Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен дамуы

М А З М Ұ Н Ы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8 . 9

І БАҒАЛЫ ҚАҒАЗДАРДЫҢ ҚАЛЫПТАСУЫ МЕН ДАМУЫ
1.1 Қазақстан Республикасындағы бағалы қағаздар нарығының пайда
болуы және оның құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..10 . 21
1.2 Бағалы қағаздарды шығару механизмі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22 . 34

ІІ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА БАҒАЛЫ ҚАҒАЗДАР
НАРЫҒЫНЫҢ ҚЫЗМЕТІН ТАЛДАУ
2.1 Негізгі нарықтың түрлері мен олардың қызметін талдау ... ... ... ... 35 . 51
2.2 Туынды нарықтың маңызы мен олардың қазіргі жағдайы ... ... ... 51 . 65
2.3 Қазақстан Республикасының қор биржасындағы бағалы қағаздар
бойынша жүргізілетін опрерациялар түрлері
және оларды талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..65 . 83

ІІІ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ БАҒАЛЫ қАҒАЗДАР
НАРЫҒЫНЫҢ ҚЫЗМЕТІН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
3.1 Қазақстан Республикасында бағалы қағаздар нарығының даму
болашағы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .84 . 91
3.2 Қазақстан Республикасында бағалы қағаздар нарығының қызметін
жетілдіру бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 91 . 92

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 93 . 94

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 95 . 96
К І Р І С П Е

Қазақстанның орталықтанған – жоспарлы экономикадан нарықтық экономикаға өтуі қоғамдық өндірістің сипатын өзгертті. Олар–меншік қатынастарын және шаруашылық субъектілерінің құрылымы мен оның қызмет көрсету механизмін сондай-ақ олардың өзара қаржылық байланыстарының нысандары мен қоғамның барлық топтарының шаруашылық нәтижесіне әсерін тигізеді. Сондықтан қоғамдағы соңғы 10–13 жылда болған өзгерістер – еліміздің нарық қатынастары арқылы демократиялық ел болуға бет алғандағы өтпелі дәуір кезеңдерінің өзгерістері болып табылады. Осыған сай өзімнің дипломдық жұмысымның өзектілігі мен нарықтық экономикадағы қажеттіліктерін, атқаратын қызметтерін және дамуы мен оны жетілдіру жолдары зерттеліп, ұсынылған. Дегенмен нарық қатынастары өркениеттері елдерде ежелден дамып, соңғы 70 жылдан «социализм» мен «капитализм» деген екі жүйенің бәсекесінде өзінің өміршеңдігін, экономикалық және әлеуметтік тиімділігін дәлелдейді. Сол «капитализм» экономиканың жеке және мемлекеттік секторларын қолайлы үйлестіру арқылы уақыт талабына сай әлеуметтік бейімделген нарықтық шаруашылықты құруда.
Қазақстан Республикасының мемлекеттік бағалы қағаздар нарығын құру және оны одан әрі дамыту мақсаттары қазіргі заман талабына сай, себебі бағалы қағаздар нарығы арқылы жеке, заңды тұлғалар өздеріне капитал құра алады және белгілі бір пайда табудың жолы ал, мемлекет үшін бюджет Қорын толтыру мен ақша айналымын реттеу болып табылады. Мемлекеттік кәсіпорындарды акционерлік қоғамдар түрінде қайта құру олардың инвестиция тартудың ең бір тиімді механизімдеріднің бірі – акция, облигация шығаруды пайдалану тәртібі мен бағалы қағаздар нарығының механизімі экономиканың барлық субъектілеріне инвестиция көздерін алуға мүмкіндіктері қарастырылды.
Бұл дипломдық жұмыс кіріспе, Қорытынды және үш тараудан қарастырылып жазылған.
Бірінші тарауда еліміздегі бағалы қағаздар нарығының қалыптасуы мен дамуы, құқылық нормативтер қарастырылған.
Екінші тарауда негізігі және туынды нарық мәні мен олардың қызметтері, операция жүргізу тәсілдері, яғни акция мен облигация бағалы қағаздарының есептеу әдістері ұсынылған. Сонымен қатар Қазақстан Қор биржасының мақсаттары мен мәмілелер түрлерінің ерекшелігі мен брокер, дилерлердің келісім жасау шарттары мен олардың жұмысының қаржылық нәтижесі салыстырылып талдау жасалған.
Ал, үшінші тарауда ұзақ мерзімді ішкі қарыз алу стратегиясын дайындаудың әдістемелік проблемалары зерттеліп ұсынылған.
Дипломдық жұмысты орындау барысында статистикалық және бухгалтерлік кезеңді басылымдар қолданылды.
Дегенмен бағалы қағаздар нарығы туралы заңға өзгерістер енгізілгенімен білікті мамандар даярлау, бағалы қағаздарды шығару және сол қағаздар нарығындағы операцияларды меңгеру міндетті пайда болғанын айқындайды. Бұл өте терең экономикалық және құқықтық білімді, математикалық және бағдарламалық жағынан қамтитын және жинақталған дағдыны ұғынуды талап ететін күрделі де қиын кәсіпшілік. Сондықтан бағалы қағаздармен қызмет жасайтын жоғары білімді мамандар дайындау – уақыт талабы. Әрине бұндай істе нақты көмекті қазіргі батыс және отандық авторлардың ғылыми еңбектерін оқып, үйренуге болады, сонымен бірге өткен тарихқа да оралу, оны білу – алға басудың кепілі. Революцияға дейінгі Ресейде бағалы қағаздар, Қор биржалары және коммерциялық банктер туралы ғылым кең тараған. Демек, өткен тәжірбиені зерттеп және өз мемлекетіміздегі қазіргі қажеттілікті ескеріп, бағалы қағаздар нарығы туралы негіздей отырып осы дипломдық жұмысымды зерттеп орындадым.
Менің, жазып отырған дипломдық жұмысымның негізгі мақсаты – бағалы қағаздар нарығының теориялық және әдістемелік негіздерімен қатар оның жоғарыда аталған ұйымдық-экономикалық құрылымдарының нарықтық экономикадағы маңызын көрсету және бағалы қағздардың биржада сатылуы мен олардың үстінен қосымша үлестерді есептеу. Жоғарыда көрсетілген мәселелер тақырыпты таңдаудың себеп болды.
Бұл жұмысты жазу барысында тек қана Қазақстандық авторлар оқулықтары ғана емес, сонымен қатар шетел әдебиеттер авторы қолданылды. Жалпы дипломдық жұмыс әдістемелік нұсқауға сай орындалды.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. Қ.Р. заңы «Бағалы қағаздар нарығы жөнінде» 5.03.1997 ж.
тағайындалған //– 02.06.2003 ж.
2. Алехин Б.И. Рынок ценных бумаг. Ведение в фондовые операции.
М, :Фис,
3. Фельдмана А.А Гос. Ценные бумаги. Учебное пособие (2-ое изд. –
М, :Инфра – 1995ж.)
4. Фельдман А.А. Депозитные и сбнрнгательные сертификаты.
Чековое обращение. Пособие. М:Инфра – М, 1995ж.
5. Шарипбаев А.А, Ануарбеков Е.А Справочник по ценным бумагам
Р.К Алматы, РИК, 1995ж.
6. Аграхов М.М Учение о ценных бумагах. М: Финстат. Информ ,
1993ж.
7. Под редакцией В.А. Галанова, А.И. Басова Биржовое дело,
Учебник. М:1998ж.
8. Б.А. Көшенова. Бағалы қағаздар нарығы. Оқу құралы. Алматы.
1999ж.
9. Аль-Пари // №1(79) 2004 ж.
17. ҚР Президентінің жарлығы «Бқ шығаруы мен Қор биржасы
жөнінде» 1995ж.
18. Бағалы қағаздар жөнінде жарлық, 1994 ж.
19. Депозиттік сертификат жөнінде жарлық, 1992 ж.
20. ҚР Акционерлік қоғамның бағалы қағаздарын шығарылуын тіркеу
мен оларды қайтару тәртібі.
21. ҚР Президентінің «Бқ нарығы жөнінде» 1995ж.
22. ҚР Президентінің «Акционерлік қоғамдар жөнінде» заңы 1995 ж.
23. Кәсіпкерлік қызметті бағалы қағаздар нарығында лицензиялау
тәртібі.
25. Б.А. Көшенова. «Бағалы қағаздар нарығы».Алматы 2000ж.
26. Шалғынбаев А.Р. «РЦБ и фондовый рынок в Казахстане» Алматы
- 2000ж.
27. Бердникова Т.Б. «РЦБ и биржовое дело» Москва -2002 ж.
28. Чернецкая Г.A. «Практикум по рынку ценных бумаг» Москва –
2002ж.
29. Масленников В.В. «Биржовое дело» Москва, 2000ж.
30. Агратов А., «Учение о ценных бумагах» М.: Наука, 1994 ж.
31. Алехин Б.И. «Рынок ценных бумаг: введение в фондовые
операции» М.: Финансы и статистика, 1991 ж.
32. Балабанов В. «Основы финансового менеджмента» - М.:
Финансы и статистика, 1994 ж.
33. Блозецева Г., «Руководство по биржевому делу» - М.:Финансы и
статистика, 1990 ж.
34. Мусатов П., «Фондовая биржа» М.: Финансы и статистика, 1990 ж.
35. ЯГончаренко Л.И., «Ценные бумаги: учет и налогоблажение»,
1992ж.
36. Л.Энджел, Б.Бойд «как покупать акции» - М.: Дело, 1992 ж.
37. Алесеев Ю.Ж., «Рынок ценных бумаг», М.: Финансы и статистика,
1990 ж.
38. Миркин Я.Ж. «Ценные бумаги и фондовый рынок» М.:
Перспектива, с532
39. Красавина Л.Н. «Денежное обращение и кредит при капитализме
- М.: Финансы и статистика, 1989 ж.
40. Личагин М.В., Фондовая биржа: Как считать биржевые журналы
// ЭКО, 1991 г. 36 ю
41. Васильева А., Биржевая спекуляция, СПБ, 1992г.
42. Роде Э., Биржи. Валюты современного капитализма, М.: Финансы
и статистика, 1986 г.
43. Кирилов КВ., Операции на бирже. М.: Прогресс, 1993г.
44. Рынок ценных бумаг// Международный информационно-
аналитический журнал.
45. Умбетов А., Оценка акций банков // Азия –ЭЖ, 1995 №15.
46. Рубин Ю.Б. Коллективное инвестирование в ценные бумаги .,
М.: 1992г.
47. Кабицин А., Некоторые особенности современного рынка
биржевых валютных опционов// Рынок ценных бумаг, 1995ж.
№17.
48. Тенденции развития рынка акций высокотехнологических
компаний // Деловой мир, 1996 г., 7 ақпан.
49. Инвестиционно-финансовый портфель / под.ред. Н.Н.Петракова,
Москва, 1993 ж.
        
        М А З М Ұ Н Ы
КІРІСПЕ……………………………………………..........………………....…8 – 9
І БАҒАЛЫ ҚАҒАЗДАРДЫҢ ҚАЛЫПТАСУЫ МЕН ... ... ... ... қағаздар нарығының пайда
болуы және ... ... ... ... ...... ... РЕСПУБЛИКАСЫНДА БАҒАЛЫ ҚАҒАЗДАР
НАРЫҒЫНЫҢ ҚЫЗМЕТІН ТАЛДАУ
2.1 Негізгі нарықтың түрлері мен олардың ... ... ... ... нарықтың маңызы мен олардың қазіргі жағдайы............51 – 65
2.3 Қазақстан Республикасының қор биржасындағы бағалы ... ... ... ... ... – 83
ІІІ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ БАҒАЛЫ қАҒАЗДАР
НАРЫҒЫНЫҢ ҚЫЗМЕТІН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
3.1 Қазақстан Республикасында ... ... ... ... – 91
2. Қазақстан Республикасында бағалы қағаздар нарығының қызметін
жетілдіру
бағыттары...................................................................
.............91 – ...... ...... І Р І С П Е
Қазақстанның орталықтанған – жоспарлы экономикадан ... өтуі ... ... ... ... Олар–меншік
қатынастарын және шаруашылық субъектілерінің құрылымы мен оның қызмет
көрсету ... ... ... ... ... ... мен ... барлық топтарының шаруашылық нәтижесіне әсерін
тигізеді. Сондықтан ... ... 10–13 ... ... ... ... нарық қатынастары арқылы демократиялық ел болуға бет ... ... ... ... болып табылады. Осыған сай ... ... ... мен ... ... ... ... және дамуы мен оны жетілдіру жолдары
зерттеліп, ұсынылған. Дегенмен ... ... ... елдерде
ежелден дамып, соңғы 70 жылдан ... мен ... ... ... ... ... өміршеңдігін, экономикалық және әлеуметтік
тиімділігін дәлелдейді. Сол ... ... жеке ... секторларын қолайлы үйлестіру арқылы уақыт талабына сай
әлеуметтік бейімделген нарықтық шаруашылықты құруда.
Қазақстан ... ... ... ... нарығын құру және
оны одан әрі дамыту мақсаттары қазіргі заман талабына сай, себебі бағалы
қағаздар нарығы арқылы ... ... ... ... ... құра алады
және белгілі бір пайда табудың жолы ал, ... үшін ... ... ... ақша айналымын реттеу болып ... ... ... ... түрінде қайта құру олардың инвестиция тартудың ең бір
тиімді механизімдеріднің бірі – акция, облигация шығаруды пайдалану тәртібі
мен ... ... ... ... экономиканың барлық
субъектілеріне инвестиция көздерін алуға мүмкіндіктері қарастырылды.
Бұл ... ... ... ... және үш ... қарастырылып
жазылған.
Бірінші тарауда еліміздегі бағалы қағаздар нарығының қалыптасуы мен
дамуы, құқылық нормативтер қарастырылған.
Екінші тарауда негізігі және ... ... мәні мен ... ... жүргізу тәсілдері, яғни акция мен облигация бағалы ... ... ... ... ... ... Қор ... мен мәмілелер түрлерінің ерекшелігі мен брокер, ... ... ... мен олардың ... ... ... ... ... ... тарауда ұзақ мерзімді ішкі ... алу ... ... ... зерттеліп ұсынылған.
Дипломдық жұмысты орындау барысында статистикалық және бухгалтерлік
кезеңді басылымдар қолданылды.
Дегенмен бағалы қағаздар нарығы туралы заңға ... ... ... ... ... қағаздарды шығару және сол қағаздар
нарығындағы операцияларды меңгеру міндетті пайда ... ... ... ... ... және құқықтық білімді, математикалық және
бағдарламалық жағынан қамтитын және ... ... ... ... ... де қиын кәсіпшілік. Сондықтан бағалы қағаздармен қызмет
жасайтын жоғары білімді мамандар дайындау – ... ... ... ... ... көмекті қазіргі батыс және отандық авторлардың ғылыми еңбектерін
оқып, ... ... ... ... ... тарихқа да оралу, оны білу –
алға ... ... ... ... ... ... қағаздар, Қор
биржалары және коммерциялық банктер туралы ғылым кең тараған. Демек, өткен
тәжірбиені зерттеп және өз мемлекетіміздегі қазіргі ... ... ... ... ... ... отырып осы дипломдық жұмысымды
зерттеп орындадым.
Менің, жазып отырған дипломдық жұмысымның ... ...... ... теориялық және әдістемелік ... ... ... ... ұйымдық-экономикалық құрылымдарының нарықтық экономикадағы
маңызын көрсету және бағалы қағздардың биржада сатылуы мен олардың ... ... ... ... ... ... тақырыпты
таңдаудың себеп болды.
Бұл жұмысты жазу барысында тек қана Қазақстандық авторлар оқулықтары
ғана емес, ... ... ... ... ... ... ... жұмыс әдістемелік нұсқауға сай орындалды.
1 БАҒАЛЫ ҚАҒАЗДАРДЫҢ ҚАЛЫПТАСУЫ МЕН ДАМУЫ
1.1 Қазақстан Республикасындағы бағалы ... ... ... және оның ... – бұл күрделі, әрі жан-жақты қызмет атқаратын қоғамдық
қатынастар жиынтығы ... ол бір ... ... және көрсетілген
қызмет нарығын қамтыса, екінші жағынан Қор жинау нарығын қамтиды. ... ... ... нарығы мен қозғалмайтын мүлік нарығынан ... ... ... ... ... ... ... механизмді
құрайды. Ал бұл механизм несиеге негізделген, басқаша ... ... ... ... іскерлік шартқа қол қойып, өздеріне бағалы
қағаз түрінде міндеттеме алады. Кәсіпкерлердің ... ... дәл ...... ... тұрақтылығының кепілі.
Бағалы қағаз нарығы субъектілерінің қатынастары ... ... ... ... Бұл ... қағаздардың материалдық түрі
ретінде оның маңызын ... ... ... ... маңызы онымен
шетеліп қоймайды. Бағалы қағаздар кез-келген мемлекеттің төлем айналымында
маңызды орын алады, ... олар ... ... ... қызметі
жүзеге асырылыды. Дәлірек айтқанда, бұл күрделі қаржы тікелей халық
шаруашылығының ен ... ... ... яғни ... ... ... өміршең субъектәлер ғана ала алады.
Өзінің ұйымдық және құрылымдық ерекшеліктеріне орай бағалы қағаздар
каржы институттары, ... ... және ... ... ... ... ... қаржы жүйесінің тұтас бір бөлігін құрайды.
Мұндай жүйе ... ... ... ... қалпына келтіру
қажеттілігі туындаған кезде, яғни 90 – шы жылдардың басында құрыла бастады.
1990 ... ... ... ... ... ... нарықтық әдістерін қалпына келтірудің және оны
одан әрі дамытудың басты ... - ... ... ... талассыз ақиқат.
Бағалы қағаздар ақша түріндегі капиталға да, ... ... да ... бекітіп, тек бағалы қағаздар ... ғана ... ... ... яғни ... ... меншігіне
айналдыру мүмкін. Бағалы қағаздар нарығында өзіне тән ... ... ... ... экономикалық өрістеудің қаржы көздері шоғырланып
және инвестициялық Қорларды бөлу ... ... ... ... жалпы құлдырап, қысқаруы кезінде мемлекеттік жалпы ... ... ... ... ... бағалы қағаздар нарығының
потенциалды Қорларын пайдаланбай іске асуы ... ... ... осы ... ... ... мүмкіндік туғызса, ал
облигация шығару ақша ресурстарын, ... ... ... ... ... алуға мүмкіндік береді. Мемлекет бюджет кемшілігін ... да ақша ... ... мемлекеттік бағалы қағаздар
шығарумен шұғылданады.
Өркениетті ... ... ... ... ... ... ... нарығы болып табылады. Бағалы қағаздар нарығының
күрделі ұйымдық – ... ... ... ... ... ... ... яғни әртүрлі бағалы қағаздар шығаратын
шаруашылық субъектілері;
- инвесторлар, яғни уықытша бос ақша ...... ... ... бағалы қағаздар нарығының кәсіби мамандары: брокерлер
дилерлер, инвестициялық басқарушылар, маркетмейкерлер,
- инвестициялық компаниялары, сақтандыру компаниялары, ... және т.б. ... Қор ... ... ... және ... бағалы қағаздарды
тіркейтін, сақтайтын ұйымдар.
Осы күрделі құрылымдардың қызметін ұйымдастыратын, басқаратын және
реттейтін ... мен ... және ... ... ... мәселелердің барлығы мемлекетіміздің экономикалық дамудың
бүгінгі кездегі сатысында Қазақстан халқының жас ... ... ... ... ... яғни ... қағаздарды шығару және сол қағаздар ... ... және ... ... математикалық және
бағдарламалық жағынын қамтитын және жинақтаған дағдыны ұғынуды талап ететін
күрделі де қиын ... ... ... ... тәжірбиені зерттеп және өз
мемлекетіміздегі қазіргі қажеттілікті ескеріп, бағалы қағаздар нарығы
туралы ... ... ... ... ... ... ... шағында. Оның даму жолында алғашқы ic-шаралар жургізуде.
Бюджеттің кемшілігін ... ... ... ... ақша ... оның орнына мемлекеттік бағалы қағаздар, мысалы мемлекеттік ... ... ... алады. Алайда, бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... және ... көп кездесті. Соның ішінде экономикалық ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздар нарығын дамытатын бірыңғай көзқарас ... ... ... ... салымдарды тіркеу жуйесінің жоқтығы;
г) бағалы қағаздар нарығының материалдық техникалық ... ... ... ... өсу ... ... ... әлеуметтік-психологиялық мәселелерге тоқтайтын болсақ, ... ... ... ... ... мен ... инвестициялық
белсенділігінің төменгі деңгейлігі жатады. Бұл мәселелер халықтың басым
көпшілігінің бағалы қағаздар нарығының мәнін түсінбеушілігі мен ... ... ... ... ... ... тарихында бағалы қағаздар нарығының негізгі үш
үлrici (моделі) бар. ... ... үлгi - онда ... ... ... ... арқылы
банктер қаржы Қорларын бөледі (мысалы, бұл үлгі Германияда, Австрияда,
Бслгияда көп ... Бұл үлгi ... ... ... мен
мемлекеттік бюджет кемшілгін жоюды банктер өз міндетіне алады.
2. Банктік емес үлгі немесе ... үлгі — онда ... ... ... ... қаржы Қорын бөлумен банк емес мекемелер шұғылданады
(мысалы, АҚШ-та, Ұлыбританияда, ... ... ... ... бойынша бағалы қағаздар нарығы демократиялық жолмен өркендейді.
қаржының негізгі бөлігі жеке ... ... Ол ... ... ... ... ... Аралас үлгі — онда бағалы қагаздар нарығы ... ... ... ... ... де, банк емес ... де шұғылданады (мысалы,
Жапонияда).
Еліміздің бағалы қағаздар нарығының epeкшелігi-кіші және ... ... ... ... ... ... ... мен өз мемлекетіміздің әрбір азаматын қатыстыру. Соның
нәтижесінде жекеменшіктендіруге банк ... ... жоқ. ... ... ... ... қағаздар нарығында жеке үстемдік
(монополизация) роль атқарады. Дәл осы жағдай көпшілік мемлекеттерің бағалы
қағаздар нарығының банктік ... бас ... әкеп ... ... ... ... ... бейімделген бағалы қағаздар
нарығын құруға негізделгені дұрыс. Отандық бағалы ... ... ... ... ... ... берген жөн. Дәл осы
мүмкіндіктерді бағалы қағаздар нарығының банктік емес үлгісі яғни ... ... іске ... ... ... ойлар бар.
Бағалы қағаздар нapығының нарықтық ... ... ... ... ... акционерлік капитал үлгісінің көптiгi;
- үлестік бағалы қағаздардардың қарыздық қағаздардан көптігі;
- өндірісті қаржыландырудағы тура банктік несиенің аздығы;
- нарықтағы банк емес ... ... ... ... ... ... нapығының нapықтық
үлгісін таңдап алуға себепші болған үш фактор бар. Олар:
Бірінші өндірісті ... үшін ... ... акциядан түскен
aқшa-ол "арзан" aқшa. Өнеркәсіп өндірісін акционерлік қоғам етіп ... - ... ... ең ... формасы. Себебі акционерлердің
де, онда қызмет істеп жүргендердің де мүддесі шешедi.
Екінші әлі көп yaқытқa дейін еліміздің ... ... ... ... мен (қаржыларымен) инвестициялайтын отандық ұйымдар болмайды.
Сондықтан мемлекеттік меншікті ... ... ... ... басқаруына тарту жақын арада бұл механизмді пайдалануға мүмкіндік
береді.
Үшінші саясат факторы — дуниежүзіндегі сияқты, ... бос ... ... иесі – ... ... ... ... әрбір
адамды акционерлік қоғамның меншік иесі болу ... ... ... ең ... ... (халықтың социалистік менталитетін есептегенде).
Сонымен Қазақстанның қалыптасып келе жатқан бағалы қағаздар нарығының
үлісіне факты бірыңғай көзқарас жоқ. ... ... ... ... талабына сай әлі де біраз өзгерістер енгізілуі мүмкін.
Жалған (алдамшы) капитал ...... ... бір ... ... ... ретінде иемденуге құқық беретін бағалы қағаздар иесінің
титулы/ бағалы қағаздар – ... ... ... және басқа да
түрлерде көрінетін капитал. Бағалы қағаздады жалған капитал деп ... ... ... ... көзі – тауар өндірісі. Ал бағалы қағаздардың пайда
болуы ... ... ... ... өнім ... ... ... әкеледі. Ал бағалы қағаздар өндірістен тыс тек ... ... ... ... қиял ... ... Оны мысал ретінде келтірілген
мына екі формулаларды аңғару қиын ... ... ... ... бірінші акт (Т–А) тауарды сату басқа керекті тауарда сатып
алу мақсатында жүргізіледі, яғни ... - ... ... ... алу
арқылы өтеу. Ал капиталдың айналымы ... ... ... алып ... ... яғни ... пайда табу мақсатында жүргізіледі. А
=А+ а, яғни а – қосымша құн, өсім, ... ... Ал ... ... құн немесе қосымша құн беретін құн (К. Маркс).
Екіншіден, бағалы қағаздардың капитал болып есептейтін себебі олрады
сатуға болады. ... ... өз құны өте ... ал нарықтық бағалар
ирроцианалдық сипатта (өлшеусіз ... ... ... ... ... ... пен ұсыныстың арқасына және бағалы қағаздарды ... ... ... ... ... ... ... сұраныс
оның ұсынысынан жоғары болса және одн ... ... ... де жоғары
болса оның жалған капиталдың бағасы оған тура пропоцианалды кемді. Мысалы
, ... ... ... ... ... 50$ делік, ал қазыр проценттінің
деңгейі 5% болған жағдайда бағалы қағаздардың бағасы 1000$ ... 50 ... %)*5 = 1000$. ... ... ... ... жиі өзгерістің ұшырап
тұратын нарықтық құн.Жалған капитал нақты (өндірістік) және ... ... ... ... ... ... бөлігі,
яғни олардың бағалы қағаздарғы мынадай ерешеліктері бар:жалған капиталдың
өз ұңны (өте аз) жоқ, ... ... ... ... ... нақты
капиталдың орнында жүреді;
1. бағалы қағаздардың айналысы Қор биржасынан және несие ... ал ... ... өндіріс аясына қызмет көрскетеді;
2. жалған капиталдың мөлшері ... ... ... ... бағасы,
яғни бағалы қағаздардың бағалы қағаздарды сатудан ... ... ... анықталады. Ал өндірістік нақты капиталдан түскен
пайда сол нақты капиталдық өз ... ... ... ... ... ... ... «капиталдану» деп атады. Ал капиталдану –
мүліктің немесе нақты ... ақша ... ... деген ұғым.
(К.Маркс, Ф.Энгельс. Шығармалар, 25 том, 2 бөлім, 9 бет)жалған капиталдың
мөлшерінің ... ... ... көлемінің өзгеруне дәл келмейді. Жалпы
алғанда, ... ... ... ... ... ... ... Бұл жағдай
акционерлік кәсіпорындардың тез дамуына, бағалы ... ... пен ... ... ... және де ... қағаздардың
кездері тез ұлғаюына байланысты болады.
Сонымен бірге жалған капиталдың ... ... ... бар.
Олар:
Біріншіден, бағалы қағаздар қарыз капиталының қозғанынан ... ... одан ... ... ... ... ... дербес қозғалыс
жасайды. Өйткені бағалы ... ... алу ... ақша ... бір
бөлігін қарывзға берумен бірдей. Ал қарыз – несиелік құжат, немесе құнды
қағаздар түрінде айналыста болады.
Екіншіден, қарыз ... ... ... оның ... мөлшерімен
анықталса, ал жалған капиталдың мөлшері оның айналысынан ... ... ... Ол ... ... ... ... түрінде түседі. Бағалы
қағаздар өз қозғалыс заңдарына ие болып, ... ... ... ... ... ... қағаздар қарыз капиталына орналастыратын ортаныңтек
біреуі ғана. Жалған капитал жағынан ... ... көп және ... дәл ... ... капитал мен жалған капиталдың мөлшері
жағынан да ... дәл ... ... ... ... тән ... ... пайда болуы меноның өсуі байлықтың бір жерге шоғырлануына
әсер ... ... ... ... ... ... KСPO-да жаңа
экономикалық саясат кезінде болған. Ал ... ... ... бағалы
қағаздар нарығының алғашқы нұсқалары Кеңес Одағы заңдарының негізінде 10-
жылдардың басынан бастап пайда бола бастады.
Бағалы қағаздар ... тек ... ... ... және ... жағдайында дамуы мүмкін. Мемлекеттік меншікті жаңа нарықтық
қатынастарға сай өзгерту тек оны ... ... ғана icкe ... 10 ... ... көптеген елдерінде жекеменшіктендіру жүрді.
Әcipece, Англияда ол шапшаң қарқынымен өтті. Бірақ Батыс Еуропа ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындардың акция саны қанша көп болса да
өркендеген нарық жағдайында оларды орналастыру өте оңай ... Ал ... ... (ТМД) ... жайы өзгеше.Бұл елдерде бағалы
қағаздар нарығы жаңадан қалыптасып келе жатқан жағдайда ... ... ... ... ... ... көптеген кәсіпорындар да, халықта осындай жаңа құбылыстар арқылы
нарыққа кең көлемде қатынасуға мүмкіндік алады. ... ... жаңа ... ... ... ... өмipre
келтірді. Бұл мемлекеттік бағалы қағаздардың бipтүрi, олар, өз ... ... ... ... ... бір ... пайдалануына құқық береді.
Іpi және орта кәсіпорындарды жекеменшіктендіру оларды акционерлік қоғам
ретінде ... ... ... ... қоғамның иесі-акционерлер,
олардың меншік құқы акция берумен куәландырылады.
Қорыта айтқанда, жекеменшіктендіру бір жағынан ... ... ... ... ... әкелсе, екінші жағынан кәсіпорынның
жаңа ұйымдық-құқықтық формасы акционерлік қоғамдардың ... ... ... ... жол ... Бұл ... жаңа акциялар мен
облигацияларды эмиссиялаумен қатар, бағалы қағаздардың ... ... да ... болады. Сонымен, кәсіпорындарды жекеменшік
тендіру бағалы қағаздар нарығының қалыптасуындағы алғашқы кезең. Еліміздің
жоспарлы экономикада жаңа, нарықтық ... ... ... ... ... ... және оның қызметің қамтамассыз ететін институттардың
құрылуын ... ... Бұл өте ... және ... ... Көптеген жылдар
бойы елімізде шын мәнінде ия қаржы нарығы, ия оның ... яғни ... және ... банктер, биржалар, сақтандыру қоғамдары
болған жоқ. қаржы саласының барлығын мемлекет айырықша ... ... ... кipic ... халықтың қажетін өтемейтін міндеттерге
жұмсап ... ... ... ең ... ... және
өндірісті ұйымдастырудың ең тиімді екендігін ... ... ... ... ... ақиқат шындық. Еліміз үшін
шаруашылықты жүргізудің жаңа өндірісіне өту-тек ашық ... өту ... ... ... экономикалық саясаттағы әділетсіздіктен ... ... ... ... ... ... мол мүмкіндігін
пайдалануды талап етеді. қаржы нарығы-мемлекеттің бүкіл ақша ... Бұл ... ... әр ... ... ... ... әсерінен өзrepin отырады және үнемі қозғалыста болады. қазіргі
кезде дүниежүзінде АҚШ, Еуропа білестігі мен ... ... ... ... ... иемденуде. Қазақстан нарықтық экономикаға өтпелі кезеңінде
оның қаржы нарығының Қоры мол, ... ... ... ... ... ... қаржы нарығы біріне-бірі байланысты және біріне-бірі толықтырып
тұратын, ... ... өз ... ... ... үш ... ... айналымдағы қолма-қол ақша нарығы және қолма-қол ... ... ... ... ... (весельдер, чектер) жатады.
Қазақстанда ... ... ... ... ... ... ақшаның
құнсыздануынан инфляцияға ұшырауда. Бұл жалпы ұлттық өнім жылына 5%-ға, ал
айналымға ақша 6-7 %-ға өссе, онда ... ... ... сату да оңай ... ... жағымды өзгерістерді аңғаруға болады. Егер де жалпы ұлттық
өнім жылына 5 %-ға ... ақша 10-20 %-ға және одан да көп ... ... ... ... экономика құлдырап төмендетеді.
Екіншіден, қарыз капиталының нарығы, яғни қысқа және ұзақ ... ... ... ... ... қысқа мерзімді несиені
қайтарылуына көзі жеткенде ғана ... ... ... ... ... ... ... қаржысы жоқ кәсіпорындар алуына мәжбүр. Негізгі
құруға және ... ... ... өсімі өзгріп, қайта ... ұзақ ... ... берілді. Сондықтан, қаржы нарығының бұл
бөлігіне дағдарыс тән.
Үшіншіден, бағалы ... ... Бұл ... ... белгілері КСРО-
да революциясына дейін болғанымен, соңғы 70 жыл бойы оның ... ... ... жоқ.
Қазіргі кезде егемен жас мемлекеттер ... ... ... ... ... ... белгілерін шұғылданбай, оның орнына
мемлекеттік бағалы қағаздардың бірі – ... ... ... (МҚМ) ... ... Жергілікті басқару органдары да
дәл осы жолды пайдалануда. Бағалы қағаздар нарығы басқа ... ... ... айрықша тауарымен өзгешеленеді. Ол өзгеше тауар – бағалы
қағаздар. Олар біріншіден, ... ... ... ... ... олар бойынша табыс алу құқы және табыс төлеу міндеттемесі пайда
болады. Бұдан ... ... бұл ... өз құны аз ... нарық бағасымен сатуға болады. Бағалы қағаздардың көрсетілген
құны (номиналды) өте төмен ... ... ... ... ... капиталдың белгілі бір мөлшерін көрсетеді. Егер бағалы
қағаздарға нарықтық сұраныс оның ... ... ... онда оның бағасы
көрсетілген құннан (номиналынан) жоғары болады (керісінше де ... ... ... ... номиналдан ауытқуы, бағалы ... ... ... ... капитал - нақты капиталдың қарыз белгісі, яғни ... ... ... бір бөлігі (сауда, қарыз капиталдары).
Бағалы қағаздар ақша капиталының немесе ... ... ... ... ... ... оны ... деп те атайды. Сонымен қатар, бағалы қағаздар "Қордың
инструменті ... ... " ... та ... ... тек сол құралды
пайдаланып, нақты құндылықтарға қол жеткізуге немесе сол құндылықтар ... ... ... ... ... бағалы қағаздар нарығы
капитал нарығының, яғни ақша және ... ... ... ... ... ... ... — нарықтық экономикада көтпеген ... ... ... Бұл алдымен капиталды инвестициялау
процесіне қатысты. ... ... ... оның капиталға муқтаж
өндіріс салаларына құйылуы, ал артық болған уақытта сол ... ... ... бұндай айналыс механизмі мынадан ... ... ... ... ... ... ... өссе, онда соған сәйкес
бағасы да өседi. Демек, оларды өндіруден пайда да есөді, ... ... ... ... ... ... ... тиімділігі кеміп,
ондағы капитал өніміне сұраныс өсіп тұрған ... ... ... осы механизімнің қызметін қамтамасыз ететін құрал. Олар уақытында
бос капиталды сату-сатып алу арқылы тиімді өндіріске бағыттап отырады.
Экономикасы ... ... ... қағаздар міндетімен қосымша
капитал алу анағұрлым жеңіл. Акция не облигация сиякты ... ... және ... ... екі ... ... ... шығарып
және нарыққа қатысушылардың оларды талқылауына 2-4 жеті оларды сатып алу-
сатуға және есеп айырысуға 2-3 ... ... ... ... ... 1,2
ай ішінде эмитент өзіне қажетті капиталды жинап, оны басқару құқына ... ... ... ... ... - ... ... көп жағдайда
қаржыландыратын ең оңай және ең ... ... ... ... ... ... нарығы қалыптасуы үшін оның құрамдас
бөліктері болуы қажет. Олар:
1. сұраныс пен ұсыныс;
2. делдалдар мен басқа ... ... ... яғни ... ... Қор биржалары,
инвестициялық институттар және с.с.;
4. нарықты реттейтін және өзін-өзі реттейтін жүйелер.
Hapықтың осы ... ... ... ... ... ... ... елімізде экономикалық жүйені реформалауды терендету жолында
қабылданған. Дегенмен, экономиканың дағдарысы жағдайында ... ... ... ... мүмкін емес.
Бағалы қағаздар нарығының даму деңгейі көп жағдайлықтың әл - ... Ceбeбi ... ... ... ... ... айқындайды.
Сондықтан халықтың табысының өcyi - ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздар нарығының ... және ... ... ... деген сұрақ туындағанда ... ... ... ... ... ... ... және ең
өтімдіci мемлекеттік ... ... ... қарыз
міндеттемелері нарығынан ерекшелігі оған қатысушыларға байланысты:
Біріншіден, мемлекетік ... ... ... ... ... ұлттық банк-оның, сонымен бipre мемлекеттік бағалы
қағаздардың ... ... ... қағаздар нарығының бұл қатысушылар
мемлекеттік бағалы ... ... мен ... ... ... ... ... аукцион арқылы сатылған мемлекеттік
кәсіпорындарды жекеменшіктендіруге пайдаланылады, ал оның ... ... ... ... осы ... дейін сақталуда. Кәсіпорындар ... ... ... ... қазірri кезде жекеменшіктендіру купондарының
орнына берген акциялар оны иемденушілерге әлі ... ... ... ... ... ... пайда болуы сауда және ... ... ... ... Олар ... және коносамент
сиякты қарыз міндеттемелерінің пайда болуына себеп болды. ... ... одан әрi ... ... қоғамдардың пайда болуымен және
мемлекеттің эмиссиялық қызметімен байлнысты. Бағалы қағаздарға кең көлемде
капитал жұмсау 20ғ. ... ... ... Осы ... ... да белгілі бола бастады. Алғашғыда ... ... ... ... және банк ... ... Кейіннен бұл
іске құқықтық тұлғалар да кірісті.қазіргі кезде бағалы қағаздар ... ... ... ... (олар әpi эмитенттер, әpi трейдерлер):
Бірінші топ, бағалы қағаздар нарығына негізгі қатысушылар: мемлекет,
жергілікті әкімшілік (органдары), ... жане ... ... ... ... арасында жоғары атағы бар. ... ... ... ... ... қиындықсыз өтеді. Нарық қағаздарды көп
мөлшерде қабылдауға ... ... Бұл ... ... мемлекеттік және
жерплікті әкімшіліктің қағаздары, сатып алушыға жоғары табыс түсірмейді.
Дегенмен, ... ... ... ... зейнеткерлер, жалғыз басты
адамдар, асыраушысынан айырылған отбасылар және с.с. табысы аздар) ... аз ... ... ... өз ... ... мүдделі. АҚШ-
та оларды "көк түбірлі" ("голубые корешки") деп атайды.
Екінші топ, инвестициялық ... ... ... ... жүргізетін қаржы-несие институттары. Олар: коммерциялық және
инвестициялық банктер, сақтандыру коғамдары, ... ... және ... топ, жеке ... яғни жеке ... оның ішінде шағын
кәсіпорындардың бағалы ... ... ... ... деректері
дәлелденгендей олардың ¾ бөлігі ашылмай жатып жабылып қалады, тек ... ғана ... ... ... екен. Әлемде кейбір шағын кәсіпорындар
табысты және болашағы бар екенін дәлелдеді, ... ... ... ... ... үй заттарын және сол сияқты өнім
шығаратын ... ... ... шағын кәсіпорындары ... де ... ... (мысалы, жүннен тоқылған және теріден
тіплген киімдер, галантерея заттарын шығарушылар). ... ... тобы ... бел буып, жоғары дивиденд ... ... ... ... ... топ, ... қағаздар нарығының кәсіби мамандары, яғни
брокерлер мен дилерлер. ... ... ... ... ... бағалы қағаздарды жүргізуге жеңілдік береді. Дилерлер қолында
капиталы болғасын көптеген операциялар жүргізеді. Дағды ... ... ... ... ... ... ... көп ұстамайды. Олар нарық
конъюнктурасы қолайлы болғанын сезсе, ... ... ... жібереді.
Себебі олардың ic-әрекеті –алыпсатушылық.
Әрбір елде бағалы қағаздар нарығына қатысушыларды және оған қатысу
жағдайларын мемлекет белгілейді. ... ... заң ... ... ... ... Мысалы, экономиканың дағдарысы кезінде
заңдар мен ережелер тез өзгеріп ... ... ... негізгі қатысушылар-оларды шығарушылар және
инвесторлар немесе ... ... ... ... белгілейді. Эмитент-заңды тұлға, ол мемлекеттік орган немесе
жергілікті ... ... ... ... Ал ... жеке немесе заңды
тұлға болуына құқылы. Олар бағалы қағаздарды өз ... ... ... ... ... ... ... түрлері әр түрлі
болады, мысалы, коммерциялық және инвестициялық банктер, әр түрлі Қорлар.
Бағалы ... ... ... ... ... ... ... тұлғалар мамандығы туралы аттестат алулары шарт.
Бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... ... Конституциясы негізделген. Олар мемлекеттік
және жеке ... ... ... ... Қорғауға кері болады. Қазақстан
Республикасында «Бағалы қағаздар туралы» заң 5 ... 1995 жылы ... ... ... енгізілген. Сонымен қатар, заңдар кәсіпшіліктің
еркіндігін қамтамасыз етумен бірге ... ... ... ... ... біріктіретін Республиканың Азаматтық кодексінің (1994
жылы желтоқсанның 27 қабылданған) жалпы бөлімінде бағалы ... ... бір түрі ... ... құқықтық объектісі болып еркін
айналымға арналғаны танылған. Азаматтық ... 3 ... 2 ... қағаздардың мазмұны көрсетіліп, олардың түрлері анықталып, бағалы
қағаздарды шығарудың және ... ... ... ... ... ... бекітілген.
Азаматтық кодекстің нормаларына сәйкес мемлекет басшысы заң күші бар
жарлықтар шығарды. Олар Азаматтық кодекспен бірге бағалы ... ... ... ... ... 1995 ... 21 сәуіріндегі «Бағалы қағаздар және Қор биржасы туралы»
№ 2227 Президентінің заң күші бар жарлығы. Жарлықтың ... ... ... қағаздардың эмиссиясын тіркеуге қойылатын талаптарға, оларды
орналастыру ередесі мен мезгіліне, бағытталған. Атап өтетін ... ... ... ... кәсіби әстердің түрі, оны лицензиялаудың
жағдайы және бағалы ... ... ... ... ... ... ... жарлықта Қор биржасын құру және оның қызметін
ұйымдастыру туралы ереже орын ... ... ... ... ... құқы бекітілген. Аталған жарлыққа Президенттің 5.12.1995
жылдың № 2672 және 1995 жылдың 23 ... № 2720 ... және ... ... 1995 жылдың 2 мамырдағы «Шаруашылық серіктестері туралы» № ... заң күші бар ... ... ... ... ... және оның дамуы үшін акция және облигация ... ... ... ақша ... тарту механизмінің құқықтық мүмкінші
лігі бекітілген. ... тек ... ... шағарысу
облигацияларды ... ... және ... ... ... болады. Атлған жарғылыққа Президенттің 3.08.1995ж.
№ 2447 жарлығымен өзгерістер және толықтырулар енгізілді.
3. 30.03.1995 ж. «ҚР Ұлттық банк ... № 215 ... заң ... жарлығы. Онда «Қазақстан Ұлттық ... ... ... ... ... және ол туралы жауапты» делінген.
4. 1995 жылдың 31 тамызындағы «Қазақстан Республикасындағы ... банк ісі ... №2444 ... заң күші бар ... ... ... акция эмиссиялауға құқық берген. Банктік операцияларға
: құқықтық және жеке ... ... ... есептеу бағалы
қағаздарды сақтау, акциядан басқа бағалы қағаздарды облигациялар депозиттік
сертификаттар , вексельдік эмиссиларды, лицензиясы ... ... ... нарығындағы делдалдфқ операциялар жатады.
5. 25.12.1995 ж. «Жекеменшіктендіру туралы» № 2721 Президентінің заңы
күші бар ... ... ... ... ... ... объектісі екенін, акциялардан мемлекеттік бумаларын
жекеменшіктетдіру жағдайларын және тәртібін ... 1995 ... ... ... ... № 2200 Президентінің
заң күші бар жарлығы бағалы қағаз нврығындағы кәсіби қызметті және ... ... ... ... ... ... көрсетілген.
7. 1998.10.07. «Акционерлік қоғамдар туралы» № 281-1 ҚР ... Осы ... ... ... оны ... қайта құру және
тарату тәртібін; акционерлер мен үш тұлғалардың құқықтарын , ... ... мен ... Қорғау жағдайларын; қоғамның органдар мен
лауазымды адамдардың өкілеттілігі мен жауапкершілігін айқындайды.
Басқа нормативті құқықтық актілер ішінде ... атап ... ... ... ... ... ... ережелерді бекіткен
Қазақстан мемлекетінің қаулылары.
бағалы қағаздар жөніндегі Ұлттық комиссияның актілері - бағалы қағаздар
нарығы қызметін ... ... ... ... мен ... ... ... реттеитін
эммиссияларды орналастыруды, брокерлер, диллерді және ... ... ... реттеитін ережелерді бекіткен Ұлттық
коммиссиясының қаулылары.
басқа ... ... ... ... қағаздар аиналымына баиланысты
актілер.
Жоғарыда айтылған құқықтық негіздерге сай қазіргі ... ... ... Қор ... ... брокерлік және дилерлік кеңселер ашылып, олар
акциялардың мемлекеттік бумалары және ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар, Қазақстандағы акционерлік
қоғамдардың эмиссиясын мемлекеттік тіркеуден өткізу іске асырылып, көптеген
азаматтар бағалы ... ... ... ... мамандандыру куәлігін
алды.
Қазақстандағы бағалы қағаздар нарығының ... және ... ... ... Республикада қалыптасқан жағай сипаттағандай
бағалы ... ең ... және ең ... ... ... ... ... міндеттемелері нарығының ерекшелігі оған
қатысушыларға байланысты:
1. Мемлекеттік бағалы қағаздардың эмитенті – қаржы Министрлігі;
2. Ұлттық банк – оның қМ ... ... ... ... ... ... ... нарығына бұл қатысушылар мемлекеттік бағалы қағаздарда
шығару мен оларды ... ... ... ... ... ... ... ;
мемлекеттік қазыналық облигациялар;
Қазақстан Ұлттық Банкінің қысқа мерзімді ... ... ... ... мен ... қазыналық
облигацияларды ішкі мемлекеттік қарыз мөлшерінде мемлекеттік бюджетті
қаржыландыру мақсатында қМ ... Ал ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін қаржы Қорын толтвпу
мақсатында Ұлттық банк шығарады. Жекеменшіктендіру купондары аукцион ... ... ... ... ... ... ... мөлшері жеке адамдар қолында осы күнге дейін сақталуда.
Кәсіпорындар банкротқа ұшырап, ... ... ... ... ... купондарының орнына берген акциялар оны иемденушілерге
әлі дивиденд (пайда) түсіре қойған жоқ.
1.2. Бағалы қағаздарды шығару механизмі
Бағалы ... - ең ... ... ... ... ... ... немесе қарыз берушіге қарыз алушының берген қарыз міндеттемесі.
Бағалы қағаздар толтырылуы немесе ... ... екі түрі ... ... заң ... ... жеке құлжат түрі, есепшотқа енгізілген жазу
түрі. Егер ... ... ... ... ... ... ... түрі
бойынша ерекше бірлік толтырылып беріледі. Оны ... ... ... ... деп ... ... жөнінен бағалы қағаздар, нарықтық
және нарықтан тыс болып та ... ... ... тыс ... қағаздар -
әлеуметтік-нарықтық қатынастардың дамуы негізінде пайда болған қағаздарды
ерекше түрі. Оларға жинақ облигациялары, зейнетақы Қорларының ... ... ... және с.с. ... ... ... жеке тұлғалар арасында орналастырылады. Зеинетақы Қорларының
облигяциялары және зейнетақы ... ... ... АҚШ-та
жалданбай-ақ өз алдына қызмет істейтін адамдардың ақшасына ... ... Ал ... облигациялар қысқа мерзімді, орта
мерзіді, ұзақ ... ... үшке ... тек жергілікті басҚРу органдарын
ғана сатылады. Бұл ... ... ... да табыс әкелетін, бірақ ... ... ... ... шығаруы мүмкін.
Нарықтан тыс бағалы қағаздар әр түрлі Қорларға немесе банктерге, ... ... ... және ... ... ... капиталдан
түскен табыс иемденуге құқық береді. Бұл бағалы қағаздарды шарты ... ... жеке ... ... иемденушіге беруге құқығы
жоқ. Сондықтан бұл қағаздар нарықта еркін айналымға түсе алмайды.
Сонымен ... ... тыс ... ... ... ... және кейбір
басқа елдерде тараған) басқа Мемлекеттердің ... ... үшін ... кең ... ... ... Соңғы
кездерде барлық дамыған елдерде нарықтан тыс ... ... ... және ... ... мен санын көбейту тенденциялары байқалуда.
Ал айналымға түсетін бағалы қағаздарды ... ... ... ... ... ... айнайналымы деп оларды сатып алу-сатуды және ... ... ... ... ... ... ... қағаздарды
шығарып, оны айналымға түсірушін эмитент деп атайды. Эмитенттер кімдер?
Олар мына кестеде көрсетілген. А ... ... ... ... ... ... ... сату мына түрде жүзеге асырылады (инвесторлар жеке ... ... ... ... ... ... акцияларын құрылтайшылар арасында
орналастырғанда;
Екіншіден, қоғамның алғашқы жарлық капиталының көлемін ... ... ... ... ... яғни ... ... органдардың
немесе жергілікті әкімшіліктердің ... және ... ... ... ... ... капиталын пайдаланғанда.
Сонымен, қоғам құрылғанда оның жарғылық капиталы құылтайшылар арасында
толығынан үлестірілуі қажет. ... ... ... оның ... ... және сонымен қатар эмитенттің келісімімен бағалы ... ... ... ... әрбір бағалы қағаздарды сатып
алушыға сату тәртібін түсіндіретін ... ... ... ала ... Оны ... құралдарында жариялау міндетті.
Эмиссия проспектісінің бірінші тарауында эмитент туралы жалпы деректер,
яғни ... ... мен ... ... ... және эмиссия
проспектісіндегі деректердің дұрыстығына ... ... ... Ал ... ... ... ... жарияланып, онда
инвестицияның маңызы және инвестициялық саясаттың бағыты немесе бағалы
қағаздар нарығындағы эмитенттің ... ... ... ... ... қағаздар шығару жөнінде міліметтер жарияланады.
Ол мәліметтердің арасында:
- кәсіпорын құрылған кездегі оның жарғылық ... ... ... бағалы қағаздардың түрі, оның номиналы, жазылу бағасы;
- акция сатуды бастау және аяқтау күндер;
- бip инвестор сатып алуға рұқсат ... ... ... ... ... сату түрі ... ... немсе қолмақол ақшасыз
есеп ... ... ... ... сатып алуды шектеу;
- эмитентің мекен-жайы мен телефоны бар.
Эмиссия проспектісінің ... ... ... бұрынғы эмиссия
туралы, эмитенттің ... ... ... және ... ... капиталындағы үлесі, сонымен қатар ... ... ... ... мен ... 5 жыл ... қызмет орны, оның
ішінде басқару органынан тыс ... ... ... ... ... ... ... тіркеу кезінде болған (егер ондай
болса) эмитент пен оның басшыларына ... ... арыз және ... ... ... ... ... жөніндегі есеп пен қызмет
нәтижесі баяндалады.
Ал Қорытынды тарауларында бағалы қағаздарды сатып алу ... ... және сол ... ... ... баска да
хабарлар орын алады ... ... ... ... ... сенімділгін, инвесторлар мүддесінің Қорғалуын, алып келгенде,
бағалы қағаздар нарығы қызметін бақылауға ... пен ... ... яғни ... алғашқы
иемденушілерге сатушылар акциянын бағасын барды сатып алушыларға бірдей
белгілеулері міндетті. Бұл жағдайда бip ... ... ... ... ... ... ... шығаруды мемлекет органдары қатаң бақылап отырады.
Оларды шығарушылардьың барлығы Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... мемлекеттік тіркеу номерін ... ... ... ... мемлекеттің ең маңызды міндеті.
Ондағы мақсаты-байғалы қағаздармен келімімге қатысушылардың заңды ... ... ... қамтамасыз ету. Бағалы қағаздар нарығында қызмет
атқаратын қаржы институттарының ісін ... мен ... ... ... ... ... органдар бойынша Бағалы қағаздар
жөніндегі комиссия, қаржы министрлігі, ұлттық банк Мүлікті басқару жөнігі
Мемлекеттік комитет және ... ... ... ... Осы ... ... ... реттетін мемлекетік органдардың ең
негізгісі - Бағалы қағаздар жөніндегі ұлттық комиссияның ... ... ... ... сол ... сол ... ... Республика
Президентінің «Бағалы қағаздар және Қор биржасы туралы» жарлығына сәйкес
оның құқықтық статусы, қызметі және ... ... ... нарығын мемлекетік ретгеу ғылыми негізделіп, алдын ала
дайындалған концепция жүгінгені дұрыс.
Дүниежұзілік тәжірбиеде бағалы қағаздар нарығын ... ... ... ... ... ... органдар уәкілі қлыпатасуымен тікелей
араласу, сонымен қатар ic-шаралар арқылы нарыққа жанама ... ... ... ... ... ... ... нарығы мәселелерә жөнінде заң шығаратын өкілетті
органдардың жұмысы;
- осы мәселелер бойынша ... ... ... қаулылары мен
бұйрықтары;
- бағалы қағаздар нарығығының жұмысына жаңа ... ... ... ... ... да ... ... ic-шаралары.
Негізінен бұл-бағалы қағаздар нарығына қатысушыларға лицензия беру, бағалы
қағаздардың кейбір түрлерінің айналуына шек қою немесе оны ... ... ... және с.с. жмыстар.
Жанама араласу тетіктеріне мыналар жатады:
- несие үшін ... ... ... ... айналымдағы ақша массасын
және несие көлемін мемлекеттік бақылау;
- мемлекеттің салық саясаты;
- депозиттерге, несиелерге, ... ... ... ... капиталы нарығына мемлекеттің араласуы (қазыналық облигациялар,
вексельдер, орта және ұзақ ... ... ... ... ... және с.с. шығару) арқылы мемлекет ... ... ... үшін тіелей бәсекенің тууы;
- мемлекеттің сыртқы экономикалық саясаты (шетел валютасы мен алтын
операцияларын, экспорт шараларын ынталандыру және с.с. ... ... ... ... ... ... ... шектеу және с.с.).
Бағалы қағаздар нaрығын реттеу мемлекетік органдарға, не ... не ... ... не ... ... банкке жүктеледі.
