Акционерлік қоғам — капиталды орталықтандыру


1 Акционерлік қоғам
2 Акционерлік қоғамның акционерлерінің құқықтары туралы
3 Акционер
Акционерлік қоғам — капиталды орталықтандырудың және ірі кәсіпорындарды ұйымдастырудың негізгі формасы. Акционерлік қоғамдар капиталдың алғашқы қорлану кезеңінде пайда болған. Акционерлік қоғам ашық және жабық болып екі түрге бөлінеді. Егер акциялар тек құрылтайшылар арасында ғана бөлінетін болса, онда жабық акционерлік қоғам болып саналады. Ал ашық акционерлік қоғам акциялары еркін сатылады және сатып алынады. Акционерлік қоғам заңды тұлға болып есептеледі. Оның жарғысында қоғамның мақсаты, капитал мөлшері, іс басқару тәртібі айқындалады.
Акционерлік қоғамда басқарудың ең жоғары органы акционерлердің жалпы жиналысы болып табылады. Ол әдетте жылына бір рет өтеді, ал күнделікті істерге атқарушы орган — басқарма басшылық етеді. Мұның сыртында бақылаушы орган — тексеру комиссиясы сайланады. Акционерлік қоғамның тапқан пайдасы салықтар төлеуге, өндірісті кеңейтуге, резервтерді толықтыруға, жарғылық капиталды өсіруге және дивидендтер төлеуге жұмсалады. Қазақстан Республикасында 1991 жылғы 21 маусымда “Шаруашылық серіктестіктер мен акционерлік қоғамдар туралы” Заң қабылданғаннан кейін Акционерлік қоғамдар құрыла бастады. 1998 жылы олардың саны 3 мыңнан асты.Акционерлік қоғамға қатысушылардың әрқайсысы өзі қосқан капиталдың сомасына сәйкес көлемдегі акцияларға ие болады және тиісті мөлшерде табыс — дивиденд немесе белгіленген пайызалады.
Алайда жекешелендіру шеңберінде құрылған акционерлік қоғамдардың көптеген басқа ерекшеліктері бар. Бұл кәсіпорындар өздерінің түйінді мәселелерінің барлық салмағын акционерлік қоғамға аударған. Акционерлік қоғам түрінде қайта құрылуы жекешелендіру сәтінде оны дамытуға ешқандай қосымша қаражат берген жоқ. Жекешелендірудің мақсаты осындай дамыту үшін болашақта жағдай жасау болатын. Бұл кәсіпорындарға өз қаражатын құюға мемлекеттің енді қайтып мүмкіндігі жоқ еді. Сондықтан ол кәсіпорындарды іс жүзінде жеке меншікке берді. Осыған сәйкес мұндай кәсіпорындардың жай акцияларының көпшілік бөлігі өз уақытында жекешелендіру аукциондарында инвестициялық жекешелендіру купондарына сатылатын, купондарды инвестициялық қорлар халықтан жинайтын. Осылайша, республиканың халқы Инвестициялық жекешелендіру қорлары арқылы осы акциялардың меншік иесіне айналды, бұл қорлар өкінішке орай халықтың күткенін ақтаған жоқ.
1. Биекенов К., Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
2. “Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998ISBN 5-89800-123-9
3. Банк терминдері мен ұғымдарының қазақша-орысша сөздігі. / Ғ. Сейіткасымов, Б. Бейсенғалиев, Ж. Бекболатұлы - Алматы: Экономика, 2006. ISBN 9965-783-20-9

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі:  Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Акционерлік қоғам
Акционерлік қоғам — капиталды орталықтандырудың және ірі кәсіпорындарды
ұйымдастырудың негізгі формасы. Акционерлік қоғамдар капиталдың алғашқы
қорлану кезеңінде пайда болған. Акционерлік қоғам ашық және жабық болып екі
түрге бөлінеді. Егер акциялар тек құрылтайшылар арасында ғана бөлінетін
болса, онда жабық акционерлік қоғам болып саналады. Ал ашық акционерлік
қоғам акциялары еркін сатылады және сатып алынады. Акционерлік қоғам
заңды тұлға болып есептеледі. Оның жарғысында қоғамның мақсаты, капитал
мөлшері, іс басқару тәртібі айқындалады.
Акционерлік қоғамда басқарудың ең жоғары органы акционерлердің жалпы
жиналысы болып табылады. Ол әдетте жылына бір рет өтеді, ал күнделікті
істерге атқарушы орган — басқарма басшылық етеді. Мұның сыртында бақылаушы
орган — тексеру комиссиясы сайланады. Акционерлік қоғамның тапқан пайдасы
салықтар төлеуге, өндірісті кеңейтуге, резервтерді толықтыруға, жарғылық
капиталды өсіруге және дивидендтер төлеуге жұмсалады. Қазақстан
Республикасында 1991 жылғы 21 маусымда “Шаруашылық серіктестіктер мен
акционерлік қоғамдар туралы” Заң қабылданғаннан кейін Акционерлік қоғамдар
құрыла бастады. 1998 жылы олардың саны 3 мыңнан асты.Акционерлік қоғамға
қатысушылардың әрқайсысы өзі қосқан капиталдың сомасына сәйкес көлемдегі
акцияларға ие болады және тиісті мөлшерде табыс — дивиденд немесе
белгіленген пайызалады.
Алайда жекешелендіру шеңберінде құрылған акционерлік қоғамдардың
көптеген басқа ерекшеліктері бар. Бұл кәсіпорындар өздерінің түйінді
мәселелерінің барлық салмағын акционерлік қоғамға аударған. Акционерлік
қоғам түрінде қайта құрылуы жекешелендіру сәтінде оны дамытуға ешқандай
қосымша қаражат берген жоқ. Жекешелендірудің мақсаты осындай дамыту үшін
болашақта жағдай жасау болатын. Бұл кәсіпорындарға өз қаражатын құюға
мемлекеттің енді қайтып мүмкіндігі жоқ еді. Сондықтан ол кәсіпорындарды іс
жүзінде жеке меншікке берді. Осыған сәйкес мұндай кәсіпорындардың жай
акцияларының көпшілік бөлігі өз уақытында жекешелендіру аукциондарында
инвестициялық жекешелендіру купондарына сатылатын, купондарды инвестициялық
қорлар халықтан жинайтын. Осылайша, республиканың халқы Инвестициялық
жекешелендіру қорлары арқылы осы акциялардың меншік иесіне айналды, бұл
қорлар өкінішке орай халықтың күткенін ақтаған жоқ.
Жай акциялардың екінші бөлігі мамандандырылған тендерлерде ақшаға
сатылды. Бірақ акцияларды сатудан түскен қаражат кәсіпорынға емес,
мемлекеттік бюджетке түсті. Жалпы алғанда осылай болуға тиіс те. Егер сіз
өзіңіздің меншігіңіз болып табылатын бір нәрсені сатсаңыз, осы сатудан
түскен қаражатты да өзіңіз аласыз ғой.
Мұндай кәсіпорындардағы артықшылықты акциялар Жарғылық капиталдың 10%-ы
мөлшерінде шығарылып, кәсіпорындардың жұмыскерлерінің арасында жұмыс
істеген өтіліне қарай немесе мүлде дерлік тегін үлестірілетін.
Яғни, жекешелендірудің мақсаты кәсіпорындарға қосымша қаражат тарту
емес, мемлекеттік меншікті қайта үлестіру болатын. Қазіргі кезге дейін
көптеген адамдар жекешелендіру қате өткізілді, себебі кәсіпорындар өздеріне
аяғынан тік тұрып, дамуына мүмкіндік беретін ақшаны сол күйі ала алған жоқ
деп санайды.

Акционерлік қоғамның акционерлерінің құқықтары туралы

Акционерлік қоғамның (бұдан әрі – акционерлік қоғам) акционерлерінің
құқықтары Қазақстан Республикасының Акционерлік қоғамдар туралы Заңымен
(бұдан әрі - Заң) реттеледі.
Жай акция акционерге дауыс беруге ұсынылатын барлық мәселелерді шешу
кезінде акционерлердің жалпы жиналысына қатысуға құқық береді, қоғам таза
кіріс алса, сондай-ақ ол таратылған жағдайда Қазақстан Республикасының
заңнамасымен белгіленген тәртіппен қоғамның жеке меншік мүлкінің бөлігі
болған жағдайда дивиденд алуға құқық береді.
1. Акционер - акцияның меншік иесі болып табылатын тұлға.
Қоғам акционерінің мынадай негізгі құқықтары бар:
- Заңмен және қоғамның Жарғысымен көзделген тәртіппен қоғамды
басқаруға қатысу;
- қоғам акционерлерінің жалпы жиналысына қоғамның Директорлар
кеңесіне (бұдан әрі - Директорлар кеңесі) сайлану үшін кандидатураларды
ұсыну;
- қоғам органдары қабылдаған шешімдерді сот тәртібімен даулау;
- дивидендтер алу;
- қоғам қызметі туралы ақпарат алуға, оның ішінде
акционерлердің жалпы жиналысымен немесе қоғам жарғысымен белгіленген
тәртіппен қоғамның қаржылық есеп беруімен танысу;
- тіркеушінің немесе номиналды ұстаушының бағалы қағаздардың меншік
иесі құқығын растайтын үзінді көшірмені алу;
- қоғамға оның қызметі жөнінде жазбаша сұратулар жіберу және қоғамға
сұрату түскен күннен бастап отыз күн ішінде дәлелді жауаптар алу;
- қоғамның акцияларын немесе басқа бағалы қағаздарын бағалы
қағаздарды орналастыру (сату) туралы шешім қабылдаған қоғамның органы
белгілеген орналастыру (сату) бағасы бойынша ондағы бар акцияларға теңбе-
тең артықшылықпен сатып алу.
Бұл ретте қоғамның жай акцияларын иеленуші акционердің қоғамның жай
акцияларына айырбасталатын жай акцияларды немесе басқа бағалы қағаздарды
артықшылықпен сатып алу құқығы бар, ал қоғамның артықшылықты акцияларын
иеленуші акционер қоғамның артықшылықты акцияларын жеңілдікпен сатып алу
құқығы бар.
Қоғам акционерлерінің бағалы қағаздарды жеңілдікпен сатып алу
құқықтарын іске асыру тәртібін уәкілетті орган белгілейді және ол Қазақстан
Республикасы Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау
агенттігі (бұдан әрі - Агенттік) Басқармасының 2006 жылғы 12-тамыздағы №
151 қаулысымен бекітілген Қоғам акционерлерінің бағалы қағаздарды
артықшылықпен сатып алу құқықтарын іске асыру ережесімен анықталады.
Акционер акцияларды не қоғам акцияларына айырбасталатын өзге бағалы
қағаздарды артықшылықпен сатып алу құқығына сәйкес қоғам акцияларын
орналастыру туралы хабардар еткен күннен бастап отыз күн ішінде оны сатып
алуға өтініш беруге құқылы.
Акционер артықшылықпен сатып алу құқығына сәйкес қоғамның
орналастырылатын бағалы қағаздарын сатып алу үшін қажет акциялар санын
білмеген жағдайда орналастырылатын бағалы қағаздарды басқа акционерлермен
бірге жалпы меншік құқығы бойынша сатып алуға құқылы.
- қоғам таратылған жағдайда жеке меншік мүліктің бөлігіне.
Сонымен қатар акционер құқылы:
- қоғамнан жарғының көшірмесін және Заңмен көзделген қоғамның басқа
құжаттарының көшірмелерінің берілуін талап етуге.
Қоғам одан жарғының көшірмесін талап етілген күннен бастап үш жұмыс
күні ішінде оны беруге міндетті. Өзге құжаттар қоғам жарғысында
белгіленген тәртіппен ұсынылады, сонымен қатар қызметтік, коммерциялық
немесе өзге де заңмен қорғалатын құпияларға шектеулер қоюға жол беріледі.
Қоғам акционерден құжаттар көшірмелерін бергені үшін көшірме жасау
шығыстарынан аспауы тиіс төлемді ұстап қалуға, ал ол жеткізіліп берілуі
қажет жағдайда – жеткізіліп берілгені үшін төлем ақы алуға құқылы;
- акционерлердің жалпы жиналысына қатысуға және қаралып отырған
мәселелер бойынша жеке және өз ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Акционерлік қоғам
Акционерлік қоғам туралы
Акционерлік қоғам туралы зерттеу
Акция және акционерлік қоғам
Акционерлік қоғам қызметі
Акционерлік қоғам түсінігі
Акционерлік қоғам капиталы
Акционерлік қоғам туралы жалпы түсінік
Жаркент акционерлік электр тасымалдау компаниясы акционерлік қоғам
Еншілес ұйым және тәуелді акционерлік қоғам
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.



WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь