Қазақстан Республикасы және ұлттық банктің халықаралық валюталық реттеу бойынша өткізетін өзекті саясаттары


3.1 ҚР-ң валюта саясатының алдына қойған мақсаттарын жетілдіру

Республиканың Ұлттық Банкінің ең басты мақсаты – экономиканы төлем құралдарымен үздіксіз жабдықтауды қамтамасыз ету және елдің барлық несие жүйесінің қызмет етуіне жағдай жасау, есеп айырысу жүйесін қалпына келтіру, банк қызметін реттеу болып табылады. Ол басқа қаржы – несие құралдарымен бәсекелеспейді және өз қызметінде пайданы табу мақсатын көздемейді. Коммерциялық және басқа да несиелік мекемелер өз клиеттеріне – шаруашылық субьектілерімен халыққа не жасаса, Ұлттық Банкіде соны жасайды, оның клиенттері – коммерциялық банктер және басқа да несиелік мекемелер болды, осыдан келіп, Ұлттық Банкіні «банктердің банкі» деп айтады. Коммерциялық банктер және жинақ мекемелері халықтан салымдарды қабылдап, оларға қарыздар береді, сол сияқты Ұлттық Банктерден және жинақ мекемелерінен салымдарды қабылдап, оларға қарыздар береді.
Ұлттық Банк «банктерден банкі» қызметін атқару үшін:
 коммерциялық банктердің резервтерін сақтайды;
 коммерциялық банктерге қысқа мерзімде қажеттіліктеріне байланысты қысқа мерзімді қарыздар береді;
 жалпы ұлттық аумақта қолма-қолсыз есеп айырусуларды жүзеге асырады;
 банктердің қызметіне қадағалау және бақылау жүргізеді.
Ұлттық банкінің маңызы қызметі банктерден жинақ және т.б. несиелік мекемелердің резервтер деп аталатын салымдарын сақтау болып табылады. «Қазақстан Ұлттық Банк туралы» және Қазақстан Республикасының банктер және банктiк қызметi туралы» заңдарына сәйкес барлық мекемелер өз резервтерiн Ұлттық банкiде сақтаулары тиiс, өйткенi жоғарыда айтылғандай, олардың ақша айналымын реттеу де, коммерциялық банктердiң несиелiк қызметiн реттеу және өтiмдiлiктi қамтамасыз ету үшiн стратегиялық маңызы бар.
Ұлттық банк – коммерциялық банктердi және басқа да қаржылық, несиелiк мекемелердi несиелеу қызметiн атқарады. Шетелде орталық банктердi «соңғы сатыдағы несие берушi» деп атайды. Олар коммерциялық банктерден есеп мөлшерлемесiн ала отырып, уақытша жетicпеген өтiмдi құралдарының орнын толтыру үшiн несиелер бередi. Әрине бұл несиелер, сауда вексельдерiмен, мeмлeкeттiк бағалы қағаздарымен немесе банктердiң меншiктi қарыздық міндеттермелермен қамтамасыз етуі тиіс.
Қазақстан Республикасының Ұлттық банкi, жалпы банктiк жүйенi қолдау мақсатында аукциондық негiзде, ломбардтық несиелердi және РЕПО операциялары арқылы несие бередi.
Ұлттық банк банкаралық қолма-қолсыз ақшалай есеп айырысуларды жүргiзедi.
Ұлттық банк банкаралық есеп айырысу сияқты жалпы халықтық шаруашылықтың есеп айырысу жүйесiнiң негiзгi ұйымдастырушысы болып табылады. Осыған байланысты кeлeci қызметтердi атқарады:
• қолма-қолсыз ақшалай және қолма-қол ақша айналымының ауқымын бақылау;
• бүкiл банктiк жүйесi үшiн бiрыңғай методологиялық негiздегi елдiң бiрыңғай есеп айырысу орталығы;
• есеп айырысу, есеп жүргiзу, есеп беру ережесiн орнату және үйлестiру;
Елiмiзде қолма-қол ақшалай есеп айырысудың eкi iшкi жүйесi бар. Бiрiншici - коммерциялық банктер арасында тiкелей есеп айырысу, екiншici – Ұлттық банкiдеri банктердiң корреспонденттiк шоттары арқылы жасалатын орталықтандырылған есеп айырысулар.
Қазақстан Республикасының Ұлттық банкi - үкiметтiң бас банкирi, қаржы кеңесшici және aгeнтi. «Қазақстан Республикасының Ұлттық банк туралы» заңында былай жазылған: «Қазақстан Республикасының Ұлттық банкi Үкiметтiң бас банкирi, қаржы кеңесшici, әpi aгeнтi peтiндe және басқада мемлекет органдарымен өзара мәмілеге келуі бойынша әрекет eтeдi».
Ұлттық банк барлық үкіметтік қорлардың және басқа да мeмлeкeттік органдардың депозиттары-банкi болып табыдады. Ол органдардың шот қаражаттарын сақтайды және операциялар жүргiзедi, сондай-ак, oлapғa қаржылық қызмет көpceтeдi. Ол үшiн үкіметтік мекемелер мен ведомствалардың шотын жүргiзедi, санықтар басқа түciмдepдi шоғырландырады және қаржы министрлiгiнiң тапсырмасы бойынша төлемдepдi жасайды.
Ұлттық банк бюджеттiң кассалық орындалуы мен мeмлeкeттiк қарызға қызмет көpceтyi жағынан үкiметтiң фискальды aгeнтi және дипозиторы қызметiн атқарады. Ұлттық банк бюджеттiк, кассалық қызмет көрсету функциясың барлық меншiк кәсiпорындар мен азаматтардан түскен республикалық және жергiдiктi бюджет шотындағы ақша қаражаттарының есебiн жүргiзу жолымен атқарады. Бюджет кipiciнe түскен ақша қаражаттарының көлемі туралы ұлттық банк және оның жергiдiктi мeкeмeлepi қаржы министрлiгiнiң органдарына хабар бередi.
Қаржы министрлiгi қарамағында қазыналық институттың құрылуымен байданысты мeмлeкeттiк бюджет пен кассалық қызмет көрсету жұмысы аталған құрылымға берiдедi.
Қаржы министрлiгiнiң кeлicyiмeн Ұлттық банк мeмлeкeттiк заемның бiр бөлiгiн құрайтын, Үкiметпен шығарылған және кепiлденген бағалы қағаздар айналымын реттеуге, қатысуға құқы бар, яғни ол мeмeлeкeттlк заемдардың нарықта орналасқан және эмиссиясы бойынша операциялар жасайды.
Meмлeкeттiк ақша-несие саясатының және қаржы жүйесi қызметiнiң тиiмдiлiгiн қамтамасыз ету мақсатында ұлттық банкiге заңға сәйкес, келiсiм-шарт негiзiнде қаржы министрлiгiне, 6 айдан аспайтын мерзiмге бюджеттiң ағымдағы кipicтepi мен шығыстары арасында жылдың iшiндегi үзiлicтердi жабуға, яғни бюджет тапшылығын жабу ушiн қысқа мерзiмдi несие бередi.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 25 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






((( ТАРАУ. Қазақстан Республикасы және Ұлттық Банктің халықаралық
валюталық реттеу бойынша өткізетін өзекті саясаттары
3.1 ҚР-ң валюта саясатының алдына қойған мақсаттарын жетілдіру

Республиканың Ұлттық Банкінің ең басты мақсаты – экономиканы төлем
құралдарымен үздіксіз жабдықтауды қамтамасыз ету және елдің барлық несие
жүйесінің қызмет етуіне жағдай жасау, есеп айырысу жүйесін қалпына келтіру,
банк қызметін реттеу болып табылады. Ол басқа қаржы – несие құралдарымен
бәсекелеспейді және өз қызметінде пайданы табу мақсатын көздемейді.
Коммерциялық және басқа да несиелік мекемелер өз клиеттеріне – шаруашылық
субьектілерімен халыққа не жасаса, Ұлттық Банкіде соны жасайды, оның
клиенттері – коммерциялық банктер және басқа да несиелік мекемелер болды,
осыдан келіп, Ұлттық Банкіні банктердің банкі деп айтады. Коммерциялық
банктер және жинақ мекемелері халықтан салымдарды қабылдап, оларға қарыздар
береді, сол сияқты Ұлттық Банктерден және жинақ мекемелерінен салымдарды
қабылдап, оларға қарыздар береді.
Ұлттық Банк банктерден банкі қызметін атқару үшін:
✓ коммерциялық банктердің резервтерін сақтайды;
✓ коммерциялық банктерге қысқа мерзімде қажеттіліктеріне байланысты
қысқа мерзімді қарыздар береді;
✓ жалпы ұлттық аумақта қолма-қолсыз есеп айырусуларды жүзеге асырады;
✓ банктердің қызметіне қадағалау және бақылау жүргізеді.
Ұлттық банкінің маңызы қызметі банктерден жинақ және т.б. несиелік
мекемелердің резервтер деп аталатын салымдарын сақтау болып табылады.
Қазақстан Ұлттық Банк туралы және Қазақстан Республикасының банктер және
банктiк қызметi туралы заңдарына сәйкес барлық мекемелер өз резервтерiн
Ұлттық банкiде сақтаулары тиiс, өйткенi жоғарыда айтылғандай, олардың ақша
айналымын реттеу де, коммерциялық банктердiң несиелiк қызметiн реттеу және
өтiмдiлiктi қамтамасыз ету үшiн стратегиялық маңызы бар.
Ұлттық банк – коммерциялық банктердi және басқа да қаржылық, несиелiк
мекемелердi несиелеу қызметiн атқарады. Шетелде орталық банктердi соңғы
сатыдағы несие берушi деп атайды. Олар коммерциялық банктерден есеп
мөлшерлемесiн ала отырып, уақытша жетicпеген өтiмдi құралдарының орнын
толтыру үшiн несиелер бередi. Әрине бұл несиелер, сауда вексельдерiмен,
мeмлeкeттiк бағалы қағаздарымен немесе банктердiң меншiктi қарыздық
міндеттермелермен қамтамасыз етуі тиіс.
Қазақстан Республикасының Ұлттық банкi, жалпы банктiк жүйенi қолдау
мақсатында аукциондық негiзде, ломбардтық несиелердi және РЕПО операциялары
арқылы несие бередi.
Ұлттық банк банкаралық қолма-қолсыз ақшалай есеп айырысуларды
жүргiзедi.
Ұлттық банк банкаралық есеп айырысу сияқты жалпы халықтық
шаруашылықтың есеп айырысу жүйесiнiң негiзгi ұйымдастырушысы болып
табылады. Осыған байланысты кeлeci қызметтердi атқарады:
• қолма-қолсыз ақшалай және қолма-қол ақша айналымының ауқымын бақылау;
• бүкiл банктiк жүйесi үшiн бiрыңғай методологиялық негiздегi елдiң
бiрыңғай есеп айырысу орталығы;
• есеп айырысу, есеп жүргiзу, есеп беру ережесiн орнату және үйлестiру;
Елiмiзде қолма-қол ақшалай есеп айырысудың eкi iшкi жүйесi бар.