Мысалы, АҚШ-та тиітті заңдарды ... ... ... ... ... ... ... және Қор биржалары туралы комиссия
шұғылданса, ... бұл ... . ... ... ... органдар инвесторлардың қаржысын Қорғауға бағытталған негізінен үш
қызмет атқарады. Олар:
Біріншіден, нарықта ... ... ... ... ... бағалы қағаздар нарығына қатысушыларды, сонымен қатap, бағалы
қағаздарға ... ... бар ... ... ... ... ... қаржы жөнінен белгілі бір талаптарға сай болуы қажет,
яғни олардың керкеті мөлшерде өз ... ... жөн. ... Қорғау мақсатында, әдетте тіркеуші opгaндар тіркеуден өткізбеу
құқын ... ... ... ... ... хабарлармен
қамтамасыз eтy. Ол, әдетте, бағалы қағаздарды шығару мен оны шығарушылар
туралы анықтама толық, хабар ... ... ... ... ... Оған алдын ала белгілі бір адамдар ғана ... және тек ... ... жеке ... қағаздар қосылма. Одан басқа
эмитенттер бұқаралық ақпарат беттерінде үнемі қаржы есебін, фирманың ... ... ... ... ... ... институционалдық органдар бағалы қағаздар нарығын тексеру
жөне ондағы құқық тәртібі caқтаy қызметімен де ... Бұл ... заң ... кез-келгенін тексеріп кінәлілерге әкімшілік шара
қолданып, істерін сотқа беруге құқы бар. Ол үшін ... ... ... ... ... ... және ақша қаражатына тыйым caлyғa
(арест), құжаттарын алуға және с.с. өкілеттіліктер.
Осы аталған бағалы ... ... ... ... тәсілдерiмен
қатар нарықтың өзін-өзi реттеу ic- шарларының да маңызы зор. Оның еңбір
дамыған формасы-Қор ... Ол ... ... ... бақылау жасаумен
қатар оған қатысушылардың ic-әрекеттерін ретгейтін бір тектес ереже
шығарып, оның ... ... ... ... ... жәй, ... кезде елімізде eкi қоp биржасы, яғни
Қазақстан банкаралық валюта-Қор ... жәнe ... Қор ... ... Екі ... да сату ... ... төмен жaғдaйда. Биржадан басқа
бағалы қағаздар нарығына белсене араласатын басқа ұйымдар да болады. Оның
бipi, инвсстициялық ... ... ... қауымдастығы.
Ондай ұйымдар мемлекеттік реттеудің кейбір жетіспеу жағдайлары кезінде
құрылып, кейбір ассоциация мүшелерінің кеpiсінен ... ... ... нұқсан келтіргенін тексереді. ... ... ... ... ... дұpыc қызмет iстеуiне
бағытталған ic-әрекеттері көп ... осы ... ... ... ... ... ... құрылуы.
Нарық экономикасы дамыған елдердің тәжірбиесі көрсеткендей, адамның
еңбек етуге деген ынтасы, яғни ... ... ... және ақша ... ... роліне сенуі, тауар өндірушілерлдің ... ... ... ғана ... асырылады, экономиканың бір
қалыпты қызмет етуі үшін мемлекеттік ... ... ... ... Тек ... ... болғанда ғана халық шаруашылығының бүгінгі
құрылымын қалпына келтіріп тауар өндірушілер арасындағы ... ... ... нарықтың қатынастарын жоюға болады.
Қазақстан Республикасының Үкіметі ... ... ... ... ... ... ... біртіндеп
жүргізуде. 1991 жылдың ортасында сарапшылардың бағалауы бойынша негізгі
өндірістік Қорлардың 90 %-дан ... ... ... ... ... ... санын мемлекеттік емес ... ... ... ... ... ... ұлттық экономиканың үштен бір
бөлігі қалды деп күтілуде. Бұл ... ... , ... ... ... байлықтарға негізделген салалар байланысты болып келеді.
Меншіктің монополиялану көлемі мен ауқымын сол сияқты ... ... ... ... ... Республикасы Үкіметі ұзақ
уақытқа ... ... ... және жекешелендірудің ... ... ... жылдарға есептелген бағдарламаның бipншi
кезеңінде шағын жекешелендіруді жүргізу мен халық ... әр ... орта және кіші ... ... ... алуды бастау
қарастырылған. Бұл процесс өте баяу ... 1992 жылы ... ... ... ... жеделдету мақсатында Қазақстан
Республикасы Президентінің №728 «Мтериалдық өндіріс ... ... ... алу және ... бойынша жұмысты жандандыруға
байланысты шаралар туралы" Жарлығының қабылдануы ірі және ... ... ... ... ... тәсілі, оларды ашық типтеп
акционерлік қоғамға айналдыруға бағытталды. Алайда бұл басқа формаларда да
жеңіл шығармады, керісінше Жарғы әр ... ... ... таңдауға мүмкіндік жасады. Кәсіпорындарға өздерінің шаруашылықтану
формаларын таңдауға және ... ... ... ... құқық берілді. Бұл кәсіпорындардың жұмыс ... ... ... ... әр түрлі құндарына еңбекшілердің санына,
рентабельділігіне және т.б. негізгзделдi.
Қазақстанда ... ... алу және ... ... 6-9 мың объекті қайта түрлендірілді. Мемлекеттік сектордан 18%
негізгі ... ... ... ... ... жұмыс
жасайтын жұмысшылардың тізім бойынша орташа санымы 12% жұмыспен қамтылды.
Қайта түрлендірілген объектіліердің жартысынан acа ... ... ... ... ұжамдық формасын ... ... ... ... ... ... ... нәтижелерінде
өзгеріс болған жоқ.
Сатып алудың бұл формасы мемлекет және халық үшін күткен нәтижені ... ... ... ... ... 25% нашар жұмыс жасап,
өндірістің 24% қысқарды немесе мүлдем жабылды. 30 % ғана өз ... өсуі ... ісі ... түсті.
01.01.1993 ж. Қазақстандағы қайта түрлендірген 6198 кәсіпорын ішінде
жеке меншікке берілгендер саны 1461 – ді ... ... көп ... құқылы тең формаларын жасау мемлекет иелігінен алу және жекешелендіру
арқылы жүзеге асырылады. ... ... ... түрлендіру процесінде
республика Үкіметі екі негізгі қағиданы жетекшілікке алады.
Бірінші, бұл қағида еңбекшілірдің қатысуымен олардың мүдделерін ... ... ... ... ... көп түрлілігі мен тең құқылығын барлық
сфераларда пайдалану болып табылады.
1993 жылы көктемде елімізде1995 ... (2 ... ... ... алу және ... ... бағдарламасы қабылданды. ұлттық
бағдарламаның басты ... ... ... ... ... ... жолыменен меншікке біртіндеп беру болып
табылады.
Жаппай жекешелендіру тұжырымының алатын ерекшелігі. Біріншіден, ... ... ... ... ... ... екіншіден,
оның басқа елдердегі тұржырымдамалармен сәйкес келмейтін ... ... ... басқа формаларымен салыстырғанда,
бірқатар ерекшеліктерге ие. ... ашық ... ... ... ... ... жедел түрде ірі қаржы ресурстарын
жұмылдыру мүмкіндігі туындайды. Акцияларды сатудан түскен түсімдер ... ... ... және ... ... ... лауға және
т.б. қызмет етеді.
Акционерлеудің басты пайдасы-бұл алдағы уақтта әр түрлi қаржы ... ... қол ... қамтамасыз ету болып табылады. Ашық ... ... ... ... ... да, яғни ... ... нәтижесінде біршама қаражат тарта алады.
Акционерлеу процесінің қолайлы жақтарымен қоса ... ... да ... сол компанияның акцияларын сатып алу-сату объектісіне айналдыру
туралы шешім қабылдау, бұл шешімді іске ... ... бір ... ... ... ... етеді.
Сонымен қатар, акционерлік меншік формасы қосарланған салық салуға,
яғни салықты корпорацияның ... ... ... ... ... ... және акционерлер арасында бөлінетін пайдадан
алуға мүмкіндік жасайды. Шаруашылық қызметті ұйымдастырудың ... әcipece ipi ... орта ... үшiн ... ceбeбi ондай
кәсіпорындарда мүлік құқының өте жоғары болуына ... бір ... ... ... ... ... заңды және жеке
тұлғалардың қаражаттарын тарту талап өтзледі.
Акционерлік қоғамның ... ... ... үшін ... ... ... пассивінің баптары шығарылып тасталады:
- басқада кәсіпорындардан алынған мақсатты қаржыландыру қаражаттары;
- несие және заедық ... - ... ... және ұзақ ... есеп ... және баланс пассивінің басқадай, яғни заемдық және
уақытша тартылған қаражаттар бөлігі.
Сондай-ақ заңдағы ... ... ... ... ... сол сияқты мемлекеттік меншік туралы Мемлекеттік ... ... ... ... әлеуметтік-тұрмыстық және әлеуметтік-мәдени
объектілер құны да шығарылып тасталынады.
Демек, акционерлік қоғамның жарғылық ... (ЖҚ) ... Өқ + (ҚА + АҚ + А – Т- ЗҚ - П) ... - ... және ... ... - ... активтері;
АҚ - аяқталмаған құрылыс;
А - баланстың активтік бөліпнің басқа да баптары;
Т - өндірістік Қорлардың ... - ... ... және ... - ... ... да ... қоғамның жарғылық Қоры компанияның меншікті қаражаттарының
ішінде ерекше орын алады. Біріншіден, жарғылық Қор ... ... ... ... ... кәсшкерлік қызметін жүргізу
құқығын көрсетеді. Екіншіден, бұл ... ... ... қуат ... ... ... табылады. Акционерлік қоғамның жетістіктерімен жұмыс
жасауы негізінде алынған ... ... ... ... ... бірнеше
рет көтеруге болады. Сонда жарғылық Қор пассивтік біршама ... ... қала ... ... ... құқығын заңды түрде бекіту, оны иемдену
және ... ... ... капиталды негізгі капитал ретінде және
акционерлердің компанияның Қорындағы белгілі бip үлесіне меншік құқығынын
кепілдігі ретінде де пайдапануға ... Бұл ... ... ... ... үлестерге бөлу жолымен және бұл ... ... ... ... бip ... ... ... Екінші жағынан, жарғылық Қор қоғамның қарызы бойынша ... ... ... ... ... Қоры ретінде қызмет
eтeдi. Мұндағы акционерлердің жауапкершілігі ... ... ... ... ... Қор тек қана ... жалпы жиналысының шешімі мен
мынадай жағдайларда өзгеpтyi мүмкін:
- ... ... ... ... шығару және ... ... ... ... ... ... ... акциялардың бір бөлігін сатып алу ... ... бір ... ... ... ... ... өсуінің маңызды көзінде акционерлік қоғам пайдасы
жатады. Бұл ... ... ... ... ... қаржыландыруға жұмсалатын пайданың бір бөлігi болып табылады.
Жалпы жағайда компания пайдасы үш ... ... ... ... ... ... капиталға аударымдарға.
Акционерлік қоғам өз қызметінде заемдық капиталды (қарыз, банктік,
коммерциялық және ... да ... ... ... пайдаланады.
Акционерлік қоғам мынадай бағалы қағаздар түрлері шығарады: акцияларға
және облигацияларға.
Бағалы ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін оның міндетін
атқаратын кәсіби мамандар, яғни ... Ол ... баға ... үшін ... хабарларды ақпарататын компьютерлік техниканы қажет етеді. Ол үшін
қазіpгi уақытқа сай нарыққа ... ... ... ... ... жалпы экономикалық техникалық және кейбір күтпеген жағдайды
шешетінің ... ... ... ... Сонымен бірге бағалы қағаздар
нарығы кәсіби мамандарының тәжірбиесінің маңызы олардың ... да ... ... ... ... ... мамандары:
1. Брокерлер-делдал ретінде келісімге қатынасатын ... ... ... әрбір жақты табыстыруды көздейді. Брокер өкіл емес, ешбір
жаққа шарттық қатынастарына қатыспайды, ол жекелей ... ... ... ... жеке ... жасасуға арнаулы өкілеттік беріледі.
Ол тек сол өкілеттік шегінде ... ... ... Дилерлер-өз капиталымен келісім жасайтын делдалдар.
3. Джобберлер- нарық конъюнктурасын бақылаушылар.
Осы мамандармен қатар ... ... ... банк ... Қорлардың қызметкерлері және нарық қызметін реттейтін ереже-
нормалар шығаратын мемлекетік шенеуніктер мен заң ... ... ... нарығындағы брокерлер құқықтық тұлға ішінде тіркел ген
маманданған фирма қызметкерлері. Батыс Еуропа мемлекетгерінде олар не ... не ... ... ... ... Жаңа егемен мемлекет терде
олар жауапкершілігі ... ... ... ... ... ... жеңілдік алу мақсатында кіші кәсіпорын ... ... ... Қоры өте аз. ... бұл фирмалар өз капиталымен қарызға
алған капиталын өcipy мақсатында клиенттер санын ... ... ... ... фирма дирекция, әкімшілік ... ... ... ... қағаздарды бөлімі және хабарлама-техникалық бөлімі
нен тұрады. Шамамен фирмада 15-25 адам қызмет ... ... ... ... ... | ... беру | ... | |Хабарламалық ... | ... | ... сату | ... ... |
| | | | ... | | ... 1
Брокерлік фирманың қызмет аясына мына міндеттер кіреді:
консалинг (кеңес беру) ;
бағалы қағаздарды бірінші және екінші нарыққа орналастыру;
инвестициялық Қорларды құру және оны ... ... ... ... бірсыпыра ерекше қызмет көрсетеді,
атап айтқанда ... ... ... ... ... және ... оның ішінде биржалық келісімді сақтaндыру.
Брокерлер өз қызметіне мына түпкі бастамаларды басшылыққа алады:
1. Клиент ... ... шарт ... ... ... ... ... оның ішінде бағалы қағаздарды қайдан сатып алу жөнінде
(Қор биржасынан ба, әлде биржадан тыс нарықтан ба ... ... ... ... ... шамасында әрекет жасайды.
Бірақ алған тапсырма көлемінде ... ... ... өз ... ... ... орындағаны туралы шартта ... ... ... және ... ... ... ... қаржыны
(өзіне делдалық үшін сыйақы қалдырып ) клиенттің есепшотына аударады;
4. Брокер мәмілені ерекше кітапқа ... ... Ол ... ... ... етуге құқв бар;
5. Клиент брокерге мәміледегі ... ... ... ... брокерлік фирма мен клиент арасындағы ... ... ... ол ... жазбаша құжатта көрсетіліп, заңды күшіне енеді.
Брокерлік фирма өз клиенттерінен тапсырмаалғанда олардан кепілдік
бepyдi талап ... ... ... ... ... ... ... мыналар
беріулі мүмкін:
1. Мәлімедегі бүкіл сомаға вексель;
2. Мәліменің кемі 25%-тін немесе 100% -ін құрайтын сома брокердің шотына
түсірілуі ... ;
3. ... ... ... жәнес.с. кепілдіктер.
Бұл жағдайда брокерлік фирма клиентке хабарлап тұруы ... ... ... ... ... ... ... бүкіл операцияларды өз есбінен
жүргізуі мүмкін. Бұл жағдаида брокерлік ... ... ... ... ... ), ... үшін процент және тәуекел (риск) үшін ақы
кіреді. Алайда бұл жағдайда брокерлік фирма тек ... ... ... ... ... дилерлік фирманың қызметінежұмсайды.
Дилерлер-олар да делдалдар. Олардың брокерлерден айырмашылығы ... өз ... ... ... ... мына ... ... Мысылы,қалалық әкімшілік 100 тенгелік облигация
шығаруға шешім қабылдады ... ... ... өз ... ... әкімшілік дилерлер фирмасына ... ... ... заем ... ... теңге шығарылатын болса, онда ... ... тек ... ... ... ... коммерциялық банктер
шұғылданады. Онда ... ... ... ... 100 ... облигацияны кем бағамен (дисконтпен),
мысалы, 98 теңгеге, яғни номиналынан 2 ... кем ... ... ... ... ... одан түскен пайда 2 теңгеден кем
алмауы ... ... ... "дисконтпен сату" деп атайды).
Бағалы қағаздар операциясына маманданған дилерлерді Жауапкершілгі
шектеулі дилер деп ... ... ... ... ... ... ... шағаны (риск), эмитенттер мен инвесторлардың шығынынан
әлдеқайла аз. Себебі сатып алу-сату аз уақыт аралығындаболады.
Дилерлердің атқаратын қызметі:
1. Бағалы ... ... ... ... және ... ... хабар
тарату;
2. Клиенттердің тапсырмасын орындау;
3. Бағалы қағаздар нарығындағы өзгерістерді бақылап отыру. Егер бағалы
қағаздарды сату-сатып алу баяуласа (мысалы, ... және ... ... ... онда ... ... курсын тұрақтандыру мақсатында
дилерлер өз есебінен ... ... ... мен сатушыларды бір-біріне кездестіріп, бағалы қағаздар
нарығының жұмысын жолға қоюға себепші болады. Олар ... ... ... ... ... ... ... нарығында дилерлердің қызметі брокерлердін қызметінен
өзінің кең ... ... атап ... жөн. ... ... ... ... капиталы болады, кейіннен ол
делдалдық сыйақымен және инвестициядан ... ... ... ... қағаздар нарығындағы кньюнктура (өзгерістерді
сипаттайтын белгілер) мәселе жөнінен ... ... Ең ... ... ... ... ... Олардың ic-әрекеттері бағалы қағаздар
нарығының құрылымы кең көлемде өpiciтеп және үнемі өзгеріп ... ... ... бағалы қағаздардың маңызын дұрыс бағалау үшін ғана емес
сонымен қатар эмитенттерге жаңа бағалы ... ... ... ... ... тек бір жолы ғана ... қана қоймай, күрделі, кейде
комплексті (жан-жақты) мәсеэелерді шешуге көмектеседі. Мысалы, банктердің
өндіpic ... ... ... ... ... ... өзгеруін бағдарлайды.
Ол үшін олар уақытша қызмет істейтін зерттеу ұжымдарын құрады. Зерттеу
ұжымдарында белегілі экономистер, бас қызметкерлері және ... да ... ... ... ... ... ... түрлеріне ғана
манданатын болғасын оларды кең көлемде жүргізілетін операцияларға брокерлер
мен дилерлер пайдаланады. Джоберлердің қызметі өте ... ... ... жалақы алатындар қатарына жатады.
Қазақстан Республикасының бағалы қағаздар нарығының құқықтық ... ... ... ... орын алып және одан әрі ... ... экономикалық құбылыстарға сай болуы шарт. Себебі құқықтық нормаларды
шығару белгілі-бір экономикалық мүдделерге ... ... ... ... ... ... үлгісінен экономи каның еркін
өркендеуінің нарықтық үлгісіне өту кезі құқықтық ... ... ... ... ... дамытуға жол ашатын заң шығаруды
қажет eттi. әлбетте бұндай реформа ... ... ... ... заң ... емес, революцияға дейінгі Peceй империясы мен Кеңeс
мемлекетінің жаңа экономикалық ... ... орын ... ... қалпына келтіру еді. Сонымен бірге нарықтық үлгімен дамыған
өркениетті мемлекеттерді (мыс. АҚШ, ... ... ... тәжрибесін үйреніп, оны мемлекетіміздегі ... ... ... ... ішінде қазақстад батағы қағаздар нарығын және
ноың қызметін қамтамасыз ететін құқықтық ережелері ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етy деген
мемлекеттік органдардың бағалы қагғздар айналымы тиімді және мағналы ... ... ... ... ... ... Және сол ... мемлекет
мүддесі мен халық керегін қанағатгандырып, нарығ қатынастарына бет ... ... ... ... сай келуі. қазіргі ... ... ... ... ... алғаннан бері
шыққан заңдар, Президенттің, жарлықтары және үкіметтің қаулылары, ... ... ... ... ұлттық комиссияның құқықтық актілер жатады.
Бағалы ... ... ... ... ... ету мәселесіне
ақшалы қарыз мікдеттемелерінің, айнлысы ... ... сату және ... ... белгілі-бір ұйымдық- құқықтық түрде құрылған шаруашылық субъектілерін
басқару мен оларды меншігіне қатынасуқұқығы кіреді. Айтылып ... ... ... ... ... олар ... ... заңдарда көрсетілген
ерекше құжатпен расталады. Ол кұужат бағалы қағаздар деп ... ... ... ... ... кейбір бағалы қағаздар бағалы
қағаздар нарығына айналысқа түспейді. Мыс., ... ... ... ... ... сол сияқты коносамент және тауарларды ... ... ... яғни ... биржасында айалымға түседі. Ал
бағалы қағаздар нарығы, алдыңғы ... ... ... қаржы
нарығының құрамдас бөлігі. қаржы нарығы капитал нарығы мен ақша ... бұл ... осы ... екі ... ... ... сөз болады.
Бағалы қағаздар туралы Қазақстан заңдары орыстың азаматтық құқықтарына
негізделіп. қазіргі кезде заң шығару біраз кезеңнен өтті.
1917 ... ... ... ... ... ... ... сының
бір бөлігі болғандықтан ХVIII-XIX ғасырларда Қазақстан даласында азаматтық
және сауда қтынастары орыстың саудалық ... ... ... ... ... ... ... онжыдықтарында аталған
қатнастар РСФСР-дың азаматтық заңдарымен ... Сол ... ... ... ... құқықтық мүмкіндіктер туғызған жаңа
экономикалық саясатқа байланысты шығарылған ... ... Атап ... ... ... және чектер, яғни қысқа мерзімді төлем құралдары
сауда келісіміде кеңінен қолданылды. Сол уақьггга, яғни 1922 ... ... ... ... ... ... Федеративтік республикасының Орталық атқару ... мен ... ... ... ... ... және ... тура
лы» ереже;
06.11.1929ж. Ресей Федеративті республикасының Орталық атқару ... ... ... кеңесі бекіткен "Чектер туралы ереже және сол сияқты
заң күшіндегі актілер.
Ол кезде вексельдер және ... ... ... ... мүлітерді сатып алу-сату келісімдерінде қоймалық, кепілдік
куәліктер т.б. бағалы қағаздар қолданылды. Заң ... ... ... ... ұғым ... бұл айтылған қағаздар бағалы қағаздар нарығын
құра алған жоқ. ... ... ... ... ... ... ... өндіріс ұйымдастыру үшін кҚРажат жинауына ... Ал ... ... қағаздарды, яғни акциялар заңды тұлғалардың
облигацияларын шығаратын және оларды айналымға түсіретін ... ... Қор ... мен ... ... ... ... делдалдары
(дилерлер мен брокерлер) жұмыс істейтін құқықтық негізі ... ... ... және ... ... және ... деп
есептеледі.
Заң шығарудың келесі кезеңінің ... -1977 жылы ... ... мен 1962 жылы ... KCP0 және Одақтас республикалардың
азаматтық заңдарының негіздері КСРО-да, оньың ішінде Қазақстанда, жалпы
"ішкі ... ... ... да ... ... айналымын тоқтатты.
КСРО-да Конституциясында жеке ... ... ... ... ... ... мен ... шығаратын акционерлік
қоғамдар және басқа шаруашылық қоғамдары мен ... ... ... ... «өз ... ... ... мемлекетік облигациялар
шығарылды. Олар бағалы қағаздар деп аталды. Мемлекетке облигация сату ... ... ... , ал ... ... сатып алып, аз болса да ... өciм, не ұтыс алу ... ... бірақ ол облигациялардың қолдан-
қолға өтіп, сату-сатып алу айналысы, яғни ... ... ... ... ынта ... ... мұнда азаматтық құқықтық
негізі- келісім epкiндігі сақталған жоқ, яғни ... ... ... ... бір ... орнына берілген.
Дегенмен КСРО халықаралық сауда-есеп айырысуында төлем қаржысы ретінде
вексельдер, дектер және сол сияқты төлем құралдарын ... ... ... 1936 жылы Кеңес Одағы 1930 жылы Халықаралық конфенция бекіткен
аудармалы және жай вексельдер ... ... зңға ... 1937 ... және жай вексельдер туралы ереженсі енгізу ... ... ... ... ереже Кецес Одағы ыдырағанша пайдаланылды. Казірде оны пайдаланбау
туралы ешбір шешім қабылданған жоқ. Ал ... ... ... ... ... туралы ереже" боынша казірде де пайдаланылуда.
Жарлық шыққан күннен бастап 1991 жылы 1 Қазақстанның екі ... ... ... және Қор ... ... және ... ... туралы
ереже" өз күшін жоәды. 1994 ... алты ай бойы ... ... нарығы құқықтық қамтамасыз етілмеген жағдайда қалды.
1995 жылдың сәуірінен ... ... ... нарығын дамытудың
және оның құқықтық негіздерін қалаудың қaзaipri кезде ... Осы ... ... – құқықтық актілер қабылданып, ... ... ... ... Азия ... ашылды.
2 БАҒАЛЫ ҚАҒАЗДАР ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ ТҮРЛЕРІ
2.1 Негізгі нарықтың түрлері мен олардың ... ... ... ... ... ... қосқандағын куәландыратын
жазбаша куәлікті, меншік нысанын білдіретін бағалы қағаз.
Акция кез кезегінде, оның иесіне ... ... ... сәйкес салынған
капиталына белпгі біp дивидент алуға құқық береді. Акцияны ... деп ... Оның ... табыс әкелетін бағалы қағаз иесінен
айырмашылығы, ол ... ... алу ... ... капиталын қатынасады, ал
өнеркәсптік облигацияны сатып алушысы болса, онда белгілі бip тұрақты пайыз
төлеуге келісім шарт ... ... ... ... ... Ақ-ның
несие берушісі болып саналмайды және сондықтан да қоғамнан өз ... ... ... және ... ... ... ... оны сатып алуды
талап етуге құқысы болмайды. Акционерлердің жылдық табысының (дивиденттері)
шамасы ... ... ... тәуелді. Акционердің жалпы жиналысында
бұл пайданы пайдайдалану, сондай-ақ дивидент ... ... ... және ... ... ... акционерлік қоғам тиімді жұмыс істеп отырса, онда акцонерлерлік
капиталды ұлғайту үшін мүмкіндік жасалады. ... ... ... акционерлер
санын ұлғайтуға ұмтылмайды, себебі әр акционердің жаңадан ... ... ... щ ... бар. Кез ... акционер өзінде бар
"ескі" акциялар шамасына тең мөлшерде жаңа акциялар ... ала ... ... ... ... ... Қор биржасында бip
кәсіпорынның акциялары бip ... ... ... ... Қорларында
ешқандай да өзгеріссіз қалуына қарамай-ақ әр ... ... ... ... ... Ақ ... ... түрде бөлінедi: оның бңір бөлiгi
акционерлер арасында бөлінеді, ... ... ... және оның ... ... үшін ... өндіpic құлдырауға не
дағадарысқа ұшырған кезде дивидент төлеуге ... ... АҚ ... ... ... резервтер" деп аталатын Қорды құру
саясатын жүргізеді. Сөйтіп, жинақған Қор таусылғанда ғана ... ... ... Бұл ... ... ... арадағы
құлдырауы туралы белгісін білдіреді.
Акцияны иеленушілер болса, аз дивидент әкелетін акциялардан құтылуға
тырысады. Сөйтіп, ... сол ... ... ... ... ... ... жол береді. Егер акционерлік қоғам қызметін
толық тоқтатса, ... ... ... ... ... ... жғалтып, акция ешкімге қажетсіз жай қағазға айналады.
Акционерлік қоғамның бір қалыпты ... ... ... ... ның
иелері өздерінің акцияларына тиісп дивидентгерді алады. ... ... ... табысы 6 теңгені құрасын делік. 1 акцияға келетін 6
теңгедивидент бұл ... ... ... 12% ... табысын
білдіреді. Акцияның номиналдық бағасы бойынша акционерлік қоғамның
қалыптасуы ... ... ... олар ... ... ... Бұл ... табыстық нақты деңгейі (рендит) мына формула бойынша
есептеледі.
Девидент/ Сатып алу бағасы. Осы формуланы қолдана отырып ... ... ... Егер де 50 ... ... құны бар акция 250
теңге бағамы бойынша сатып алынса және ол ... 10 ... ... болса, онда жылдық табыс көрсеткіші келесідей ... ... ... бұл ... ... ... салым иесі үшін тартымды деп акту
қиын. Ол үшкін акция ... ... тосу бұл ... ... ... ... ол акция бойынша біршама табысты (пайданы) қамтамасыз етуі мүмкін.
Демек, екінші бір сәт – бұл ... ... ... ... ... ең ... ... бағалы қағаздардың түрлері :
-мемлекеттік қазыналық вексельдер;
-мемлекеттік қазыналық облигациялар;
-Қазақстан ұлттық ... ... ... ... купондары.
Мемлекеттік қазыналық вексельдер мен ... ... iшкі ... қарыз мөлшерінде мемлекеттік бюджетті
қаржыландыру ... ... ... ... Ал ... ... банк жүйесінін бірқалыпты жұмысын қамтамасыз ететін қаржы ... ... ... банк ... ... және ... акцияның сатылу және сатып алу бағасы
акцияның бағамы деп аталады. Ол ... екі ... ... ... ... ... ... байланысты. Акция бойынша төленетін дивидент
қаншалықты жоғары болса, солғұрлым акция қымбат немесе оның ... ... ... ала ... ... иесі одан алатын дивидент бойынша
табысты, өз капиталын банк немесе ... ... ... табысы
кепілдендірген олигацияны сатып алу барысымен салыстырады. Банктегі пайыз
деңгейі - акция ... ... ... ... ықпал ететін фактор
болып табылады.
Банктік райыз жоғары болса, Қор биражасындағы акцияның бағамы төмен
болады ... ... ... 100 ... ... бар ... жыл ... теңге мөлшерінде дивидент алып келіп отырсын делік, ал қарыздық пайыз
деңгейi - 4% болсын. Онда бұл акцияның ... ... 100 ... ... ... банкіге 4% жылдық мөлшерде салатын болсақ, одан 12 ... ... ... акция бағамының формуласын төмендегідей ... ... ... = х ... пайыз
Бұл шамалар мәнінде акция бағамы сұраныс пен ұсыныс ... ... ... ... бip ... ... отырады. Дағдарыс
кезінде, девиденттердің мөлшерінің азайған ... ... ... ... ... ... ... акция бағамы күрт төмендейді. Осындай ауытқулар
механизімі биржалық ... ... ... ... ... ... ... әр түрлі бағыттардан туындайтын көптеген факторлардың
әсер етуінен құралады. Бip жағынан, ол ... ... ... ... ... қоғамның акциясын сатып алуға жұмсалған қаражаттың
несиеге берілеген ақшалай қаражатпен өзара ... ... да ... нысанындағы сыйақы экономикалық негізделген болып
саналады. Екінші жағынан, ... ... сол ... ... ... ... де ықпал eтeді. Мұндай жағдайда дивидент
акционерлік қоғамда түзелетін пайда сомасына ... ... ... ... ... әр ... ... әсеp етеді.
Акция бағасына ықпал етуін факторлардың ішінде, акцияны ұстаушылардың
арасында бөлiнетін пайда шамасын және сол ... ... ... әр ... ... ... ... қаражат ретінде,
акционерлік қоғамда қалатын пайданы бөліп қарауға болады.
Акция ... ... ... ... ... ... ... сиякты қуатты факторлар да ықпал еиеді. Мұнда дүрбеленді сұраныс
және сұраныс пен ... ... ... ... болуы мүмкін. Бұл
жақтардың әрқайсысының артында тиіспі «қаржылай» ой-пікірлерді қамтыған
қоғам мүшелерінің көптеген ... және ... ... ... ... ... бастапқы құнын анықтау барысы дивидент
деңгейіне ғана емес, бip акцияға ... ... таза ... ... ... ... ... да сүйенеді. Акцияның нарықтық құны
мұндай жағдайда мынадай формуламен анықталады: акция бғамы тең бір ... таза ... ... ... ... / бөлінген акцияға келетін
таза пайданың орташа қатынасына.
Акционерлік қоғам акционерлерге түрлі артықшылықтар беретін акцияларды
айналысқа ... ... ... және ... ... ... акция – бұл оның иесіне компанияның акционері екендігін заңды
түрде куәландыруды ... ... ... ... ... қоғамды иеленушілер ретінде тек компанияның ... ... ... ... бола ... Әрбір елде акционерлік
қоғамның қыметін реттеп отыратын әр ... ... ... ... ... елдерде мәлімдеуші акцияларға көңіл аударатын болса, ал басқа бip
елдерде атаулы акцияларға мән ... ... ір ... өзіндік
артықшылықтары мен кемшіліктері болады.
Мәлімдеуші акциялар біршама қарапайым және сауда акцияларына ... ... й ... ... ... иеленушілердің аттарын білмейді.
Бұл кезде ондай акцияны сату және сатып алу фирманың акционерлері, ... ... ... құрылтайшылары үшін көзге көрінбейтін зардаптар
мен әр ... ... ... ... жай және артықшылығы бар акйияларға бөлінеді. Жай
акциялар оны ... ... ... ... ... ... ... на сәйкес дивидент алып отыруға құқық береді.
Артықшылығы бар ... жай ... мен ... оның ... әр ... ... болатын белгілі бip артықшылықтарды қарастырады.
Олардың бірнеше артықшылығы бар ... ... ... ... ... табыс нормасы, яғни акционерлік қоғамның барлық акцияларына келетін
табыс шамасы белгілі болғанға дейін төленеді.
Өз ... ... бар ... екі ... ... ... қоғамның қызметінің нәтижесіне байланыссыз алдын ала жоспарлы
табыс төленетін тіркелген дивидент ... ... ... ... бұл ... ... мәні жағынан облигациядан айырмашылығы жоқ.
Мұндай акциялар біршама ... ... олар ... ... жол
бермейді.
Артықшылығы бар акциялар үшін компаниялар оларды сатып алуда тұрақты
баға қояды. Бұл жағдайда, олардың ... ... ... ... ... сату ... пайданы бөлуге қатынаса алмайды. Артықшылғы бар
акциялар iшінде, яғни тұрақты ... ... да ... мөлшерде қосымша
табыс әкелетін түpi де бар. Мысалыға 10% деңгейінен аскқн жай ... әр ... үшін ... бар ... бойынша 0,5%-дан
дивиденттің ең жоғары деңгейі 20%-ға дейінгі мөлшерде қосымша төленеді.
Артықшылығы бар акцияны иеленушілердің ... бір ... ... қоғам жойылу барысында оның мүлкінбөлісуде артықшылық құқықтары
иелену мүмкіндігімен сипатталады.
Пайыз ... ... ... яғни ... біp ipі ... ... байланысты, бірақ алдын ала белгілеген ... ... ... ... болады.
Тұрақты табысты өнеркәсіптік облигациялардың акциялардан ... олар ... ... ... бағамда сатылуы мүмкін, мысалға 100
теңгенің орнына 97 теңгеге. Облигация бағасының мұндай мөлшерде ... деп ... Оған ... ... ... кейде келісім бойынша
номиналдық құнынан жоғары бағамда ... яғни 100 ... ... ... сатылуын айтуға болады. Мұндай үстеме ақыны ажио деп атайды. Ажио
облигацияның ... ... ... ... пайыздық төлем дермен қатар,
қосымша табыс түрінде беріледі.
Ол облигацияның ажио және дизажио пайызына ... ... ... ... алу шартында баға берудегі маңызды көрсеткіш
болып ... ... ... ... ... ... ... рендит
сөзімен бейнеленеді. Тұрақты пайыз әкелетін бағалы қағаздар ... ... ... ... = ... ... 5%-дық облигация номиналдық бағамынан төмен, 100 -дің орнына
95-ке сатылса, онда оның рендиті 5,26% (5 х 100 / 95) ... ... үшін ... мерзімі мен бағамын есепке алу дерек.
Егер, мысалға, облигацияның бағамы 100 теңге болып, өтелу мерзімі 10 ... онда осы 10 жыл ... ... иесі ... ... 5%-га (100 ... шамада бағамдық айырманы алып отырады. Бip жылдағы алаттын бағамдық
пайда 0,5 ... (5:10), ал ... ... сомасы 5,76-ғa (5,26+0,5) дейін
өседі. Сонымен қатар, кейбір елдерде бағамдар айырмасынан ... ... алып ... ... ... ... пайдамен салыстырғанда
табыс салығы салынбайды. Бұл жерде салық салынбайтын табыс ретінде ... ... ... 5 және 5,76% ... ... облигацияның көптеген түрлері болады. Иелеріне қарыз
дарын қайтармай өмірлік пайыз төлепотыратын облигациялар, сондай-ақ ... және ... ... болады.
Өнеркәсіптік облигациялардың эмитенттер үшін бірқтар кемшіліктері бар.
Өнеркәсіптік облигациялар бойынша төленетін тұрақты пайыз фирма ... ... ... білдіреді. Өндірістік құлдырау уақытында мұн дай
шығындар дивиденттерге қарағанда ерекше сезіледі.
Тұрақты ... ... ... ... әр түлі ... Сондықтан да
олар Қор биржасында мүдделендіру құралы болып ... ... ... ... ... ... әр уақыт кезеңіндегі ұлттық өндірісте
жаңа облигациялардың шығуына, тұрақты ... ... ... ... ... ... шығуына байланысты, соның нәтижесінде барын шығарылған
бағалы қағаздардың ... ... ... ... ... ... ... иелері тезірек құтылуға ұмтылып, олардың орнына
тұрақты пайыз әкелетін бағалы қағаздар сатып алады.
Мұндай бағалы қағаздардың ... ... ... ... ... облигациялар немесе басқа да бағалы қағаздары бар ... ... ... ... ескі ... ... ... бағада сатып алу барысында немесе ескі үлгідегіп облигацияны ... ... жаңа ... біршама жоғары тұрақты табысы ... ... ... ол не зиян ... ... ... ... бағалы қағаздардың рөлі күннен күнге ... ... ... қарыздағы бағалы қағазға айналып келеді. Олардың жүзеге
асыруының жүйелілігі жөнінде бірнеше себептер түсіндірлуде:
біріншіден, құнды ... ... ету ... ... сондай-ақ болашақтағгы бюджеттік түсімдерді неғұрлым қаражатпен
қамтамасыз ... ... ... ... байланысты екінші реттегі
олардың жоғары айналымдылығын артгырады;
үшіншіден, ... ... ... ... ... ішкі ... шығару
тәжірибесін меңгерсе де, қазіргі құнды қағаздың орны бөлек;
төртіншіден, ұлттық Банк пен ... ... ... ... кунды кагаздарды ұйым ... мен ... ... ... ... талап өтпейді;
бесішіден, бұл сектордың құнды қағаздарнарығындағы кәсіпқой кадрларының
даярлығы деңгейінің жоғарлығында.
Ең бастысы-мемлекеттік құнды қағаздардың пайда болуы мемлекеттің ішкi
қарыздарын ... әpi ... ... ... инфляцияны
асқындырмау қажеттлігі үшін кәдеге асады. Оның ... ел ... ... ... өзгертуге, өзара қарыздану аумағын Қазақстан
Республикасы көлемінде азайтуға септігін ... ... ... ... ... төмендегідей, бюджеттік ... ... жолы ... ... бip жағдайда бағалы қағаздаф
елдің қаржы-несие жүйесін ... ... ... ... ... қаржы Министрлігі осы құралды пайдалана отырып, валюта лық
базарда ақша аумағын әрi несие ... ... ... қол ... ... Нақты ұсынған мемлекеттік қарыздағы бағалы қағаздар айналым
мемлекеттік проценттің деңгейін өзгерте ... ... ... ... ... немесе азайтуына болады. Бұл өз ... ... ... ... ... реттейді деп күтілуде.
Өткен жылдағы бюджет ... ... ... ... мен
орналастырудағы қаржыландырудың ең басты факторы ... ... ... Егер ел экономикасы құлдырау фазасының басында болса, онда ... ... ... ... ... ... Үкімет осы аралықта
бағалы қағаздарды алдағы шығарылымдарымен ... ... ... "еркін" ақшаны тарта бастайды. Бұл шаралар ... ... ... ... ... оңды ... сыңайда. қолайлы, жағдайда
жүргізілетін осы шаралар аясында құлдырау фазасы өрлеу ... ... ... ... әсер ету ... ... ... ықпал етеді. Олардың ... ... ... ... ... жағының ұсыныстары мен анықталады.
Мемлекеттің құнды қағаздарды пайдалана отырып, екінші ... ... ... ... ... белгіленген дәрежеде озық
коммерциялық банкілердің жағдайына ықпал ... ... ... ... бар. Озық ... ... де, ... есебінен құрыл
ған үлесі де оңаша ауқымды емес.
Мемлекеттік қарыздағы Қазақстан республикасы бағалы қағаздары бүгінде
төмендегі әрекет етуші түрлерімен ... үш және алты ай ... ... ... мі ... ... қағаздарды шығарудан сәтсіз тәжірибесіде ... бұл іске 1992 жылы ... 3 ... сомға шығарылған шығыны
аздап қана кіріс кестесін жоғарлатқан ... Сол жылы ... ған ... ... ... қарызданған мемлекеттік және жай ... ... жабу үшін ... ... еді. ... ... ... белгілі себептері де туындаіан болатын. Олар, біріншіден,
қкарастырылғган ... ... ... мен заем ... ... ... осы бағалы қағаздар механизмінің дұрыс жолға
қойылмауынан болатын. Біздің кқзқарасымызша, қысқа ... ... ... ... басқарушылық рөлін төмендетеді. Сондықтан
аукциондық қурылымның мөлшерлік процентi мемлекеттік займ аумағында жетекші
әpi жалғыз ... ... ... ... ... (МқО) бюджет және бюджет тік
қаржыландырудағы заңды тұлғалардың өзара қарыздануларын өтеу ... ... 1995 ... ... ... міндеттемелердің
алғашқы шығарылымы 5 миллиард 200 миллион теңге құнмен белгіленіп, ... ... ... ерекше назар аударуды қажет етті.
Бюджетке қазынашылық міндеттемелердің қарызын ... ... ... ... ... ... резидент-тұлғаларға
несие алу мақсатында, кредиторлар есебінен көрсетулі құнды аудару ... ... ... ... бұл ... бойынша заңды делдал
тұлғалармен алғашқы құнды қағаздарды ... ... ... ... ... әpi қызу ... ... түсуге мұрындық болды.
Бірақта алғашкы қарызданушылықты қайтару циклі көрсетулі құн бойын ша
(қарыздар ... құн ... ... ... ... қазы ... шығарылымындағы процентік кемшіліктер дебиторлық қарыздарды
тудыра алады. Жинақтылықтың төмендігі деңгейі мен ... ... ... ... ... жөнінде, мемлекет кәсіп ... жеке ... ... ... үшін міндетті заң қабылдануын қажет
етеді.
Сондай-ақ, шетел займдарын теңге қатынасы жағдайында қабылдауды ... ... ... ... ... ... ұсынып, шетелдік несие
орындарында жетекші рөл атқаратын, займдарын теңгеге ... ... Оған ... ... белгілі бір уақыт аралығында өзгеретін ... екі есе ... ... ... ... ... ... міндетгерді орнықтыру үщін мемлекет төмендегі әдістерді
ұсынады;
консорциалды;
тендер немесе ... ... ету ... ... ... займды екінші түрдеп ставканың дағдарыстық процентінен
шығарып, пайыздардың шұғыл өзгерістеріне ... ... Coның ... баға дағдарысы процентік төлемнің жағдайына байланысты ... ... бола ... ... ... ... мен ... Қазақстан эконо микасының
бюджеттік Қорын молайту үшін арнайы ... ... ... ... ... ... ... Ендігі жерде қымбат қағаздар шын
мәнінде мемлекет мүддесінен шығып, кәсіпорындар мен ұйымдардың ... ... ... керек.
2003 жылы қаржы Министірлігі бірінші рет орта мерзімді айнмерзімі 5
жылдан жоғары (6, 7 , 8, 9, 10 ... ... ... ... ... ... ... барлық ортамерзімді қаржы Министірлігі мен ... ... ... бар. ... ... 2003 жылы ... ... 10 жыл МЕОКАМ арнайы қазынашылық міндеттемесін мерзімінен
бұрын ... ... ... ... ... ... ... жылмен салыстырғанда бағалы
қағаз эмиссиясының көлемін екі есе 105,3 млрд ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздар 7.8% (8.2 млрд тенге),орта мерзімді
92.2% (97.2 милярт тенге) құрады. қаржы Миністірлігінде ... ... ... 50% 162.7 млрд ... ... ... ішінде мемлекеттік бағалы қағаздарда кіріс динамикасы (соңғы
аукциондардан) әр түрлі бағыттарда болды. қысқа ... ... ... ... ... (Мысалы, МЕККАМ-3. 5,3%дан 5,99% дейін, МЕККАМ-
6. 5,58% тең 5,90%-ға дейін). Орта мерзімді мемлекеттік бағалы ... ... көзі ... ... МЕОКАМ-2 ден-8,37% - тен 6,34%
дейін, МЕОКАМ -3 8,23% тең 6,22%- ға дейін, МЕОКАМ-5. 8,47% тен ... ... ... ... дейін, МЕОКАМ-10-6,57%-тен 6,50%-ға
дейін). 7 және 8 ... ... ... ... ... 6,19% ... деңгейінде. 9 жылдық МЕОКАМ ның кірісі 6,30% тен 6,40% ке ... жылы ашық ... ... Банк ... ... төмендеді.
Осылайша репо операциясының көлемі 1 жыл ішінде -17,3%, 476,1 млрд тенгеге
дейін, ал ... репо ... ... – 42,6% , 21,8 млрд теңгеге
дейін.
Ұлттық банк 1 жыл ... ... ... ... 2,9 ... ... теңгеге дейін көлемін өсірді. Нотаның максималды нотасы 2,90
тіркелген. Тоқсан ішінде орналастыру өсу темпімен ... ... ... ... млрд ... маусым-89,7 млрд тенге. Нота эмиссиясы
көлемінің өсуіне екі деңгейдегі банктердің жоғары өтімділігінен тазару ... ... ... НБА ... ... өоның айналымда 3,1 есе өсуіне
әкеп соқты (198 ,6 ... ... ... қысқамерзімді ноталармен тиімді
кіріс төмендеді 5,89 %-дан 5,07 %- ға ... ... ... ортамерзімді
кіріс).
Ұлттық банктің қысқамерзімді ноталарын жабуға ... ... ... мен толықтырулар енгізілді , соған байланысты. 2006
жыл маусымынан бастап айналымға ... 91 ... ... 1 ... ... ... блоды. Кәзіргі кезде нарықта тек қан ... ... ... ... ноталар айналады.
2006 жыл 1 желтоқсанда корпоративті бағалы қағаз нарығында портфель
ді басқаратын 50 ... ... 19 ... 11 банк ... ... ... және 8 ұйымдар қызмет етеді. 2003 жыл 1 ... ның күші бар 2966 Ақ ... ... 3513 ... 2006 жыл ... 103 ... ... (2005 жыл – 86 эмиссия) және жалпы номиналды құны
83,3 млрд тенге мемлекеттік емес 26 ... (2005 ... ... ... ... құны 48,2 млрд ... тіркелді. Мемлекеттік емес бағалы
қағаздары мен шарт жасасу ... 2005 жыл ... 34 % ... ... және
116,8 млрд теңгені құрады. КАSE шартта жасалатын негізгі үлес ... «А» ... ... ... КАSE ... ... емес бағалы қағаздаздарға келеді. Берілген факт.
1 ақпан 2004 ж. корпоративті бағалы қағаз нарығында акция шығаруға күші
бар 2924 ... ... ... ... ... ... ... қағаз
портфелін 52 брокер-делдалдар, 19 тіркеуші, 10 банк-кастадиондар, 2 өзін-
өзі реттейтін ұйымдар және 10 ұйым қызмет ... 2007 жыл ... ... және ... құны 5,0 ... теңге мемлекеттік емес бір облигация
шығарылды. 1 ... ... 3523 ... ... күші бар және ... 1792 ... ... тең, 71 мемлекеттік емес шығаруға күші ... жылы 142 ... және ... ... құны 63,6 ... ... ... емес облигациятіркелді.
Корпоративті бағалы қағаздар нарығы сапалы өсуде, мысалы 2005 жылы
қараша айында ЖАқ ”Қазақстан ... ... ... рет суммарлы
номиналды құны 1 млрд. теңгеге тең. Инфляция +4,75% ... ... ... ... ... ипотекалық облигация
шығарылды. ЖАқ ”Қазақстан ипотека компаниясы” қаржы агенттігінен статус ... ... ... 2006 ж. ... ... жылдық инфляция
индексімен 10 жыл ... 1,8% ... 3 ... ... ... ... ... облигация шығару орналасып , қарыз алушылар үшін соңғы ... 12,6% ... ... ... ... 2006 жылы желтоқсан-2007 жылы
қаңтарда КИК сол ... 4,3 ... ... ... ... 3-ші рет
шығаруды орналастырды, ал табыс жылдық инфляция индексіне 1,2% деңгейінде
орналасты.
Мемлекеттік нарықтағы ... ... жылы ... ... ... мемлекеттік бағалы қағазы қаржы
Министірлігі бір айдың ішінде 25,6% 9,6 млрд ... ... Осы ... 2,9% 173,9 млрд ... ... 2007ж ақпан айында 4 аукционнан орта
мерзімдегі қағаз өткізіледі. Олар: 2,4,5, және 10 жылдық МЕОКАМ эфективті
кіріс 4 ... ... 8,16% дан 6,09% ға ... ... ... ... ... өзгерген жоқ және 2 жылдықты –5,88%, 5 ... ... ... Министірінің Мемлекеттік бағалы қағаздар, оған қоса ... ақы 2007 ж ... 6,2 млрд ... ... ... ... ... Банкте 2007ж ақпан айында бір ай ішінде
23,7%дан 44,4 млрд теңгеге дейін төмендеді, орта ... ... ... ... 5,04% ға аз-маз төмендеді. 2007ж. ақпан айында 18,3 млрд
теңгеге жетті. Сонымен барлық көлем ... бір айда ... ... ... ж ақпанда тікелей репосының келісім операциясы Халық ... ... Осы жылы ... ... бағамы қағаздарына екінші
жақтағы нарыққа және кейінгі репо операциясына өткізілмеді.
2006 ... ... ... ... бұрын өтегеннен кейін,
инвесторлар 2007 жылдың қаңтарында операцияларды ... ... ... орындады. қаңтар айының ортасында ... ... жаңа ... ... ... олар шетел эмитенттерінің
бағалы қағаздарына қол ... ... ... инвестициялық
портфельді анағұрлым тиімді диверсификациялауға мүмкіндік берді. Мұның
барлығы қаңтар ... ... ... Ұлттық Банк ноталарымен сауда-
саттықты белсендендіруге әкелді, ал МЕКАМ-екінші жартысында халықаралық
облигациялардың ... ... ... жеке ... нары ... ... аталған құрал-жабдықтың түсім құралдарын инвес ... ... жаңа ... ... ретінде сатудың жоғар лауымен, ішкі
нарықтағы теңге бағамының долларға дейін көтерілуімен түсіндіріледі. Жалпы
алғанда 2007 ... ... ... 2006 ... ... айналымға
«орын» береді. Егерде МҚҚ секторы динамикасын талдау жасайтын ай ... онда 2006 ... ... ... ... (20 ... ... 2007ж) басты жаңалық айналымдағы қалдық МЕАКАМ-ды мерзімінен
бұрын өтеу ... ... ... ... ... шынайыландырылуы, сол
сияқты қаржы Министрлігі және Ұлттық Банктің ... ... ... ... ... шама дан тыс ... ... өз кезегінде, алғашқы Ұлттық Банк белсенділігін ... ... ... ... ... арттырды. Инвесторлар портфелінің жаңа
корпоративтік облигацияларды ұсыну көлемінің артуы салдарынан қайта құрылуы
нарыққа ... алып ... ... ... асып кетті, бұл ... ... ... ... сатуға мүмкіндік ... ... ... үшін ... ... ... ... тұжырым муниципалдық міндеттерге де бірдей болды. Жылдың
Қорытынды ... ... ... ... және купондардың жергілікті
билік органдарымен төленуі нарықта шамадан тыс жоғары белсенділікке ... ... ... ... екінші деңгейдегі МҚҚ ... ... ... ... үлесі (операциялар бойынша) 73,3%-ды
құрады. 2007 жылдың алғашқы биржалық ... (8-14 ... ... ... және ... орналастырылуымен белсендірілді. МЕАКАМ-ның
мерзімінен бұрын ... ... ... ... ... сұранысқа
иелілігіне айта кетейік.
Нарықтың аталмыш сегментіне теңгеге деген доллар бағамы динамикасы әсер
етеді. Апта ішіндегі МҚҚ ... ... ... айналымда валюталық
облигациялар үлесінің, негізінен-арту бағытында ... ... ... ... ... ... пайданың жоғарылауында көрініс
тапты.
Осылайша апта ... ... ... облигациялардан құтылып
отырды. Өте қысқа облигацияларда негізінен қазіргі кезде еркін ақшалар
салынатын болғандықтан баға ... ... ... ... ... ... МҚҚ нарығының жалпы көлеміндегі биржалық ... ... ... ... құрады. Кесте 2.
Кесте 2.
2004 жылдың қаңтарындағы KASE-дағы айналым
құрылысы мен шарттар ... ... |2006 ж ... айда ... айға ... ... | | |
| ... | | |
| | |2006ж ... ... |тренд |
| | ... | |2006 жыл | |
| | | |млн. |% | |млн. |% |
| | | ... | | ... | ... |658,0 |306,6 |+351,4 |+114,6 ... |-424,7 |-39,2 |
|валюталары | | | | | | | |
| |17,9% |14,4% | | |24,7% | | ... |0 |0 |0 |0 |495,1 |-495,1 |х ... | | | | | | | |
| |0% |0% | | |11,3% | | ... |426,6 |218,5 |+208,2 |+95,3 |498,2 |-71,6 |-14,4 |
| |11,6% |10,2% | | |11,4% | | ... |128,3 |78,5 |+49,8 |+63,5 |206,6 |-78,3 |-37,9 |
| |3,5% |3,7% | | |4,7% | | ... (МҚҚ ... |1528,9 |+936,6 |+61,3 ... |+373,3 |+17,8 |
|жәнеҰҚҚ), | | | | | | | ... | | | | | | | |
| |67% |71,7% | | |47,8% | | ... |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 ... ... ... |+1 546,0|+72,5 |4 374,7 |-696,3 |-15,9 |
| |100% |100% | | |100% | | ... ... ... (15-21 ... ... ... ... жасауға қызығушылықтары жоғалды. Нарықтың ... ... ... ... ... ... ... облигацияларға орналастыруды ұйғарды, ал жеке ... ... ... ... ... ... долларға
бекітілуімен түсіндіріледі. Талдау аптасындағы Қазақстандық ... МҚҚ ... ... көлеміндегі биржалық айналым ... ... ... ... биржалық аптада (22- 28 қаңтар) МЕКАМ-ның сатылуының
жоғарылауы ... МҚҚ ... ... ... ... өсуі
байқалды. Аптаның ерекшелік сипаты, барлық ... ... ... ... ... жаңа лимиттерінің пайда
болуымен түсіндіруге болады. Талдау ... ... ... МҚҚ ... ... көлеміндегі биржалық айналым үлесі
(операциялар боыйнша) 97,1%- құрайды.
