ЖӘНІБЕК ТАРХАН


1 Шақшақ Жәнібек
2 Жәнібек Тархан басқарған қалың қол
Торғай өлкесін атам заманнан қазақтың іргелі тайпалары қыпшақтар, тоқал арғындар, ішінара алшынның кейбір тайпалары мекендейді. Шежіре бойынша, Арғын бабамыздың тоқалынан тарайтын Аманжолдан Әйдерке мен Шақшақ туады. Шақшақтан: Бақай, Көшей Түзей, Ақназар, Есназар, Томай; Әйдеркеден — Өтей, Шымболат, Мерген, Баян, Өмірзақ өрбиді. Шақшақтың қалмақ әйелінен туған Көшейдің алты ұлы болған. Олар: Үмбетей, Аю, Қожамбет, Қошқар, Қарабас, Тіней болып алты Қошқар аталады. Аюдың үш ұлы Есенбай, Елібай, Ңұржан, кейін Аққозы, Қарақозы болып екіге бөлінеді.
Міне, Қошқардан Тінібек, Тұрлығұл және біз әңгіме еткелі отырған Жәнібек туады. Қазақ халқының тарихына, мәдениеті мен әдебиетіне үлкен үлес қосқан Жәнібектен кіндіктеген ұрпақ жайлы белгілі журналист, марқұм Әбдірашид Бектемісов шежіре жазып кеткен.
Жәнібектің ұлы бабасы Шақшақ та асқан батыр болған, Ол жайлы Нұрқан ақын кезіңде:
Сайраған Сарыарқаның бұлбұлымын,
Торғайдың топтан озған дүлділімін,
Атамыз алатайлы батыр Шақшақ
Сом алтын бәйбішенің кенже ұлымын.

Еділдең атам Шақшақ есіп өткен,
Жайықтың жалпақ суын кешіп өткен.
Қисыннан қисын тауып қарсыласса,
Егескен жаудың басын кесіп өткен, - деп жырлайды.
1. Шақшақ Жәнібек. Алматы, 1994
2. Қазақстан энциклопедиясы. 3-том. Алматы

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі:  Материал
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге
Таңдаулыға:   
Тегін:  Антиплагиат

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Торғай өлкесін атам заманнан қазақтың іргелі тайпалары қыпшақтар, тоқал
арғындар, ішінара алшынның кейбір тайпалары мекендейді. Шежіре бойынша,
Арғын бабамыздың тоқалынан тарайтын Аманжолдан Әйдерке мен Шақшақ туады.
Шақшақтан: Бақай, Көшей Түзей, Ақназар, Есназар, Томай; Әйдеркеден — Өтей,
Шымболат, Мерген, Баян, Өмірзақ өрбиді. Шақшақтың қалмақ әйелінен туған
Көшейдің алты ұлы болған. Олар: Үмбетей, Аю, Қожамбет, Қошқар, Қарабас,
Тіней болып алты Қошқар аталады. Аюдың үш ұлы Есенбай, Елібай, Ңұржан,
кейін Аққозы, Қарақозы болып екіге бөлінеді.
Міне, Қошқардан Тінібек, Тұрлығұл және біз әңгіме еткелі отырған
Жәнібек туады. Қазақ халқының тарихына, мәдениеті мен әдебиетіне үлкен үлес
қосқан Жәнібектен кіндіктеген ұрпақ жайлы белгілі журналист, марқұм
Әбдірашид Бектемісов шежіре жазып кеткен.
Жәнібектің ұлы бабасы Шақшақ та асқан батыр болған, Ол жайлы Нұрқан
ақын кезіңде:
Сайраған Сарыарқаның бұлбұлымын,
Торғайдың топтан озған дүлділімін,
Атамыз алатайлы батыр Шақшақ
Сом алтын бәйбішенің кенже ұлымын.

Еділдең атам Шақшақ есіп өткен,
Жайықтың жалпақ суын кешіп өткен.
Қисыннан қисын тауып қарсыласса,
Егескен жаудың басын кесіп өткен, - деп жырлайды.

ЖӘНІБЕК ТАРХАН Қошқарұлы, Шақшақ Жәнібек (1693 - 1752, Қостанай обл.
Жангелдин ауд. Тосым құмы) — қазақ халқының жоңғар шапқыншылығына қарсы
азаттық куресінің каһарманы. Орта жүз құрамындағы арғын тайпасының момын
руынан шыққан. Атасы Шақшақ Аманжолұлы "Еңсегей бойлы Ер Есім" атанған
атақты Есім хан қол-басшыларының бірі болған. Жәнібек Тархан 1710 ж. он
жеті жасында Тәуке ханның қолымен бірге жауға шауып, жекпе-жекте қалмақтың
бас батырын өлтірген. Абылай ханның тұсында қол бастап, ханның негізгі
кеңесшілерінің бірі болған, ел басқару және мемлекетаралық қатынастарға
белсене араласқан. 1717 жылғы Аягөз маңындағы шайқаста 24 жасында қол
бастап, ерлік көрсеткен. 1723 жылдан бастап Жәнібек Тархан бір жағынан,
Кіші жүз жасақтарына көмектесіп Еділ қалмақтарымен, екінші жағынан,
Бегембай, Қабанбай, Малайсары, Райымбек, Өтеген батырлармен бірге
оңтүстікте жоңғар шапқыншылығына тойтарыс беріп отырды. 1726 ж.
Ордабасыдағы ұйғарымнан кейін құрылып, Сарысу өзенінің Бұланты саласының
бойында жоңғарларға ойсырата соққы берген біріккен қазақ жасағының
құрамында Орта жүз әскерлерінің ең ірі қолын Жәнібек Тархан басқарған. Ел
жадында сақталған аңыз әңгімелер бойынша, Төле бидің түйесін бағып жүрген
Сабалақтың (болашақ Абылай ханның) Ташкентті билеген Уәли сұлтанның баласы
екенін алғаш жария еткен де, Абылай хан тағына отырғанда оған бата берген
де Жәнібек болған. Ол 1740 — 41 ж. жоңғар қоңтайшысының тұтқынындағы
Абылайды құтқарып алуда да ерекше дипломатиялык ше-берлік танытқан. Орынбор
комиссиясының бастығы И.И. Неплюевпен арадағы қатынасын ұтымды пайдаланып,
жоңғар қоңтайшысына арнаулы елшілік шығартқан, бүл іске Әбілмәмбет,
Әбілқайыр хандарды да араласты-рып, ақыры Абылайды басқа адаммен аманатқа
ауыстырып алған. Жәнібек Тархан 1732 ж. жеті мың қолдық жоңғар ескерлері
Орта жүзге шабуыл жа-сағанда қазақ әскерлеріне басшылық еткен. Жәнібек
Тархан бастаған қазақ жасақтары саны жағынан анағұрлым басым басқыншыларға
тойтарыс бере-ді. Бірақ үздіксіз шапқыншылықтан әбден титықтаған Қазақ елі
Ресей патшасынан көмек сұрауға мәжбүр болады. Жәнібек Тарханның қазақ
даласының тұтастығы мен елінің еркіндігі жолындағы ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Малайсары тархан
Ер Жәнібек
Шақшақұлы Жәнібек
Жәнібек батыр
Әз-Жәнібек хан
Шақшақ Жәнібек батырдың өміржолы мен ұрпақтары
Әбу Насыр Мұхаммед ибн Тархан әл-Фараби
Жәнібек батырдың балалық шағы туралы
Қазақ - Жоңғар шапқыншылығындағы Шақшақ Жәнібек батырдың алатын орнын айқындау
Керей және Жәнібек хандардың хандықты құруы
Пәндер
Stud.kz
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рақмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Жабу / Закрыть