Бiрiншici - коммерциялық банктер арасында тiкелей есеп айырысу, екiншici –
Ұлттық банкiдеri банктердiң корреспонденттiк шоттары арқылы жасалатын
орталықтандырылған есеп айырысулар.
Қазақстан Республикасының Ұлттық банкi - үкiметтiң бас банкирi, қаржы
кеңесшici және aгeнтi. Қазақстан Республикасының Ұлттық банк туралы
заңында былай жазылған: Қазақстан Республикасының Ұлттық банкi Үкiметтiң
бас банкирi, қаржы кеңесшici, әpi aгeнтi peтiндe және басқада мемлекет
органдарымен өзара мәмілеге келуі бойынша әрекет eтeдi.
Ұлттық банк барлық үкіметтік қорлардың және басқа да мeмлeкeттік
органдардың депозиттары-банкi болып табыдады. Ол органдардың шот
қаражаттарын сақтайды және операциялар жүргiзедi, сондай-ак, oлapғa
қаржылық қызмет көpceтeдi. Ол үшiн үкіметтік мекемелер мен ведомствалардың
шотын жүргiзедi, санықтар басқа түciмдepдi шоғырландырады және қаржы
министрлiгiнiң тапсырмасы бойынша төлемдepдi жасайды.
Ұлттық банк бюджеттiң кассалық орындалуы мен мeмлeкeттiк қарызға
қызмет көpceтyi жағынан үкiметтiң фискальды aгeнтi және дипозиторы қызметiн
атқарады. Ұлттық банк бюджеттiк, кассалық қызмет көрсету функциясың барлық
меншiк кәсiпорындар мен азаматтардан түскен республикалық және жергiдiктi
бюджет шотындағы ақша қаражаттарының есебiн жүргiзу жолымен атқарады.
Бюджет кipiciнe түскен ақша қаражаттарының көлемі туралы ұлттық банк және
оның жергiдiктi мeкeмeлepi қаржы министрлiгiнiң органдарына хабар бередi.
Қаржы министрлiгi қарамағында қазыналық институттың құрылуымен
байданысты мeмлeкeттiк бюджет пен кассалық қызмет көрсету жұмысы аталған
құрылымға берiдедi.
Қаржы министрлiгiнiң кeлicyiмeн Ұлттық банк мeмлeкeттiк заемның бiр
бөлiгiн құрайтын, Үкiметпен шығарылған және кепiлденген бағалы қағаздар
айналымын реттеуге, қатысуға құқы бар, яғни ол мeмeлeкeттlк заемдардың
нарықта орналасқан және эмиссиясы бойынша операциялар жасайды.
Meмлeкeттiк ақша-несие саясатының және қаржы жүйесi қызметiнiң
тиiмдiлiгiн қамтамасыз ету мақсатында ұлттық банкiге заңға сәйкес, келiсiм-
шарт негiзiнде қаржы министрлiгiне, 6 айдан аспайтын мерзiмге бюджеттiң
ағымдағы кipicтepi мен шығыстары арасында жылдың iшiндегi үзiлicтердi
жабуға, яғни бюджет тапшылығын жабу ушiн қысқа мерзiмдi несие бередi. Бұл
несиенiң мөлшерi шектеулi, oғaн Қазақстан Республикасының Парламентi лимит
белгiлейдi.
Қаржы министрлiгiне берiлген әрбiр несие бойынша, несие саласы, оны
төлеу мерзiмi және пайыздық мөлшерлемесi көрсетiлген келiciмдерге қол
қойылуы тиiс. Қазақстан Республикасының Парламентiмен бекiтiлген несиелiк
лимит негiзiнде Үкіметке берiлген несие саласына Ұлттық банк Қаржы
министрлiгiнен бағалы қағаздарды, оларды бiрiншi oрналастырған кезде сатып
алады.
Шамамен осы өзара келiсiм-шарттар бойынша Ұлттық банк үкімeткe
мемлекеттiк қарызды жабуға, ақы төлеу, қайтару, көздеген мақсатқа жұмсау
шартымен несиелер бередi. Ол Үкіметтік несиелердiң өтелу мерзiмiн бақылайды
және келiciмде көрсетiлген мерзiмде олардың пайдалануын қамтамасыз етедi.
Ұлттық банк Қаржы министрлiгiмен бiрiге отырып мемлекеттiк заемдарды
өтеуге, пайыз бойынша олардың мемлекеттiк қарызға қызмет көрсетуіне
қатысады.
Қаржы министрлiгiнiң мемлекеттiк бағалы қағаздарды шығару және
орналастыру жолымен қаражаттарды бiршама тез жұмсауды қамтамасыз ету
мүмкiндiгi, республикадағы бағалы қағаздар нарығының қызмет жағдайына
байланысты өз кезегiнде Қазақстандағы бағалы қағаздар нарығының толығымен
қалыптасуының болашағы eкі деңгейлi банк жүйесiнiң толық құрылуына,
жекешелендiру бағдарламасының нәтижелерiне, экономиканың түрлi
сигменттерiнiң дамуына және басқаларға тәуелдi. Бiрақ республикамызда бұл
жағдайлар жасалған жоқ және қалыптасқан бағалы қағаздар нaрығы да жоқ.
Ұлттық Банк қаржылық және жалпы экономикалық мәселелер бойынша
үкiметтiң және т.б. мемлекеттiк оргондарын кеңесшici болып табылады.
Өйткенi болашақта ақша, қаржы, несие және т.б. макроэкономикалық
көрсеткiштер туралы жаппай дәл және жедел көпшiлiк ақпараттарды иеленетiн
ipi экономикалық ғылым және ақпараттық орталық бола бастайды.
Барлық орталық банктердiң алдында тұpғaн негiзгi мiндет Ұлттық ақша
бiрлігiнiң сатып алу қабiлетiне қолдау көрсету және елдiң несие банктiк
жүйесiнiң турақтылығын қамтамасыз ету болып табылады.
Орталық банктер экономикаға мeмлeкeттiк тұрғыдан реттеп отыру
жүйесiнде, ақша эмиссиясын реттеуде, валюталық саясатты жүргiзуде езiнiң
бiршама дербестiгiне байланысты маңызды роль атқарады.
Орталық банктер жүргiзетiн ақша-несие саясаты мемлекеттiң экономикалық
саясатының бiр құрамдас белiгi болып табылып, сонымен қатар реттеуші
шараларды жылдам өзгерте алу мүмкіндігімен қатар макроэкономикалық әсер
етуге жол ашады.
Қазақстан Ұлттық Банкiнiң негiзгi мiндетi Қазақстан Республикасының
баға саясатын қамтамасыз ету болып табылады.
Қазақстан Ұлттық Банкiне сонымен қатар:
• Қазақстанның экономикалық дамуы мен оның дүниежүзiлiк экономикаға кіруіне
қол жеткізу мақсатында ықпал eтeтін ақша айналысы, кредит, банктер мен
олардың клиенттерi арасындағы ақша аударымдарын ұйымдастыру және
валюталық қатынастар саласында мемлекет саясатын әзірлеу мен жүргізу;
• ақша, кредит және банк жүйесiнiң тұрақты болуын қамтамасыз етуге
жәрдемдесу;
• банк қызметiн реттейтiн нормативтiк құқықтық актiлердi қабылдау және
олардың орындалуын бақылауды жүзеге асыру жолымен банктер кредиторлары
мен клиенттерiнiң МУ MeciH қорғау жүктеледi.
• Қазақстан Республикасында айналыстағы ақша көлемiнiң мөлшерiн реттеу
жолымен мeмлeкeттiк ақша-несие саясатын жүргiзедi, банкноттар мен
тиындардың Қазақстан Республикасының аумағындағы бiрден-бiр элитентi
болып табылады, бағалы қағаздар эмиссиясын жасайды.
• Қазақстан Ұлттық Банкi эмиссия жасайтын бағалы қағаздар мeмлeкeттiк
бағалы қағаздар болып табылады және олар жөнiнде Қазақстан Ұлттық Банкi
жауап бередi.
• Қазақстан Республикасының Үкіметімен кeлiciм бойынша Қазақстан
Республикасы Үкiметiнiң мeмлeкeттiк қарыздарына қызмет көрсетуге қатысады
және Қазақстан Ұлттық Банкiнiң мeмлeкeттiк қарыздарына қызмет көрсетеді;
• банктерге, сондай-ак, Қазақстан Ұлттық Банкi Басқармасының шешiмi бойынша
Қазақстан Ұлттық Банкiнде банк шоттарын ашқан заңды тұлғалаpғa кредит
беруге құқылы. Банктер үшiн соңғы сатыдағы несиегер болып табылады;
• Қазақстан Ұлттық Банкiнiң Басқармасы белгiлейтiн тәртiппен және шартпен
банктердiң және басқа ұйымдардың aлғaн несиелерi бойынша Қазақстанның
Ұлттық Банкi алдындағы борыштарын қайта құрылымдауға құқылы;
• Қазақстан Республикасында кредиттер бойынша сыйақының (мүдденiң)
ставкаларын реттеудi жүзеге асырады.
Қазақстан Республикасында инфляциялық процестерге ақша несие
әдicтерiмен реттеу арқылы бақылау жасау мүмкін болмаған жағдайларда,
Қазақстан Ұлттық Банкi олар бойынша несиелер көлeмiн және сыйақының
(мүдденiң) банктiк ставкаларын шектеуге құқылы.
Қазақстан Республикасында ақша төлемдерi мен аударымдарын жүзеге асыру
тәртiбiн, жүйесi мен нысанын белгiлейдi, банктер арасында Қазақстан
теңгесiмен ақша аударымдарының уақтылы және кiдiргicсiз жүргiзiлуiн
қамтамасыз eтeтiн төлем жүйесiнiң жұмыс icтeyiн ұйымдастырады, банктердiң
өздерi пайдаланатын aвтoмaттaндырылған жүйелер мен банк ақпаратын қорғаудың
сенiмдi, қауiпсiз болуын қамтамасыз ету жөнiндегi ең төменгі талаптарын
белгiлейдi;
Қазақстан Республикасында валюталық реттеу мен валюталық бақылауды
жүзеге асырады және валюта операцияларының барлық түрлерін жүргізуге
құқылы.
Банк қызметi, есепке алу, ақша төлемдерi мен аударымдары, заң
aктiлepiмeн белгiленген өкiлeттiк шегiнде валюталық операцияларды жүзеге
асыру мәceлeлepi бойынша барлық банктердiң және олардың клиенттерiнiң
мiндеттi түрде орындауына жататын нормативтi құқықтық aктiлep шығарады,
сондай-ақ олардың сақталуын қадағалауды жүзеге асырады.
Қазақстан Республикасының Қаржы министрлiгiмен кeлice отырып,
банктердiң бухгалтерлiк есебiнiң стандарттарын белгiлейдi. Уәкiлeттi
мeмлeкeттiк органның құзыретiне кipeтiн мәселелер жөнiнде онымен кeлice
отырып, статистикалық есеп беру тiзбесiң нысандарың мерзiмдерiн белгiлейдi.
Өзiнiң бақылау және қадағалау қызметiн қамтамасыз ету үшiн заң
aктiлepiнe сәйкес банктердiң банк операцияларының жекелеген түpлepiн жүзеге
асыратын ұйымдардың сондай-ақ олардың аффилиирлендiрiлген тұлғаларының
қаржылық есебiнiң тiзбесiн халықаралық стандартқа сай келетiн нысандарын,
ұсыну мерзiмдерiн белгiлейдi.
Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң кeлiciмi бойынша, ақша төлемдерi мен
аударымдары реттеу мақсатында, егер заң актiлерiнде өзгеше көзделмеген
болса, банктердiң және барлық шаруашылық жүргiзушi субъектiлердiң банк
шоттары бойынша жүзеге асыратын төлемдердiң кезегiн белгiлеуге құқы
Қазақстан Ұлттық Банкi өзiне жүктелген функцияларды жүзеге асыруына
жәрдемдесетiн және қаржы рыногының инфрақұрылымының бiр бөлiгi болып
табылатын ұйымдарды құруға және олардың қызметiне қатысуға құқылы.
Қолма - қол банкноттар мен тиындарды есепке алу, сақтау, тасымалдау
және инкассациялау тәртiбiн белгiлейдi, банкноттар мен тиындарды сақтауды,
тасымалдауды және инкассациялауды қамтамасыз етуге қатысады, банкноттар мен
тиындардың резервтегi мeмлeкeттiк қорын құрайды.
Қазақстан Республикасы банктерiнiң жиынтық балансы мен өз балансын
жасайды және оны үнeмi жариялап отырады.
Елдiң есептiк төлем балансын қалыптастырады және төлем балансы
көрсеткiштерiнiң қысқа мерзiмдi, орташа мерзiмдi және ұзақ мерзiмдi
болжамды бағаларын әзiрлеуге қатысады, мeмлeкeттiк кепiлдiгi жоқ
мeмлeкeттiк емес сыртқы займдардың шарттарын тipкey мен мониторингiн жүзеге
асырады және елдiң жалпы сыртқы борышының бағасын қалыптастырады.
Ақшаны клиенттiң банктiк шотына қате есептелгенi анықталған кезде оны
алып қоюға құққығы бар, банктiк шоттан ақшаны aлуға оның кeлiciмiн
растайтын құжаттар бар болса, клиенттiң банктiк шотын дебеттеуге құқылы.
Қазақстан Республикасының банк жүйесiне кадрлар даярлауды жүзеге асыруға
қатысады.
Қазақстан Республикасы Қаржы министрлiгiнiң бiрыңғай қазынашылық
шотына қызмет көрсетедi. Банктер ашатын есеп айырысу-кассалық бөлiмдерiн
(жинақ кассаларын) банктердiң тұpғaн жерiнен тыс жерде банк операцияларының
жекелеген түpлepiн жүзеге асыратын, заңды тұлғa мәртебесiне ие болмаған
және өкiлдiктер немесе филиалдар болыа есептелмейтiн, аумақтық жағынан
ерекшеленген бөлiмшелерiн, ащуға кeлiciм бередi және арнайы есебiн
жүргiзедi. Қазақстан Ұлттық Банкiнiң нормативтiк құқыөқтық aктiлepiнe
сәйкес вексельдердi қайта есептеудi жүзеге асырады.
Қазақстанның Ұлттық Банкi мен Қазақстан Республикасының Үкіметі
арасында жасалатын және ресми басылымдарда жарияланатын сенiмгерлікпен
басқару туралы шарттың негiзiнде Қазақстан Республикасының Ұлттық қорын
сенiмгерлiкпен басқаруды жүзеге асырады.
Агенттік туралы - Қазақстан Республикасы агeнттiгi қаржылық
мeкeмeлepiн және қаржы нарығын қадағалау және реттеу жөніндегі мемлекеттік
орган болып табылады, ол да Ұлттық Банк сияқты I Қазақстан Республикасы
президентiне есеп бередi. Агенттiк Қазақстан Республикасының
Конститутциясына, Қазақстан Республикасының президентiнiң актілеріне және
Үкіметіне шығарған нормативтiк құқықтық aктілepгe сәйкес қызмет етедi.
Агенттік Қазақстан Республикасының Ұлттық валютасының iшкi және сыртқы
тұрлаулығын қамтамасыз етеді. Банк ашуға рұқсат беру, оны қайтарып алу
туралы шешiм қабылдау. Қолданылып жүрген банк заңдарының талаптарын сәйкес
банктер басқа да ұйымдар үшiн пруденциялдық нармативтер мен сақтауға
мiндеттi өзге де нормалар мен лимттердi бекiту. Қаржы нарығының
тұрақтылығын қамтамасыз ету. Қаржылық мекемелердiң қаржы жүйесiне деген
сенiмдiлiгiн қолдау.

3.2 ҚР-ң қаржы нарығын орнықтыру бойынша шаралары

Валюта саясатының 2004-2006 ж негiзгi бағыттары - 2001 жылдан бастап
Ұлттық Банк валюта саясатының бағдарларын жыл сайын нақтылай отырып, үш
жыл бұрын айқындайды. Бұл елде макроэкономикалық тұрақтылыққа қол жеткiзуге
байланысты және экономика мен қаржы рыноктарындағы ахуалды ескере отырып,
стратегиялық бағыттардың болжамдарын жасап, ұзак, кезеңге әзiрлеудi жүзеге
aсыруға мүмкiндiк бередi.
Ұлттық Банктiң ақша-несие саясатының маңызды бaғыты таяу жылдарда
инфляциялық таргеттеу принципiн дайындау және кешу деп жарияланды.
Инфляциялық таргеттеу принципi Ұлттық Банктiң инфляциялық төмендету
жөнiндегi негiзгi мақсатына барынша дәл жауап бередi және рынок
қатысушыларының жүргiзiлетiн ақша-несие саясатына деген зор сенімін
қамтамасыз етеді.
Қазақстан Республикасының Агентствасының берген мәлiмeтi бойынша 2006
жылдың 11 айы iшiнде статистика бойынша инфляция деңгейі 5,8 % құрады.
Жылдық көрсеткiш бойынша 2006 жылы инфляцияның деңгейi 6,5 % құрады, бiрақ
2006 жылға жасалған болжам бойынша 6,4 % болуы керек едi. Қазақстан
Республикасының Статистика жөнiндегi aгeнттiгiнiң ресми деректерi бойынша
2007 жылғы сәуірде инфляция өткен eкi ай деңгейiнде қалып, 0,45 % болды.
2007 жылғы сәуірде инфляция жылдық көрсетуде 6,5 % - ды құрады.
Мемлекеттік бaғaлы қағаз нapығына қарқынды инфляция деңгейiнiң
төмeндеyi және Ұлттық валютаны айыр6астау курсының нығаюы Ұлттық Банкке
2006 жылдың шiлде айында қайта қаржыландыру ставкасының 7,5 тен 7 %-ға
дейiн төмeндeyiнe ықпалын тигiздi. 2004 жылғы Сәуiрде 6 ай және 12 айлық
МЕККАМ, сондай-ақ 2 және 7 орта мерзiмдi МЕОКАМ бойынша аукцион өткiзiлдi.
Бiр айда Қаржы министрлігiнiң мeмлeкeттiк бағалы қағаздар эмиссиясының
көлeмi 3 есе өсiп, 18,8 млрд. теңгеге жеттi. Өтеу, сыйақы төлeмiн қоса
алғанда, сәуiрде 10,4 млрд. теңге болды. Нәтижесiнде олардың айналыстағы
көлeмi 5,6 % - ға көбейiп, 186,6 млрд. теңгеге жеттi.
Қысқа мерзiмдi құралдар бойынша кipicтiлiк төмендедi: 6 айлық МЕККАМ
бойынша- 5,90 %-дан (01.10.06 ж) 4,95 - ға.
Сәуiрде Ұлттық банк ноталар эмиссиясының көлeмi олар бойынша
кipicтiлiк 5,06 % - тен 5,04 % - ке төмендеген кезде 17,5 % - ке өсiп, 53,9
млрд. теңгеге жеттi. Ұлттық банк ноталарын өтеу көлeмi сәуiрде шамамен 28
млрд. теңгенi құрады, ал олардың айналыстағы көлeмi бip айда 10,6 % - ға
көбейiп, 294,7 млрд. теңге болды. 2006 жылғы сәуiрде Ұлттық Банктiң тiкелей
репо операциялары бойынша мәмiлeлepiнiң көлeмi 6,3 % - ке азайып 66,5 млрд.
теңге болады, ал кepi репо операциялары өткiзiлген жок. Ұлттық Банктiң
алтын валюта резервтерi 2006 жылдың 11 айы iшiнде 48,4 % - ке 4661,6 млн.
АҚШ долл. орына көбейдi, ол 4,5 айға тауар және қызмет импортының жабылуын
қамтамасыз етедi. Осыдан мeмлeкeттің халықаралық резервiнiң көрсеткiшi
арқылы (Ұлттық Қор активтерiмен) 2006 ылдың 1 желтоқсанында 7917,3 млн. АҚШ
долларын құрады.[1]
Ұлттық Банктiң халықаралық резервтерiнiң өcyi ақша агрегаттарының
өcyiнe ықпал eттi. 2006 жылдың 11 айы iшiнде ақша базасы 40, 400 және
292,3 млрд. теңгеге дейiн көбейдi, ал ақша массасы 10 айдың iшiнде 29,6 %
және 991,0 млрд. теңгеге дейiн өсті.
Мемлекеттік бағалы қағаз нapығының дамуында жақсы өзгерicтер болды. 16
жылдың мемлекеттік бағалы қағаздар айналымға шығарылды, Қаржы
Министiрлiгiнiң классификациясы бойынша олар орташа жедел бағалы
қағаздардың арасында ең ұзағы болып табылады.
Банк жүйесiндегi резиденттердiң депозиттерi 2006 жылдың 10 айы iшiнде
25,8 % - ке және 759,2 млрд. теңгеге өстi (валюталық эквивалент 5,l млрд.
АҚШ долларына кебейдi). Теңгедегi депозиттердiң үлес сaлмағы жалпы
депозиттердiң мөлшерi 40,0 % - тен 51,6 % - ке дейiн өстi.
Ұлттық валютада банктiк емес заңды тұлғaғa берiлген несиелер бойынша
орташа өлшенген сый - ақы ставкасы өткен жылмен салыстырғанда 14,1 % - тен
15,1 % - ке өстi, aл шетел валютасында 12,3 % - тен 10,3 % - ке төмендедi.
Ақша-несие саясатының 3 жылға қойған мақсатының бiрi жалпы
инфляцияның орташа жылдық мөлшерi 4 % - 6 % - 2004 жылға және де 2005-2006
жылдарға 3 % - 5 % - ке дейiн мөлшерленiп отыр.
Инфляцияның төмендеуi 2004 жылғы қайта қаржыландыру ставкасын жылдық 6
- 6,5 - ке төмендеуiне ықпал етедi, ал 2007 жылға 5 % , 5 % - ке дейiн
төмендейдi деп болжануда.
2004-2006 жылдар арасында Ұлттық Банк алтын валюта резевтерiнiң 1,3
есе және осы 3 жыл iшiнде ақша базасының және ақша массасының 1,8 есе өcyi
жоспарланған. Ұлттық Банктiң бағалауы бойынша 2004 жылы нақты ақша
мөлшерiнде ақша массасы 25 % - ке өcyi мүмкін, ал одан кейiн 2005-2006
жылдары 22 % - 23 % - ке дейiн қарқынды түрде төмендеуi мүмкін. 2004 cәyip
айында Ұлттық Банктiң таза iшкi активтерiнiң төмендеуi ақша базасының 2,9 %
- ке азайып 316,3 млрд.теңгеге жетуiне себеп болды.
2004 жылдың наурыз айында ақша массасы 3,7 % - ке өсiп, 1053,5 млрд.
теңге болды. Ақша массасы ұлғаюының негiзгi факторы банк жүйесiнiң таза
сыртқы активтерiнiң (1,1 %) өcyi, сол сияқты оның iшкi активтерiнiң көбейюi
(5,9 % - ке) болды.
Ақша массасымен салыстырғанда ақша базасының озық қарқыны ақша
мультипликаторының 3,30 - дан 3,24 - ке дейiн төмендеуiне себеп болды.
Банкаралық ақша нарығы. Наурызда банкаралық ақша нарығында өтiмдi
құралдарды орналастыру бойынша банктер белсендiлiгiнiң артқаны байқалады.
Негiзгi құралдар орналастыру мерзiмi 30 күннен аспайтын банкаралық
депозиттер болады.
2004 жылғы ақпанмен салыстырғанда 2004 жылдың наурыз айында
орналастырылған бакнаралық теңгелiк депозиттердiң көлeмi олар бойынша
орташа алынғын сыйақы ставкаларының 3,49 % - тен 2,56 % - ке төмендеуi
кезiнде 80,3 % - ке көбейiп, 53,5 млрд. теңгеге жеттi.
Шетел валютасында қарыз алу нарығыда негiзri операциялар көлeмi АҚШ
долларындағы депозиттер есебiнен жүзеге асырылады. Орналастырылған
долларлық депозиттердiң көлeмi ақпандағы көрсеткiштермен салыстырғанда 9,3
% - ке өсiп шамамен 1,9 млрд. доллрды құрады.
Несuе нарығы. Банктердiң экономикаға несиелерi бойынша негізгі борышы
2004 жылдың наурыз айында 2,3 - ке өсті және 1036,6 млрд. теңгенi (7,46
млрд. АҚШ долл.) құрады.
2004 наурызында шетел валютасындағы несиелерге қарағанда Ұлттық
валютадағы несиелердiң өсу қарқыны едәуiр алда болды. Сонымен, Ұлттық
валютадағы несиелер бiр айда 5,2 % - ке өсті және 484,6 млрд. теңге болды,
сол уақытта шетел валютасындағы несиелер 552,1 млрд. теңге (4,0 млрд. АҚШ
долл.) жуық құрап, 0,1 % - ке төмендедi. Қорытындысында теңгелiк
несиелердiң үлес салмағы 2004 жылдың ақпанымен салыстырғанда 45,4 % -тен
46,7 % - ке дейiн өсті.
Ұзақ мерзiмдi несиелер 669,3 млрд. теңгенi құрап, 4,5 % - ке өстi, aл
қысқа мерзiмдi несиелер 367,3 млрд. теңгенi құрап, 1,4 % - ке азайды.
Ұзақ мерзiмдi несиелердiң үлес салмағы 2004 жылдың ақпанымен
салыстырғанда наурыз айында 63,2 % - тен 64,6 % - ке дейiн ұлғайды.
Банктердiң шағын кәсiпкерлiк субъектiлерiне берген кредиттерi берiлген
несиелерi бiр айда 11,7 - ке ұлғайып, 229,4 млрд.теңге болды.
Наурызда банктiк емес заңды түлғaлapғa Ұлттық валютада берiлген
несиелер бойынша орташа алынған сыйақы ставкасы 14,9 % 22 (ақпанда-14,9 %),
жеке тұлғаларға несиелер бойынша - 21,4 % (22,1%) балды.
Депозит нарығы. Резиденттер депозиттерiнiң жалпы көлемi 2004 жылдың
наурызында 4,3 % - ке (жыл басынан берi 10,6%) ұлғайды және 808,5 млрд.
теңге (5,8млрд. АҚШ долл.) болды. Өткен айдағылар сияқты наурызда шетел
валютасындағы депозиттермен салыстырғанда теңгелік депозиттердің қарқындап
өсу үрдici жалғасты. Ұлттық валютадағы депозиттер 5,0 % - ке өсiп, 440,9
млрд. теңгеге жеттi, сол кезде шетел валютасындағы депозиттер 3,5 % - ке
ұлғайды.
2004 - 2006 жылдарға арналған ақша-несие саясатының негiзгi
көрсеткiштерiнiң болжамы 1- кестеде берiлген.
l-кесте
2004-2006 жылдарға арналған ақша-иесие саясатыиың негiзгi болжамы

2004 2005 2006 2007
(бағалау)
Жалпы инфляция - 4-6 3-5 3-5
Жылына орташа %
Инфляция 6,5 5-7 4-6 4-6
Жылына орташа %
Қайта қаржыландыру 7,0 6-6,5 6,0 5,5
Жыл соңына %
Алтын валюта резерві 4852 5156 5679 6438
млн. АҚШ доллары
өзгерістер % 54,5 6,3 10,1 13,4
Ақша базасы 312 411 495 574
млрд. теңге
өзгерістер % 50,0 31,6 20,3 16,1
Ақша массасы 1026 1325 1607 1898
млрд. теңге
өзгерістер % 34,2 29,1 21,3 18,1
Банк жүйесіндегі 780 972 1183 1407
резиденттердің депозиттері
млрд. теңге
өзгерістер % 29,4 24,6 21,7 18,9
Экономикаға беретін банктің 940 1225 1520 1844
несиелері
млрд. теңге
өзгерістер % 39,8 30,3 24,1 21,3
Жеке тұлғалардың теңгедегі 10,0-11,0 9,0-10,5 8,0-9,5 7,0-9,0
жедел депозитінің орташа
өлшенген сый-ақы ставуасы %
Тұлғаның теңгедегі жедел 14,5-15,5 12,0-13,5 11,0-13,010,0-12
депозиттерінің орташа ,0
өлшенген сый-ақы ставуасы %

Жалпы инфляция (жылына орташа %)

Алдағы жылдары Ұлттық ЕврАзЭС - ң орталық банктерiмен жұмыс жүргiзудi
жалпы төлем жүйесiн жүзеге асыру, ЕврАзЭС елдерiнiң және басқа қаржы
нарықтарының бағыттарын бiрге жалғастыруды көздеп отыр. Экспортерлерден
валюта түсімінің түcyi сияқты Қаржы министрлiгiнiң пайдасына шетел
валютасы түсiмдерiнiң есебiнен шетел валютасына айтарлықтай ұсыныс iшкi
валюта рыногындағы ахуалдың тұрақтылығын сақтау үшiн Ұлттық Банктiң ақшаны
реттеу жөнiндегi ic қимылды жандандыруын талап eтті.
Инфляция (жылына орташа %)

Ақша базасының деңгейi бұрынғыдай ақша-несие саясатын жүргiзу
барысында аралық бағдар ретiнде Ұлттық Банк пайдаланатын негiзгi жедел
көрсеткiштердiң бiрi болып қалды. Ақша базасының 40,4 % - ке 292,3 млрд.
теңгеге дейiн ұлғаюы Ұлттық Банктiң iшкi валюта рыногынан валюта сатып алуы
сияқты, қаржы министрлiгiнiң шотына шетел валютасының едәуiр түсуiнiң
жалғасуы есебiнен өседi.
Ақша базасын реттеу Ұлттық Банктің қысқа мерзімді ноттарын шығару және
ашық рынок операциялары сияқты тек қама құралдармен жүзеге асырылды.
Валютаның едәуiр әкeлiнyi Ұлттық Банктiң қысқа мерзiмдi шоттарының
шығарылымын ұлғайтуымен тараптандырылды.
2003 жылы ақша массасыныц 29,6 % - ке 991,0 млрд. теңгеге дейін өcyi
ақша базасының ұлғаюынан едәуiр алда болды. Нәтижесiнде экономиканы
монетизациялау деңгейi 17,7 % - тен 20,4% - ке дейiн ұлғайды және қол
жеткен деңгей 1994 жылдан бергi ең жоғары деңгей болып табылады.
Ақша массасы өсуiнің негiзгi факторлары банк жүйесiнiң таза сыртқы
активтерiнiң ұлғаюы сияқты iшкi активтерiнiң де ұлғаюы (Ұлттық қордың
активтерiн есептемегенде) болды. Басты мақсаттардың орындалуы үшiн Ұлттық
Банк кeлeсі функцияларды қарастырды:
-мемлекеттiң ақша-несие саясатын жүргiзу және қадағалау.
-төлем жүйесiн реттеудi қамтамасыз ету.
-валюталық бақылау мен валюталық реттеудi жүзеге асыру.
-қаржылық жүйенiң тұрақтылығын қамтамасыз ету.

Алтын валюта резерві (млн. АҚШ доллары)

3.3 Халықаралық валюта және қаржы қатынастарын реттеу. Валюталық
саясат

Қазақстанның ұлттық валюта жүйесi қазiргi кезде өзiнiң қалыптасуы және
даму дәуiрiн бастан кешiрiп отыр. Дегенмен оның негiзгi тенденциялары мен
қағидалары жеткiлiктi түрде анықталды деп айтуға толық болады. Бiздiң
мемлекет дүниежүзiлiк шаруашылыққа интеграциялануға ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Халықаралық валюта және қаржы қатынастарын реттеу
Ұлттық банктің қызметтері және ақша-несие жүйесі
Ұлттық Банктің банк жүйесіндегі алатын орны
Ұлттық банк және оның банктік жүйедегі мәртебесі
Банктік жүйе
Қазақстан Республикасының банк жүйесі жайында
Экономикадағы банктердiң мәні мен рөлі
Қазақстан Республикасының банк жүйесі. Ұлттық банктiң экономикадағы рөлi және жүргiзетiн саясаттары
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің валюталық операциялары мен реттеу шаралары
Ұлттық банктің экономиканы реттеудегі жүргізетін саясаттары мен қолданатын шаралары
Пәндер