Сөйлеу тіліндегі ақаулықтар туралы


Жоспар:
Кіріспе
Негізгі бөлім 1. Сөйлеу тіл кемістіктерінің жіктелуі.
2. Клинико.педагогикалық классификация
3. Психолого.педагогикалық классификация

Қорытынды
Логопедия ғылымында көп уақытқа дейін шешілмей келе жатқан мәселелердің бірі- жүйелі ғылыми тұрғыдан тіл кемістіктерін жіктеу (классификация) болып табылады. Оған бөгет болатын жағдайлар, біріншіден, тіл кемістіктерінің көптеген түрлерінің кездесуі және олардың таза, нағыз күйінде кездеспей, күрделі түрде болуы. Сонымен қатар сөйлеу тіл бұзылыстарының себептеріне деген ғалымдардың көзқарастары әр түрлі болуы. Осының бәрі тіл кемістіктерін ғылым жүзінде дәлелдеп, жіктеуді қиындатады. Сондықтан қазіргі таңда сөйлеу тілінің бұзылыстарын жіктеу мәселесі әлі де өзекті деуге болады.
Логопедия өзінің алғашқы қалыптасу кезінде жеке классификациясы болмаған және осы классификация жайында мәселе көтерілмеген де. Өйткені сол кезде логопедия еуропалық медицинаның тіл кемістіктерін зерттеуіндегі үлкен жетістіктерінің әсерінде болды және ХІХ ғасырдың аяғында ХХ ғасырдың басында солардың қалыптасқан классификациясына сүйенетін. Алғашқы классификациялардың бірін Куссмауль (1877) қарастырған. Ол тіл кемістіктерінің түрлері жайында бұрыннан қалыптасқан көзқарастарға сындық талдау жасап, тіл кемістіктері туралы түсініктерді жүйелеп, терминологиясын ретке келтірді. Бұл жіктеу кейіннен клиникалық деп аталды. Осы топтастыру ХХ ғасырдың басында көптеген шетелдік, ресейлік ғалымдардың жүргізген зерттеу жұмыстарының модификацияларының негізіне алынды: В.Олтушевскийдің, Г.Гуцманның, Э.Фрешельстың, С.М.Доброгаевтың.
Бұл классификациялардың көптеген ортақ белгілері болды: клиникалық көзқарас, бұзылыстардың түрлерін белгілі бір сырқаттың түрлерімен байланыстыру (тіл кемістіктерін белгілі бір аурудың симптомы ретінде қарастыру), ортақ терминдерді қолдану (көптеген терминдер әлі күнге дейін қолданылуда). Классификациялардың арасында көптеген сәйкессіздіктер де кездескен. Олардың тіл кемістіктерді жіктеу кезінде әр қайсысы әр түрлі принциптерге сүйенуі және белгілі бір критерийдің, тіл кемістіктерін жіктеудің қажеттілігіне бір ыңғай көзқарастың болмауы. Бір де бір автор белгілі бір принципке сүйене отырып жіктей алмады. Осыған байланысты сөйлеу тіл бұзылыстарының көрінісі толық емес, кейбір жағдайда бір-біріне қарама-қайшы көрсетілген болды. Бір топқа жататын бұзылыстар әр түрлі топта, ал әр түрлі көріністер тір топқа жатқызылды. ХХ ғасырда неврологияда тіл кемістігінің түрлері жайында көптеген түсініктер қайта қарастырылды. Логопедия осы тенденциядан шетте қалған жоқ. Логопедияда М.Ғ.Хватцев, Ф.А.Рау, кейінірек О.В.Правдина, С.С.Ляпидевский, т.б. клиникалық жіктеуге көптеген өзгерістер енгізді. Бұл өзгерістер терминдерді түсінуде қайщылық туғызды. Даму принципіне сүйену және балалардың тіл кемістіктерін терең таладу барысында даму кезінде пайда болған тіл кемістікті сөйлеу тіл жүйесі қалыптасқаннан кейін пайда болған тіл кемістігімен бірдей қарастыруға болмайтындығы дәлелденді. Балаларде кезедесетін тіл кемістіктері мен олардың типологиясы клиникалық жіктеудің негізіне алынған принциптерден басқа талдау принциптеріне негізделген болуы керек. Бұл жіктеуде балалар мен ересектердің тіл бұзылыстары ажыратылмаған. Балаларда кезедесетін тіл кемістіктерінталдаудың жаңа принциптерін Р.Е.Левина құрастырып, логопедияның жаңа бөлімінің негізін құрады. Отандық логопедияда сөйлеу бұзылыстарының екі классификациясын қолданады: клинико-педагогикалық және психолого-педагогикалық (Л.С. Волкова, С.Н. Шаховская және т.б., 1999). Бұл классификациялар әр-түрлі көз-қарастармен бір жағдайды қарастырса да бір-біріне қарсыласпай керісінше бірін-бірі толықтырып сөйлеу дамуының бұзылыстарын коррекциялауды шешеді. әр-түрлі мәселелерді бірлесе шешеді. Бұл екі классификация баланың сөйлеуінің дамымауын қарастырады.
Пайдаланған әдебиеттер

1.Қ.Қ.Өмірбекова, Г.С.Оразаева, Г.Н.Төлебиева, Г.Б.Ибатова. Логопедия. Алматы 2011
2. « Специальная дошкольная педагогика» Н.И.Белова. Москва
Просвещение 1985 год.
3. « Воспитательная работа» под.ред. С.Б.Хмырова Москва 1962 год.

Пән: Психология
Жұмыс түрі:  Реферат
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 8 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге
бот арқылы тегін алу ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Жоспар:
Кіріспе

Негізгі бөлім
1. Сөйлеу тіл кемістіктерінің жіктелуі.
2.   Клинико-педагогикалық классификация
3.   Психолого-педагогикалық классификация

Қорытынды

Сөйлеу тіліндегі ақаулықтар. Сөйлеу тіл кемістіктерінің жіктелуі.
Логопедия ғылымында көп уақытқа дейін шешілмей келе жатқан
мәселелердің бірі- жүйелі ғылыми тұрғыдан тіл кемістіктерін жіктеу
(классификация) болып табылады. Оған бөгет болатын жағдайлар, біріншіден,
тіл кемістіктерінің көптеген түрлерінің кездесуі және олардың таза, нағыз
күйінде кездеспей, күрделі түрде болуы. Сонымен қатар сөйлеу тіл
бұзылыстарының себептеріне деген ғалымдардың көзқарастары әр түрлі болуы.
Осының бәрі тіл кемістіктерін ғылым жүзінде дәлелдеп, жіктеуді
қиындатады. Сондықтан қазіргі таңда сөйлеу тілінің бұзылыстарын жіктеу
мәселесі әлі де өзекті деуге болады.
Логопедия өзінің алғашқы қалыптасу кезінде жеке классификациясы
болмаған және осы классификация жайында мәселе көтерілмеген де. Өйткені
сол кезде логопедия еуропалық медицинаның тіл кемістіктерін зерттеуіндегі
үлкен жетістіктерінің әсерінде болды және ХІХ ғасырдың аяғында ХХ
ғасырдың басында солардың қалыптасқан классификациясына сүйенетін. Алғашқы
классификациялардың бірін Куссмауль (1877) қарастырған. Ол тіл
кемістіктерінің түрлері жайында бұрыннан қалыптасқан көзқарастарға сындық
талдау жасап, тіл кемістіктері туралы түсініктерді жүйелеп,
терминологиясын ретке келтірді. Бұл жіктеу кейіннен клиникалық деп аталды.
Осы топтастыру ХХ ғасырдың басында көптеген шетелдік, ресейлік ғалымдардың
жүргізген зерттеу жұмыстарының модификацияларының негізіне алынды:
В.Олтушевскийдің, Г.Гуцманның, Э.Фрешельстың, С.М.Доброгаевтың.
Бұл классификациялардың көптеген ортақ белгілері болды: клиникалық
көзқарас, бұзылыстардың түрлерін белгілі бір сырқаттың түрлерімен
байланыстыру (тіл кемістіктерін белгілі бір аурудың симптомы ретінде
қарастыру), ортақ терминдерді қолдану (көптеген терминдер әлі күнге дейін
қолданылуда). Классификациялардың арасында көптеген сәйкессіздіктер де
кездескен. Олардың тіл кемістіктерді жіктеу кезінде әр қайсысы әр түрлі
принциптерге сүйенуі және белгілі бір критерийдің, тіл кемістіктерін
жіктеудің қажеттілігіне бір ыңғай көзқарастың болмауы. Бір де бір автор
белгілі бір принципке сүйене отырып жіктей алмады. Осыған байланысты
сөйлеу тіл бұзылыстарының көрінісі толық емес, кейбір жағдайда бір-біріне
қарама-қайшы көрсетілген болды. Бір топқа жататын бұзылыстар әр түрлі
топта, ал әр түрлі көріністер тір топқа жатқызылды. ХХ ғасырда неврологияда
тіл кемістігінің түрлері жайында көптеген түсініктер қайта қарастырылды.
Логопедия осы тенденциядан шетте қалған жоқ. Логопедияда М.Ғ.Хватцев,
Ф.А.Рау, кейінірек О.В.Правдина, С.С.Ляпидевский, т.б. клиникалық жіктеуге
көптеген өзгерістер енгізді. Бұл өзгерістер терминдерді түсінуде қайщылық
туғызды. Даму принципіне сүйену және балалардың тіл кемістіктерін терең
таладу барысында даму кезінде пайда болған тіл кемістікті сөйлеу тіл
жүйесі қалыптасқаннан кейін пайда болған тіл кемістігімен бірдей
қарастыруға болмайтындығы дәлелденді. Балаларде кезедесетін тіл
кемістіктері мен олардың типологиясы клиникалық жіктеудің негізіне алынған
принциптерден басқа талдау принциптеріне негізделген болуы керек. Бұл
жіктеуде балалар мен ересектердің тіл бұзылыстары ажыратылмаған. Балаларда
кезедесетін тіл кемістіктерінталдаудың жаңа принциптерін Р.Е.Левина
құрастырып, логопедияның жаңа бөлімінің негізін құрады. Отандық
логопедияда сөйлеу бұзылыстарының екі классификациясын қолданады: клинико-
педагогикалық және психолого-педагогикалық (Л.С. Волкова, С.Н. Шаховская
және т.б., 1999). Бұл классификациялар әр-түрлі көз-қарастармен бір
жағдайды қарастырса да бір-біріне қарсыласпай керісінше бірін-бірі
толықтырып сөйлеу дамуының бұзылыстарын коррекциялауды шешеді. әр-түрлі
мәселелерді бірлесе шешеді. Бұл екі классификация баланың сөйлеуінің
дамымауын қарастырады.
Клинико-педагогикалық классификация жалпыдан жалқыға принципінде
негізделген, сөйлеу бұзылыстарының формаларына, бөлшектену түрлеріне
бағытталған және сөйлеу бұзылыстарының алдын алуда дифференциалды бағытты
өндеу (Л.С. Волкова, С.Н. Шаховская және т.б., 1999). Ауызша сөйлеу
дамуының бұзылыстары екі түрге бөлінеді: фонационды (сыртқы) айтуды
рәсімдеу, сөйлеудің айтылу жақтары. Құрылымдық-семантикалық (ішкі) айтуды
рәсімдеу.
— дисфония (афония) — дауыс шығару мүшелерінің қалыптан тыс өзгеру
себептерінен дыбыс шығару қабілетінің бұзылуы немесе мүлдем айта алмауы.
Синонимдері: дауыстың бұзылуы, вокалдың бұзылуы. әр-түрлі белгілері болады:
фонацияның мүлдем болмауы афония, дауыс күшінің, тембрінің, биіктігінің
бұзылуы дисфония, дауыстың шаршағыштығының, оның қырылдап, сырылдап бәсең
шығуы фоностения.
— брадилалия — сөйлеу жылдамдығының қалыптан тыс болуы. Синонимі:
брадифазия. Сөйлеу жылдамдығы баяулағанда сөз сөз босаң, бірқалыпты,
созыңқы шығады. Сөйлеу жеделдеген кезде сөз шапшаң, екпінді шығады да
сөйлемдер құрастырғанда қателер кездеседі.
— тахилалия — (патологически ускоренный темп речи,
проявляется в ускоренной реализации артикуляторной речевой программы)-
сөйлеу жылдамдығының қалыптан тыс тездетуі. Ол оратлық, органикалық немесе
функционаллдық деп бөлінеді. Сөйлеу тілінің темпі жеделдеген кезде
аграмматизмдер кездеседі. Сөйлеу тілінің фонетикасы, лексикасы және
грамматикалық құрылымы сақталған болады.
— тұтықпа — сөйлеу мүшелерінің бұлшық еттерінің тартылу салдарынан
сөйлеудің ырғақтығының, жылдамдығының бұзылуы. Синонимдері: логоневроз.
Тұтықпа органикалық немесе функционалды болып келеді, көбінесе ол баланың
тілінің жедел даму кезеңінде пайда болады.
— дислалия — есту қабілеті мен сөйлеу мүшелерінің
иннервациясы дұрыс сақталғанда кездесетін тіл дыбыстарының бұзылып айтылуы.
Синонимдері: тіл мүкістігі, тіл дыбыстарын айту кемістігі, фонетикалық
кемістік.Дислалия сөйлеу тілінің даму кезінде пайда болады. Дыбысты
алтастырып, шатастырып, бұзып айтуы байқалады. Анатомиялық ауытқушылықтар
болса органикалық, жоқ болса-функционалды деп аталады.
— ринолалия — сөйлеу
мүшелерінің анатомиялық-функционалдық кемістіктерінің салдарынан дауыс
әуезділігінің тембрінің, тіл дыбыстарының айтылуының бұзылуы.
Синонимдері: мұрыннан сөйлеуі палатолалия. — дизартрия
— жүйке тамырларының сөйлеу мүшелерінің жұмысын толық қамтамассыз ете
алмауына байланысты сөйлеу қабілетінің бұзылуы. Дизартрияының ауыр түрі
анартрия деп аталады. Ондай жағдайда адам дыбыс айту мүмкіншілігінен
айырылады. Балалардың көбінде сөйлеу нормалары 4-5 жасында толық
қалыптаса бастайды. Көбінесе сөйлеу бұзылыстары артикуляциялық базаның
толыққанды құрылмауынан болады. Сөйлеуге қажетті артикуляциялық позаларды
дұрыс меңгермеу. Соның салдарынан дыбыстар тежеліп шығады.
Құрылымдық-семантикалық бұзылыстарда
келесі екі топты қарастырады. -алалаия –
бас ми қабығындағы тіл аймақтарының жастайынан зақымданудың әсерінен
баланың сөйлеу тілінің жетілмеуі немесе мүлдем дамымауы. Синонимдері:
дисфазия, балалар аффазиясы, даму аффазиясы, мылқау.

Бұл сөйлеу тілінің толық немесе жартылай жойылуы. Сөйлеу тілінің
жойылуы, жоғалуы. Ми қорабының жарақаттануы, нейроинфекция, мидағы ісіктің
салдарынан адам сөйлеу қабілетінен айырылады.
Барлық психологиялық даму бұзылыстары ерте балалық кезеңнен басталады және
орталық жүйке жүйесінің дамуындағы биологиялық процестердің тікелей
бұзылыстарының салдары болып келеді. Басқа да психикалық бұзылыстардан
ерекшелігі бұл бұзылыстар бір қалыпты өтеді. Өсу барысында симптомдары
тегістеле бастайды, бірақ та ересек кезінде де психикалық дамуы сақталады.
Психикалық дамудың бұзылыстары көбінесе ұл балаларында кездеседі. Ағылшын
ғалымдарының зерттеулері бойынша мектеп жасындағы балалардың 2% ден 8%
дейін кездесетіні көрінеді.
Спецификалық сөйлеу және тілдің дамуының бұзылыстары ерте басталуымен
сипатталады. Балалардың интеллектілері сақталған, ақыл естері кем деп
айтуға негіз жоқ. Берілген жағдайда ақыл есі кем деген диагноз қате пікір
болып келеді және де баланың болашақ өміріне әсерін тигізуі мүмкін. Бала үй
жағдайларында қарым-қатынасқа жақсы түсетін болса, оқуға деген қабілеті
нашарлай түсуі мүмкін. Бұнда балада оқу мен жазу аймағындағы қиындықтарын
көруге болады, тұлғааралық коммуникациялық байланыстары, қарым-қатынастары
бұзылуы мүмкін. Диагноз қояр кезінде баланың көру және есту бұзылыстарының
жоқ ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Дислалия және оның себептері
Балалардың дыбыс айту ерешеліктері
Кіші мектеп жасындағы балалардың сөйлеу тілінің бұзылуы
Логопедия өзіндік ғылым
«Жалпы тіл кемістіктері бар балалармен жүргізілетін логопедиялық жұмыстың ерекшеліктері»
Сөйлеу тіліндегі ақаулықтар
Дислалия және оны түзету жолдары
Сөйлеу тіліндегі ақаулықтар туралы қысқаша мағлұмат
Дефектология негіздері
Патопсихалингвистика
Пәндер