Єнші ... ... ... ... туралы ертегі айт.
Шынын мєнінде де осы жоба бойынша ж±мыс ... ... ... жоѓарыда жазылѓан ‰лгілі ±стаздардыњ озат
тєжірибелері дєлел бола алады.
2.2. Стратегияларды ана тілі сабаќтарында ... ... ... дамыту жолдары
Ана тілі пєнін оќытудыњ сапасы мен маќсатын одан єрі жетілдіру
де б‰гінгі к‰нніњ ... ... бір туар ... ±лттыќ єдебиеті мен мєдениетініњ кµрнекті
ќайраткері Ж. Аймауытов ана ... ... ... жасайды: «Бала оќытуды тілден бастайды.
Бастауыш мектептіњ кµбінесе айналдыратын оќуы – ... ныќ ... ... ... ... ... тілді жаттыќтыру, даѓдыландыру керек. Єр
сабаќ, єр пєн бір ... ... хас ... ... ... тіл т‰зетуге, тіл сабаќтарыныњ міндетін атќаруѓа
тырысу керек. Бала сµйлегенде, жазѓанда, тілді д±рыс
ќолдандыруѓа - єр оќытушыныњ, єр мектептіњ ... ... ... ... ... ... сµзін ±ѓуѓа, µз бетімен жазуѓа, сауатты, д±рыс,
кµркем оќуѓа тµселдіру». Яѓни ана ... ... ... мєні
ерекше. ¤йткені, осы жобаныњ стратегияларын ќолдану арќылы
оќушылардыњ ой - µрісі ... ... ... ењ бастысы сµйлеу тілініњ дамып, жеке
мєтінмен ж±мыс жасауѓа м‰мкіндік мол. ... ... ... тіл ... ... ... т‰йсіну
жєне‰йрену жолымен білімін молайтады. Оќушылардыњ
сµздік ќорын байытып, тілдерін дамытып, сµйлеу, жазу
мєдениетін кµтеру ‰шін оќытудыњ жања жобасы – «сын
т±рѓысынан ойлауды» ана тілі ... µз ... ... – ‰здіксіз білім берудіњ алѓашќы басќышы, ќиын
да жауапты ж±мыс. Ењ бастысы, сол бастауыш мектеп балаѓа
белгілі бір білім беріп ќана ќоймай, оны ... ... ... оќу, ... ... ойын ... ... білуге, дєлелдеуге, сµйлеу мєдениетін
жетілдіруге, ж‰йелі, сауатты сµйлеуге баулиды. Сол
себепті, осы ќолданып отырѓан технологияныњ басты маќсаты ... ... ... оны ... ... ... ... тілдік ќорларын дамыту болып табылады. Ал,
шыѓармашылыќ дегеніміздіњ µзі – адамныњ µмір шындыѓында
µзін - µзі ... ... ... ... ...
шыѓармашылыќ баѓытта ж±мыс жасау, оќушылардыњ д±рыс,
сауатты, еркін сµйлеулеріне жаѓдай жасау.
Ќазіргі ќоѓамдаѓы єлеуметтік – ... ... ... ... жєне ... білімді талап етеді. Оќу
‰рдісін жандандыру ‰шін оќушылардыњ білім сапалыќ
дењгейін, ынтасын, ... ... ... ... жања ... ... ... Єдіс – тєсілдерді м±ѓалім ізденісі арќылы
оќушы ќабілетіне, ќабылдау дењгейіне ќарай іріктелініп,
ќолданылады да, ... ... ... ... 48 б. ]. ... сабаќтар м±ѓалімніњ ашќан жањалыѓы,
µзіндік ќолтањбасы, єдістемелік ізденісі, ќолданылатын
єдіс – тєсілдері арќылы ерекшеленіп, шєкірт ж‰регінен орын
алады.
¦лы педагог К.Д. Ушинскийдіњ сµзімен ... «... ...... тіл ... ... келсе, алдымен оныњ ой
ќабілетін дамытуы тиіс деген». Иє, єрине оќушы ойын
±штамай, оныњ тілін дамыту м‰мкін ... ... ... дамытуды – тіл дамытумен ±штастырып отыру керек. Оќушыныњ
ойы мен тілін дамытуда – сын ... ... ... ана тілі ... ... ... келген технология м±ѓалімнен терењ теориялыќ білім, ‰лкен
педагогикалыќ шеберлік, баланыњ жан д‰ниесін т‰сіне білетін
психолог болуды талап етеді», - деп Ж. ... ... 31 б.], ењ ... ... ... берілетін білімніњ
ќаншалыќты маѓыналы, мєнді, сапалы екендігіне кµз
жеткізіп алуы ќажет.Осыѓан орай, мен мына ... ... жања ... ќалай ќолдану тиімді,
ќандай стратегияны басшылыќќа алу керек, сабаќты
ж‰ргізуде ењ тиімді єдіс – тєсілдерді тањдау, ењ
бастысы осы ... ... ... ... ... ќандай, ќосатын ‰лесі бар ма ?
Б‰гінгі тањда ±стаз ќауымы оќушы тілін ... єдіс ... ... ... тіл ... Тілді дамыту ‰шін ењ алдымен м±ѓалімніњ µзі
сабаќтарын шыѓармашылыќпен ж‰ргізіп, оќушыларды да ... ... ... ... Яѓни ... оќытылып жатќан жобаныњ
мєн – маѓынасын т‰сінуі тиіс. Сонда ѓана б±л істіњ жоѓары
нєтиже берері аныќ.
Іс- ... µту ... сын ... ... ... ана тілі
сабаќтарында ќолданудыњ мєні ерекше екеніне кµзім
жетті. ¤йткені, оќушылардыњ ой - µрісі, ... тілі ... ... ... жасауѓа ‰йренеді. Оќушылар µмірдегі ќоѓам
шындыѓын тіл арќылы біліп, сезіну, ... жєне ... ... молайтады. Осыдан барып, оќушылардыњ
тілдік ќорын байытып, тілдерін дамытып, сµйлеу, жазу
мєдениетін кµтеру ‰шін сын ... ... ... ана тілі ... ... ... ... мєселеге орай ќалалыќ классикалыќ гимназияныњ бастауыш
сынып м±ѓалімі Ѓ. ¤мірбекова «Ана тілін неге алдым»
дегенге былай деген: « Оѓан ... ... ... ... ана ... ... ... баланыњ сµздік ќорын дамытамын деген ой кµп
мазалайды. Бала тілі сµйлей ... ... ... , ... ... ѓана ... [ 27, 31 б. ]. Иє, ... кез келген м±ѓалімді толѓандырмай ќоймайды.
Сондыќтан тµменгі сыныптарда оќушыларды ана тілінде
еркін, сауатты сµйлеуін, сµйлеу мєдениетін ќалыптастыру
мен тіл ... ...... ... ... ... ... мєселесі болып табылады. Єрине, бастауыш сынып
м±ѓаліміне ж‰ктелер міндет кµп. Алдына келген аќ ж±мыртќа
сары уыз балапанѓа хат танытып, ... ... ... ... ... дамыту ‰шін де аз тер тµкпесі аныќ. Сондыќтан
кез келген м±ѓалім орындалатын ж±мыстыњ жемісі мен жетістігін
аныќтап, « не істеу керек ? ... ... ... ... ... ... сауалнарѓа алдын – ала жауап ізделінуі тиіс. Б±л
жобамен оќытќан м±ѓалім мына тµмендегі ... ... ... ... мен ... ‰ш дењгейін т‰сіне жєне суреттей алатын
болу шарт.