Жалпы алғанда, МҚҚ-ң жалпы және ... ... атап ... жылы даму ... ... көріністе. Дегенмен, қаржы
Министрлігі жаңа ұзақ мерзімді мемлекеттік ... ... ... ... Осы қағаздардың кірістілігі инфляциямен байланысты болады, яғни ол
индекстелген болады. Айналым мерзімі-15-тен 20 жылға ... және онда ... өтеу ... ... ... ... ойынша, бұл
қағаздарды зейнетақы Қорлары сатып алуға арналған арналған, және де ... ... ... ... мүмкін. қаржы министрі Е.
Досаев жаңа ... ... 2007 ... 1сәуірден басталуы
мүмкіндігін болжайды.
МҚҚ ... тағы бір ... ... ... дилерлер институтын алып тастау болып табылады. Жаңадан
енгізулер алғашқы деңгейдегі нарықтарға тек қана банктер ғана емес, ... ЗАБК қоса ... ... емес ... ... мүмкіндігіне жол
ашу мүмкіндігі қарастырылып отыр. Мұнда ең ... ... ... ... ... ... ... Министрлігі 06.10.2006ж. өтемі аяқталатын бес
жылдық еуро ... ... ... ... қайта қаржыландыруға
дайын.
2007 жылдың қаңтарында МЕҚҚ бойынша нарықтың барлық секторында ... ... ... 128,3 млн. ... ... 291 іскерлік шарт
жасалынған. 2006 жылдың желтоқсанымен салыстырғанда МЕҚҚ ... ... 78,3 млн. ... ... ... ... ... салыстырғанды – 49,8 млн. долларға (немесе 63,5%-ға) өсті.
Анағұрлым ... ... ... ... 2007ж.)
Кесте 3
2007 жылдын қантарыңда KASE-да МЕҚҚ сатылуы кестесі
|Бағалы | ... ... ... |Шар ... ... ... |көлемі |қағаздардағы |саны |
| | |мың ... ... ... | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... |ААҚ ... ... ... |4 835 700 |21 ... |ЖАҚ ... ... ... |6 640 000 |2 ... ... ААҚ ... |924,9 |4 573 509 |16 ... ... ААҚ ... |489,2 |1 513 290 |23 ... ... ... ... |3 471,3 |495,1 |3 072 798 |4 |
| |АҚ | | | | ... ... ААҚ ... |414,4 ... 000 |6 |
3 ... жалғасы
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... ... | | | | |
| ... ... ... |407,7 ... |9 |
| |ЖАҚ | | | | ... |«қақақстандылық | | | | |
| ... ... ... |394,6 ... |7 |
| |ЖАҚ | | | | ... |«KazTransCom» |2 772,5 |390,9 ... 906 |10 ... ... АҚ ... |366,6 |22 607 |3 ... |55 ... ... ... 427|268 ... ... ... KASE-дағы МЕҚҚ айналымы келесі түрде болды: барлық
жүргізілген ... ... (270290 мың ... 21,1%-ы . ... үлесіне, МАП секторына 7,4% (9 451,2 мың доллар), сату-сатып
алу секторына-71,6% (91828,9 мың доллар). 2006 ... МЕҚҚ ... ... ... ... ... ... орналастыру
үлесі, операцияларының көлеміның 9,4%; МАП секторына-14,6% сату-сатып алу
секторына 76,0%.
МЕҚҚ-ды ... көп ... сату 2007 ... 29 ... байқалды, онда
сату көлемі 32,8 млн. долларды құраған.
МЕҚҚ бойынша сату-сатып алу ... ... ... 2004 ... ... ... қаңтардағы МЕҚҚ биржалық айналымының 2006 жылғы Қорытынды
айналымының кейін ... ... тән ... 2007 ж. қаңтардағы
биржалық айналымның жоғарылауы ... ... ... ... байланысты, сол сияқты «қаржанбасмұнай» ААҚ
облигацияларының екінші эмиссияға, биржада «УКТМК» ААҚ-ң 15,5% ... ... (МАП) ... және ... тезарада доллармен
бекітілуімен байланысты. Жалпы алғанда МЕҚҚ ... ... 2004 ... ... ... ... биржалық айналым
құрылымындағы аталмыш сектордың даму үлесін көрсетеді.
2006 ... ... ... ... ... облигациялар нарығында әртүрлі әсерлер негізінде инвесторлар
портфелінің өзгеру ... ... ... ... ... ... жаңа қағаздардың үлкен көлемінің бірінші рет
орналастырылуы (оның ішінде «Казахская Ипотечная ... ЖАқ); ... ... ... ... ... ... МЕАКАМ
қалғанын мерзімінен бұрын өтеу пиғылы. Кезең Қорытындылары ... ... ... сол ... ... 14 ... 2535,9 млн. долларға жеткен ... ... ... ... ... атап ... болады (3 сурет).
Аталған көрсеткіштің өзгеруіне «БТА Ипотека» ЖАҚ, «Химфарм» Ақ ... ААҚ ... KASE ... ... ... әсер
етті. Бірінші биржалық аптада (8-14 сәуір) ... ... ... ... үшін ... ... ... табыстылығының
біртіндеп төмендеу тенденциясының сақталуына қол ... ... ... ... 2007 ... ... Облигацияның нарықтың тік капитализациясы, млн. долл.
- - - Обигацияның кіріс индексі
Биржадағы 7 күн ішінде бірде-бір жаңадан орналастырушылар болған ... ... ... ЖАқ өз ... ... ... ... себеп бұл қағаздарға зейнетақы Қорлары лимитінің жойылып кетуі болды.
Корпоративтік облигациялар нарығы капитализациясы 7 күн ... 5,3 ... ... 14 ... 2541,1 млн. ... жетті (2 сурет). Бұл
көрсеткіштердің өзгеруіне қағаздарды сату ... ... ... ... әсер ... биржалық аптада (15-21 қаңтар) «КИК» ЖАҚ өз ... ... ... МЕҚҚ-ң екінші деңгейдегі нарығынан ақша
ағымы байқалады. Нарыққа «қаражанбасмұнай» ААҚ-ң инфляция және ... ... жңа ... ... ... ... асырылған үш
шарттың нәтижесі 9467,5 мың долларға жетті. Аптада KASE-ға ... ... ... ... ... KASE_BY индексі
керісінше динамиканы көрсетті. ... ... ... ... ... ... ... құнын өсерді. Аталған сұраныс
ұсынысыз қалды. Облигациялар нарығы капитализациясы 7 күн ... 62,3 ... ... 21 қаңтар 2007 жылы 2603,5 млн. долларға жетті (3сурет).
Бұл көрсеткіш KASE сауда тізіміне «Казкоммерцбанк» Ақ-ң үшінші ... қосу ... ... ... аптада (22-28 қаңтар) корпоративтік облигациялар
нарығына табыстылықтың артуы байқалды. Корпоративтік облигациялар нарығының
капитализациясы 7 күнде 9,5 млн. ... ... 28 ... 2613,0 ... сурет).
2006 жылдың соңғы биржалық аптасында (25.12.2006 ... ... ... ... күрт ... ... ... орында «БанкЦентКредит» ААҚ қағаздары болды. ... ... ... ... қарапайым акцияларының бағалы аз мөлшерде
төмендеді. ... ... ... ... ААҚ-інікі де (4,8%).
Бағалар өсуі «Қазақстан халық банкі» АҚ-да (9,9%), «қазақмыс ... ... (0,02%), ... АҚ (22,9%), ... АҚ ... ... өткен кезең ішінде 1 000,000 теңге бағасында ... ... ... ... 179,2 млн. доллардан 2579,7
млн. долларға артты (3сурет). Аталған өзгерістер себебі жоғарыдағы тізілген
Ақ-ң акцияларына ... ... ... ... ... 2007 ж. (8-14 қаңтар) акциялар нарығында
«БанкЦентрКредит» ААҚ-ң қарапайым ... ... апта ... ... ... ... АҚ-ң қарапайым акциялары бағасы 0,02%, «Темір
банк» Ақ-нісі-2,4%-ке «Зерде» АҚ-нікі 2 есеге ... ... ... ... ... Акция нарығы капитализациясы апта ішінде 13,2 млн.
доллардан 2592,9 млн. долларға өсті
.
Акциялар нарығы ... ... 2007 ... ... ... ... тік капитализациясы, млн. долл.
- - - Акциялардың индексі
Екінші биржалық аптада (15-21 қаңтар) акция нарығында мәнді еш ... тек ... ... АҚҚ-ң қарапайым акциялары бағалы
32,1%-ке төмендеді. 7 күн ішінде ... ... ... акцияларына
баға 2%-ке, «Казторгтехника» ... ... ... ... ... ... бірге «ТНК Казхром» АҚ, ... АҚ ... ... 5,9%, ... ... ... ... нарығының
капитализациясы 204,1 млн-нан 2388,8 млн. долларға ... ... ... ... ... (22-28 қаңтар) «Алматықұс» ААҚ қарапайым
акцияларына баға-3 есеге, «ТНК ... ... 2,5 ... ... АҚ-да-40,3%-ке артты. Жалғау «УКТМК» ААҚ акцияларына бағам
төмендеді ... ... ... ... апта ... 360,8 ... млн ... өсті (сурет3). Бұл өзгеріске себеп ... ... ... ... өсуі ... ... нарықтың маңызы мен олардың қазіргі жағдайы.
Қазақстан Қор нарығының қалыптасу жағдайындағы бағалы қағаздармен
жасалатын ... ... ... өз ... ... ... құралдарды іздестіруді қажет етеді. Олардың біріне –
опциондық cауданың дамуы жатады.
Өнеркәсіптік кәсіпорындарды акционерлеу ... ... ... ... ... ... енетін кәсіпорындардың акцияларын
жеңілдікпен сатып алу құқығы қамтамасыз ... ... ... ... сату ... ... бip ... алады. Тиісті бағалы
қағаздардың меншік иeci ... ... ... құқық алатын опционды
иеленуші, қатыс нәтижесіне айналғанға дейінгі уақытқа бұл құқықты ... ... ... ... туған кездері опционды иеленуші ... ... тез ... ... сата ... ... ... опцион деп контрактіде көрсетілген мерзім ішінде әрекет ететін,
тұрақты ... ... бip ... ... ... алу ... сатуға құқық
беретіи контрактіні атайды. Контрактны ... ... оны ... ... төлейді, оны опцион бағасы ретінде қарайды.
Сатып алу опционы кез келген контрактідегі мерзімде, контрактіде
көрсетіл ген ... ... ... бір ... ... алуға құқық береді.
Eкi жағдайда да опционды сатып алушы төлейтін сыйақы мөлшері әр турлі
себептерге байланысты ... ... ... сол ... бағалы қағаздар
нарығындағы жағдайы, опционның ерекшеліктері, опциондық контрактінің
қызмет ету мepзiмi, ең ... ... ... ... пен ұсыныстың
шекті қатынасы әдетте сыйақы бip акцияға есептеліп көрсетіледі. ... ... ... ... ... ... мөлшері
деұлғая түседі, бірақта тікелей қатынастағы тәуелділік болмайды.
Опционды ... ... мен ... ... ... ... де
бірдей емес: егер сатып алушы уақтылы сыйақы төлеуді міндеттемесі ретінде
санаса, ал сатушы акқшалай қаражаттары немесе ... ... ... өз міндеттемелерін орындауға белгілі бір кепілдеме ... ... ... салу және оның ... ... экономиикасы дамыған барлық
елдер үшін ic жүзінде ортақ жүйемен реттеледі. Әлемдік тәжірибеде опциондар
орындалу мерзіміне байланысты екі ... ... ... американдық.
Еуропалық опцион - келісілген уәде бойынша алдағы ... ... ... ... - келісім бойынша алдағы күнді де және оған дейін
кез келген уақытта да орындалу жіберілетін опцион.
Опциондар өздерінің ... ету ... ... ... негізінде
иеленушілерін бірнеше рет ауыстырады. Бұл жерде қайта сату барысындағ баға
опционың қызмет ету мерзіміне таянған ... ... ... ... ... биржалық залдың бip немесе ... ... ... ... ... ... жүзеге асырады. Іс жүзінде
бұл келесідей түрде жүргізіледі. Сауда әрекетімен ... ... Оның ... ... мен дилерлер жиналады. Реттеуші ... ... ... ... ... Ол сауда күнінің ашылуын баға белгіей
отырып, сауда күнін ... ... ... ... топ ... ... және сату бұйрықтарын тіркейді, нарық жағдайы туралы ақпараттар береді
және т.б. Броекрлер мен дилерлер ... ... ... ... ... ... ... сауда екі бағытта жүзеге асады: "қоғамдық
бұйрықтарға" негізделген ... ... ... ... ... ... ... категория клиенттерге
қызмет көрсетеді , яғни ... ... алу ... сату ... ... ... ететін жеке және заңды тұлғаларға арналады. Бұл
мәмілелер делдалдық фирмалардың төленеді. ... ... ... ... жұмсай отырып пайда табады немесе өзінің есебінен зиян етеді. Бұл
жерде брокерлік және дилерлік қызметтің айырмашылық ... ... ... ... ... ... ... мен
сатып алушылардың ұсыныс ... ... ... ... ... ... кластар анықталғанша сериялардан туындайтын
мәмілелерге қол жеткізеді. Дилерлік мәртебесі бар әтбір биржашы ... ... ғана ... сондай – ақ қосымша алмастырулар қажет болған
жағдайда қатынасуы тиісті. Алмастыру уақытында қандай да бір ... ... ... ... ... ... алмастыру биржаның жұмысының басталуынан біршама кешігеді.
Осы аралықта биржашылар барлық ... ... ... және ... бойыншасатып алу және сату өтініштерін ... ... ... ... ... ... мен ... ұсынысы жинақталады. Олармен бірге
алдыңғы сауда күніндегі ұсыныстар да қамтылады.
Алмастыруды бастағаннан ... ... ... ... ... ... ... сұраныстың ең жоғары бағасын және ұсыныстың ең
төменгі бағасын хабарлайды. Биржашылар ... баға ... ... ... ... ... ... қарар, әр бір
брокерлер өз клиенттерінің «ең жақсы баға бойынша» арнау ... ... ... варианттардың төмендeri ең жақсысы бойынша мәмілелерді
жүзеге ... тиіс , яғни ... ... ... алып ... ең ... бірінші мәмілесі өткеннен кейән, реттеуші барлығына бірдей осы
бағада басқа мәмілелерді жасауға мүмкіндәк береді және келесі серияға өтеді
және т.б. ... ... ... биржалық мәміле мүшелері барлық
серияларда сатып алу-сатуға деген ұсыныстарынжасайды. ... да ... ... ... етеді.
1. Егер биржашының опцион сатып алғысы немесе, сатқысы келетін
бағасы реттеушінің өтінішіне сәйкес келмесе, дилерлер қарсы ... ... Бұл ... ... ... ... биржашылар арасында
сауда келісімі жүргізеді.
2. Реттеушіге және бip-біріне жасалған үндеулер дауыстап жасалады,
себебі әр қайсысы кез келген жаңа ұсынысты ... ... ... алу және сату опционың бірдей бағада сатуға екі ... ... ... жеке-жеке хабарлауға міндетті және егер
екуіне де ұсыныс болмаса, бұйрықты біріктipe отырып, мәмілені ... ... ... ... ... есебінен жүзеге асыруға және
сонымен бірге, клиенттен комиссиондық ақы ... ... жоқ, яғни ол, ... ретінде немесе мәмілеге мүдделі екінші жақ ретінде әрекет етеді.
5. Егер брокер бір ... ... ... ... алса ... сол ... ... сатып алуға (сатуға) құқы
алады. Басқаша айтқанда, ... ... ... ... бекіту
керектігіне мүмкіндік алады.
Опциондық кластағы сауданы жаңарту ... ... ... ... ... ... нарықтық қатынастардың қалыптасу
процесінің жүруімен сипатталады. Нарықтық экономиканың даму процесіне, яғни
инфляцияның өсу қарқынын ... ... ... ... ... ... туынды бағалы қағаздар нарығының үлесі арқылы
қысқартуға ... ... ... ... ... ... ... көрсеткендей, адамның еңбек етуге деген ынтасы, яғни адамның
жұмыс істеуі, ақша ... ... ... ... ... ... ... тәуелсіз болған жағдайда ғана жүзеге асырылады.
Қазақстан Қор нарығының қалыптасу жағдайында туынды ... ... ... ... ... өз кезегінде оларды
төмендетуде қолайлы құралдарды іздестіруді жеделдетеді. ... ... ... ... ... ... кеңірек дамыды.
Туынды бағалы қағаздар - екінші нарықтағы бағалы ... Бұл ... Қор ... ... ... мен ... емес,
оларды сатып алу-сату бойынша операциялар жүзеге құқық ... ... ... ... ... ... ... опциондарды,
фьючестерді жатқызамыз. Варрант: эмитенттің белгілі кезең ... баға ... ... сатып алуына жеңілдік құқығын білдіретін
бағалы қағаздар. Мысалы, инвестер эмитенттің жай акцияларына бағасы 10 ... ... ... ала ... ... ... ... алады.
Егер 1 жыл өткен соң эмитенттің жай ... ... құны 10 мың ... асып ... ... онда инвесторға өінің варрантын сату тиімді
(соңынан акцияларды сатумен ... ... ... өзінің бағалы қағаздар
қатарына орналастыруы бірге) болып табылады. ... ... ... ... ... алу ... ... етеді.
Опционды сатушы, оның акцияларын сату нарығына белгілі бір кепілдік алады.
Тиісті бағалы қағаздардың меншік иесі ... ... ... ... ... ... ұтыс ... алынғанға дейінгі уақытқа бұл құқықты
қолында ұстап ... ... ... туған кезде опционды иеленіші
тиісті мәмлеге сай тез ... ... сата ... ... ... ... бұл ... Қорытынды шартын куәландырады, яғни
қатысушының біреуі келісілген баға мен ... да бір ... ... қағаздарды сатып алуға құқығы бар, ал басқа қатысушы ақшалай
сыйақыға ... ... оны ... сатып алуға міндеттенеді.
Опцион - туынды бағалы қағаз, ол ... ... ... ... байланысты, қатысушының келісілген бағаның қандай ... ... ... ... ... ... алуға құқығы бар, ал
басқа сатушысы ақшалай сыйлыққа келісілген баға мен оны ... және ... ... Опционның шартында ұсынылған ұсынысты келісілген уақыт
мезгіліне дейін ұстауға ... ... ... (сатып алушы) опцион
мезгіліндегі ... ... ... ... ... ... ... Биржалық қозғалыстың курсына бағытталған
сатып алушы мен ... ... ... ... ... ... опционға төлеген сомасы, ол сатушыға кіріс болып есептелінеді.
Сатып алушы опционы “колл” акцияны ... ... ... егер ... ... ... ... курсқа көтерілсе, ал опцион “пут” бұл ... ... ... Бұнда кіріс кіреді, егер ... ... ... ... ... ... ... биржада акцияны сатып алу
тиімді, содан кейін опционды сатушыны акцияларда келісілген курсы арқылы ие
болуына ... ... ... ... сатушыға алдын-ала келісілген
шарттағы бағамен және келісілген мерзімді бірнеше бағалы қағаздарды қандай
да бір ... ... алу үшін ... сый ақы ... Егер ... ... қағаздардың курсынің бағасы өссе, онда бұл ... ... ... ... ... қағаздар опционының бағасы
ұсыныс пен сұранысқа байланысты. Мысалы, АВС акциясы 1.03 100 ... ... тұр, ... ... ... келісілген 80 тг бағасының
емес 30 тг сатып алуы мүмкін. Егер АВС ... ... ... ... ... ... 110 есе ... көтерілсе (80+30), онда опционда сатып алушы пайда
таба ... ... ... алу ... үш ... көрсетуге болады.
1. (----) сызығымен берілген. Опционды сатып алушының ... ... ... ... жоқ, ... ... ... 80 тг-ге түсіп,
ол сонымен келісім нәтижеге ... ... ... ... ... төлеп
келісімнен бас тартады. Бұл кестеде опционның көлемі ... ... ... 80 ... және төмен. Акция 30 тг болса да, сол көлемде
шығын шығады.
2. (- . -) ... ... ... ... ... егер ... осы уақыт аралығында 110 тг ғана өссе, онда сатып алушының кірісі, не
шығыны болмайды. Ол ... ... жаңа ... ... ... сол
уақыттағы курспен сатып алады делік. Егер АВС-100 акциясын ... ... ... ... ... Оған 8000 тг жұмсайды (3000 т.опцион), егер оны
31.08. курсы ... ... 90 тг ... 9000 тг табады. Бұл жағдаймен ол
3000 тг-ден 2000 тг ... ... ... Бұл ... ... ... 80 тг ... болса, опцион сатып алушының шығынының орнын толтыру
соғұрлым төмен болады: “80 тг нүктесінде” шығын орнын ... 0-ге тең, ... тг ... шығыны 0-ге тең.
3. (.......) Сатып алушының болжамы анықталған; келісімшарт мерзімінде
АВС акция курсы көтерілді. Бұл ... ... ... ... ... уақытымен шектеледі. Егер 31.08. АВС акция курсы 120 теңге ... ... онда ... ... ... 1000 тг тең ... 100 акцияны 80 тг-
ден сатып алып, 8000 тг жұмсап, ол акцияларды 120 тг бағасымен ... ... ... ... 11000 тг ... (8000+3000) ол 12000 тг тауып, ол 1000
тг кіріс алады. ... ... ... ... ... ... 2.
Сатушының опционы. Келісімшартта сатып алушы ғана ... ... ... қатар сатушының да болуға құқы бар.
Мысалы: сатушы ... ... 30 тг ... ... акция құнына иемдене
отырып ол кез келген уақытта 1.03. және 31.08. 100 акциясын 100 ... ... ... өз ... ... алады, егер ол өзі акцияларды ... ... ... ... АВС ... 1.03. ... 100 тг тең. ... 3 айлық
опцион 90 тг жүзеге асыру бағасы тг мен 10 т. Сатып алынды. Егер АВС ... 80 ... ... ... онда сатушы пайда табады.
Сурет 3. түрде көрсетілген.
АВС акция курсы ... алу ... ... ... 3
1. (------) Опционды сатушының болжамы анықталмаған: акция курсы өсуде
3 ай ішінде 90 тг-ден жоғары болады. Сатушы 1000 тг ... ... ... ... бас ... оның ... 100 тг көлемінде АВС ... ... ... ( -.-) Опционды сатушының болжамы жартылай анықталады: егер акция
курсы 80 тг ... ... ... 0-ге тең, келісімшарт жасалады, ал ... ... ... 80 ... 90 тг ... ... сатушы бөліп-бөліп
шығынының орнын толтыра алады.
3. (.......) ... ... ... Ол ... ... табады, яғни
бұл кестеде көрсетілген 80 тг нүктесінен түзу сызық тез жоғары көтерілсе,
соғұрлым сатушы кірісі жоғары ... ... ... ... ... ... ... инвестицияның ең қарапайым түрі акция курсының
болашақ ... ... ... ... Сатып алушы әрқашан да курсының
көтерілуіне сенім білдіреді, ал опционды сатушы ... ... ... ... ... таба ... ... қатар стеллаждық келісім ... ... ... болады, яғни мұнда алдын ала кім ... ал кім ... ... ... ... адамдардың бірі келесі бір адамға
аванспен сыйақы төлеп, қандай да мерзім ішінде ... ... ... бағалы
қағаздарды сатып алуға немесе сату құқығымен иемденеді. Айталық келісімнің
белсенді қатысушысы келесі қатысушыға 3 мың ... ... 9 ... 1 АВС ... 10 мың тг. ... ... немесе 8 мың тг. сатуға құқық
алады. Сурет 4.
Сурет 4.
Оның келесі варианттарын қарастыруға болады:
1. 80 тг нүктесінен 100 тг ... ... ... (-) ... 100 ... - ... алу бағасы, ал 80 тг нүктесі - сату ... Бұл ... ... Бұл ... осы рамка ішіндегі акция курсының
өзгерістерін және ... ... ... ... ... Онда бір акцияға 30 тг-ден немесе 3000 сома ... ... АВС ... ... ... ... ... интервал
келісімге белсенді қатысушының өз шығындарын ... ... ... 80 ... 50 тг. ... ... акция үшін 30 тг-ден 0 тг дейін
50 тг нүктесінде шығындарды жабады.
3. АВС курсы 50 тг-ден ... ... ... 150 тг ... онда
белсенді қатысушы бұл келісімнен пайда болады.
Стеллаждық операцияны екі ... ... ... ... ... ... алушы - мұнда опционды иемденуге сату
және опционды сол акцияға, сол күнімен, сол бағамен ... ... жоба ... сатып алушы маңызды акция курсының қозғалысын күтеді. Осы опционды
сатып ... ... ... ... ... ... ... да ол өзіне шек
қояды.
2. Стеллаж операциясындағы сатушы - мұнда опционды сату және сатып алу
сол акцияларды өтеу ... ... ... ... жазуды білдіреді.
Бұл операцияларда инвестор акция курсының ... ... ... ... опциондарды сатып алады, осы опциондарды жазып алуын инвестор бір
кезде ... сату мен ... ... ... операциялары жүргізіледі,
жазып алған опциондарды акциялардың нарықтық курсынан ... ... ... ... Бұл ... оның ... ... сатудан
түскен екі сый ақымен шектеледі, ал оның жазып алған опциондарын өткізу ол
үшін шығындарды білдіреді.
Енді туынды нарығының ... бір ... түрі - ... Бұл ... ... бар: ... саудалауда сатып алған опциондар үшін төленетін
сый ақылар арасындағы айырмашылығынан ... алу, ұтыс алу ... ... опцион дегеніміздің мәні АқШ үкіметінің федералдық қарыз
міндеттемелеріне ... ... ... тұрады. Бұл операциялардың
негізінде посылка жатыр; ... ... ... проценттік
ставкалардың қозғалысына қарама-қарсы бағытта өзгереді. Егер ставкалар өссе
қарыз құралдарының курсы төмендейді және ... ... ... ... проценттік ставкалардың қозғалысында хеджирімен спекуляция
мақсаттарын көздейді. Егер инвестор проценттік ставкаларының ... ... осы ... ... опциондарды сатып алу мүмкіндігі болады. Егер
оның күткені болса, онда ол өз опционын ... және ... ... ... онда оның шығындары опционның бағасымен шектеледі.
Екінші қатардағы ... ... ... ... шарттар.
Фьючерс мәмленің бір түрі, ол бойынша келісім шартқа отырушы инвестор
келісілген баға ... Қор ... ... ... ... ... ... бір мерзімнен өткеннен кейін өз контрагентіне
сату (немесе одан сатып алу) міндеттемесін алады. Қор ... ... ... ... ... ... ... отыру, сату, сатып алу актісі болып табылмайды; опционға қарағанда
фьючерстік келісім шарттың ... ... ... ... ... ... ... фьючерстік келісімдердің объектілері болып қазыналық
вексельдер, орта және ұзақ мерзімді облигациялар болып ... Оны ... ... %-тік фьючерстер деп аталады. Олардың ішінде 3 ай
мерзімдегі қазыналық вексельдер, 12 жыл ... ... ... %-Тік ... операциялар мақсаты - ... ... ... және оны ставкалардың өзгеруімен байланысты
болатын тәуекелділіктерден сақтандыру. Фьючерстік ... ... ... ... да бір ... %-дің өсуімен Қорғай алады және қысқа
мерзімдегі қарыздар бағасын салыстырмалы тұрақтандыруға, ал несие берушіге
- ұсынатын ... ... %-дің ... ... мүмкіндік
береді. Ол үшін қарыз алушылар сатуға фьючерстік шарт бекітеді, ал ... ... да бір ... ... ... ... %-тік фьючестермен
операциялардың келесі мысалдан көруге болады. Банктік сауда бойынша %-тік
ставка 10 % құрайды. Бұл ставка ... ... ... қолайлы. Бірақ оған
ссуда 3 айдан кейін қажет, ал бұл ... % өсіп ... ... ... ... шығындардан өзін сақтау үшін компания фьючерстік келісім
шарт жасайды және ... ... сай ... 3 ай ... ... сатады. Олар бойынша %-қысқа мерзімде банктік қарыздар ... ... ... ... ... ... ... контрагентіне 3
айдан соң 10 % ... ... ... ... ... өзіне
міндеттеме алады (олардың курсы, вексельдер дисконтпен ... 90 ... тең). Егер осы ... ... ... % ... ... 12 дейін жоғарласа, онда келісім шарт бойынша есептесу кезінде
вексельдер 88 пункт курсы бойынша ... ... ... ... ... айырмашылықтан табыс алады. Бұл табыс шамамен, ... ... қары ... %-дің ... ... болған қосымша
шығындарға тең болады. Осының нәтижесі келесідей болады:
- жоғары % ... ... ... компанияға арзан түседі.
- компания өзінің жоспарлауын ... ... ... ... ала белгілі болады.
Сол сияқты несие беруші 3 айдан кейін қысқа мерзімді ... ... ... бұл ... ... 10 % ... түседі деп қауіптенетін
өзін сақтандыра алады. Ол фьючерстік келісім бойынша 10 % пайда әкелетін 90
пункт бойынша ... ... ... ... ... ... ... 8 %-ке дейін төмендесе, ол өзінің қарыз операциясы бойынша шығынға
ұшырайды. Бірақ сонымен ... ... ... шарт ... ... ... ағымдағы курсы 92 пункты құрайды, яғни осы операция
бойынша курстық айырмашылық ... ... ... ... келісім
шарт бойынша ол вексельдерді 90 пункт курсы бойынша сатып алады. Бұл
курстық ... оның ... ... % ... ... ... ... қолайсыз қозғалысынан
сақтануға мүмкіндік береді, бірақ бұл коньюктураның қолайлы ... ... ... ... алушы төмен түскен, ал несие беруші %
өсуінен пайда алмайды). Егер қарастырған ... ... шарт ... ... ... ... онда ... алушы компания фьючерстік
келісім бойынша шығынға ұшырайды. Бірақта бұл жағдайда қарызды алу ... ... ... ... болады: қарыз бағасы %-дың алғашқы
деңгейіне тең болады (10 %). ... өсуі ... ... ... үшін
де нәтиже тура сондай болады. АқШ-та акциямен жүргізілетін жедел келісімдер
кеңінен қолданылу да олардың ... ... ... ... оларды
мерзімге сату б.т. АқШ-тың биржалық тәжірибесінде бұл ... ... бар - ... орын ... ... көбі ... сатуды алып сатарлық мақсаттарда орын
толтырусыз жүзеге асырады. Бұл дегеніміз ... ... ... ... де ... ... ... алуға үміттенеді. Ол
үшін олар өз брокерлері мен қарыздық келісім жасайды және онда ... шот ... ... кейін олар брокерде буферлік бұйрықты ... ... ... ... ... ... ... Алыпсатарлық орын
толтырусыз сатуда бұдан да күрделі әдістермен жүргізіле алады, ... ... ... ... Бұл ... 2 ... ... мүмкін:
- әртүрлі Қор биржаларында бір корпорацияның акцияларын сату және сатып
алу.
- ... ... ... ... ... ... алу.
1-ші жағдайда мысалы, “х” корпорациясының акциялары қандай да ... ... ... Қор ... ... қарағанда төменгі курс
бойынша сатылуда. Бұл жағдайда инвестор ... ... ... және бір ... ... сата ... бірақ оларды орын
толтырусыз сатады, өйткені бұл жағдайда әдеттегі жеткізілім мүмкін ... ... ... ... бір ... ... алу ... толтырусыз сәйкес акцияларды сату операциялары немесе ... ... алу ... ... ... Бұл екі ... да
инвесторлық курстық айырмашылықта табыс ала алады.
Бірқатар инвесторлар орын толтырусыз стауларды ... ... ... Орын ... сату келісімге отыру кезінде акцияларды
жеткізуді кейінге қалдыру мақсатында қолдануы мүмкін. ... Қор ... мен ... ... біртіндеп жойылуы барады, осы
келісім ... ... ... және де ... ... белгіленуі
жағынан да: екеуі де алып сатарлық мақсаттарда және ... ... ... ... капитал түрінің көбеюі байқалады. ... ... ... ... қатардағы есептейтін қарыздар пайда болды. Осыны айта келе
АҚШ-тағы фьючерстер бойынша опциондар 1982 ... ... ... тауар биржасында кейбір фьючерстік келісім шарттар ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді облигациялар
фьючерстік келісім шарттарды сату, сатып алу ... ... ... ... Бұл форма иррационалды және оны үшінші қатардағы жалған
капиталды саудалау деп есептеуге болады. Ал ... және ... ... сол операциялар немесе қаржы құралдарымен реттеледі,
ал фьючерстік келісімдер бойынша опциондар жағдайында сол ... ... ... ... ... шарттарды жеткізу жолымен реттеледі.
Сонымен жоғарыдағыны түйіндей келе соңғы жылдардың ақпараттарына
тоқталсақ екінші ... ... ... ... 2004 жылы ... дамуда. 2004 жылы мәміле көлемі - 656.18 мил.д.тг (2003 жылмен
салыстырғанда - 239.23 миллиард тг), 2004 жылы ... ... ... ... - 2.7 рет ... өткен 2003 жылмен салыстырғанда.
Биржада (ЖАқ “Қазақстан Қор биржасы”) және ... тыс ... ... бағалы қағаздармен мәмілелер жасауда. Жалпы мәмілелер көлемі
биржа мәмілесі –468.82 млрд. тг ... ... ... көлемінен 71.4 %.
Биржа мәмілелерінін көлемінің үлесі есеп беру ... ... (2003 ... % - ... ... көлемінен), биржалық мәміле көлемі 304.45 мил.д. тг
өсті (өсуі-185 %). Ал, 2004 жылы ... тыс ... ... ... тг. (28.6%-2001 ж., 31.4 % - 2003 ж. жалпы мәміле көлемінен). 2003
жылмен салыстырғанда ... тыс ... ... - 112.45 ... ... %) ... Биржадан тыс нарықта мемлекеттік бағалы қағаздармен-
99,9 % мәмілелер жасалынды және мемлекеттік емес бағалы қағаздармен тек ... ... осы ... ... мен ... келе ... ... болады:
- биржадан тыс операциялар нарығын дамыту мен ... ... өсу ... ... бар ... үшін ... ... өйткені әлемдік тәжірибеде 80 пайыз барлық екінші қатардағы
нарықтың операциялары биржадан тыс ... ... ... бағалы қағаздар нарығының қатысушылары үшін бірлік нормативті-
құқылы базасын құру;
- туынды бағалы қағаздар ... ... ... тиімді жүргізу
мен жаңғырту, өзгерту мәселелерін қарастыру;
- ... ... ... ... ... жасайтын мамандардың білімін
жоғарлату мен туынды бағалы қағаздар нарығын дамыту үшін мемлекет тарапынан
ат ... ... ... ... бағалы қағаздарды тұрақты бағады алдағы
уақытта жабықтау контрактісін ... ... ... ... мен сатып алушылар арасында контрактілер
жасауға ешкім тыйым салмаса да ... ... ... ... ... ... жүйе ... ұқсас: клиент брокерлік
кеңсе арқылы бұйрығын береді, ол бұйрық залдағы тұрақтар жұимыс жасайтын
өкілге жетеді, ... оның ... ... ... ... нақты
жағдайға байланысты анықтадлады. Негізілері ретінде мынадай ... ... ... ... ... ... тәсілімен жүзеге асады. Опциондық ... ... ... ... бекітілген дилер жоқ. Олардың орнында
«еденде сауда жасаушылар» деп аталатындар жұмыс жасайды. Олар фьючерсті ... ... алып және ... ... ... ... Саудагердің кей біреуі бір ... ... ... ... ... бір ... ... құқық
алады. Екінші топты брокерлер құрайды, олар қарапайым делдалдық ... ... ... ... ... өз ... алыпсатарлар және сақтандырушылар. Бірінші категория – бұл
фьючерсті ... ... ... алу мақсатында сатып ... ... ... заты қызықтырмайды. Сақтандырушылар керісінше, ... ... ... контракт бойынша тікелей байланысты. Мұндағы
сатушы жақ бағалы ... ... ... ал ... ... ... ... саналады. Екі жақта өздерінің тұрақтылығын қамтамасыз ету
үшінн тырысады. ... ... ... ... ... ... да ... бірақ сыйақы берілмейді.
Тұрақты табысты бағалы қағаздар фьючерсі-фьючерстердің біршама жауапты
түріне жатады. Оның заты кепілденген тұрақты табысты ... ... ... болып табылады. Бұл ілгері уақыттағы мемлекеттің бағалы
қағаздары. Фьючерсті сатушы контракіде саны және бағасы ... ... ... ... сатып алуға өзіне міндеттеме алады. Сатып ... ... ... сәйкес жөн контрактінің шарттарын сақтай
отырып, беруге ... да ... ... арасында бұл мәмшелердің мәнi, кепілденген
тұрақты табысты бағалы қағаздардың алып атынан ... ... ... ... ... өзі, инвестордың оларды сатып алуға ... ... ... бармайтынын түсіндірледі. Алайда, оның
позицияссының бip ... бар, ... ... ... ... ... ала ... Дегенмен де инвестор мынадай артықшылықтарға ие болады:
жалпыға ортақ дағдарыс және ... ... да оған ... табыс
кепілденеді;
біршама белсенді, бірақ тұрақты емес нарықта инвестор күтпеген зияндардан
сақтандырылады;
оған Қор ... ... және ... ... ... бақылау жасауға уақыт және күш жұмсаудың қажеті жоқ.
Артықшылқтар мен кемші етерді салыстыра отырып, ... ... ... ... алып, өзінің меншікті жоспарын жасайды, ал соның
сомасында тұрақты табыстың бағалы ... ... ... мен ... Әбір ... ... ... номиналдық құны болады болады
және соған сәйкес ... ... ... оны ... ... ... орта және ұзақ ... бағалы қағаздарға
пайдаланылады. Облигация үшін фьючерстік баға номиналдық құнынан төмен және
жоғары болуы да мүмкін. ... ... ... icкe ... ... ... алушыға биржалық опциондық мәмілелер сирек беріледі. Көбіне
мәміле ... ... ... ... ... айырмасына сәйкес төлемдерді
төлеумен өтеледі.
Көрсеткішті ... ... ... және ... ... операцияларының жаңа облысы.
Көрсеткішті мәмшелер технологиясы көрсеткіш шамасының ... ... ... ... ... ... сома ... жақтын
біреуіне төленеді. Kөpceткішті фьючерстер мен опциондар қандай да ... ... ... ... ... мәміле тек қана
көрсеткіштің жоғары немесе төмен ... ... ... ... ... ... фьючерстерде бұл нарықтық белгілер көмегімен
жүргізеді.
Бағалы ... ... ... және ... ... ... көп ... да түрлері болады. оларды әр түрлі эмитенттер шығарады.
Солардың екі-үш түpiн қарап өтелік. Корпорацияның ... ... ... оның ... қатардағы» немесе айналымдағы бағалы қағаздарға ... да ... ... шығарып капитал табуға мүмкіндігі бар. Оларды
«құқықтық бағалы қағаздар» деп те ... ... ... ... опцион,
варрант деген сөздер айқындайды. Акцияға жазылу құқы акционерлерге компания
ақысының жаңа ... ... алу ... ... береді.
Бұл акционерлердің мүлікке деген мүддесін Қорғайды. Бұл бағалы қағаздың
ерекшелігі корпорация ... ... ... ... деген
арнаулы сөзбен белгінеді. Ондай құқықты тек жай акция иелері ғана пайдалана
алады. Акцияға жазылу құқы бар әрбір ... ... ... ... бар ... саны ... ... бағасы көрсетілген арнаулы куәлік
немесе құқық сертртификатын ... ... ... ... ... ... ... құқын үш түрлі жолмен жүзеге асыруға болады.
Біріншіден, өз құқын icкe ... яғни жаңа ... ... алу. Ол ... ... және ақша ... ... жіберу керек;
Екіншіден, жазылу құқын сатуға болады;
Үшіншіден, жазылу ақын пайдаланбауға да болады. Ода ... ... ... ... өзі ... құқы – ... ... бағалы қағаз. Әлбетте ол бір айдан
аспайды. Егер корпорацияның ... ... ... ... онда ... да сол ... ... мүмкін.
Опцион - шартқа енгізілген мерзімдік талдау көрсететін бағалы қағаз. ... екі ... ... ... бip ... ... келісілген ақыға
бағалы қағаздардың бipaз мөлшерін сатуға немесе ... ... құқы ... ... жақ, ... ... ... белгіленген ақыға бағалы қағаздарды
сатуға және ... ... ... ... ... ... өзінің
жоғары лауазымды қызметкерлеріне тұрақты ... жай ... ... ... беретін бағалы қғағз. Опцион – заңдытүрінде бекітілген стандартты
құжат. Онда сатылатын бағалы қағаздар саны көрсетіледі. Оның ... лот ... ... 1 лотта l00 дана бір атаулы бағалы ... ... ... ... ... ... ... орынлалуы, яғни бағалы
қағаздарды сату немесе сатып алу күні және ... ... екі түрі ... ... алушы опционы жән сатушы опционы.
Біріншісі - сатып aлy шарты, онда опционның өзі ... ... ... ... ... ол ... ... бірге сатылады. Алғашқыда опциондық шарт
тек Қор ... ... ... ... казіргі кезде ондай шарт кез
келген тауарға жасалады. ... ... ... (қосымша) түрлерінің
бipi варрант.
Варрант - ерекше бағалы қағаз. Ол корпорацияның айналымдағы ... ... ... алушыға меншік құқын беретін міндеттемесі.
Варрант иемденушісі қолындағы варрантты (бағалы қағазды) белгілі бір уақыт
аралығында ... ... онда ... қай акциялар ... құқы ... - ұзақ ... ... ... Әдетте, оны корпорация
облигациялармен және артықшылықты акциялармен қоса шығарады. Бұл, ... ... ... ... ... тартымды (өтемді) етсе,
екінші жағынан корпорацияның эмиссиялық ... ... ... айырмашылығы - егер опционды эмитент те және ... ... ... де шығарса, ал варрантты тек қарыз міндеттемесінің
эмитенті ғана шығарады.
Варрант корпорацияның ... ... ... қоса ... ... ... өз алдына айналымға түседі. Ол туралы компанияның
жарғысында көрсетілген болуы крек. Варранттың бөлінгеннен ... ... ... ... варрант бағасына кемиді. Екінші нарыққа түскесін
варрант өзінің нарықтық ... ие ... ... жаңа ... ... ... варранттың орындалу бағасы деп аталады.
Бағалы қағаздардың келесі тобына қаржы нарығы айналымындағы мемлекеттік
институттардың және банктердіңқарыз ... ... ... ... - ... ... ... қысқа мерзімді
облигациялар. Олар мемлекеттік ішкі қарызын өтеу мақсатында шығарылады.
Бағалы қағаздардың бұл тура ... ... ... ... ... ... деп те атайды. Олар ... ... яғни ... төмен бағамен сатылады, ал номиналымен кері
сатып аланады. Арасындағы айырма ... ... ... ... 91, 182, және 365 күн ... ... иесі ұсынушы
вексель түрінде шығарлған көрсетілген мерзімі біткесін ол ... ... - ол ... ... ... ... банктік бағалы қағаз. Oның иесі - оны ... ... ... ... ... белсенді түсетін және қолдан-қолға
өтетін бағалы қағаз.
Чек - ... ... ... ... ... Ол ... ... (чек
беруші) ағымдағы есепшот иесінің чек иесіне көрсетілген ... ... ... жарлығы. Чек төлем айналымын тездету мақсатында шығарылады.
Ағымдағы шот иeci шоттағы сома келемінде ... ... ... құқы
бар.
Чектер бірнеше түрге белінеді:
- атаулы чектер. Оны чек ... ... бip ... аты-жөнін
көрсетіп толтырады. Ондай чектерді екінші кісіге "индоссаментпен" беруге
болады.
- ордерлі чектер. Олар жеке немесе заңды тұлғаларға ... ... ... кіскге "индоссаментпен" беруге болады.
- иeci ұсынушы чектер. Олар бойынша көрсетілген сома ... ... ... чектерді ешқандай жазумен көрсетпей-ақ ... ... бepyre ... ... 1931 жылы ... чек ... Халықаралық конвенция
құжатқа қол қойды. Оның талады бойынша чекте алты ... ... ... ... ... яғни ... текстісінде "чек" деген белгі болуы
шарт;
- ... ... Олар жеке ... ... ... ... чекті басқа кісіге "индоссаментпен" беруге болады.
- иeci ұсынушы чектер. Олар бойынша көрсетілген сома чек ұсынушыға
төленеді. ... ... ... ... көрсетпей-ақ бір
кісіден екіншіге беруге болады.
Вексельдер сиякты, 1931 жылы Женевада чек бойыша Халықаралық ... қол ... Оның ... бойынша чекте алты міндеттіэлементтер болуы
шарт. Олар:
- чектік белгі, яғни құжат текстісінде "чек" ... ... ... ... конвенция к11жатка кол коиды. нын
- чекті өтейтін төлеуші, яғни банктің ... ... ... яғни ... ... ... чекте көрсетілген соманы төлеу жөнінде жарлық;
- чек берген уақыт және ... чек ... ... ... көптеген мемлекетгерде кейбір ұлтгық құндылықтар
қолданылады. АқШ-та және ұлыбританияда, чектік белгі қойылмайды.
2.3 ... ... Қор ... ... қағаздар бойынша
жүргізілетін операциялар түрлері және оларды талдау.
Қоp биржасы деген бағалы қағаздар сатып алынатын және сатылатын негізгі
нарық ... Қор ... ipi ... ... ... ... ... ежелгі грек сөзі - "бурзэ", яғни эмиян ... ... ... Қор ... XVI ғ. ... ... қағаздар
(облигация, содан кейін акция) шығару және сату үшін пайда ... Ал ... ... ... және Қор ... ... бөліне бастады. Қор биржаларының
ең кең түрде дамыған кезі капитализмнің монополизм сатысына өту кезі, ... г. бас ... Ол ... Қор ... ... ... ... акцияларын шығару және сату болды. Биржа өнеркәсіп циклын
және ... ... ... мен ... өзгерістерді қадағалап
отыратын барометр сияқты. Сондықтан Қор биржасы өнеркәсіптің ... ... өcyiн, ал ... ... оның баяулауына себепші
болады.
Экономикасы дамыған мемлекеттерде биржалар бірнеше түрге бөлінеді.
Мысалы,
-Қор биржасы (бағалы қағаздар сатады);
-валюта биржасы;
-тауар ... ... ... ұйымдасқан тура, онда сұраным мен ұсыным
негізінде тауармен, бағалы қағаздармен ... ... және ... Ол - ... мен сатып алушылар
келісімге келу үшін кездесетін орын.
Қор биржасы жеке ... ... ... ... ... ... ... немесе оны мемлекет ұымдастырады (мысалы,
Францияда, Италияда). Қор биржасын ... және оны ... әр ... ... бар. Қор ... ... жарғы бойынша
ұйымдастырылады. Жарғыда Қор биржасын құру, оны ... ... жәнс ... ... ... мүшелерінің құрамы және сол сияқты ... ... ... басшы органы болып биржалық комитет
саналады, ал оньң мүшелерін брокер ... ... деп ... Олар бағалы
қағаздар нарығында клиенттердің есебінен және ... ... ... ... ... ... нарыққа клиенттердің өздері қатысуға
болмайды. ... сол ... үшін ... деп ... ... ақы ... ... өз есебінен ақша жұмсап алыпсатарлықпен айналысатын
дилер де жүреді. Дилердің табатын пайдасы бағалы қағазды ... және ... ... (курсының) айырмашылығына тең, ия болмаса клиент берген
мәміле ... ... бір ... ... ... ... мүмкін. Бұл
әрине келісім шартта көрсетіледі.
Сонымен, Қор биржасы- бағалы қағаз иелерінің биржа мүшелері, ... ... ... ... сату және ... алу жөнінде мәміле
жасайтын нарық. “Қор биржасы” - деген бағалы қағаздар сатып ... ... ... ... ... Қор ... ірі ... қожалық етеді.
“Биржа” деген термин ежелгі грек сөзі - “бурзэ”, яғни ... ... ... ... Қор биржасы 16 ғ. Голландияда бағалы қағаздар
(облигация, содан кейін акция) шығару және сату үшін пайда болған. Ал 17 ... ... және Қор ... ... ... ... Қор ... ең
кең түрде дамыған кезі капитализмнің монополизм сатысына көшу кезі, яғни ... бас ... Ол ... Қор биржаларының акцияларын шығару және сату болды.
Биржа өнеркәсіп циклын және елдің экономикасы мен саясатындағы өзерістерді
қадағалап ... ... ... ... ал ... ... ... себепші болады. Экономикасы дамыған мемлекеттерде биржалар
бірнеше түрге бөлінеді. Мысалы: Қор ... ... ... сатады);
валюта биржасы; тауар биржасы; еңбек биржасы.
Сонымен, биржа - ... ... ... онда ... мен ... ... ... қағаздамен сауда жасалады және қызметкерлер
жалданады. Ол - сатушылар мен ... ... ... келу үшін ... Қор ... жеке ... принципінде жұмыс істейді (мысалы,
Лондон, Нью-Йорк биржалары), немесе оны ... ... ... ... және оны ... әр елде көптеген өзгешеліктер
бар. Қор ... ... ... бойынша ұйымдастырылады. Жоғарыда Қор
биржасын құру, оны басқару тәртібі және оның буынының ... ... және сол ... ... ... ... ... басшы
органы болып биржалық комитет саналады, ал оның мүшелерін ... ... деп ... Олар ... ... ... клиенттердің есебінен
және олардың атағынан делдал болып операциялар жүргізеді. Себебі ... ... ... ... Брокерлер сол жұмысы үшін куртаж деп
аталатын төлем ақы ... ... ... өз ... ақша жұмсап
алыпсатарлық операцияларды дилерлер де жүргізеді. Дилердің табатын пайдасы
бағалы қағазды сататын және сатып ... ... ... тең, ... клиент берген мәміле сомасының белгілі бір ... ... ... мүмкін. Бұл әрине келісім шартта көрсетіледі.
Сонымен, Қор ... - ... ... ... биржа мүшелері, яғни
делдалдар арқылы бағалы қағаздарды сату және сатып алу ... ... ... ... акционерлік қоғамдардың жұмысын қадағалап оны көрсетіп
талдап отыратын анықтаушы. Бағалы қағаздар курсының ұзақ ... ... ... ... иесі - ол жеке адам, ... ... ... ... аса емес екендігін аңғартып, оған инвестиция салуды бағыттап,
бұл қоғамның акцияларын сата бастауды ... ... ... ... ... ... акционерлік
қоғамның қаржы жағдайын жақсартатын немесе нашарлататын маңызды фактор.
Экономикасы дамыған елдерде акционерлік қоғамның ... ... ... ... ... ... мағлұматтар акционерлердің ... ... ... ... ... ... ... салыстырып
және акцияның бумасын сатып алу немесе бұрынғысынан сату, ия болмаса өзінде
қалдыру туралы Қорытынды жасауға мүмкіндік береді.
Биржалық операциялар ... ... ... болады. Биржада
жеке компаниялардың, мемлекеттік органдардың ... ... ... ... тек ... мен ... ... түседі.
Айналымдағы шетелдік қағаздардың құрылымы мемлекеттер бойынша айқындалады.
Мысалы, қай мемлекеттен қанша ... ... ... ... ... ала
анықталады. Францияға қарағанда ... ... ... және ... биржалық операцияларында мемлекеттік бағалы
қағаздар мөлшері өте көп емес. ... ... ... ... ... тек қана ірі компаниялардың бағалы қағаздары түседі. Мысалы, АҚШ-
та егер корпорацияның биржадан түсетін таза пайдасының төменгі шегі 1 ... кем ... онда ол ... ... ... ... Ол үшін ... ала биржа басқармасы кеңесінен келісім алып, ... ... ... ... ... ... ... Биржада
жеке компаниялардың, мемлекетгік органдардың немесе шетелдердің бағалы
қағаздары (әдетте, тек ... мен ... ... түседі.
Айналымдағы шетелдік қағаздардың құрылымы мемлекетгер бойынша ажыратылады.
Мысалы, қай мемлекетген қанша ... ... ... ... ... ... ... қарағанда АҚШ-тың, Германия Федеративті
республикасының және Жапонияның биржалық ... ... ... мөлшері өте көп емес. Биржа комитетінің ... ... ... ... ipi ... ... қағаздары түседі. Мысалы,
АҚШ-та егер корпорацияның биржадан түсетін таза пайдасының төменгі шегі ... ... кем ... ... ғана ол ... ... ... жіберіледі. Биржа операциялары кассалық және мерзімдік болып екі
ірі топқа бөлінеді. ... ... ... келген кезде есеп
жүргізіледі, яғни ... ... ... ... үшін ақша ... ... бағалы қағазды алады. Екіншісінде есеп ... ... ... ол ... ... ... аяғы ... , болмаса үш, алты
ай және сол сияқты ... ... ... ... ... Операцияның екі түрі
де рұқсат етілген ... ... ... қағаздардың курсы әр түрлі болуы
мүмкін. Онда кассалық ... ... ... ... ... ... өзгеше болады. Шын мәнінде мерзімдік мәміленің ... ... ... яғни ... ... ... мерзімдік мәмілені
алыпсатарлық мәміле деп атайды. ... ... ... ... қағаздардың) сатып алу-сату бағасы айырмасынан
пайда табу.
Төмендегі кестеде көрсетілгендей мерзімдік ... ... ... ... жоқ. Олар тек ... ... варианттарымен
ерекшеленеді. Сондықтан мерзімдік мәміленің барлық басқа күрделі түрлерінен
негізі болатын жәй ... ... ... ... ... есеп айырысу, жоғарыда айтылғандай белгілі бір
келісілген уақытта-әлбетте бір айдың ішінде - ия айдың ... ия ... ... ... есеп мәміле жасалған күнгі бағалы қағаздың ... Егер ... ... кезінде оның курсы төмендеп кетсе
пайданы сатушы алады да, ал жоғарыласа сатып алушы ... Қор ... ең көп ... ... ... биржалық мәмілеге қатысушыларды,
яғни алыпсатушыларды “аюлар” және “бұқалар” деп екіге бөледі. ... ... ... теңеу халық арасында кең тараған “өлтірілмеген
аюдың терісін бөлу” деген мәтелден тараған деседі. Аюдың әдеті - ... Ал ... ... қарсыласты “бұқа” деп атау - жағымсыздың әдеті
- қарсыласты мүйізіне ілу. Сурет 5
Биржа операцияларының түрлері
Сурет ... ... ... ... ... ... төмендеуі не, ал
“бұқа” - оның жоғарылауына іс-әрекет жасап ойнайды.
Мерзімдік ... ... ... ... акцияның бағасы, мөлшері және
қандай мерзімге, қашан сатылатыны көрсетіледі. ... ... ... ... тұрақты (немесе фьючерлік), шартты және пролонгациялық болып
бөлінеді. Тұрақты мәмілеге қатысушылар бағалы қағаздар ... ... ... ... онда көрсетілген шарттардың (бағалы қағаздардың түрі,
мөлшері және сату мерзімі) ... ... ... ... Сату және ... алу ... тек буманың бағасы туралы өзара
келісіледі. Тұрақты ... ... деп те ... ... мәміледе
көрстеліген шарттар белгілі бір мерзімге дейін ... ... ... стандартты (өзгермейтін) түрде болады. Ал ... ... оған ... бірі ... ... ақы беріп, өз
міндеттемесін орындаудан бас тартуына құқы бар. Олардың ... - ... ... бағалы қағаздың курсының өзгеруінен келетін шығыннан
Қорғану. ... ... ... және қалай мәміленің шартынан бас
тарту құқын пайдалануы ... де төрт ... ... ... ала ... сыйлық ақымен жасалатын мәміле;
- қайтарылып алынатын сыйлық ... ... ... опциондық мәміле;
- стелаж.
Алдын ала келісілген сыйлық ақымен жасалатын мәміле бойынша сатып алушы
сатушыға белгілі сома ... ақы ... ... ... алудан бас
тартуға құқылы. “Рине, ол құқығын бағалы қағаздың ... ... ... ... ... ... (“бұқа”) 1.02. акцияны 300 доллардан сатып алады
және оған қоса 17.02. ... ... ... ... да (6 доллар)
береді. Ал 17.02. акцияның бағасы төмендеп, ... ... 292 ... Бірақ осыны есептеген “бұқа” алдын ала 6 долларды төлеп қояды да,
қағаз курсы бойынша ... (8-6) = 2 ... ... ... ... ақымен жасалатын мәміле алдын ала келісілген сыйлық
ақымен жасалатын ... ... ... ақы ... құқы ... ... егер 17.02. ... бағасы 308 доллар болса, онда сатушы (“аю”) 6
доллар сыйлық ақы ... ... ... оны ... ... ... 8 ... алады.
Ал опцион - мерзімдік мәмілеге кіргізілетін талап. Ол бойынша екі
жақтың ... ... ... қарамақайшы талаптарының бірін таңдай
немесе оның алғашқы ережесін -згерту құқы ... ... ... ... ... ... (“аю”) 1.02. курсы 300 доллар болатын акцияны
сату құқын ... ... ... да, 17.02. ... әр ... бойынша 4 доллардан
төлейді. Егер акция курсы 296 доллардан төмен ... онда ... өз ... ... ... алады. Ал баға курсының жоғарылауына ойнаушы
“бұқа” 4 доллар болатын құқықты ... ... 17.02. ... әр ... бойынша
курсы 300 доллардан акция сатып алады. Егер курс 304 ... ... ол ... ... ... ... ... пролонганция, репорт, депорттық мәмілелер де ... ... ... ... ... арқылы пайда табу ойындары.
Стеллаж-бағалы қағаздар бойынша мерзімді мәміленің түрі, мұнда ... бірі ... ... ... мәміле мерзімі басталғанда сатушы мен
сатып алушы жағдайының бірін таңдау құқығына ие ... ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздардың нарығының өзгеруіне ... есеп ... ... ... ... түрі, мұнда бағалы қағаздың иесі ... ... ... ... белгілі бір уақыттан кейін жаңа, неғұрлым
жоғары бағалы курспен сатып алуға міндеттеніп, банкке сатады; сату бағасы
мен ... алу ... ... ... да ... деп аталады.
Депорт-белгілі бір мерзімнен кейін төмен ... кіру сату ... ... сол ... курс бойынша сатып алу.
Сонымен, Қор биржаларындағы алып сатарлық мәмілелер - биржа ... ... ... талаптар немесе биржалардың ... дер ... ... қабілетін арттыратын шаралар. Қор
биржасы акционерлік қоғамдардың жұмысын қадағалап оны ... ... ... ... ... ... ұзақ ... бірқалыпты төмендеуі
инвесорларға (салым иесі -ол жеке адам, ұйым немесе ... бұл ... мәз емес ... ... оған ... салуды тежеп, тіпті бұл
қоғамның ... сата ... ... Ал ... қағаздың курсы
жоғарыласа, ол керісінше жағдайды, яғни ... осы ... ... ... ... ... ... Акция курсының төмендеуі
қоғамның банк несиесін алу ... ... ... жаңа ... ... яғни ... осы ... бағалы қағаздардың
жаңа серияларын шығару, оны сату және оның банк ... алу ... ... ... ... акция курсының динамикасы (баға қозғалысы)-
акционерлік қоғамның қаржы жағдайын жақсартатын немесе ... ... ... дамыған елдерде әр акционерлік қоғамның акция курсының
қозғалысы ... ... ... ... ... ... ... акциялардың бағасын олардың қазіргі таңдағы ... және ... жаңа ... ... алу немесе бұрынғысың сату, ия
болмаса өзінде қалдыру туралы Қортынды жасауға мүмкіндік береді.
2002 ж. биржалық карты құралдарының даму динамикасы: ... ... ж. ... ... ерекшелігі болып, бұл жылғы операция көлемі ... ... ең ... ... КАSE ... ... 2002 ж. ... секторында КАSE-тей операцияның суммарлы көлемі 3791,2 ... (24643,4 ... 2001ж. ... ... ... КАSE ... көлемі 1513,4 млрд.тг (10224,7 млн долл) ... ... ... ... ... ... 2,41 рет ... және 2,51 рет теңге
эквиваленті ретінде өсті (Диаграмма 5,6).
2005ж. КАSE ... ... ... мен ... ... KASE ... айналымының құрылымы мен көлемі
Диаграмма 6
2005 ж. РЕПО операциясының бөлігі KASE биржа ... 75% ... ... 2004ж. ол 58% тең ... (5903,8 ... ... РЕПО ... көлемі 12370,4 млрд теңгеге өсті (Диаграмма 7).
2005ж. KASE-ге РЕПО ... ... ... ... операциясының құрылымында жоғары көлемді мемлекеттік бағалы
қағаздар (МБҚ) ... ... РЕПО ... ... 83% ... МБҚ ... РЕПО-16% (2004ж-68%). Бұл жағдайда айта кету керек, 2004ж.
салыстырғанда автоматты репо бөлігі өсті, ал МБҚ ... ... ... ... ... ... ... табылады. Бұл
жағдайда айта кету керек, 2004ж. салыстарғанда шетел валютасымен абсолют
қатынаста ... ... 1018,8 ... яғни 2980,7 млрд ... ... ... бойынша 19%-дан 12%-ға төмендеді.
2005 ж. Қорытындысымен 3-орыды ... ... МБҚ ... ... салым және сатып алу - сату). 2005ж. айналым 1951,1 млн. Доллар
құрады. Үшінші орынды сақтай отырып, берілген ... 2004ж. ... ... ... ... ... ... 8).
2002ж. KASE-ге МБҚ бойынша операция динамикасы, млн.тг
Сурет 8.
2005ж. ішіндегі МБҚ бойынша орташаайлық айналым-257041,0 млн.тг.
2005ж. ... ... ... ... өсті және 2005ж. қарашада максимумға
жетті (433639,8 млн.теңге).
МБҚ секторы репо және автоматты реподан, сатып алу – ... ... ... ... ... ... динамикасы келесідей (Сурет 9)
млн.теңге есебінде көрсетілген.
Сурет 9.
МБҚ бойынша алғашқы салым операциясының негізі көлемін 2005ж. ... ... ... 3299,2 млн.теңгені құрап, 2004ж. қарағанда 58% өсті.
МБҚ ... ... ... динамикасы Сурет 10. ... ... МБҚ ... ... алу-сату секторы ешқандай төмендеген жоқ, және
2005ж. желтоқсанында максимумға ... ... 2005ж. ... 2004ж. ... 135% ... бойынша репо және автоматты репо секторының ... ... ... ... ... ... ... МБҚ бойынша авторепо нарығы (2004ж.
қарағанда өсім 902%) МБҚ ... репо ... ... ... ... 19,3% ... өндірістік құралдар секторы тұр, оның сауда ... ... ... ... егер ... абсолюті көлемі 312,9 млн.доллар
өссе, онда ... енші ... ... ... 3%-ға түсіп қалды.
2004ж. KASE-тегі жылдам валюталық контракт ... ... ... (79707,6 млн ... ... және 2003ж. ... 7,79
есе өсті, ал 2005ж. 60,1% өсті. 2005ж. барлық шарттар 1000 АқШ ... ... ... ... ... ... және, жыл соңында
сауда қатысушынарымен жүргізілді. Бұл уәлеледер (факты) өндірістік құрал
нарығына еш ... жоқ ... ... ... биржалыө айналыұ көлемімен ҰБҚ бойынша операция тҚР
(алғашқы нарық және сатып алу - ... ... ... 603,6 ... Және 2004ж. ... 287,8 млн. доллар өсті, бірақ сауданын жалпы
көлемінде 2004ж. ... 2002ж. 2,4% ... ... 2004ж. ... ... ... ... көлемі 505,8 млн.доллар жетті (74784,4
млн.теңге) және 2003ж. қарағанда 367,3 ... (55036,6 ... 3,65 рет ... – 3,79 рет). Бұл ... ҰБҚ ... ... екі себептен, төмендеуін көрсетеді: 1-ден, 2005ж. нарық
өсімі 91,2% құрады, ал 2004ж. сектор өсімі 365% ... ҰБҚ ... ... құрылымы 2002 жылға алдыңғы есептемелерге қарағанда 5 сектормен
ашылып көрсетілген: алғашқы салым, мемлекеттік ... ... ... ... ... репо ... 7). ҰБҚ бойынша биржалық нарық
құрылымының өсуі 2004 ... ... ... ... ... ... алады, оның өсімі-307% құрады, және сатып алу-сату секторы-182%.
қарапайым ... ... ... ... ... (2004ж. ... ... және репо секторы (0,84% өсті).
Диаграмма 7
ҰБҚ бойынша операция динамикасы 2005ж. Сурет10 көрсетілген.
Диаграмма 8
Диаграмма 8. ... ... ... сауда көлемі орташа 75031,2
мың.доллар құраған, ал 2005ж. желтоқсанында 357410,7 мың.доллар жеткен
(қарашамен ... 1049% ... ... ... бес ... ... ... онда
келесілерді көруге болады.
ҰБҚ бойынша алғашқы салым динамикасы айлар бойынша ... ... ... 9. ... ... аса үлкен көлем көктемгі мерзімзе
келіп тұр ... ... ... ... 28283,0 ... KASE-дегі жылдың көлем шарты берілген секторда 33282,4 мың.доллар
қарағанда 71% өсті. ... ... ... ұйымдасқан Қор
нарығымен бекітіледі. Осы мәлеметтерге сүйене отырып 2005ж. Қазақстандық
Қор нарығында (KASE) ... ... ... биржалық категориялар
мүшесі болып табылатын 55 ұйым қатысты. Сурет 12. ҚР барлық екіншілік биржа
нарығын 65,9% ... 2005ж. ... ... ... ... ... (KASE-дегі операцияның суммарлы көлемі 2005ж. 24643 млн.доллар
неесе 3791,2 ... ... ... Қазақстандық Қор нарығында
ірі институционды инвесторлармен, және негізгі операторлармен зейнетақы
активтерін ... ... ... жағынан өсіп келе жатқан
бәсекелестікке қарамастан қазіргі ... ... ... ... Осыған
байланысты Қазақстандық банк жүйесінің құрылымы мен жаңа жағдайын мақсатты
түрде қарау ... ... ... ... ... ... ... өтегеннен кейін,
инвесторлар 2007 ж қаңтарда операцияларды негізінен Ұлттық Банк ноталарымен
орындады. қаңтар айының ортасында зейнетақы ... ... ... ... ... олар шетел эмитенттерінің бағалы қағаздарына
қол жеткізу ... ... ... ... ... ... мүмкіндік берді. Мұның барлығы қаңтар айының
бірінші жартысында Ұлттық Банк ноталарымен сауда–саттықты ... Ал ... ... ... ... ... ... жеке қарызы рыноктың белсенділігі аталған
инструменттің түсім ... ... ... етілген жаңа
инструменті обьектісі ретінде сатудың жоғарылауымен, ішкі нарықтаға ... ... ... ... ... ... ... 2007
жылы қаңтардағы көлем 2006 жылғы желтоқсандағы айналымға орын ... де МҚҚ ... ... ... ... айырбасты
қарастырғанда, онда 2006 жылдың соңғы биржалық аптасында (25 желтоқсан ... ... 2006ж) ... ... ... ... МЕАКАМ–ды мерзімінен
бұрын өтеу болды. КАSЕ да ... ... ... шынайыландырылуы, сол
сияқты қаржы министірлігі және Ұлттық ... ... ... ... ... тенгенің шамадан тыс ликвидтелуіне соқтырды. Бұл өз
кезегінде, нот ... ... банк ... арттыра түсті, ол
биржадағы олардың айналымын арттырды. ... ... ... ... ... ... ... салдарынан қайта құрылу
нарыққа МЕОКАМ ды алып келді. Ұсыныс ... асып ... бұл ... ... ... ... мүмкіндік бермеді.
Нәтижиесінде сатып алушылар үшін қағаз 2007 жылдың қаңтарындағы КАSЕ-
дағы ... ... мен ... ... ... ... ... вексельмен және тездету контрактісі
болады. Бұны жылдың басындағы спецификалық операциясы деп берілген ... ... ж ... ... ... тездік контрактісімен келісім жасалды.
1000 евроға КАSE-дегі тездік сауда валюта контрактісіне 1 ... 5 ... ... ... сауда көлемін жабық кезде КАSE мақсат
үшін ... ... 5 мың ... ... ... ... 2007 қаңтар айында биржалық келісім
МБҚ дисконттық бағада 6,1 млрд ... ... ... ... ... ... Және 2006ж ... айына қарағанда кішірейтілді. 2007 қарашада МБҒ
биржалық айналымының көлемі екінші деңгейдегі сату және ... ИАФР ... 91,41 % ... Ал 2006 жылы желтоқсанда–42,9%.
Биржалық нарық құрылымындағы репо операцияларының үлесі 67,0%-ті
құрайды (немесе 2,4 млрд. доллар) 2006 ... ... ... ... ... ... 61,3%-ке артты (немесе 936,6 млрд долларға). 2006
жылдың желтоқсанында репо ... ... ... ... ... ... көлемінін 47,8%-ке артты. Биржалық айналымның өсуінің
басты себебі репо биржалық ... ... Банк ... белсенді
болып табылады.
Репо нарығы айналымының құрылысы KASE-да 2007ж. қаңтарында, «Ирбис»
ИАҚН-да келесідегі. Автоматтық репо операциялары үлесі 90,5% (314,2 ... ... ... – 0,7% (2 275,2 млн. ... ... ... ... репо ... үлесі 9,5%(33,0 млрд. теңге), оның
ішінде МҚҚ-мен-7,6% (26,4 млрд. теңге), МЕҚҚ-мен-1,9% (6637,9 млн. теңге).
Автоматтық репо ... ... ... 2007 ... ... болды: «КИК» ЖАҚ-ң ипотекалық облигациялары және
«Қазақстан даму ... ЖАҚ ... ... облигациялары, «Алматы құс»
ААҚ қарапайым ... ... 2006 ... желтоқсанында Қазақстандық
екінші деңгейдегі нарықтағы репо үлесі 92,5% болса, 2007 жылдын қаңтарында
97,0%-ын құрады.
Кесте 4.
2007 жылдын қаңтардағы репо ... ... және ... көлемі
|KASE нарық |2007 |2006 ж-ғы ... айда ... айға ... ... | | |
| ... | | |
| | |2006 ... ... ... |
| | |ж-ң | |2006 жыл | |
| | ... | | | |
| | | |млн. |% | |млн. |% |
| | | ... | | ... | |
| ... ... |+936,6 |+61,3 ... |+373,3 |+17,8 |
| |67,0% |71.7% | | |47.8% | | ... |187,0 |249,4 |-62,3 |-25,0 |247,1 |-60,0 |-24,3 ... | | | | | | | |
| |5,1% |11,7% | | |5,6% | | ... ... ... |+958,8 |+76,5 |1 790,0 |+425,1 |+23,7 |
| |60,2% |58,9% | | |40,9% | | ... |47,1 |19,5 |+27,6 |+141,8 |35,7 |+11,4 |+32,0 |
| |1,3% |0,91% | | |0,8% | | ... (МҚҚ |16,2 |4,75 |+11,5 |+241,4 |19,4 |-3,2 |-16,6 ... | | | | | | | ... | | | | | | | |
| |0,44% |0,223% | | |0,44% | | ... жылдын қаңтарындағы Қор нарығы операторларының сипаттамасы.
2007 ж. қаңтардағы МҚҚ сату-сатып алу ... ... ... ... ИАҚН деректері бойынша KASE-да МҚҚ сату-сатып алу
мәмілелерін жасасуда ... ... ... 2007 ж. ... 27 компа
ния қатысқан Кесте 5. оншақты белсенді операторлар тізімі және олардың 2006
жылдың желтоқсанындағы позициялары келтірілген.
Кесте 5.
МҚҚ ... алу ... ... ... ж. ... |2006ж. | | ... ... |Компания ... ... ... ... | ... (%) |
|1 |1 | ... Тұран Алем» АҚ |23,8 |
|2 |7 | ... ... АҚ |16,9 |
|3 |5 ... АҚ |7,7 |
|4 |4 | «RG ... ЖШС |6,7 |
|5 |- | «ЖЗқ ... ... ... |6,6 |
| | |АҚ | |
|6 |16 | ... ... АҚ |4,50 |
|7 |14 | ... АҚ |4,47 |
|8 |3 ... ... ААҚ |3,3 |
|9 |10 | ... зейнетақы |3,1 |
| | ... ... ЖАБ | ... |9 | ... банк» АҚ |2,9 ... МЕҚҚ ... алу ... нарығының бас операторлары.
МЕҚҚ биржалық нарығындағы компания операторларды топтастыру, «Ирбис» ИАҚН
деректеріне сүйене отырып 6 кестеде ... ... ... алу ... ... ... ... 2007 жыл
| |01.12.06ж |Компания ... |
| ... | ... |
| | | ... (%) |
|1 |2 |3 |4 |
|1 |1 | ... Алем ... АҚ |20,2 |
|2 |11 ... ... ... ЖШС |10,2 |
|3 |5 | «KIB FSSET ... Ltd.» АҚ |10,0 |
|4 |4 ... ... ... АҚ |9,0 |
|5 |3 | «КG ... АҚ |7,9 |
|6 |- | «НПФ ... ... ... АҚ |7,6 |
|7 |9 |«АВN AMRO Asset ... ЖАҚ КУПА |6,0 |
|8 |2 |«RG ... АҚ |5,8 |
6 ... жалғасы
|1 |2 |3 |4 |
|9 |12 | ... ААҚ |4,8 ... |17 | ... Секъюритиз» ААҚ |4,1 ... |18 | ... АҚ |3,1 ... |6 | ... ... компаниясы» ААҚ |2,4 ... |16 | ... ... АҚ |2,0 ... |10 ... АҚ |1,5 ... |8 | «MONEY ... ЖШС |1,4 ... |14 ... ... АҚ |1,3 ... |13 |«АТФ Банк» АҚ |0,85 ... |7 ... Fsset ... ЖШС |0,80 ... |- |«Халық |0,7 ... |15 ... ... АҚ |0,13 ... |- |«Банк ТұранАлем» АҚ |0,12 ... |20 ... ... |0,04 ... ... нарығының 2007 жылдың қаңтарындағы бас операторы.
Қазақстандағы репо биржалық нарығының бас ... ... ... ИАҚН ... ... 7 ... ... KASE-да
мәлім жасасуда қаңтарда барлығы 37 компания қатысқан (Ұлттық ... он ... ... ... осы ... ... оепраторлар тізімі келтірілген.
Қор нарығындағы қолданылатын жаңа ... Қор ... ... ... бойынша инвестициялық құралдардың жетіспеушілігі
отандық Қор нарығындағы басты ... ... ... ... ... 6 жаңа ... оның ішінде 4 облигация, 1 қарапайым акция
эммиссиясы, 1 акциялық эммиссия пайда болды.
2007 ... ... ... ... ... ірі ... ... АҚ шықты. Оның эммиссиялары KASE-да
ресми бағалы қағаздар тізімінің «А» категориясына қосылды. Номинал ... ... ... ... ... құрады, айналым кезеңі 3 ... ... ... ... 2007 жылдың 19 қаңтарынан басталды.
қаңтарда KASE биржалық тізімі екі эмитенттің пайда болуы салдарынан
кеңейе түсті. Мәселен, 27 ... ... -да «АТФ ... ... ... Бұл ... ұстаушыға тоқсан сайын дивидент алу құқығы
берілді. Сонымен ... KASE ... ... ... ААҚ МАП (167 260
қарапайым акциядан құрылады) сату жүргізілді. Мұның ... ҚР ... ... мүлік және жекешелендіру комитеті өкіметтілігі бар
МАП брокері – «KIB ASSET MANAGEMENT ltd» ... ... ... ... ... ... 2007 ... |2006ж. | ... ... ... ... ... |
|позиция |позиция | ... (%) |
|1 |5 | ... Ақ |11,1 |
|2 |1 ... Ақ |10,6 |
|3 |8 | ... ААҚ |8,8 |
|4 |10 ... ЖАқ КУПА |6,8 |
|5 |3 | ... ААҚ |5,4 |
|6 |7 | «АТФ ... Ақ |4,6 |
|7 |2 ... ... Ақ |4,2 |
|8 |14 ... Ақ |3,7 |
|9 |13 | ... |3,5 ... |15 | ... ААҚ |3,4 ... Қазақстандағы Қор нарығының дамуының негізгі бағыттары туралы
болжаулар жасайтын болсақ, онда оның ... ... ҚР ... 28 шілде
2006 жылы №753 қаулысымен бекітілген. 2007 жылы Қор ... ... ... ... Қор ... талдау, 2006 жылы Қорытынды
айналымнан кейін МЕҚҚ нарығы өз белсенлілігін төмендетіп алғанын ... ... ... ... долларға бекуі және жергілікті
атқарушы билік органдарының купондар ... МЕҚҚ ... ... ... алып ... ... жайт ... қаржы министрлігінің
МҚҚ бірінші шығаруды белсендендіру мүмкіндігі туралы хабарлауы табылды.
Бағалы ... ... ... ... ... ... тұжырымдамаға сәйкес келісілер құрайды:
- Қазақстан азаматтарының қаржы ұйымдары ... ... қол ... ету. Бұл үшін 2004 ж. ... ... ... трансфер-
агенттер жүйесін дамыту жоспарланып отыр;
- бағалы қағаздар нарығында орталық ... ... ... ... ... Орталық депозитария базасында аса ірі, көпкәсіпті
(ірі қалалардағы филиалдарымен) ұйымдар құру жолымен бағалы қағаздарды
Қорғау деңгейін арттыру;
- брокерлік және ... ... ... ... ұлғайта отырып,
олардың капитализациялануымен қатар, валюталық нарыққа енуі ... Қор ... 2007 ... ... ... құрал-жабдықтарды
енгізу, Қор рыногының техникалық инфрақұрылымы қызметін оптимизациялау,
инвесторлардың құқықтары мен мүдделерін ... ... ... аталған шаралар 2007 жылы Қор нарығына бірнеше себептерімен ... әсер ете ... ... ... деңгейдегі акциялар нарығының
белсендендірілуі бойынша шаралардың ... ... жоқ. ... ... ... ... ... рет айналымға түсетін
кездері өте сирек. Екіншіден, барлық кәсіпорындар мен ... ... ... ... ... ... ... өзінің
түпкілікті даму шегіне жеткен. Үшіншіден, МҚҚ нарығының дамуы Қор ... ... ... ... шығарады. Осының барлығы,
биржалық нарық өз дамуын тұрақтандырады және де 2007 жылы ... ... Қор ... ... белсендірек болады деген тұжырым ... ... ... ... Қоры 2007 ... қаңтар айының
Қорытындысы.
Жалпы шолу жасайтын болсақ, қаңтар айында 2007 жылы ... ... ... 3678,4 млн ... немесе 518,0 млрд теңге құрады. 2006ж. қаңтар айымен
салыстырғанда операция шамасы 72,5% ға дейін көтерілді. 2006 ж ... ... 15,9% ке ... ... ... қаңтар айына КASЕ-дегі биржалық операцияның ... 0 ... ... 0 ... ... қағаздар- 3 ... ... ... ... ... ... ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
3.1. Қазақстандық «KASE» - Қор биржасының дамуындағы проблемалық мәселелері
Нарықтық экономиканың өркендеу ... ... ... ... ... мен проблемалық мәселесі – бүгінгі таңдағы өзекті
тақырыптардың бірі болып ... Қор ... ... ... яғни,
мемлекеттің макроэкономикалық тұрақтануы, ұлттық ... және ... ... өсуі – Қор ... ... ... көптеген әсер
етуші факторлары болып саналады.
Бағалы қағаздардың сауда – ... ... Қор ... бұл жүйе ... тұрақты дамитын және пайдалы кәсіпорындар ... ... ... ... ... ... биржасы тұрақты жұмыс істеп, тәртіптілікті қатаң сақтайтын қаржы
мекемесі немесе ... мен ... ... белгілі уақытта бірін-бірі табатын
тұрақ болып отырады. Биржалық комиссия тексеруден мұқият өткен, айналымға
шығарылып, оны реттеп ... ... ... ... айналысады. Қор
биржасы нарықтық экономиканың негізгі элементі бола отырып, уақытша босаған
ақша Қорларын бағалы қағаздар арқылы сатуға мүмкіндік ... ... ... мен ... ... құнды белгілейді.
Еліміздің экономикасының дамуы – үкісет өнеркәсібі мен ... ... ... ... айналмақ.
Бүгінгі кезеңдегі басты мәселелердің бірі – инвестицияларды ұлттық
және корпоративтік бағалы ... ... ... мен ... ... отыр.
Соңғы кездері Қазақстандық институтцияналды инвесторларының дамуы
елеуші орын алып отыр. Ең ... ... ... ... локетін сату отандық Қор ... ... ие ... ... етуге мүмкіндік берер еді. Потенционалды элементтер
өз акцияларын биржада орналасуына қарсылық көрсетуде, ... бұл ... ... ... толықтай ашықтығын талап етеді.
Осындай қарсылықтарды болдырмау мақсатында «Акционерлік қоғамдар
туралы» ... ... мен ... ... өз ... қағаздарын ашық орналастыруды жүзеге асырып жатқан
ірі элементтерді толық ашықтығын қамтамасыз етуін талап ... ... ... өз мүдделеріне қарамастан биржа мен ... өз ... ... кең ... ... иіс болады. Сонымен қатар
осындай ақпаратқа деген сұраныс тек кәсіби инвесторлар тарапынан ғана ... да ... ... ... Қор ... ... бағалы қағаздар
нарығында инвесторлар мүдделерін заң тұрғысынан Қорғауды бекіту ... бірі ... ... кезде нарықтық реформалы жүргізуде Қор, валюта биржалары мен
банктерді құру негізінде жүргізу ... ... ... Бүгінгі
Қазақстандық экономиканың өсуін талдауы ғылыми-өндірістік мәселелерге көңіл
бөлмеу, жергілікті өндірістің артта қалуына себепкер ... ... ... ... ... ... ... проблемасының себеп-
салдарын айқындай түсуші жайттер анықтала түсті. (кесте).
Отандық қаражаттың базары ... ... ... ... ... көруде. Өз пайдасын көздеуші алыпсатушы
ұлттық инвесторларға ... ... ... ұзақ мерзімді
инвесторлардың ыңғайында қалып қоюы негізгі себептердің бірі ... ... ... активтермен жасалынатын келісім-шарттар шет
елдік сауда алаңдарында ... бұл, ... ... ... бағалы
қағаздардың ірі үлесінен Қазақстандық компаниялардың айрылып ... ... бұл ... ірі институтционалдық инвесторлардың өткір
тапшылығын, яғни, сенімді қаржы құралдарының жетіспеушілігін көрсетеді.
Ірі бірлестік акционерлерінің қызығушылығының ... ... ... ... іс жүзінде белсенді бола ... ... ... ... ... ... қажет етушілерді тарту қиын
орындалатын сұраныс болады. Листингсіз акциялар мен «В» ... ... ... ... ... ... ... қызығушылығы төмен
деңгейде болады. Банктермен «НПФ» -тық институционалды ірі инвесторларының
қаржы салудағы кейбір тұсына тыйым ... ... да ... болады.
Реформалардың бастапқы кезеңіндегі болашақ белгісіздігі, көптеген
экономикалық агенттердің әрекет етуі ... ... ... ... ... ... ... етеді. Инвестициялық
саланы қалпына келтіру мен халықтың жинақтарын ... ... ... ... ... ... ... басты бағыты болып
табылады.
Осыған байланысты отандық Қор нарығын дамытудың басты бағыттарына
ішкі ... ... ... мен ... ... ... ... табылады.
Зейнет ақы жүйесін реформалау негізінде зейнетақы Қорлары сияқты
мүмкіндігі мол ... ... пайд ... қазіргі кезде
олардың активтері кең көлемде даму биіктігінде. Қазақстан ... ... 45% ... ... ... Қорларына
тиесілі.
Корпоративті бағалы қағаздарға көп мөлшерде инвестицияларды екінші
деңгейлі банктер жүзеге асыра ... ... ... ... ностро-есеп
шоттарында жоғары мөлшерде қаржылар сақталуда. Бұл ... ... ... ... бағалы қағаздарға инвестиция бағыттауға болады. Ол
үшін республикада несиелеу келешегі мол жобалардың көп ... ... ... ... ... ... ... дамуында проблемаларды жою мақсатында көптеген шаралар қолға алынуда.
Қазақстан Республикасы Қор биржаның бағалы қағаздар бойынша ... ... ... жүйе белгіледі:
1) Институтционалды инвесторлар дамуын ... ... сол ... ... ... экономикасына тарту мәселесін шешу;
2) Қазақстандық беймемлекеттік бағалы қағаздардың инвестициялық
тартымдылығын ... Бір ... ... ... ... кеңейтіп, екінші жағынан
инвестициялық тұрақтылықты қамтамасыз ету ... ... ... ... пен ... ... ;
4) ... акциялар жеешелендіруді аяқтау болуда.
Ең тартымды деген ... ... ... ... сату
отандық Қор нарығын сұранысқа ие құралдарымен қамтамасыз етуге мүмкіндік
берер еді. қазіргі езде ... ... ... ... ... локеті бар. Үкіметтің алдында қай
кәсіпорындардың ... және қай ... ... ... ... Қор ... ... бағалы қағаздар
нарығында инвесторлар мүдделерін заң тұрғысынан Қорғаудың заң ... ... ... ... ... ... ... әр түрлеріне жасалуы тиіс.
Сонымен қатар мемлекет Қазақстандық бағалы қағаздар нарығында ұзақ ... ... ... ... портфельді инвесторларды да қолдауы
қажет. Ішкі Ішкі ... ... ... әр түрлі секторларына
келетін шетелдік инвестициялардың, оның бөлінуіне ... ... ... ... ... ... ... қағаздар нарығы республика азаматтарына еш кедергісіз
оның қалыптасуы мен бас қаржы ... ... ... ... ... ... ... болуы тиіс.
Бүгінде Қор биржасындағы инвестициялық саясат бар қатар мәселелерді
шешуі ... ... ... ... ... ... ... барлық экономика субъектілері үшін тең дәрежелі жағдайды
қалыптастыру.
Үшіншіден, ... ... ... ... ... ... ... саясат концепциясында нарықтың барлық агенттерінің
халықтың, банктердің, қаржы институттарының, Қор ... және ... ... ... ... орын ... 8.
Қазақстандық Қор биржасының проблемалары.
|1 |Проблеманың аталуы ... мәні |
|1 |2 |3 |
|1 ... ... ... ... Қор базарындағы ірі |
| |тапшылығы ... ... ... |
| | ... ... ... ... ... |
| | ... ... ... көрсетеді. |
|2 |Салық салу ... ... ... ... ... |
| | ... ерекшелігі еске алынбай қалып, бұл |
| | ... Қор ... ... ... ... |
|3 |«ХҚЕС» (МСФО) және |Корпоративті басқарудың тиімділік деңгейінің |
| |корпоративті басқару|жетіспеушілігі қаржылық ... ... |
| | ... ... ... ... ... |
| | ... ... |
| | ... бұл ... осы ... ... |
| | ... ... ... есеп берудің |
| | ... ... өте ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... нормативті заңға сүйену |
| | ... ... ... |
| | ... |
|4 ... бағаны |Отандық құнды қағаздар базарының дамуындағы |
| ... ... ... ... ... ... |
| | ... баса отыра және де ЕврАзЭС |
| | ... ... ... ... ... |
| | ... ... болып келуі |
|5 |Бағамен ... ... ... ... ... |
| |манипуляциялау ... ... ... маңызды |
| | ... ... ... ... бағаның ауытқу |
| | ... (30%) тозу ... ... |
| | ... қағаздармен басылымдылық есепке ала, тап |
| | |осы ... шет ... |
8 ... жалғасы
|1 |2 |3 |
|6 ... ... ... ... ... |
| |қызметтің есебі |активтермен бүгінгі шарттарда «НПФ» және |
| | ... - ... ... ... |
| | ... ... арналған бағдарламалық |
| | ... мен ... ... |
| | ... ие болып отырған жағдайында, біз |
| | ... ... ... отыр. |
|7 ... ... ... ... жер ... және ... ... ... ... ... иесінің |
| | ... ... ... тіркейді. құқық |
| | ... ... реті ... ... |
| | ... ... өзгерістерін талап етеді. |
|8 |Секьюритизациялау |Қазақстан Республикасының ... |
| | ... заң ... ... ... ... | ... |
| | ... ... сұраныстың асыра жүктелуі |
| | ... ... ... |
| | ... ... ... ... ... |
| | ... |
| | ... ... ... аса ... |
| | ... ... ... ... ... |
| | ... ... ... | ... қамту жұмыс тізімін құруға талпыныс |
| | ... |
|9 ... ... заң ... ... коммрециялық |
| |банкингтің дамуы ... ... ... қызмет түрін |
| | ... ... ... кейбір түрлерін |
| | ... ... ... ... бұл істе |
| | ... тап болады. ... ... ... түрлері дамымай отыр. Бұл ... ... ... және ... ... бірге қаржы құралдарының
тапшылығында негіздік актив басты роль атқара алар еді.
Сонымен бірге векселдер базарының дамуында да бірнеше ... ... ... ... бұл ... ... үшін де делдалдық компаниялар атынан
да өз қызығушылықтарын ... ... ... ... ... ... салу жүйесіндегі әрекет туынды қаржы
құралының (дерватив) ерекшеліктерін ескермейді, бұл ... ... бола ... ... ... салық салумен ынталандырушы
өлшемдерінің қажеттілігі туындайды.
Үшінші тұлғаға сатылуға оның жанында салық заңын ... ... ... ... ... ... және құн ... жеңілдіктерді толық мәнінде айқындай ... Бұл ... ... ... ... төмендетеді, бірыңғай
айналымын жауып ... МСФО ... және ... ... ... ... ... тиімділігі мен қаржылық есеп
берудің шынайылығы құнды қағаздардың базары дамуын баяулататын кедергілер
тудырады. Экономиканың осы секторы әлі ... ... ... ... ... ... ... көше алмай отыр.
Бірлескен басқару принциптерін енгізу қажеттілігі мен жұмыс жасаудың
шынайылығын ... ... ... ... ... көптеген бірлестіктер мен компанияларда артықшылықтар
байқалмайды.
Бақылау ... үшін ... ... ... ... ... мәлімденетінін алдын ала ескерілмеді.
4)Номинал ұстау.
Отандық құнды қағаздар базар ... ... ... ... ... бола отырып, номинал ... ... ... талаптарға сәйкес келмеуі болады. Россия Федерациясының
заңына бағыныңқы россиялық ... ... ... ... алшақ
кетуі – негізгі кедергілердің бірі болып отыр. Қазақстандық депозиторлық
қолхаттарды шығару ... және ... Қор ... ... қағаздарының айналымға түсуіне тікелей қатысты болады.
Осыған байланысты ... ... ... ... ... ... ... депозиторы» Ақ россиялық құнды қағаздардың номинал
ұстауының қызметін жүзеге ... ... ... манипуляциялау.
Қаржы базарының кәсіби қатынасушылары үшін ... ... ... ... етеді. Манипуляциялау ... ... ... ... ... орын ... ... бағасының ауытсу дәрежелері болып және базар бағасының ауытсу
дәрежелері (30%) түзу ... ... ... ... тиесілі
қағаздармен басымдылық есепке топ осы құраддармен шек қойылады.
2) Кастадиандық қызметтің есебі.
Кастодиондық – банктер көзқарасынан оларға міндеттеме ретінде ... ... ... ... ... маңызды тәжірибе
жинақталады. ... ... ... ... ... және
зейнетақылық активтерді бағалауына ие болуы және өңдеуі, бірнеше ауырпалық
өткелдерінде ... ... ... клиенттерге процедураны оңайлатудағы
глобальды костодиноль есептерінің ашуына арналған ... ... ... күн ... апта сайынғы, ай сайынғы есептелік уәкім етілген
органына талап етіледі.
3) Пайлық инвестициялық Қорлар
Мүлік иесінің жылжымайтын мүлікке жер ... жер асты ... ... ... иесі міндетті нұсқауын болжайды. құқықтарды
тіркеуге жұмыс істейтін пайлық инвестициялық Қорлар ... ... ... Бұл ... жалпы меншік құқығындағы жеке иемденуші ... ... ... ... ... және ... Қор активтерінің
құқығынан айырылмауына байланысты. Сондай Қор пайларының мүлкін ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Валюталық жөнге салу бұл операцияның шет елдік базарындағы қызметі
үшін ... ... ... ... ерекшелігі шет елдік базарлардағы
маңызды көлемін болжайды, өзін айқын ... ... және ... ... ... ... ... пайлық Қор активтерімен болады.
4) Секьюритизациялау
Қазақстан Республикасының «Секьюритазиялау туралы» заң жобасы бірнеше
толықтыруларды қажет етеді:
1) ... ... ... ... ... (3ж.аудит, рейтинг
жүйесі)
2) құнды қағаздардың қызметінің құқылық негізінің анықталмауы
3) қызмет көрсетуші жақтардың аса жүктелуі, келісім шарттың ... ... ... ... ... ... жұмыс
тізімін құруға талпыныс жасалуы.
5) Инвестициялық банкингтің дамуы
Өз заңдылығына орай коммерциялық сауда банклері барлық
инвестициялау түрлері ... ... ... де ... ... ... нарығындағы кәсіби қатынасушылар тәуекелшік
шараларды орындай алмайтындығын өз қаражатының ауқымымен бағалайды.
Инвестициялық ... ... ... жалпы көлемін,
қаржы құралының барлық түрі (жылжымайтын ... ... т.б.) ... ... ... ... Бұл ... Ресейде де Қазақстандағы сияқты
бағалы қағаздар базарындағы шешуін таппай отырған мәселелердің бірі – ... ... ... аз болуы.
Қазіргі кезде Қазақстан Республикасы ... ... ... ... бөлу ... деп ... Қазақстан Республикасының
үкіметі мемлекет саясатының минералды – ... ... ... ... жұмыстарына инвестиция тартуда қосымша ынталандырушыларды
жасақтауға негізделгенін көрсетеді.
Ғылыми сыйымды ... ... үшін ең ... ... ... болуы қажет. Ол ең алдымен ғылыми-өндірістік бірлестіктердің
орнын күшейту мен олардың құылымдарын жетілдіруге бағытталуы тиіс.
Реформалар жүргізудің ... ... ... ... тарту мәселесі объективті сипатта ... Ішкі ... ... ... ... ... шет ел ... инвестицияларын тарту мен қолайлы инвестициялық
хал-ахуалды қалыптастыру басты бағыт болуы.
Еліміздегі экономикалық тұрақтануы және өсуі ... ... етіп ... ... жағдайда заң негіздерін жетілдіру қажет етеді.
«Инвестициялар ... жаңа заң ... ... ... ... ... өзгертулер мен толықтырулар енгізу туралы», «Жер
қойнауы мен оны пайдаланушылар туралы», «Акционерлік қоғамдар туралы заңға
сәйкес өзгерістер мен ... ... ... ... жүйелік қалыптастыру жағдайында стратегиялық бағыт болып,
мемлекет пен салық төлеушілер арасында ... ... ... ... табылады.
Қазақстан Республикасының инвестициялық іс-әрекетті реттеуге бағытталған
заңдардағы өзгерістер мен толықтырулар, оны ... ... әсер ... ... Қор ... ... жетілдірудің негізгі бағыттары
Соңғы жылдары Қазақстандық қаржы секторының дамуында сан және ... да алға ... ... отыр. қаржылық қызметтің ауқымы мен
көлемі де өсе ... даму ... ... Жақын елдердің қаржы
базарымен тығыз байланыс ... ... ... Бұл іске ... және ... да өз ... ... Егерде, халыққа әлі де болса құнды
қағаздардың айналымының пайдалылығын түсіндіру ... ... бұл ... Қор ... ... нақты істермен адымдауда.
құнды қағаздардың базары дамуы Отан экономикасы дамуының стратегиясын
мақсатымен тығыз сабақтасуда. Қазақстан ... ... шет ... ... ойыншыларының толық қызығушылығы мен қатынасуына ықпал етеді.
Бұл күндері базар дамуына барлық түбегейлі жағдайлар жасалынып отыр.
Қор базарында 15 жыл ... ... заң ... базалар жүйесінде өте
көптеген дүниелер атқарылды. қаржы базарының инфраструктурасы құрылып, Қор
биржасы, орталық депозиторшы, ... ... ... ... ... іспетті-инвесторлар тобының қызметі қалыптаса
түсті. Бұл топтың инвестициялық, халықтық сақтау салымынан құрылған жалпы
айналым деңгейі 800 ... ... ... ... өсу үстінде.
Соңғы бесжылдық көлемінде Қазақстандық құнды қағаз базарының дамуында
белгілі нәтижелі істерге қол жеткізгендік көрсетілді. Талдау нәтижесі ... ... ... Қор ... ... ... ... ұлғая
түскендігін байқауға болады.
Сонымен қатар, 2006-жылдан бастап Қор биржасының жұмысында белгілі
оңды өзгерістер орын ... Қор ... ... оның ... де ... ... ... түсті.
Бірақ, сонымен бірге Қор биржасының дамуында экономиканың ... ... ... проблемалар да ашық көріне бастады. Меніңше,
Қор базарының ... ... ... негізгі бағыттың толық жетілдіруіне
келесі жайттарды атап көрсетуге болады:
Біріншіден, Қор биржасындағы қаржы құралдарын көбейту үшін ... ... ... ... ... және де ... қабілетті қаржы
құралдарын жетілдіру.
Екіншіден, Қазақстан Республикасының құнды қағаздар ... және ... ... ... және ... ... қаржы
базарындағы одақтардың құрылуына ықпал жасау. Ол үшін заң ... ... ... ... да ұйымдарды тарта отырып бірлескен
басқару ісінің тәжірибелерімен алмасу.
Үшіншіден, ... Қор ... ... ... қағаздар базарының
дамуындағы қажеттілігін күшейту, ... ... ... ... ... ... аралық есептеу нәтижелерінің ұсынуларына
құнды қағаздардың ... ... ... KASE веб-сайтындағы
ақпараттардың көрініс табуы.
Төртіншіден, бұл күні ... ... ... ... ... Бұл істі алға қозғалту үшін ең алдымен, ірі
өнеркәсіптілерді ел ... Қор ... ... ... ... ... Қор ... аймақ эмитенттерімен құнды
қағаздардың ұсыныс құрылымын айқындауы ғана емес, сонымен қатар ... ... ... және кәсіпшілік қатысушылардың құрамы мен
құнды қағаздардың екінші қайтара айналымға түсуіне көмектеседі.
Бесіншіден, инвестицияның негізгі мақсаты ... ... ... істеуші заңдардың инвесторлардың капиталын Қорғауына, сақтауына кепіл
болуы.
Қаражаттық тұрақтылық онан ары жоғарылауы және Отан ... ... ... қаражаттық секторда шетел
капиталының қатысуына шек қоюлардың кезеңді өтуі ... ... ... отыратын процеске айналды.
Бүгінде, құнды қағаздардың базар дамуына арналған қажетті шарттардың
Қазақстанда барлық жоспарланған шаралардың орындалуын ... ... көре ... ... ... ... ... қалыптасу
процесінің жүруімен сипаталатынына көз ... ... және ... ... мен ... экономиканың барлық сферасын қамтыған
дағдарысты жеңу және ... ... ... басқарудың
мүмкін eмeстігі анықталды.
Экономиканың кейінгі жасалған, ... ... ... ... ... ат ... яғни ... кәсіпорынды мүліктік
жауапкершілігі анықталған заңды тұлғалар құқықтарына бөліп беру ... ... ... ... ... қоғамдағы капитал
өндіріс құралдары және бағалы қағаздар формасында қызмет етеді. Бұл ... ... ... ... ... ... алғы шарты болып
табылады. Акционерлік меншік ... ... ... өсу ... ... ... ... мемлекеттің шығыстарын, сол сияқты
бағалы қағаздар нарығының дамуын қамтамасыз ... ... ... ... Қор ... ел экономикасын
динамикалық секторының біріне айналып ... ... ... ... тек ... қана емес, сонымен бірге ... ... ... ... ... ... ... отыр. Сондықтан,
барлық ірі Қор биржаларында ... ... ... ... ... ... ... жүйелі түрде Қор биржасының жұмыс
нәтижелерін жариялап отырумен айналысады.
Қор биржасы өзінің ... ... ... тұрақты түрде орындауы үшін
бұл жүйенің тұрақты да тиімді ұйымдық құрылымы болуы шарт.
Қор ... ... ... ұйымы туралы шешім қабылдайды, немесе
оның жарғысында тойтарыс туып ... ... ... ... ... арналған
ұйымдастырылған базар. Онда бағаның қалыптасуы қоғамдық ... ... Қор ... ... екі позициядан бағалауға болады; әр ... ... ... ... ... көру нүктесінен және озат
ақшалы құралдардың ішне салу көру ... ... ... ... үшін ішкі және сыртқы қайнарлар есебінен
жүзеге асады. Ішкі ... ... ... шығарушылар мен
таза табыстарды жатқызамыз.
Сыртқысына, құнды қағаздардан оның ... ... ... ... ... ... орны ... базарында жалпы құрылымында ерекше болып
отыр. Ел ... ... бұл ... атқарар үлесі де ауқымды
болмақ.
Қазақстандық қаржылық базар кейінгі дамуының ... жаңа ... озық ... ... ... ... көптеген нәтижелі
жұмыстардың бастауын салды. Қор биржасының даму жүйелі көптеген белестерді
күтіп тұр.
Қорыта ... ... ... ... ... ... және
бағалы қағаздар бойынша жасалатын операциялар түрлері жылдан ... ... ... ... ... ... құндылығын түсініп
экономикалық тиімділігі мен оның белгілі бір капаитал ... ... ... ... және ... ... қағаздардың
айырмашылықтары мен өтімділік деңгейін ажырата білді.
Еліміздің нарықтық экономика талабына сәйкес бағалы ... ... ... ... бір ... ... ... тіркесе шығара
отырып оның көп түрлілігіне экономикалық және саяси тендіктің болуын талап
етеді. Ол үшін нарық ... ... ... ... ... ... сондай-ақ шаруашылықтың іскерлік белсендігі үшін бірқатар
ынталандыру жағдайларын ... ... ... ... қағаздар туралы шыққан заңдар жетілген және
бағалы қағаздар нарығының құқықтық негіздерінің ... ... ... болмайды. Дегенмен нарықтың дамыған, жетілген инфақұрылымы
қалыптасу жолында. Бүгінгі күні ... ... ... ... ... қағаздар нарығының құқықтық қамтамасыз ... мен ... ... мүмкіншілік бар.
Сонымен менімен таңдалған дипломдық жұмысымды жасалған ... ... ... ... ... бойынша келесідей Қорытындылар айтуға
болады:
1. Жаңа қабылданған заң бойынша бағалы қағаздар нарығының екінші нарығы
даму сатысына ... ... ... ... ... Қор ... ... курсының динамикасы, яғни баға қозғалысы күрт
өзгермесе, себебі ол акционерлік қоғамның қаржы жағдайына әсер ... ... ... азаматтарының қаржы ұйымдары қызметіне толығымен қол
жеткізуін қамтамасыз етететін бағалы ... ... ... ... ... дамыса;
4. Бағалы қағаздар нарығында орталық депозитария, тіркеуші, төлем агенті
қызметтерін атқаратын Орталық ... ... аса ... яғни ірі ... ... ... құрылып бағалы
қағаздарды Қорғау деңгейін артса;
5. Брокерлік және дилерлік ұйымдардың операциялар ... ... ... ... ... капиталданумен қатар, валюталық нарыққа енуі
деңгейін артса;
6. Бағалы қағаздар нарығы субъектілерінің ... ... ... ... ... ... лицензиялану қатынастары бойынша
пруденциялдық реттелу жолымен Еуропалық ... ... ... ... ... ... ... бәсекелестікті бейімдеу нормаларын
бағыттап отыру.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. Қ.Р. заңы ... ... ... ... ... ... //– 02.06.2003 ж.
2. Алехин Б.И. Рынок ценных ... ... в ... ... :Фис,
3. Фельдмана А.А Гос. Ценные бумаги. Учебное пособие (2-ое изд. –
М, :Инфра – 1995ж.)
4. Фельдман А.А. Депозитные и ... ... ... ... ... – М, ... ... А.А, Ануарбеков Е.А Справочник по ценным бумагам
Р.К Алматы, РИК, 1995ж.
6. Аграхов М.М Учение о ценных бумагах. М: ... ... ... Под редакцией В.А. Галанова, А.И. Басова Биржовое дело,
Учебник. М:1998ж.
8. Б.А. Көшенова. ... ... ... Оқу ... ... ... // №1(79) 2004 ... ҚР Президентінің жарлығы «Бқ шығаруы мен Қор биржасы
жөнінде» 1995ж.
18. Бағалы ... ... ... 1994 ... Депозиттік сертификат жөнінде жарлық, 1992 ж.
20. ҚР Акционерлік қоғамның бағалы қағаздарын шығарылуын тіркеу
мен оларды қайтару тәртібі.
21. ҚР Президентінің «Бқ ... ... ... ҚР ... ... қоғамдар жөнінде» заңы 1995 ж.
23. Кәсіпкерлік қызметті бағалы қағаздар нарығында лицензиялау
тәртібі.
25. Б.А. Көшенова. «Бағалы қағаздар нарығы».Алматы ... ... А.Р. «РЦБ и ... ... в ... ... ... Бердникова Т.Б. «РЦБ и биржовое дело» Москва -2002 ж.
28. ... Г.A. ... по ... ... ... ... ... Масленников В.В. «Биржовое дело» Москва, 2000ж.
30. Агратов А., «Учение о ценных бумагах» М.: ... 1994 ... ... Б.И. ... ... ... ... в фондовые
операции» М.: Финансы и статистика, 1991 ж.
32. Балабанов В. «Основы финансового менеджмента» - М.:
Финансы и статистика, 1994 ж.
33. ... Г., ... по ... ... - ... ... 1990 ... Мусатов П., «Фондовая биржа» М.: Финансы и статистика, 1990 ж.
35. ЯГончаренко Л.И., «Ценные бумаги: учет и налогоблажение»,
1992ж.
36. Л.Энджел, Б.Бойд «как ... ... - М.: ... 1992 ... ... Ю.Ж., ... ... бумаг», М.: Финансы и статистика,
1990 ж.
38. Миркин Я.Ж. «Ценные бумаги и ... ... ... ... Красавина Л.Н. «Денежное обращение и кредит при капитализме
- М.: Финансы и ... 1989 ... ... М.В., ... ... Как считать биржевые журналы
// ЭКО, 1991 г. 36 ю
41. Васильева А., Биржевая спекуляция, СПБ, 1992г.
42. Роде Э., Биржи. ... ... ... М.: Финансы
и статистика, 1986 г.
43. Кирилов КВ., Операции на бирже. М.: Прогресс, ... ... ... ... Международный информационно-
аналитический журнал.
45. Умбетов А., Оценка акций банков // Азия –ЭЖ, 1995 №15.
46. Рубин Ю.Б. Коллективное ... в ... ... ... ... Кабицин А., Некоторые особенности современного рынка
биржевых валютных опционов// Рынок ценных бумаг, 1995ж.
№17.
48. Тенденции развития рынка акций высокотехнологических
компаний // Деловой мир, 1996 г., 7 ... ... ... / ... ... 1993 ... вексель (тратта) – вексельде көрсетілген соманы белгілі бір
уақытта алғашқы вексельді ұстаушыға (ремитентке) төлеу туралы үшінші бір
тұлғаға (трассатқа) вексель берушінің ... еш ... ... ... ... вексель
Вексель – белгілі бір сомманы алдын – ала ... ... ... ... ... ... ... қордың қарыздық міндеттемесі.
Вексель дисконты – 1) Қызмет ету мерзімі аяқталғанға дейін ... ... ... ... алу; 2) ... ... алу ... алатын есепке алу парызы.
Дисконт – қор биржасында сатылатын бағалы ... ... мен ... ... ... ... ... – бұл акционерлік қоғамның жар ғылып копиталына үлес қосқандығын
куәләндыратын және басқару ісіне қатысуға құқық беретін, сндай – ақ ... ... ... ...... шот иесінің чекті ұстаушыға белгілі бір ақшалай сомманы
төлеу туралы немесе басқа ... ... ... ... ... банк ісіне
берген жазбаша бұйрығы.
Облигация – оның иесінің ақшалай қаражат салғандығын куәландыратын және
эмитенттің осы қаражат соммасы (номиналдық құны) мен ... ... ... міндеттемесін растайтын бағалы қағаз.
Қысқартылған сөздер тізімі.
АҚ
-аяқталмаған құрылыс
... ... және ... ... ... ... құрама штаттары
БАҚ ... ... ... бағалы қағаздар нарығы
ЖЗҚ
-жинақтаушы зейнетақы қорлары
ЖШС ... ... ... ... Даму ... - ... ... және ... ... мен реттеу бойынша Қазақстан Республикасының
агенттігі
ҚР
- Қазақстан Республикасы
МАП
- ... ... ... ... ... ... ... емес бағалы қағаздар
РФЦА - ... ... ... - ... ... алу ... сату ... ... ... ... ... қор ... 3 ... ... мен ҰБҚ)
67%
Стеллаж
Опциондық ақы
Қайтарылатын сыйлық ақымен
Алдын ала келісілген сыйлық ақымен
Депорттық
Репорттық
Прологанциялық
Шартты
Фьючерстік (тұрақты)
Мерзімдік
Кассалық
Ќор биржасындаѓы операциялар

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 88 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен дамуы туралы9 бет
Бағалы қағаздар ұғымы және қызметі36 бет
Экономикалық ұғымдар168 бет
"Шу" , "Оғыз қаған", "Аттила" дастандары10 бет
12 қабатты тұрғын үй құрылысы54 бет
CorelDraw 1116 бет
VІІ – Х ғасырлардағы түркілердіің соғдылармен және ирандықтармен байланысы46 бет
Windows жүйесіндегі excel программасы6 бет
XХ ғасырдың басындағы іс қағаздар тілі5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь