Қазақстан Республикасындағы зейнет ақы жүйесін реформалудың теориялық негіздері


МАЗМҰНЫ
Кіріспе . . . 3
1. Қазақстан Республикасындағы зейнет ақы жүйесін реформалудың теориялық негіздері
1. 1 Қазақстан Республикасының зейнетақы жүйесін жаңғыртудың негізгі бағыттары . . . 5
1. 2 Нарықтық экономика жағдайындағы халықты зейнетақымен қамсыздандыру жүйесін мемлекеттік реттеу . . . 10
1. 3 Жинақтаушы зейнет ақы жүйесінің дамуының шетел тәжірибесі… . . . 13
ІІ БӨЛІМ. Қазақстан Республикасындағы халықты зейнетақымен қамсыздандыру жүйесін аналитикалық бағалау.
2. 1. Халықтың әлеуметтік - экономикалық жағдайының анализі . . . 18
2. 2Қазақстанда зейнет ақы қорларының құрылуы мен
экономикада пайдаланылуы . . . 29
2. 3 Қазақстандағы зейнетақы қорлрының дамуы . . . 44
Қорытынды . . . 50
Пайдаланған әдебиеттер тізімі . . . 53
Қосымша . . . 58
КІРІСПЕ
Қазақстан Республикасында зейнет ақы қамтамасыз ету жүйесінің реформасы салыстырмалы аз уақыт ішінде басталып өз дамуын алды . Жаңа зейнет ақымен қамтамамсыз етудің жүйесі бір орында тұрып жатқан жоқ - ол үздіксіз даму процесінің үстінде екенін атап айтқан жөн. Ұсынылған еңбекте жинақтаушы зейнет ақы қорының не екенін біліп, оны жан-жақтан зертей аламыз.
Осындай көлемдегі зейнет ақы реформасы ТМД елдер кеңістігінде Қазақстан Республикасында бірінші жүргізілді. Қазіргі кезде де ТМД мен Балтық елдерінің мемлекеттерінің бірде-біреуінде зейнет ақымен қамтамасыз етудің осындай реформасы әлі іске асқан жоқ.
Осы дипломдық жұмыстың тақырыбы зерттеушіні өзінің жаңалығы мен жылдамдығымен және зерттеу ойының кеңістігінің үлкендігімен қызықтырады, ол терең ойлануға, соның ішінде, өз кәрілігіңді зейнет ақымен қамтамасыз ету жөнінде толғануға мүмкіндік береді.
Соныме қатар, осы дипломдық жұмыста қарастырылатын сұрақтар тек қызықтығымен шектелмейді, олар тағы қазіргі таңда өте актуалды. Ұсынылған еңбектің тақырыбының үлкен актуалдығы бірінші кезекте зейнет ақымен қамтамасыз ету мәселесінің зор әлеуметтік маңыздылығымен көрінеді.
Зейнет ақымен қамтамасыз етудің деңгейі мен саласы республика халқының экономикалық және әлеуметтік жағдайының маңызды құрамдас бөлігі.
Ауқатты кәрілікті материалды жағынан қамтамасыз ету мәселесі әлемнің барлық елдеріне актуалды, бұның ішіне экономикалық жағынан жағдайы жақсы елдер де кіреді. Бұл халықтың жалпы санының ішінде қарт азаматтардың үлес салмағының табиғи өсуімен байланысты, ал бұл мемлекет пен азамат, жұмыс беруші мен жұмысшы, ата-ана мен баланың және т. б. әлеуметтік және экономикалық қарым-қатынастарының эволюциясының нәтижесінде болған нәрсе.
Ұсынылған дипломдық жұмыс алдымен оқырманды Қазақстан Республикасында зейнет ақы жүйесін реформалаудың теориялық негіздерімен, ал екінші бөлімде Қазақстан экономикасында зейнет ақы қорларының даму жағдайымен таныстырады.
Жоғарыда көрсетілгеннен осы дипломдық жұмыстың мақсаты шығады. Ол - теориялық асепектіде және Қазақстан мысалында зейнет ақы қорларын зерттеп оқу.
Қойылған мақсаттан келесі жұмыс мәселелері туындайды:
- Зейнет ақы активтерін басқарудың мәні мен функциясын танып білу
- Зейнет ақы активтерін басқару механизмін сипаттау
- Қазақстан Республикасында зейнет ақы салымдарының қалыптасу процессі мен даму мәселелерін қарастыру.
- Қаржы нарығында зейнет ақы активтерінің рөлін анықтау және олардың тиімділігін бағалау.
- Қазақстан Республикасында зейнет ақы активтерінің даму бағыттарын айқындау.
- ҚазаҚстан Республикасында ЗЕЙНЕТ АҚЫ жҮйесін РЕФОРМАЛАУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІҚазақстан Республикасының зейнетақы жүйесін жаңғыртудың негізгі бағыттары
1998 жылы Қазақстан зейнетақы жүйесін реформалауға және ұрпақтардың ынтымақтастығы әлеуметтік қағидатынан дербес зейнетақы жинақтары қағидатына кезең-кезеңімен өтуді жүзеге асыруға кірісті. Әлеуметтік қамсыздандыру жүйелері қызмет етуінің халықаралық тәжірибесіне сүйене отырып жүргізілген реформа нәтижесінде Қазақстанда базалық, міндетті (ынтымақты және жинақтаушы) және ерікті зейнетақымен қамсыздандыру деңгейлерінен тұратын көпдеңгейлі жүйе құрылып, қызмет көрсетеді;
- тұрақты әлеуметтік-экономикалық даму негізінде зейнетақы бағдарламасын қаржыландыру арттырылды. Зейнетақы төлемдерінің мөлшері үздіксіз өсірілді. 14 жыл ішінде (1998-2012 жылдар) ең төменгі зейнетақы мөлшері 11 есеге (2 440 теңгеден 26 211 теңгеге дейін) артты, орташа зейнетақы - 10 есеге (3 964 теңгеден 38 765 теңгеге дейін), ең жоғарғысы - 7 есеге (7256-дан 56047 теңгеге дейін) артты.
- жинақтаушы жүйені енгізу және қызмет етуінің практикалық іс тәжірибесі жинақталды;
- азаматтардың зейнетақы жинақтары өсуде. 2013 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша зейнетақы жинақтарының сомасы 3183, 2 млрд. теңгені құрады.
Сонымен қатар, 2013 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша зейнетақының орташа мөлшері (базалық зейнетақы төлемін қосқанда) 41912 теңгені құрайды немесе жалпы экономика бойынша орташа айлық жалақының 40% асады.
Келешекте ынтымақты жүйеден зейнетақы төлемдерінің мөлшері азаятын болады (азаматтардың 1. 01. 1998 ж. дейін жинақталған еңбек стажы азаюына байланысты) . Бұл азаю жинақтаушы зейнетақы қорларынан берілетін төлемдермен өтелетін болады деп көзделген.
Алайда жинақтаушы зейнетақы жүйесінің ұзақ қызмет етпеуі зейнетақымен қамсыздандырудың әлеуметтік деңгейін қамтамасыз етуге мүмкіндік бермейді.
Осыған байланысты , Мемлекет басшысы 2012 жылғы 27 қаңтардағы « Әлеуметтік-экономикалық жаңғырту - Қазақстан дамуының басты бағыты » атты Қазақстан халқына Жолдауына және ҚР Үкіметінің 2013 жылғы 23 қаңтардағы кеңейтілген отырысында ҚР Үкіметі мен Ұлттық Банкіне жинақтаушы зейнетақы жүйесін одан әрі дамыту шараларын қабылдауды тапсырды.
Қазіргі кезде ҚР базалық , міндетті және ерікті деңгейден тұратын көпдеңгейлі зейнетақы жүйесі қызмет етеді.
Базалық денгейде-зейнеткер жасына жеткен адамдарға базалық зейнетақы төлемі (БЗТ) төленеді. Ол еңбек стажына және бұрын алған табысына қарамастан, баршаға бірдей мөлшерде белгіленеді.
Міндетті денгейде - зейнеткерлерге бюджеттен ынтымақты (еңбек) зейнетақы және жинақтаушы зейнетақы қорларынан жинақтаушы зейнетақы төленеді.
Жинақтаушы зейнетақы жүйесіне өткен кезде (1998 ж. ) еліміздің азаматтары үшін оларда 01. 01. 1998 ж. жағдайдай бойынша кемінде 6 ай еңбек стажы және 1995 жылдан бастап қатарынан кез келген 3 жыл үшін жалақысы болған кезде бюджеттен ынтымақты зейнетақы алу құқығы сақталды. Толық зейнетақы тағайындау үшін міндетті еңбек стажы әйелдер үшін 20 жылды және ерлер үшін 25 жылды құрайды.
Зейнетке шығар кезде еңбек өтілі болып, бірақ белгілі бір себептермен табысы туралы мәліметтерді тапсыра алмаған жағдайда ең төмен зейнетақы тағайындалады (ағымдағы жылы 19066 теңге) .
Белгіленген жағдайларға қарай ынтымақты зейнетақыны тағайындау және төлеу шамамен 2043 жылға дейін сақталады.
Алайда, әйелдер үшін 2018 жылдан бастап, ерлер үшін 2023 жылдан бастап зейнетақыны есептеуге ұсынылатын еңбек өтілінің қысқаруына байланысты зейнетақы толық емес және үнемі азайып отыратын мөлшерде тағайындалатын болады.
Анықтама үшін: ынтымақты зейнетақы 2012 жылы тағайындалған ынтымақты зейнетақы алушылардың саны 104 мың адамды құрады. Оның ішінде 91, 2 мың адамға зейнетақы толық мөлшерде, ал 12, 7 мың адамға (жалпы санынан 12% ) толық емес мөлшерде тағайындалған.
ЖЗҚ төленетін жинақталған зейнетақы жалақыдан 10% мөлшерде міндетті зейнетақы аударымдарын жүзеге асырған жинақтаушы зейнетақы жүйесінің қатысушыларына төленеді.
Зейнетақы жинақтарының мөлшері зейнетке шыққаннан кейін 18 жыл ішінде (халықаралық стандарт) зейнетақы төлемдерін ең төмен мөлшерде зейнетақы төлеуге жететін болса, әйелдер 50 жаста, ал ерлер 55 жаста зейнетақы алуға құқылы.
Егер жинақтың мөлшері аз болса, жинақтау жүйесінің қатысушылары өздерінің жинақтарын аннуитет (сақтандыру) компаниясына ауыстырумен зейнетақы аннуитетін сатып ала алады. Зейнетақы аннуитетінің иесіне зейнеткер қайтыс болған жағдайда мирасқорлық құқығынсыз ең төмен зейнетақы мөлшерінде өмірлік зейнетақыға кепілдік беріледі.
Жинақтаушы зейнетақы қорларынан және сақтандыру компаниясынан (аннуитет бойынша) төленетін төлемдер арасындағы айырмашылық ЖЗҚ төленетін төлемдер мирасқорлық құқығын бере отырып, сол құқық аяқталғанға дейін, ал екінші жағдайда - өмір бойы мирасқорлық құқығынсыз жүзеге асырылуынан тұрады.
Қазіргі кезде зейнетақы жинақтарының орташа мөлшері 376 мың теңгені құрайды. Зейнетақы төлемдері орташа 4000 теңге мөлшерімен (тұтастай экономика бойынша орташа айлық жалақыдан шамамен 3-6%) шамамен 901 мың зейнеткерге төленді.
Сарапшылардың есебі бойынша кемінде 30 жыл жинақтаушы зейнетақы жүйесіне қатысу өтілі болған және зейнетақы жарналарын тұрақты аударған ( жылына 12 рет ) кезде барабар зейнетақы ( жалақыдан кемінде 40% шердмөле ) алуға болады. Осындай стандарттармен салыстырғанда жинақтаушы зейнетақы жүйесінен төленетін бұрынғы төлемдер аз, бұл екі түрлі себеппен:
жүйенің сәйкесінше «жас» болуы (оған небары 15-ақ жыл) және зейнетақы жинақтарының инвестициялық табыстылығының төмен болуымен түсіндіріледі.
Бірінші себепке келетін болсақ, онда уақыт жүйені «кемелділікке» әкеледі, екінші кедергі күрделілеу және ол сақталған жағдайда, осылайша болашақ зейнеткерлердің зейнетақы төлемдерінің мөлшеріне теріс әсер ететін болады.
Басқаша айтқанда - зейнетақы активтерін тиімді орналастыру және олардың табыстылығын арттыруға қажетті жағдайлар жасау есебінен жинақтаушы зейнетақы жүйесінің тиімділігін арттыру - уақыт бұйрығы.
Қазақстанда зейнетақы жүйесін жаңғырту бір жағынан, ол болған уақытта макроэкономикалық жағдайлардың өзгеруімен
екінші жағынан - ынтымақты зейнетақы жүйесінің ауысуымен байланысты зейнетақымен қамсыздандыру жүйесіндегі алдағы өзгерістермен байланысты.
Жұмыспен қамту серпінділігі, оның ішінде әйелдерді жұмыспен қамту ЖЗЖ дамуына әсер ететін факторлардың бірі болып табылады. Егер 1998 жылы халықты жұмыспен қамту деңгейі экономикалық белсенді халықтан 86, 9% құраса, бүгінде ол 94, 7 % тең, ал абсолюттік әлпетте жұмыспен қамтылған халық саны осы кезеңде 2, 4 млн. артты және 8, 5% млн. адамды құрайды.
Жұмыспен қамтылған халықтың табысы да артты. Бір қызметкердің орташа айлық жалақысы экономика бойынша соңғы 15 жылда 8 есеге артты және ағымдағы жылғы ақпанда 98 736 теңгені құрады.
Егер 2001 жылға қарай жинақтаушы зейнетақы жүйесіне шамамен 3 млн. жұмыспен қамтылған адам қатысып, олардың ЖЗҚ зейнетақы аударымдары 53 млрд. теңгені құраса, 2012 жылы белсенді қатысушылардың саны 5, 7 млн. адамға, ал зейнетақы аударымдары 507 млрд. теңгеге жетті.
Қазіргі кезде жылына кемінде бір рет МЗЖ аударатын шамамен 50% өз бетінше жұмыспен айналысатын халық ЖЗЖ қатысушысы болып табылады.
2013 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша зейнетақы жинақтарының жалпы мөлшері 3, 2 трлн. құрады, алайда, зейнетақы жинақтарының орташа мөлшері бір қатысушыға небары 376 мың теңге.
2018 жылы жинақтаушы зейнетақы жүйесінің енгізгеніне 20 жыл толады. Осы уақытта зейнеткер жасына жеткен зейнетақы жүйесіне қатысушылардың олардың жүйеге қатысу өтіліне және зейнетақы аударымдарын жүзеге асырған табыстарына барабар зейнетақы алуға құқығы бар. Осындай жағдайда 20 жаста ЖЗҚ төленетін жаңа зейнетақы төлемдеріне қатысу өтілі болған кезде толық ынтымақты зейнетақы тағайындау тәртібі қолданатын ойлау инерциясы да сақталады.
Өкінішке орай, ЖЗҚ төленетін зейнетақы төлемдерінің деңгейі ағымдағы жылдың басында экономика бойынша ОАЖ шамамен 4% ғана құрады. Қалыптасқан жағдайдың себептері зейнетақы жүйесінің жетілдірілмеуі шеңберінен шығады.
Бұрынғы табыстарын алмастырудың осынша төмен деңгейі көбінесе қор нарығының дамымағандығына және зейнетақы активтерін тиімді инвестициялау мүмкіндіктерінің шектелуіне негізделген.
Қазақстанның дамыған қор нарығы қабылдауға және зейнетақы активтері өспелі ағымын тиімді орналастыруға дайын болмай шықты (МЗЖ жыл сайынғы сомасы шамамен 2, 5 млрд. АҚШ $құрайды) .
Қолданыстағы шектеу зейнетақы активтерін инвестициялық пайдалануда минималды қатермен, бірақ инфляция деңгейінен төмен табыстылықпен байланысты мемлекеттік құнды қағаздарға (ағымдағы жылдың басында 45, 3%) салу қайта иемденуге әкелді.
Анықтама үшін: Латын Америкасы елдерінде (Чили, Бразилия, Аргентина) ЖЗЖ қызмет еткен алғашқы жылдары салушылардың зейнетақы активтері инфрақұрылымдық жобаларда - аэропорттар, автомобиль және темір жолдар, теңіз порттарын салуға инвестицияланды, 10-15 жыл ішінде олардың құнының орны толтырылды.
инвестициялық портфельдерді әртараптандыруға жеткілікті ынта болмаған, ЖЗҚ пайдаланылған инвестициялық стратегиялар да аяқталмаған болып қалды.
Зейнетақымен қамсыздандырудың ынтымақты жүйесін ауыстыруға қатысты
Ол уақытқа дейін зейнеткер болғандарға және зейнеткер жасына жеткен және 1998 жылғы 1 қаңтарға еңбек өтілі бар ( кемінде 6 ай ) адамдар үшін ЖЗЖ-ға қалыпты көшуді қамтамасыз ету үшін ынтымақты жүйе сақталғанын атап өткен жөн.
Бұл ретте толық зейнетақы тағайындау үшін әйелдер үшін 20 жыл, ерлер үшін 25 жыл міндетті еңбек өтілі белгіленді.
1998 жылдан бастап ынтымақты зейнетақы 930 мың адамға ( зейнеткерлердің жалпы санынан 53 %) тағайындалды, олардың 95% толық еңбек өтілінің бар екенін растады, 5% толық емес еңбек өтілі бар. Соңғы жылдары толық емес еңбек өтілі бар зейнеткерлер санының артқаны байқалады: мәселен 2006 жылмен салыстырғанда жаңадан қосылған зейнеткерлердің жалпы санындағы олардың үлес салмағы екі еседен артық артты: 5%-дан 12% дейін.
Ынтымақты зейнетақы мөлшерінің кемуі 2018 жылға дейін білінер-білінбес болады, одан кейін зейнеткер жасына жеткен барлық адамдарда толық ынтымақты зейнетақы тағайындауға қажетті еңбек өтілінің болуымен байланысты ол өте елеулі болады.
Қазіргі кезде ынтымақты зейнетақының кемуі болжанған жинақталған зейнетақымен емес, көбінесе базалық зейнетақымен өтеледі.
Зейнетақы жүйесін жаңғыртудың мақсаты мен ерекшеліктері:
Зейнетақы төлемдерінің алдыңғы табыс пен еліміздегі өмір сүру деңгейіне сәйкестігін қамтамасыз ету.
Зейнетақымен қамсыздандыру жүйесінің қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз ету.
Жаңғырту зейнетақымен қамсыздандырудың көпдеңгейлі жүйесін сақтай отырып жүзеге асырылады. қажетті және өзара байланысты өзгерістер базалық деңгейде жүргізілетін болады, ал міндетті деңгейде - ынтымақты және жинақтаушы, және ерікті құрамдас бөліктерде жүргізіледі.
Өзгерістер кезең-кезеңімен кең талқылаулар және ашықтық қағидатында жүргізіледі.
Алдағы өзгерістер тұрғындар мен зейнеткерлердің қандай топтарына бағытталатын болады ?
Зейнетақымен қамсыздандыру мәселелерінің ерекшелігі бүкіл және әрбір адамға қатысты болатындығында: бүгінгі зейнеткерлерді де, зейнетке шығу құқығына әлі еңбек сіңіретіндерге де, әйелдер мен ер кісілерге; жұмыс істейтіндер мен жұмыссыздарға, азаматтық тұрғындар мен әскерилер және т. б. қатысты болады.
Осыған орай, алдағы өзгерістер мемлекет, жұмыс беруші және тікелей азаматтардың арасында қарттық туындаған кезде қажетті қамтамасыз етуге жауапкершілікті бөлуді көздейтін адам мүддесінде жүзеге асырылады.
Жаңа тәсілдер үстіртін мағынада өз бетінше жұмыспен айналысатын халықты, әйелдерді, еңбек жағдайлары зиянды және ауыр жұмыстардағы адамдарға; жинақтаушы зейнетақы жүйесінің қатысушыларына қатысты әзірленеді.
Зейнетақы жүйесін жаңғыртуға жауапты мемлекеттік органдар. ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі зейнетақы жүйесін жетілдіру бағыттарын әзірлеу, оларды іске асыру тетігін, іс-әрекеттерді реформалау және түзету қорытындыларына талдау жүргізу, жаңа тәсілдердің енгізілуін бақылауды әзірлеу бөлігіне.
ҚР Президентінің жанындағы кеңес (ҚР Үкіметінің, ХБ өкілдері, қаржылық нарық қатысушылары мен тәуелсіз сарапшылар) - инвестициялық стратегиялар және инвестициялауға арналған тиімді құралдарды таңдап алу жөнінде ұсынымдар әзірлеу саласында.
ҚР Ұлттық Банкі зейнетақы активтерін басқаруды және инвестициялауды, зейнетақы активтерін басқару жөніндегі ұйымдардың инвестициялық стратегияларды іске асыруын бақылауды жүзеге асыратын болады.
Жаңғырту бағыттары
ҚР Парламенті Мәжілісіне енгізілген «Зейнетақымен қамсыздандыру туралы» заң жобасы шеңберінде бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорын (БЖЗҚ) құру және жинақтаушы зейнетақы жүйесінің тиімділігін арттыру көзделді.
Бұдан басқа ҚР Үкіметі жанындағы ведомоствоаралық комиссияның талқылауына мынадай мәселелер шығарылды:
- тұрғындарды ЖЗҚ қызметтерімен қамтуды кеңейту;
- зейнетақымен қамсыздандырудың ең төменгі кепілдіктері жүйесін өзгерту;
- зейнетақы жасын біріздендіру;
- еңбек жағдайлары ерекше жұмыстарда істейтін азаматтарды зейнетақымен қамсыздандырудың міндетті кәсіптік жүйесінен ерікті жүйеге өту.
1. 2. Нарықтық экономика жағдайындағы халықты зейнетақымен қамсыздандыру жүйесін мемлекеттік реттеу.
Мемлекеттік зейнетақы жүйесін жеке зейнетақы жүйесіне трансформациялау мемлекеттің қатаң және мөлшерлі бақылауынсыз мүмкін емес, себебі әрбір жеке зейнетақы қоры өзінің ережелеріне сәйкес әрекет етеді және өзінің құрылтайшыларының міндеттемелері бойынша жауап бермейтін дербес заңды ұйымы болып табылады, бірақта, зейнетақы қорларының қазіргі кезең қоғамы мен оның өмірдегі ойнайтын ролін ескерсек, олардың ұлттық экономикада алатын орынымен іс әрекеттерінің бірталай жақтарын мемлекетке қадағалау қажет. Сонымен қатар, қордың міндеттерін анықтау әдістері мен қаржылық есеп берулері стандартталуы мен регламентталуы, инвестициялау үшін объектілер сапасына деген талаптар айтылып өтуі керек және т. б. Зейнетақымен қамсыздандырудан мемлекеттің бас тартуы зейнеткерлерді экономикалық қорғаудың тиімсіздігіне, реформалаудың либералды әдістеріне әкеліп соқтырады. Мемлекет зейнетақылық реформаның ұйымдастырушысы мен инициаторы болып табылады, сондықтан, ең бастысы, жекеменшік зейнетақыны қамтамасыз етуді ұйымдастырудың іс әрекетіндегі оның реттеу аясын нақты анықтап алу қажет. Мемлекеттің атынан әдістемелік, үйлестірушілік, мөлшерлі шығармашылық функциялары тіркелген. Нарықтық экономикадағы зейнетақы саясатының басты ориентирлерінің санына мемлекеттің ролі жинақтаушы зейнетақы қорларының іс-әрекетін реттеуге бағытталған.
Жинақтаушы зейнетақы қорларының іс-әрекеті қатаң түрде заңмен реттеледі. Жинақтаушы зейнетақы жүйесінің қатысушыларының - кастодиан-банктерінің, зейнетақы активтерін басқару бойынша компанияларының және жинақтаушы зейнетақы қорларының іс-әрекеті қатаң түрде үш мемлекеттік реттеу органдарымен реттеледі - Қазақстан Республикасының Ұлттық банкісімен, құнды қағаздар бойынша Қазақстан Республикасының Ұлттық комиссиясымен және жинақтаушы зейнетақы қорларының іс-әрекетін реттейтін Комитетпен. Енді ҚР-ң Ұлттық банкісінің ішінен біртұтас бақылаушы орган құрылған. Бұл зейнетақы жарналарының сақтығы мен зейнетақы алушылар мен салымшылар мүддесін қорғау үшін, салымшылар бір қордан екіншісіне өздерінің зейнетақы жарналарын еркін аудару мүмкіндігі мен олардың мақсатты емес пайдаланылу мүмкіндігін болдырмау үшін, қорлар жұмыстарының бұқаралығы мен ақпараттарының мөлдірлігі үшін қажет. Мемлекеттік реттеу жүйесіндегі зейнетақы қорларының іс-әрекетін реттеу бойынша департаментіне “ҚР-ң зейнетақымен қамсыздандыру туралы” ҚР-ң заңына сәйкес өзінің әрекеттерін іске асыратын өкілетті органының ролі берілген. Берілген органның міндеттеріне зейнетақылық жарналарды қорғау мақсатындағы зейнетақымен қамтамасыз етудің жинақтаушы жүйесінің тұрақты іс-әрекетін қамтамасыз ету, жинақтаушы зейнетақы жүйесі аймағындағы мемлекеттік саясатты іске асыру және де жинақтаушы зейнетақы қорларының алымшылары мен салымшыларын қорғау кіреді.
База заңдары немесе жинақтаушы зейнетақы қорларының заңды қоршаған ортасы уақыт өте ескіреді, ал реттеуші орган әрдайым оны қолдап отыруы қажет. Реттеуші органнан басқа нормативті құқықтық құжаттарды әзірлеуде қорлардың өздері де қатысады. Нормативті құқықтық актілерді дайындау жеткілікті мөлдір жағдайларды өтеді - олар ҚР-ң халықты әлеуметтік қорғау мен еңбек Министірлігінде, ҚР-ң әділет Министірлігінде, ҚР-ң қаржы Министірлігінде және ҚР-ң экономика Министірлігінде келісуден өтеді, содан кейін ғана мемлекеттік тіркеу алады. Реттеуші орган қорлармен салымшылар мүддесі мен құқығын қорғауға негізделген зейнетақылық заңдардың қатаң орындалуын қадағалауға міндетті. Осындай мақсатпен ол лицензиялауды және қорлармен лицензияланған ережелердің үзіліссіз бақылауын жүзеге асыруын іске асырады.
Тиімді бақылау мынаны рұқсат етуі керек:
- себебін уақытылы орнату мен жинақтаушы зейнетақы қорларымен зейнетақылық заңдардың бұзылуының алдын алу;
- жинақтаушы зейнетақы қорларының бар және пайда болып келе жатқан қиыншылықтарын айқындау;
- кемшіліктер мен бұзушылықтарды жою бойынша адекватты шаралар қолдану.
Техникалық қадағалау екі түрлі әдіспен іске асырылады:
- дистанционды, жинақтаушы зейнетақы қорларының есеп берулерін әрдайым зерттеу жолымен;
- инспекционды, орындардағы іс-әрекеттерді тексеру жолымен.
Жинақтаушы зейнетақы қорларының іс-әрекеті лицензияланған әрекеттерге жатқызылады. Жинақтаушы зейнетақы қорларын лицензиялау зейнетақылық төлемдерді іске асыру мен зейнетақылық салымдарды тарту бойынша әрекеттерін мемлекеттік қадағалау мен реттеу мақсатында болады. Жинақтаушы зейнетақы қорларының іс-әрекетін лицензиялау 1995ж. 1 ақпанына №2200 “Лицензиялау туралы” ҚР-ң заңымен және сәйкес нормативті-құқықтық актілермен реттеледі.
Дистанционды бақылау жинақтаушы зейнетақы қорларының ай сайынғы, квартал сайынғы және жыл сайынғы есеп беруіне негізделеді. Жинақтаушы зейнетақы қорларының есеп берулер жүйесінің негізін қаржылық есеп беру формасында берілген бухгалтерлік ақпарат құрайды:
- өз қаражаттарына бухгалтерлік баланс;
- қаржылық-шаруашылық іс-әрекеттерінінің нәтижесі туралы есеп беру;
- өз қаражаттары бойынша ақша қозғалысы туралы есеп беру;
- айналыстан тыс активтердің қозғалысы туралы есеп беру;
- өз капиталының қозғалысы туралы есеп беру;
- зейнетақылық жинақтаулар қозғалысы туралы есеп беру;
- жекеменшік зейнетақы активтері туралы есеп беру;
- жекеменшік активтердің өзгерістері туралы есеп беру.
- Іс жүргізу
- Автоматтандыру, Техника
- Алғашқы әскери дайындық
- Астрономия
- Ауыл шаруашылығы
- Банк ісі
- Бизнесті бағалау
- Биология
- Бухгалтерлік іс
- Валеология
- Ветеринария
- География
- Геология, Геофизика, Геодезия
- Дін
- Ет, сүт, шарап өнімдері
- Жалпы тарих
- Жер кадастрі, Жылжымайтын мүлік
- Журналистика
- Информатика
- Кеден ісі
- Маркетинг
- Математика, Геометрия
- Медицина
- Мемлекеттік басқару
- Менеджмент
- Мұнай, Газ
- Мұрағат ісі
- Мәдениеттану
- ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности)
- Педагогика
- Полиграфия
- Психология
- Салық
- Саясаттану
- Сақтандыру
- Сертификаттау, стандарттау
- Социология, Демография
- Спорт
- Статистика
- Тілтану, Филология
- Тарихи тұлғалар
- Тау-кен ісі
- Транспорт
- Туризм
- Физика
- Философия
- Халықаралық қатынастар
- Химия
- Экология, Қоршаған ортаны қорғау
- Экономика
- Экономикалық география
- Электротехника
- Қазақстан тарихы
- Қаржы
- Құрылыс
- Құқық, Криминалистика
- Әдебиет
- Өнер, музыка
- Өнеркәсіп, Өндіріс
Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор #1 болып табылады.

Ақпарат
Қосымша
Email: info@stud.kz