- Єр т‰рлі оќыту стратегияларын ( сабаќтыњ ) ±тымды жерлерінде
орынды ќолдана білу.
- Сабаќ ... ... єр ... ... ... ... осы ... басшылыќќа ала отырып, іс-
тєжірибемде ќалай ќолданамын ?
а) Оќу єрекетін ќалыптастыру.
є) Оќу барысында Б.Б.Д-ны ќалыптастыруды даѓдыѓа жеткізу.
б) Оќу мен ... ... ... мєн ... Сµзтік ќоры мен тілдіњ арасындаѓы байланыстарѓа аса кµњіл
бµлу.
г) Оќушыныњ сезіміне єсер етіп, логикалыќ ойын дамыту.
д) ... ... жан ... ... тілі сабаѓын ж‰ргізбес б±рын, сабаќтыњ басында «Сын
т±рѓысынан ойлау» технологиясына байланысты мына
ережелер еске т‰сіріледі:
1) Біреу сµйлегенде сµзін бµлме.
2) Басќаныњ ... ... Біз ... барлыќ пікір д±рыс.
4) Барлыќ тапсырмаларды м‰лтіксіз орында.
Сабаќ ... б±л ... ... ... ... ... оќушылардыњ білімді сапалы, саналы мењгеруіне
септігін тигізеді.
Т‰рлі стратегияларды сабаќтыњ ‰ш кезењінде ... ... ... ... ... ... ... µз
ойларын еркін жеткізе білуге, таќырыпты ашуда кµп септігін
тигізеді. Сабаќтыњ єр кезењінде стратегияларды д±рыс
пайдалану ќажет. Себебі, орынды пайдаланѓан єдіс
м±ѓалімге де, ... да µз ... ... ... тілі ... ... ... ќолдану кестесі: 1
кесте.
Мєтінді оќытуда:¤лењді оќытуда:Ертегілерді оќытуда:Ањыздарды
оќытуда:INSERT, ББ‡, талќылау кесте- сі, Х: кестесі, ой
ќозѓау, ой ... ... ... ой ... топтастыру,
т‰р- тіп алу, РАФТ, болжау, с±раќ ќою, ... – ѓан ... ... ... эссе, негізгі идея- ны суреттеу, галереяны
шар – лау, кубизм, кезекпен ќайта – лау, т.б.Автордыњ орын-
дыѓы, ... ныњ ... дєп- ... венн дио – ... ... ... ... оќырман- ныњ жауабы, біреу
топта, ќалѓаны ќонаќта, т.б.Академиялыќ дауласу, ‰ш ќа ... ... ... суреттеу, ББ‡, рубрика, т.б.
¤з іс – тєжірибемде стратегияларды ќолданудыњ тиімді жолдарын
осы кесте арќылы ... ... ... єр ... белгілі бір ережелері болады. Сондыќтан,
єрбір ж±мысты ж‰зеге асыру барысында, ењ алдымен
стратегияларды д±рыс тањдап алу ... ... ... ... ... ... ... шарт. Оќу мен жазуды сыни т±рѓыдан дамытудыњ
басты жолы сабаќ µткізу мєнерін µзгерту деп білемін.
Стратегияларды єр сабаќтыњ маќсат – міндетіне ... ... ... шеберлігіне, ізденісіне байланысты.
Сонда ѓана оќушыныњ оќуы мен жазуына, ... ... ... ... ¤з ойын ... ... ... сезінгенде
ѓана ашылады жєне нєтижелі болады. Осы стратегияларды ана тілі
сабаѓында ќолданудыњ бірнеше тєсілін кµрсетейін. Б±нда мен ... ... ... ... дамуы мен жазба тілді дамытуѓа
кµп кµњіл бµлдім. Сондыќтан кµбінесе жања таќырыпты µтерде
еркін жазу, эссе, автордыњ орындыѓы стратегияларын
ќолдандым. Себебі, ... ... ... сµздерді
пайдалану жолдарын біле бермейді жєне µз - µзіне сенімсіз
болады. Осындай кейбір ќиындыќтар заман талабынан туындайды
жєне оќушыны ќоршаѓан орта да ... єсер ... ... ... ... ой єсемділігін мєнерлі
сµзбен жеткізу кµзделеді. Жазба тілді ... ... ... ... ... шек ... ... жауап жазуѓа ‰йрету.Грамматикалыќ тапсырмалармен
ж±мыс.Білімін ж‰йелеуге ‰йрету.Стратегиялары: еркін
жазу, эссе, автордыњ орындыѓы, топтастыру, салыстыру, венн
диаграммасы.¤з кµзќарасын дєлелдеу.Ойын ашыќ жазу.
Енді, осы ... ... ... ... айтысы»
ертегісін µтерде автордыњ орындыѓы стратегиясын ќолдану
барысы.
- Балалар, б‰гін біз ‰нді ертегісімен таныстыќ. Егер сендер
жазушы болсањдар, онда б±л ... ... ... ... ( Оќушыларѓа ойларын жинаќтауѓа уаќыт беріледі. Єр
ќатардан бірнеше оќушыныњ жауаптары ... ... ... келе жатырмын», Шєкєрім «Бір кесе меруерт»,
«Шал мен бала» таќырыптарын µткізген де, оќушылардыњ ... ... ... ... ... ... ... еркін жазу стратегиясын
пайдаландым. Мєселен,
- Балалар, ќайырымдылыќ, инабаттылыќ, кішіпейілділік сµздерініњ
байланысы неде ?
- « ¤сіп келе жатырмын» µлењі ... µз ... ... ?
- «Бір кесе ... ... неге олай ... ? ... не ?
Ойды жеткізу, тіл байлыќтарын молайту маќсатында эссе
стратегиясыныњ мањызы зор. М. Сєрсекеніњ «Рєсім»
мєтінінде: - Балалар, сендер Ќаныштыњ орнында ... ... ... ... ?
Ана тілі сабаѓында венн диаграммасын ќолданудыњ мањызы зор.
Себебі, оќушылар єр нєрсеніњ бір – бірінен айырмашылыѓын
немесе ортаќ ќасиеттерін ажыратуѓа м‰мкіндік ... ... ... осы стратегияда ж‰зеге асыру барысында,
олардыњ тілдік ќорларыныњ аясына ња ... легі ... Ы. ... ... ... Н. ... «Дос
сµзі» мєтіндерін µткенде осы стратегияларды ќолдандым. (
Тіркеме-2 ќарањыз ).
Оќушы тілін дамытуда «топтастыру, т‰ртіп алу, ... ... ... ... ... µте зор. ... Н. Ѓабдуллинніњ
«Дос сµзі», Ж. Аймауытовтыњ «Торѓай», Ы. ... ... ... ... ... ал Ы. ... айласы», Ж. Карменовтыњ «Єке тєлімі» мєтінімен
танысќанда т‰ртіп алу, ... ... емес сµз ... Мысалы, Н. Ѓабдуллинніњ «Дос сµзі» мєтінін
µткенде,
- Балалар, «дос» деген сµзді естісењдер, не ойлайсыњдар ? ... ... жан ... ? (Дос - ... адал,
жанашыр, ...).
Ж. Аймауытовтыњ «Торѓай» µлењін оќыѓанда,
- Иє, ќане, ќандай ќ±старды ... ? ... - ... ... ... ... ...).
Яѓни, осы єдісті ќолдану арќылы оќушылар тілдерін ... кез ... ... бір ќасиетіне, ±ќсастыѓына
сєйкес немесе бір сµзге бірнеше синоним ... ... ... ... дамуына жаѓдай жасай аламыз. Оќушы єр
сабаќ сайын ‰йренген жања сµзі, ол оќушыныњ µз меншігіне
айналады. Ол ... ... ... т‰сіріп отыру
керек. Л.Н. Толстой: «Балаѓа ‰йренген сµзін ... ... ... білу ... ‡йренген сµзін сµйлеу тілінде,
ауызекі сµйлеу тілінде бір рет ... ... ол оныњ ... ... - ... ... ... µлењдегі
оќушыѓа таныс емес, т‰сініксіз сµздермен ж±мыс жасауда
«т‰ртіп алу, маѓан ... емес сµз» ... алу ... ... ... µзі б±рын
білмейтін, µзініњ сµздік ќорында жоќ жања ±ѓыммен
танысады. Оќушы бір, екі ... бес сµз ... де, ... ... аясы ... ... Ол ... оќушы тек жаттап
ќана ќоймай, оны к‰нделікті ќарым-ќатынас жасау барысында
ќолдану ... ... ѓана ... тілі µз дењгейінде сапалы
нєтиже береді.
Ана тілі сабаќтарында оќушы д±рыс, сауатты, кµркем, мєдениетті
сµйлеуге даѓдыланады. Профессор Балаќаев «Тіл мєдениеті
дегеніміз сµйлеудегі сыпайылыќ, ... ќана ... ... ... ... сµзді дєл айту шеберлігі,
сµйлеу µнеріне шыныќќандыќ, сауаттылыќ» - дейді. Осы
орайда, оќушыларды сауатты, кµркем, байланыстыра
сµйлетуге машыќтандыруда негізгі рµлді «5 ... ... ... ... ... µз ... ... ж±мыс
жасайды. Егер оќушы µз бетімен ізденіске т‰ссе ѓана,
сабаќќа деген ќызыѓушылыѓы артады.
- Балалар, сендер аќын болѓыларыњ келе ме ?
- ... ... ... ... ... бар ... кµреміз. Мен
сендерге µлењ жазудыњ ережесін беремін, ал сендер сол ереже
бойынша ж±мыс ... ... ... деген сµзді алайыќ.
1 жол – зат есім. (1).
2 жол – сын ... ... жол – ... ... жол – бір ... (Зат ... ќатыстыру ќажет).
5 жол – зат есімге маѓыналас сµз.
1 жол – ќар,
2 жол – аппаќ, таза,
3 жол – ... ... ... жол – ... ±лпа ќар ... жол – ... ... тыњдалып, топтар арасында талќыѓа
салынады. Кімдікі ±нады ? Несімен ±нады ? Неге ? деген
с±раќтар тµњірегінде оќушылар ... ... ¤з ... µз ... ... ... µз кµзќарасын дєлелдеу,
µз бетімен шешім ќабылдау сияќты ж±мыстар оќушы тілініњ
дамуында басты орын алады.
Бастауыш сынып оќушыларыныњ тілін дамытудыњ кµзі – мєтінмен
ж±мыс ... Яѓни ... ... оќу, бірлесе оќу
стратегияларымен оќыту, мєтінге жоспар ќ±рѓызу, с±раќ
ќ±рату, ат ќойѓызу, бµлімдерге бµлгізу, мєтінді топтарѓа
бµліп ... ... ... ... бµліп ойнату, мєтінді
жалѓастыру, автордыњ ойына ой ќосу т.б. ж±мыс т‰рлерін
т‰рлендіріп беру арќылы оќушы тілініњ ... жол ... ... ... ... ... ќ±р, к‰нніњ батуын,
µзендегі дауылды сурет дєптеріње салып кµр, ... ... ... жол туралы ойыњды айт деген тапсырмалар беру
арќылы оќушы шыѓармашылыѓын шыњдап, сабаќќа деген ќызыѓушылыѓын
арттырамыз. Егер оќушы сабаќќа ќатысу ... ... ... ... кµп ... µз білмегенін білуге тырысады.
Сонымен ќатар, «галереяны шарлау, негізгі идеяны суреттеу»
стратегияларынын пайдалануда, оќушы тек сурет салып ќана
ќоймайды, сол ... ... ... не ... ? не ... ? ... ... беруі керек. Егер
оќушы µзі салѓан суретті еркін баяндап, сол ... ... ... онда ... ... дамыѓандыѓын кµре аламыз.
Ќорыта келе, сын т±рѓысынан ойлау жобасыныњ кез ... ... ... ... ... кµзім жетті. Б±л стратегиялардыњ оќушы
тілін дамытудаѓы, сµздік ќорын ... ... ... ... орны мен атќарар рµлін
эксперимент нєтижесінен кµруге болады.
2.2. Ж‰ргізілген эксперимент ж±мыстарыныњ нєтижесі
Б‰гінгі к‰нніњ ...... ... білім мазм±нын
жањарту, µмір талабына сай дамыта оќыту, оќытудыњ жања
єдіс - тєсілдерін ќолданып заман ... ... беру ... ... ж‰ктейді. Осындай мєні мен мањызы зор µзекті
мєселердіњ бірі – ... ... ... ... ... мазм±нда ж‰рсе, оќушылар ана тілініњ ќыр – сырын,
ауызша сµйлеу тілін мењгерсе, тілі дамиды.
Б‰гінгі ѓылыми педагогиканыњ басты ... єрі ... ... ... ... ... олардыњ болашаќ біліміне
жµн сілтеу. Б±л к‰ндері Ќазаќстан Республикасыныњ кµптеген
жерлерінде мектептер т‰рлі технологиялар ... ... ... ... ... зер ... ... білім беру саласы жања арнаѓа бет б±рып, жања баѓытта
ж±мыс жасап, кµптеген игілікті істер мен жаќсы бастамаларды
ќолѓа алды. Осыныњ нєтижесінде ... ... ... єлемдік дењгейге шыѓып, кµптеген µркениетті
елдермен терезесі тењ болды. Оныњ бір айѓаѓы ќазір
Ќазаќстанда кµптеген шет мемлекеттердіњ азаматтары білім
алуда. М±ныњ µзі ... ... емес пе? ... 10 жыл
б±рынѓы Ќазаќстанныњ білім беру ж‰йесі ќалай еді? Енді
б‰гінгі ... ... ... ќол жеткізіп отырѓанымызѓа
ќарайыќшы?
Бастауыш сатыда білім алып жатќан єр жеке т±лѓаныњ ќабілетін
ашу, дамыту негізінде мектептерге оќытудыњ жања
технологиялары ... Сол ... мен, ... ... ... 3 «б» ... ... ойлау жобасын басшылыќќа ала отырып,
зерттеу ж±мысын ж‰ргіздім. ... ... ... ... ... – ана тілі ... оќушылардыњ тілін
дамыту. Осы маќсатќа жету ‰шін,
- біріншіден, сыныптаѓы 30 оќушыны жете білу, олардыњ
с±раныстары мен ќажеттіліктерін есепке алу;
- екіншіден, орындалатын ... ... ... ...
ала айќындату;
- ‰шіншіден, жазалау єдістерін ќолданбау;
- оќушыныњ µз бетімен ж±мыс жасауына м‰мкіншілік беру.
Осы технологияны ќолдану барысында мынандай сауалѓа жауап
іздедім. Б±л ... ... ... Яѓни «сын ... ... ... Жоѓары дењгейлі тапсырмаларды орындау арќылы оќушы µз
ќабілетін шыњдауѓа, µз дарындылыѓын тануѓа м‰мкіншілік
алады;
2. Оќушы тµмен баѓа аламын деп ќорыќпайды;
3. Оќушы оќу ... µзі ... ¤з ... ... ... ... жеткізуге машыќтанады;
5. Єр нєрсеге сыни кµзќараспен ќарап, шешім ќабылдауѓа
даѓдыланады;
6. Оќушылардыњ сµздік ќорыныњ аясы кењейіп, тілі ... тілі ... « сын ... ... ... барысында оќушылардыњ білімі мен біліктілігініњ
дењгейін аныќтау ‰шін, білімді тексеру мен баѓалау
тєсілдерініњ моделін ќ±рып алу ќажеттілігі
туындайды. Ондай моделді ... ... ... ... білімніњ мµлшерін, мєні мен мазм±нын айќындап, олардыњ
берілген білімді ќайталау, игеру, м‰мкіндіктерін саралайтын
єдіс - амалды ажыратып ... ... мен, ... ж±мысымныњ тєжірибелік бµліміне баса назар
аудардым. Себебі, «оќушы білімініњ сапасы – оќытушыныњ
білімділігі, шеберлігі мен іскерлігініњ айнасы» , ... ... ... Осы эксперимент ж‰ргізудіњ нєтижесін
талдау арќылы, мен оќушыѓа ... ... ... жєне сол ... ... сапалы
екендігін ањѓардыќ.
Б‰гінгі тањда м±ѓалім оќушыларды сабаќта белсенділік танытып,
оќуѓа ќызыѓып жєне сын т±рѓысынан ойлауѓа ‰йретіп жатќанда
баѓалаудыњ жањаша жолын ... тиіс ... ... ... ... ... байќаѓанымыз оќушыдан т‰сіп жатќан
жауаптар арќылы олардыњ білім дењгейін бір сарында аныќтау оњай
іс емес, ... ... ... тек ... бергеннен гµрі оныњ
жасап жатќан маѓыналы ісін баѓалаѓан да ... ... ... ... ќандай дењгейде екенін білгісі келеді.
Сондыќтан сын т±рѓысынан ойлау жобасыныњ стратегияларын
оќушылардыњ тілін дамытуда пайдалана отырып баѓа
берудіњ жања ... µз іс – ... ... ... ... тоќталайыќ.
Тєжірибе ‰ш кезењде №3 кµпсалалы мектеп гимназиясыныњ 3 «б»
сыныбында µткізілді. Тєжірибеге 30 оќушы ќатысты.
1. Аныќтау кезењі.
2. Оќыту кезењі.
3. Ќорытынды ... ... ... – 3 ... оќушыларыныњ сµздік
ќорын, сµйлеу даѓдыларын аныќтау кµзделді. ( 2-кестеден
ќарањыз.). Оќушылардыњ білім сапасыныњ дењгейіне, ... ... ... ... карточкалар, тапсырмалар
беру, ойындар ойнату, єњгіме ќ±рату, т‰рлі таќырыптарда
пікір алмастыру, олармен ... ... ... 3 ... ... ... ќоры мен сµйлеу
даѓдысынан тµмендегідей ортаќ олќылыќтарды байќадыќ:
1. Оќушылардыњ сµздік ќоры ... Егер 9 ... ... сµздік ќорында 9000 сµз болуѓа тиіс деген
баѓдарламалыќ талап т±рѓысынан келсек, біз аныќтау
тєжірибесін ж‰ргізген єр ... ... ... ... б±л ... орындалмаѓанын кµрсетеді.
2. Кейбір оќушылар µздеріне таныс, сол єњгімелерде ќолданып
отырѓан сµздердіњ де ... дєл жєне ... ... ... оќушылардыњ ќолданѓан белсенді сµздік ќорындаѓы
сµздердіњ басым кµпшілігі – зат есімдер. Осыныњ
салдарынан олардыњ µз беттерімен сµз тіркесін, сµйлем
ќ±рау, єњгіме жазу ... ... ... ... ... ... ... мєтінніњ
таќырыбы мен мазм±нын есте саќтау даѓдылары тµмен.
Мысалѓа, біз тєжірибе ж‰ргізген сынып оќушыларыныњ басым
кµпшілігі мєтінді бір оќып берген соњ, оныњ ... ... ... ... бере ... ... басым кµпшілігініњ с±раќќа толыќ жауап беру даѓдысы
толыќ ќалыптаспаѓан. Ќойылѓан с±раќтыњ біразына «иє, жоќ» деп
жауап береді.Ќойылѓан с±раќќа толыѓымен ... ... ... ... 6-7 ... ... ... µздерініњ дауыс
ќарќыны мен ырѓаѓын саќтамайды. К‰мілжіп сµйлеу,
даѓдырлап айќайлау сияќты єдеттердіњ анайы екенін
сезбейді.
Б±л айтып отырѓанымыз - µзіміз тєжірибе ж‰ргізген єр ... ... ... тєн ... ... ... ... ‰немі есте ±стап, оќыту тєжірибесі
барысында оларды болдырмау жолдарын ќарастыруымыз ќажет.
Оќушылардыњ білім дењгейін айќындау барысында мынандай ‰ш
дењгейді аныќтадыќ: ... ... ... ... ... ... бір оќыѓан- нан
айтып береді. Ќойылѓан с±раќќа толыќ жєне д±рыс жауап
береді. ¤з кµзќарасын, пікірін дєлелдей алады. Айтайын
деген ойын еркін ... Оќу- ... ... ... ... ... сай. ... даѓдысы жєне
байланыстыра сµйлеуі ќалыптасќан. Сµздік ќоры мол жєне
єњгімелесу барысында маќалдап, єдеби сµз- дерді ќосып
айтады.
Оќушылар мєтін мазм±нын бір оќыѓанда ... ... ... ойды ... ... ¤з ... кµзќа- расын м±ѓалімніњ кµме- гімен жеткізеді.
¤здері оќыѓан мєтіндегі кейбір сµздердіњ маѓынасын д±рыс
т‰сінбейді. ¤зініњ сµздік ќорында бар сµздерді ... ... айта ... ды. ... ... ... ... ±ќпайды жєне ќойылѓан с±раќќа жауап бере
алмайды. ¤з ойын еркін жеткізу ќабілеті ќалыптаспаѓан.
Сабаќќа деген ... ... ... ... ... ... ... жєне ќолдана- тын белсенді сµздік ќо- рындаѓы
сµздердіњ басым кµпшілігі – зат ... ... ... ... ... №2 ... ... %Оќушы саны.
%Оќушы саны. %3 «б» сыныбы.
(30 оќушы).1033,31343,3723,3
Оќушылардыњ білім дењгейлерініњ кµрсеткіштері. ... ... ... ... даѓдысын аныќтау.
(Іс-тєжірибеге дейінгі). №3 кесте.
Тапсырма т‰рлері.Тапсырманы то – лыќ жєне д±рыс
орындаѓандар.Тапсырманы орындау бары – сында
ішінара ќате жібергендер.Тапсырманы ... жєне ... ... ... ... ... %Оќушы саны. %1.
Сурет бойын- ша єњгімелету.1033,31343,3723,32. Мазм±нын
айтќызу.1136,61446,6516,63. Наќты затты
суреттеу.826,61446,6826,64. Кейіпкерге мінездеме
беру.723,31653,3723,35. ... ... ж± – ... ... ... ... екінші кезењінде (оќыту) ана тілі сабаѓында
оќушылардыњ тілін дамытуѓа арналѓан ж±мыстар тєжірибеден
µткізілді. Зертеу ж±мысы 2005-2006 оќу ... ... ... ана тілі оќулыѓы жєне сын т±рѓысынан ойлау
жобасы ... ... Ана тілі ... м±ѓалім
тарапынан айтылѓан т‰сіндірмелерді барынша азайтып,
кµбінесе, оќушылардыњ µздерін сµйлетуге, оларды µз
беттерімен ізденуге, шешім ќабылдауѓа, ... ... ... жеткізуге, µз кµзќарасын дєлелдеуге, сонымен ќатар
сабаќтаѓы ж±мыстар т‰рін єрдайым ... ... ... ... ... ... ... ‰шін µз беттерімен кµркем
єдебиеттерді, ертегілерді, µлењдерді оќу, мєтінніњ
мазм±нына сай ... ... ... ... сурет салѓызу жєне суретте салѓан оќиѓаны баяндап
беру т.б. т‰рлі ж±мыстар ж‰ргізілді.
Б±л ... ... ... ... ... сµз
тіркестеріне т‰сінік беріліп, оларды айтуѓа ‰йретіп,
оларды ќатыстырып сµйлем ... ... ... т‰рлері
±йымдастырылып, ‰немі сµздік ж±мысы алынып, «Мені
т‰сін», «Ењ бастысы», «Кім кµп біледі ?», «Артыќ сµзді
тап» деген ойындар ойнатылып, ... ... ... ... ... тексеріліп отырылды.
Ќ. Ж±маділовтыњ «Дарабоз» єњгімесімен оќушыларды таныстырѓанда
«Мені т‰сін» ... ... Онда ... ... ойды ... 10 сµз жазу керектігі тапсырылды.
Сыныптыњ басым кµпшілігі тапсырманы толыќ жєне д±рыс
орындады.
Ы. Алтынсаринніњ «Таза б±лаќ» єњгімесін µткенде «Ењ ... ... Онда ... ... ... ... сµз ойлаулары керек жєне ол сµзге бірнеше маѓыналас
сµздер ойлап табу ќажет. Осы ойын арќылы оќушылардыњ
сµздік ќорыныњ аясы кењейіп, тілі ... ... ... «Кім кµп біледі ?» ойынын ойнату тиімді.
Мен б±л ... ... ... ... ... ... ... ойнату да т‰сініксіз сµздермен ж±мыс жасалады.
Сабаќ соњында µткен таќырыптар бойынша єр топќа сµздер
беріледі немесе топтар µздері бір-бірлеріне айтады. Єр ... ... ... сµз ... ... ... ол ... сµздерді айтып, маѓынасын т‰сіндірулері керек.
Ш. Ќ±дайбердиевтіњ «Бір кесе меруерт» мєтінін оќытќанда «Артыќ
сµзді тап» ойынын ќолдандым. Онда ... ... ... ... жєне ... ... жоќ сµздер беріледі. Оќушылар
оларды тауып, неге ол сµздерді тањдап алѓандыќтарын айтады.
Осындай ... ... ... ... орындату арќылы
оќушылардыњ байланыстыра сµйлеуін ќалыптастыруѓа, сµздік
ќорыныњ аясын кењейтуге, тілін дамытуѓа жаѓдай жасалды.
Ќорыта келгенде, бастауыш сыныпта ана тілі сабаѓында
дидактикалыќ ойындарды кењ ... ... ... ... ... ... ќабілеттерін жетілдіруге,
байланыстырып сµйлеу даѓдыларын ќалыптастыруѓа, тілін
дамытуѓа м‰мкіндік беретін єдістемелік єдіс-тєсілдерді
іске асырудыњ ењ тиімді ќ±ралы болып табылады.
Тєжірибеніњ ‰шінші кезењінде (ќорытынды) оќу ... ... жєне ... ќорытындысы талќыланып,
талдау ж±мысы айќындалды. Б±л кезењде оќушылардыњ сµздік
ќорыныњ нєтижесін тексеру ‰шін сµздік ж±мыстары ж‰ргізіліп,
шаѓын шыѓармалар, ... ... «Кім ... ... ... ... «Туѓан елім», «Тµл тілім»
таќырыптарына шыѓарма, ал «Шие», «Кµгершін»,
«Наурыз», «Єке мен бала» таќырыптарына мазм±ндама жазѓызу
арќылы оќушы тілініњ ќаншалыќты ... ... ... оќушыда грамматикалыќ ќателер болѓанменен, оќушылар
т‰гелдей сауатты, кµркем тілмен жазѓан. Шыѓарма жазу
барысында тењеулер, ... , бір ... ... сµздер, антонимдер, сµз тіркестері
ќолданылѓан.
М. Єлімбаевтіњ «Єнші Єміре» єњгімесін оќытќанда «Академиялыќ
дауласу» стратегиясын пайдаландым. Онда оќушылар ... неге олай ... ... µз пікірлерін
дєлелдейді. Б±л стратегия арќылы оќушылардыњ еркін
жеткізу, сауатты, ... ... µз ... ... ... ... алу ... байќадыќ.
Оќушыныњ сµздік ќорын тексеру нєтижесі. (Іс-тєжірибеден
кейінгі). №4 кесте.
Тапсырма т‰рлері.Тапсырманы то- лыќ жєне д±рыс
орындаѓандар.Тапсырманы орындау ... ... ќате ... ... жєне ќате
орындаѓан- дар.Оќушы саны. %Оќушы саны. %Оќушы саны. %1.
Маѓынасы ... ... ... дењгейі.1963,3723,3413,32.
Маѓынасы ќарама-ќарсы сµздерді ќолдану
дењгейі.1963,3723,3413,33. С±раќќа жа- уап
беру.1653,31033,3413,34. Грамматика- лыќ ... ... ... бо- ... ... ... ... Суреттермен т‰рлі
ж±мыстар жасау.2066,6516,6516,67. Мєтінніњ мазм±нын
ашу.1756,6826,6516,68. Мазм±ндама жазѓызу.1653,3723,3723,3
3 «б» сынып оќушыларыныњ ... ... ... ... ... ... №5 ... т‰рлері.Тапсырманы то- лыќ жєне д±рыс
орындаѓандар.Тапсырманы орындау бары- сында
ішінара ќате жібергендер.Тапсырманы жартылай жєне ќате
орындаѓан- дар.Оќушы саны. %Оќушы саны. %Оќушы ... ... ... ойды ... ... ... Мєтінді жал-
ѓастыру.1756,6826,6516,64. Авторѓа ашыќ хат
жазу.1963,3723,3413,35. Єњгіме, шы- ѓарма, ... ¤з ... ¤з ... Бір ... ... ... 1653,3723,3723,3
Сонымен ќатар оќушылардыњ оќу даѓдыларыныњ ќалыптасуына, оќу
ќарќындары мен ... ... оќу ... ... 3 ... ... «минуттап оќыту» тєсілін
ж‰зеге асырдым. Минуттап оќыту барысында ... ќол ... оќу ... 3 ... ... оќу ... ... жасау. №6 кесте.
Сынып:
Сыныптаѓы бала саны:3 «б», 3 «а».
Барлыѓы 60 оќушы.3 «б».
30 3 «а».
30ќќОќыѓанын ... ... ... ... ... ... ... орнын ауыстырып жіберу.32Екпінді
д±рыс т‰сіру.2925Жалѓауды ќате оќу.23Буын мен сµзді
ќайталау.--єСµйлемдегі белгілерге тоќталып
оќу.2929Сµйлем арасындаѓы ‰зілістерді саќтап ... 3 ... ... бойынша тµмендегі ќателер
жіберілген: 1. Мєтінді оќу барысында єр ... 2 ... ... ... арасындаѓы ‰зілісті саќтамай оќу,
сµздерді ќайталап оќу сияќты кемшіліктер кездесті.
¦сыныс: Келесі тоќсанда оќу жылдамдыѓы ... ... ... ... Єрт‰рлі єдеби кітаптар оќуѓа
баѓыт – баѓдар беру.
Іс-тєжірибеніњ соњында оќушылардыњ білім дењгейін тексеруде
мынандай кµрсеткішке ќол ... ... ... №7 кесте. (Іс-тєжірибеден кейінгі).
Дењгейлер.Жоѓары.Орташа.Тµмен.Сынып.Оќушы саны. %Оќушы саны.
%Оќушы саны. %3 «б» сыныбы.
( 30 оќушы ).1756,6826,6516,6
Оќушылардыњ ... ... ... ... ... 3 «б» сынып оќушыларыныњ білім сапасы тєжірибеніњ
I кезењінде жоѓары ... 33,3 % ... III ... ... ... ал орта ... 43,3 %-тен 26,6 %-ке ... дењгейі 23,3 %-тен 16,6 %-ке тµмендегені байќалады. Осы
деректерге с‰йене отыра, сыныптыњ тєжірибеге дейінгі жєне
тєжірибеден кейінгі ... ... ... ... ... тµмендегі гистограммада берілді.
1 – іс-тєжірибеге дейінгі.
2 – іс-тєжірибеден кейінгі.
Оќушылардыњ тілін ... ... ... жєне ... ... ... деректерге с‰йене отырып)
салыстырмалы т‰рде берілді.
ЌОРЫТЫНДЫ
Диплом ж±мысыныњ таќырыбы: « сын т±рѓысынан ойлау жобасы арќылы
оќушылардыњ ... ... ... ана тілі ... ерекше
кµњіл бµлінді. Кµптеген єдебиеттер тауып, ±лы аѓартушы –
педагогтардыњ , ірі ойшылдардыњ, психологтардыњ ... ... ... жайлы єдістемелік
басылымдардан озыќ тєжірибелерді реттеп алып,
кітапханалардан кµптеген ... ... ... ... ... ... мынандай мєселелерге кµњіл бµлінді:
- педагогикалыќ, психологиялыќ, ѓылыми - єдістемелік ењбектерге
талдау жасау;
- ±стаздардыњ озат ... ... ... сын ... ойлау жобасын ќолдануда оќушылардыњ жас жєне
дара ерекшеліктерін есепке алу;
- эксперимент ... ... ... ... – сын ... ойлау жобасын
ќолдану барысында оќушы сµздік ќорыныњ аясын кењейту жєне
тілін дамыту, пєн бойынша ‰лгерім нєтижесініњ, ... ... ... ќосу.
«Халыќтыњ мєњгі ѓ±мыры оныњ тілінде. Єрбір тіл µзініњ халќы
‰шін – ¦лы» деп ... ... Ш. ... ... тіл
±лттыњ аса ±лы игілігі, єрі оныњ µзіне тєн ажыраѓысыз
белгісі. Сондыќтан, мен, µзімніњ дипломдыќ ж±мысымныњ
µзекті мєселесі ретінде – тілді ... аса ... ... жања ... ... отыра, зерттеу ж±мысын
ж‰ргіздім.
Ќорыта келгенде, µміріміздіњ бір тынысы болып кеткен
педагогикалыќ жања технологияныњ оќыту ‰рдісіндегі
ж‰йесі – маќсат, ... єдіс – ... амал – жол ... жµн. ¤йткені, біріншіден жања педагогикалыќ
технология ±стаз шеберлігін жетілдіруге ыќпал жасаса,
екіншіден шєкірттіњ ой жєне тілдік ќорыныњ ±штала т‰суіне
єсері мол. ... ... 2030 жылы Орта Азия ... ... ... ... ... ±рпаќ болашаѓына
ерте ‰њілейік. «Б‰гінгі бала – ертењгі єлем» демекші,
Ќазаќстанныњ µркениетті елу ... ... ... ... жеткіншектердіњ ќолында екені бєрімізге мєлім.
«Тіл ‰шін»,- деп жазады профессор М.М. Кольцова,- дамудыњ
м±ндай «ќиын-ќыстау» кезењі бала µмірініњ алѓашќы ‰ш ... ... осы ... ќарай негізінен мидыњ анатомиялыќ
сµйлеу желісініњ жетілуі аяќталады, бала ана тілініњ басты
грамматикалыќ формаларын мењгереді, мол сµз ... ... ... ‰ш ... ... ... ... назар
аударылмаса, кейін олќылыќтыњ орнын толыќтыру ‰шін
ќыруар к‰ш-жігер ж±мсауѓа тура ... [42,7 б.]. ... ... ... д±рыс баѓытта тањдап алдыќ деп
ойлаймыз. Диплом ж±мысы жазу барысында таќырыпты ашып,
кµптеген с±раќтарѓа жауап бердік деп ... ... оќу ... ... мєселеніњ бірі – сын
т±рѓысынан ойлау жобасын басшылыќќа ала отыра, ана тілі
сабаѓында ќолданып, жања технология бойынша зерттеу ж±мысын
ж‰ргізіп, ертењгі ... тµл ... µсіп - ... ... ќосар азататтарды оќытып шыѓаруда, аз болса да
‰лес ... ... ... ... Є. Оќытудыњ озыќ технологиялары / Є.Ќ±рманжанова
// Бастауыш ... ... ... ... Р. ... сµздік ќорын дамыта отырып жазба
ж±мысын ж‰ргізу тєсілдері / Р. Идібекова // Бастауыш
білім-2004-№1.-5-7 бет.
3. Асайынова Ш. РВСТ стратегиялары / Ш. ... // ... ... ... К. Жања ... енгізу / К. Б±заубакова //
Бастауыш мектеп-2004-№10.-13-14 бет.
5. Сыздыќова М. РВСТ жеткізген жетістіктер / М. Сыздыќова //
Ќазаќстан мектебі-2005-12-ќазан. -16 бет.
6. ... М. ... ... оќытудыњ ѓылыми - єдістемелік
негіздері: педагогика ѓылым. канд. ѓылыми дєрежесін алу ... дис. ... / М. ...... Ќ.у, 2005. – ... ... Б. ... педагогикалыќ ж‰йесін технологиялыќ
негізде жетілдірудіњ дидактикалыќ шарттары: педагогика
ѓылым. канд. ѓылыми дєрежесін алу ‰шін дайын. дис.
автореф. / Б. ...... - 2004. – 30 ... ... А. ... ... мєтіндердіњ
лингвопрагматикалыќ ќ±рылымы: филология ѓылым.
канд. ѓылыми дєрежесін алу ‰шін дайын. дис. автореф. / А.
Тілембекова. –Алматы: - 2004. -29 ... ... С. Оќу – ... ‰рдісінде оќытудыњ инновациялыќ
єдіс – тєсілдерін пайдаланудыњ педагогикалыќ шарттары:
педагогика ѓылым. канд. ѓылыми дєрежесін алу ‰шін дайын.
дис. автореф. / С. ...... Б. 2004. – 29 ... ... К. Дебат технологиясы / К. Есм±ќанова //
¦лаѓат-2001- №2.-12-16 бет.
11. Сєлімќызы Р. М±ѓалімдер даярлаудыњ ... ... / ... // ... -2004-№4.-3бет.
12. Жанабилова А. Ќазаќ тілі сабаќтарындаѓы тіл ... ... ... ... / ... // Тіл ... -№5.-7 бет.
13. Б±заубаќова Ќ. Дєст‰рлі емес сабаќтардыњ ќ±рылымы / Ќ.
Б±заубаќова // Бастауыш мектеп-2004-№11.-48-49 бет.
14. Беспалько В.П. Слагаемые педагогической технологии / ... – М: ... 1989. -321 ... ... Б.Б. ... ... Б.Б. Сєбет. – А: Дєнекер, 2001.
-68 бет.
16. Тілмашова С.А. Єдебиет сабаѓында ... ... ... / С.А. ... – А: ... -56 ... Ќаршыѓина М. СТО технологиясы / М. Ќаршыѓина // ¦лаѓат-2005-
№3.-26-29 бет.
18. Жанабілова А. Психология талаптары жєне тіл дамыту
мєселелері /
А. ... // ... ... ... Г. ... т‰рлерін ќайталау / Г. Бижанова // Сынып
жетекші-2005- №5.-25 бет.
20. Байтілеуова Е. ... тілі ... сын ... ойлау
стратегияларын ќолдану / Е. Байтілеуова // Сынып
жетекші-2003-№6.-5-7 бет.
21. Сулейменова Ѓ. Жања технологияны пайдалану тиімді. / Ѓ.
Сулейменова // Бастауыш білім-2005-№6.-28-31 ... ... Ш. ... технология – факторлар
‰йлесімділігі / Ш. Дєулетияр. //
¦лаѓат-2001-№4.-19-20 бет.
23. Єбілева Л. Тіл ...... / Л. ... // ... ... ... Ќ. ... технология / Ќ. Ыбраимжанов //
Бастауыш мектеп-2005-№8.-6-87 бет.
25. Наѓымжанова Ќ. Ќазіргі педагогикалыќ технологиялар –
обьективті ќажеттілік / Ќ Наѓымжанова. // Бастауыш
мектеп-2005- ... ... ... М. ... ... ... ... / М. Кµшкентаева // Мектеп
директоры-2004-№5.-9-18 бет.
27. ¤мірбекова Ѓ. Ана тілі / Ѓ. ¤мірбекова // ... ... ... ... Ж. ... ќазіргі технологияларын оќыту ‰рдісінде
ќолдану / Ж. Єнуар // ХХI ѓасыр мектебі-2003-№1-2.-3-5 бет.
29. Шаушенова Б. RWST баѓдарламасын экологиялыќ тєрбие беру
негіздері ... ... / Б. ... // Поиск –
Ізденіс-2005.- №4.-284-288 бет.
30. Жасубиева Б. Сµздік ќорды дамытудыњ педагогикалыќ –
психологиялыќ ерекшеліктері / Б. Жасубиева //
¦лаѓат-2003-№4. -7-9 бет.
31. ... Е. ... ... / Е. ... // ... 2006. ... бет.
32. Жазыќбаева ¦. Оќу мен жазу арќылы сын т±рѓысынан ойлауды
мењгерту жолдары / ¦. Жазыќбаева // ... ...... бет.
33. Ныѓметова Б. Бастауыш сыныптарда жања технологияны енгізу /
Б. Ныѓметова // Білім берудегі менеджмент-2002-№4.-34-35 ... ... Б. Ана тілі мен ... ... ... ... іріктеу критерийлері / Б. Єрінова // Білім-
2006- № 2.- 23-25 бет.
35. Байбекова В. Кєсіптік ... ... ... / ... // ... ... 2006- № 3.-78-80 бет.
36. Єлкен С. Жања технологиялар арќылы шыѓармашылыќќа баулу / С.
Єлкен // Бастауыш мектеп- 2006-№1.-44-45 ... ... Ќ. Жања ... ... / Ќ. ... ... ... 2.-25-27 бет.
40. Шалабаева Е. Жылдам оќуѓа арналѓан мєтіндер / Е. ... ... Б.ж, 2003. -38 ... Н. ... ... ... ... даѓдыларын
ќалыптастыру / Н. Тілешева. – Алматы: Мектеп, 1978. -56 бет.
42. Федоренко А. Фомичева Г. Мектеп жасына дейінгі баланыњ тілін
дамыту ... / А. ... Г. ...... 1981. -240 ... Ж±мабаева Б. Бастауыш мектептегі сауат ашу кезінде
ж‰ргізілетін тіл дамыту ж±мыстарыныњ єдістемесі:
педагогика ѓылым. канд. ѓылыми дєрежесін алу ‰шін ... ... / Б. ... – Алматы: 1998. -24 бет.
44. Жанбилова Ж. Ќазаќ тілін єдебиетпен байланыстыра оќытуда
шыѓармашылыќ ж±мыстар арќылы тіл ... ... ... ... ... ... алу ... дайын.
дис. автореф. / Ж. Жанабимлова. – Алматы: Б.ж, 2005. -28 ... ... А. ... ... ... арќылы тіл дамытудыњ
єдіснамалыќ жєне єдістемелік негіздері: педагогика
ѓылым. канд. ѓылыми дєрежесін алу ‰шін дайын. дис. автореф.
/ А. Жапбаров. – ... Б.ж, 2004. -53 ... ... С. ... Є. Єрекеттегі RWST философиясы мен
єдістері / С. ... Є. ... - ... 1998. ... ... С. Стил Д. Мередит К. Оќу мен жазуарќылы сын
т±рѓысынан ойлауды дамыту баѓдарлама жобасы ‰шін
дайындалѓан оќу жоспары / С. ... Д. ... К. ... ... Мередит, 2004. -265 бет.
48. Байм±ратов Б. Мектеп жасына дейінгі баланыњ байланыстырып
сµйлеу дамыту / Б. Байм±ратов. – ... ... 1976. ... ... Ќ. ... жоспарын ќ±ра білесіз бе ? / Ќ. Оспанов //
Ќазаќстан м±ѓалімі-2006-№1.-2-бет.
50. Наѓымжанова Ќ. Инновациялы-креативті технологиялар / Ќ.
Наѓымжанова. - ¤скемен: ... ... ... Р. Ауыл тањы / Р. Ќ±ттыбаева // Бастауыш
білім-2006-№2-27 бет.
52. Єділбекова Ш. Балѓын суретші / Ш. Єділбекова // Бастауыш
білім-2005-№6-11-12 ... ... К. ... / К. ... // ... ... ... « Наѓыз адам». В. Сухомлинский.
Сабаќтыњ маќсаты:
1. Мєтінді мєнерлеп оќып, мазм±нын аша білуге машыќтандыру.
2. Сыни т±рѓыдан ойын ... ... ... ... дамыту.
3. Наѓыз адами т±лѓа болуѓа баулу.
Кµрнекіліктер: ББ‡ кестесі, оќулыќ.
КезењдерСтратегияМ±ѓалімніњ єрекетіОќушылардыњ єрекеті1.
Ќызыѓушылыќ- ты ояту.
ББ‡ (Тіркеме – ќарањыз ).1. «Наѓыз ... ... ... Осы туралы не білгілеріњ келеді оны екінші графаѓа жазамыз.
1. Оќушылар толтырады.
2. Екінші графаны ... ... ... ... ... Кім ... мєтін ары ќарай не болады екен?1. Тізбекпен оќиды.
2. Оќушылар мєтін немен аяќталатындыѓы ... ... ... ... ... ... ... бір
кейіпкерге хат жазамыз.
2. Кім оќиды?1. Оќушылар µз жазѓандарын оќиды.
2. ¤здері ... Не ... ... ... ... сай ... салу.
Сабаќтыњ таќырыбы: Ќ±стар айтысы. ( ‡нді ертегісі).
Сабаќтыњ маќсаты:
1. Ертегі туралы т‰сініктерін кењейту.
2. Ертегіні мазм±ндату арќылы µз ... ... ... ертегіні жалѓастыру арќылы сµз
байлыќтарын дамыту.
3. Ынтымаќтастыќќа, татулыќќа баулу, ала ауыздыќтан ... ... ... ... суреттер, оќулыќ.
Кезењдер.М±ѓалімніњ єрекеті.Оќушылардыњ єрекеті.Стратегия.1.
Ќызыѓушы – лыќты ояту.1.Ертегі дегеніміз не ?
2. Ертегі т‰рлерін ата.1. ... Оќушы жауаптарын тыњ- ... ... - ...Ой ... ... ... ... оќи ... Оќи отыра, кестені толтыра- мыз.1. Оќиды.
2. Кесте сызады.
+
-
Талќылау кестесі.3. Ой толѓаныс.1. ... ... ... ... µз ... оќи – ... - ... не ±ќтыќ ?
‡йге тапсырма: Ертегініњ мазм±нын т‰сіну.
Сабаќтыњ таќырыбы: Ы.Алтынсарин « ... ... ... ... оќи ... µз ойын еркін, ж‰йелі жеткізуге
машыќтандыру.
2. Мєтінмен ж±мыс жасау арќылы оќушылардыњ тілін дамыту.
3. Балаларды халыќ таѓылымдарын оќыту арќылы ... ... ... ... ояту, шешім ќабылдауѓа баулу.
Кµрнекіліктер: Автордыњ портреті, оќулыќ.
Кезењдер.Стратегия.М±ѓалімніњ єрекеті.Оќушыныњ єрекеті.1.
Ќызыѓушы- лыќты ояту.Болжау.1. ... ... рыбы ... ныњ ... деп» ... ?1. ... мє- ... оќымай
µз ойларын айтады.2. Маѓынаны ажырату.Т‰ртіп алу.1. Ќане, енді
оќи- мыз.
2. Сµздікпен ж±- мыс.
3. Топќа бµліп, сахналайыќ.1. оќушыларѓа оќыту.
2. Дєптерлеріне ќиын ... ... ... 5 мин. ... ... бе- ... Ой ... ашатын хаттар.1. Мєтіндегі бір
кейіпкерге хат жазамыз.1. Оќушылар кейіпркерге ат ќояды.
Ќорытындылау: - Мєтіннен не ±ќтыќ ? Ќандай єсер алдыќ ... ... 1. ... ... ... байланысты µз бастарыњнан µткен бір оќиѓаѓа эссе
жазамыз.
Сабаќтыњ таќырыбы: Т. ... ... келе ... ... ... ... ... ‰йрете отыра, маѓынасын мењгерту.
2. ¤лењ арќылы оќушылардыњ сµздік ќорларыныњ аясын кењейту, сын
т±рѓысынан ойлауларын дамыту.
3. Жања дамып келе ... ... ... деген µзіндік ішкі
сезімін туѓызуѓа баѓыт беру.
Кµрнекіліктер: Оќулыќ.
Кезењдер.Стратегия.М±ѓалімніњ єрекеті.Оќушылардыњ єрекеті.1.
Ќызыѓушы – лыќты ояту.О.Ж.П.1. Неге автор µлењді б±лай ... ?1. Топ ... ... ... ... ... ‡ш топ 3 ... бµліп алып, оќимыз. Ондаѓы
негізгі идеяны табамыз.1. жеке – ж±ппен – ... ( ... ... ды).3. Ой ... ... ... ¤лењ ... пікірлерін жаза – сыњдар.1. Топтан 2 оќу – шыдан
айтады.Ќорытындылау: - Аќын µлењде нені жырлады ... ... ... ±наѓан шумаѓын жаттау.
ТІРКЕМЕ-Є
«ББ‡» кестесі.
Білемін.Білгім келеді.‡йрендім.
Талќылау кестесі.
Иє. Жоќ.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 55 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ана тілі сабақтарында сын тұрғысынан ойлау жобасын қолдану арқылы оқушылардың тілін дамытудың әдістемелік негізі43 бет
Қазақ тілі сабақтарында бастауыш сынып оқушыларының ауызша тілін дамыту әдістемесі64 бет
Физика сабағында оқушылардың ізденімпаздық және логикалық ойлау қабілетін дамыту20 бет
Түрік тілін үйретуде оқулықтың және көрнекі құралдардың алатын орны10 бет
Қазақ тілін оқытуда қолданылатын оқу-әдістмемелік кешендер34 бет
2 – сынып математика сабақтарында оқытудың тәрбиелік функциясын жүзеге асыру64 бет
2- сыныпта математика сабақтарында халық педагогикасы элементтерін қолдану53 бет
3 - сынып оқушыларының математика сабақтарындағы есептеу дағдыларын дамытуға модульдік оқытудың әсері62 бет
5-7 сынып оқушыларына технология сабақтарында ағашты өңдеудің әдістемесі69 бет
I сынып қазақ тілі оқулығын қатысымдық бағыт тұрғысынан тузу әдіс-тәсілдері38 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь