Топырақ ғылымының даму тарихы


Кіріспе
Негізгі бөлім
1. Топырақ ғылымының даму тарихы.
2. Топырақтану ғылымының Ресейде дамуы.
3. В.В.Доркучаев . ғылыми топырақтану мен ландшафттар туралы ілімнің негізін қалаушы.
Қортынды
Топырақтану ғылымының негізін қалаған орыстың дарынды табиғаттанушы ғалымы В.В.Докучаев (1846-1903) болды. Докучаевқа дейін топырақ агрономия мен геологияның бір саласы ретінде зерттеліп келді. Сондықтан алдымен В.В.Докучаевке дейінгі топырақты зерттеуге байланысты көзқарастарға қысқаша тоқталып өтейік. Ескеретін жағдай топырақтану ғылымынң әлемдегі және Ренсейдегі тарихы М.А. Глазовская оқулығы (1981) бойынша келтіріледі.
Батыс Еуропалық агромәденихимиктер мен агрогеологтардың топырақ туралы зерттеулері. Адам баласының әр түрлі құрылыстар салып, егін егіп, өнім алған жер бетіндегі тіршілігі мыңдаған жылдарға созылғаны мәлім. Алайда, топырақ туралы ғылыми түсінік көпке дейін қалыптаса қойған жоқ. Егіншілікпен адам баласы ондаған ғасыр айналысып келгенімен тек XVIIIғ. аяғы мен ХХғ. бас кезінде ғана егіншілік туралы ғылым агрономия дүниеге келді. Бұл кез дүние жүзінде феодалдық-өндірістік қатынастың капиталистік-өндірістік қатынаспен ауысу кезеңі еді.
Ғылыми агрономиямен алғаш айналысқан Алмания табиғи зерттеушілері болды. XIXғасырдың басында кейбір жүргізген тәжірибе жұмыстарына сүйене отырып, неміс ғалымы А.Тэер өсімдіктердің органикалық заттармен қоректенуі теориясын ұсынды. Осыған байланысты ірі химиктер И.Берцелиус, К.Шпренгель т.б. топырақтың қара шіріндісі – гумуспен айналысты. Олар топырақ шіріндісінің күрделі екенін және органикалық заттардың бірнеше топтарынан тұрып, әр түрлі химиялық құрамы мен қасиеттерімен ерекшеленетінін анықтады (Д.С.Орлов, 1974).
Алайда кейінгі зерттеулер гумус қоректік қасиеттерге ие болғанымен, негізгі мәселе тек қана гумуста емес екенін көрсетті. Сонымен А.Тэердің өсімдіктердің органикалық қоректену теориясы енді өсімдіктердің минералдық қоректену теориясымен алмасты. Соңғы теорияның авторы неміс оқымыстысы Ю.Либих болатын. 1840ж. Оның «химияны егіншілік пен физиологияда пайдалану» деген еңбегі жарық көрді. Осыдан кейін бұл теорияны қолдаушылар көбейіп, агромәденихимия егіншілікке қарай бет бұрды. Көптеген ауыл шаруашылығ тәжірибе станцияларында тыңайтқыштардың өсімдіктерге тигізер пайдасы жөнінде тәжірибелер өріс алып, оның әсерлері анықталды. Топырақтың жыртылған қабатындағы азот, фосфор, калий мөлшерлдері анықталды. Топырақтанудың алғашқы бұл бағытын негіздеушілер батыстың ірі оқымыстылары А.Тэер, Ю.Либих (неміс химиктері), М.Бертолло, Ж.Буссенго (Француз химиктері) болды. Бұлар топырақ өсімдіктері, тамырлары тарайтын орта, ол минералдық және органикалық заттардың қосындысынан тұрады деп пайымдайды. Топырақ қабатын олар тек жыртылған қабатпен шектеді. Топырақтарды олар сапасы жағынан жақсыға, ортасы жаманға бидайға, сұлыға, картопке т.б. жарамды деп бөлді.
1. Оспанов Б. «Қазақстан жер қорлары оларды пайдалану» Алматы 2005ж
2. Жамалбек Е. Білдірбаева Р.М. «Топырақтану және топырақ гео.мен экологиясы» Алматы 2000ж
3. Т.Т.Тазабеков «Топырақ географиясы» Алматы 2000ж
4. М.Құспанов «Топырақ- өсімдік тыңайтқыш» Алматы 1998ж
5. Т.Т.Тазабеков «Жалпы топырақтану» Алматы 1998

Пән: География
Жұмыс түрі:  Реферат
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 8 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге
бот арқылы тегін алу ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Жоспар
Кіріспе
Негізгі бөлім
1. Топырақ ғылымының даму тарихы.
2. Топырақтану ғылымының Ресейде дамуы.
3. В.В.Доркучаев – ғылыми топырақтану мен ландшафттар туралы
ілімнің негізін қалаушы.
Қортынды

Топырақтану ғылымының негізін қалаған орыстың дарынды табиғаттанушы ғалымы
В.В.Докучаев (1846-1903) болды. Докучаевқа дейін топырақ агрономия мен
геологияның бір саласы ретінде зерттеліп келді. Сондықтан алдымен
В.В.Докучаевке дейінгі топырақты зерттеуге байланысты көзқарастарға қысқаша
тоқталып өтейік. Ескеретін жағдай топырақтану ғылымынң әлемдегі және
Ренсейдегі тарихы М.А. Глазовская оқулығы (1981) бойынша келтіріледі.
Батыс Еуропалық агромәденихимиктер мен агрогеологтардың топырақ туралы
зерттеулері. Адам баласының әр түрлі құрылыстар салып, егін егіп, өнім
алған жер бетіндегі тіршілігі мыңдаған жылдарға созылғаны мәлім. Алайда,
топырақ туралы ғылыми түсінік көпке дейін қалыптаса қойған жоқ.
Егіншілікпен адам баласы ондаған ғасыр айналысып келгенімен тек XVIIIғ.
аяғы мен ХХғ. бас кезінде ғана егіншілік туралы ғылым агрономия дүниеге
келді. Бұл кез дүние жүзінде феодалдық-өндірістік қатынастың капиталистік-
өндірістік қатынаспен ауысу кезеңі еді.
Ғылыми агрономиямен алғаш айналысқан Алмания табиғи зерттеушілері
болды. XIXғасырдың басында кейбір жүргізген тәжірибе жұмыстарына сүйене
отырып, неміс ғалымы А.Тэер өсімдіктердің органикалық заттармен қоректенуі
теориясын ұсынды. Осыған байланысты ірі химиктер И.Берцелиус, К.Шпренгель
т.б. топырақтың қара шіріндісі – гумуспен айналысты. Олар топырақ
шіріндісінің күрделі екенін және органикалық заттардың бірнеше топтарынан
тұрып, әр түрлі химиялық құрамы мен қасиеттерімен ерекшеленетінін анықтады
(Д.С.Орлов, 1974).
Алайда кейінгі зерттеулер гумус қоректік қасиеттерге ие болғанымен,
негізгі мәселе тек қана гумуста емес екенін көрсетті. Сонымен А.Тэердің
өсімдіктердің органикалық қоректену теориясы енді өсімдіктердің минералдық
қоректену теориясымен алмасты. Соңғы теорияның авторы неміс оқымыстысы
Ю.Либих болатын. 1840ж. Оның химияны егіншілік пен физиологияда пайдалану
деген еңбегі жарық көрді. Осыдан кейін бұл теорияны қолдаушылар көбейіп,
агромәденихимия егіншілікке қарай бет бұрды. Көптеген ауыл шаруашылығ
тәжірибе станцияларында тыңайтқыштардың өсімдіктерге тигізер пайдасы
жөнінде тәжірибелер өріс алып, оның әсерлері анықталды. Топырақтың
жыртылған қабатындағы азот, фосфор, калий мөлшерлдері анықталды.
Топырақтанудың алғашқы бұл бағытын негіздеушілер батыстың ірі оқымыстылары
А.Тэер, Ю.Либих (неміс химиктері), М.Бертолло, Ж.Буссенго (Француз
химиктері) болды. Бұлар топырақ өсімдіктері, тамырлары тарайтын орта, ол
минералдық және органикалық заттардың қосындысынан тұрады деп пайымдайды.
Топырақ қабатын олар тек жыртылған қабатпен шектеді. Топырақтарды олар
сапасы жағынан жақсыға, ортасы жаманға бидайға, сұлыға, картопке т.б.
жарамды деп бөлді.
Осы кездерде жоғарыда айтылған бағытқа байланыссыз агрономия мен
топырақтанудың геология бағыты да өріс алды. Оның негізін қалаушылар
немістің геолог оқымыстылары Ф.Фаллу, Ф.Рихтгофеннеді. олар топырақ деген
түсінікке жер бетінің үгілу қабатын жатқызды. Мұны орманшылар қолдай кетті.
Әсіресе қоштаушылардың бірі неміс оқымыстысы, профессор Е.Романн болды. Ол
Алманияда орман топырақтануын дамытты. Алғашында топырақты тек геологиялық
дене деп келген бұлар кейінірек топырақ құрамындағы органикалық заттарды
топырақтың агрономиялық қасиеттерін зерттеуді қолға алды. Сонымен,
топырақтанудың агрогеологиялық бағыты қалыптасты. Бұл бағыт тек Батыс
Еуропада ғана емес, сонымен қатар терістік Америка, Австралия, Жаңа
Зеландияда т.б. өріс алды.
Топырақтану ғылымының Ресейде (В.В.Докучаевке дейін) дамуы. 1765ж.
Петербургта егіншілік пен экономика салаларымен шұғылданатын Ресейдің
алғашқы ауыл шаруашылығы қауымы – ерікті экономикалық қоғам ұйымдастырылды.
Оның құрамында негізінен табиғат зерттеушілері мен экономистер болатын.
Орыс қара топырағы тек Ресейді ғана асырап қойған жоқ, сонымен қатар
онда өсірілетін астық, бидай Еуропамен байланыстырған негізгі сауда көзі
болды.
Қара топырақтың пайда болуы жөніндегі алғашқы дұрыс болжам айтқан
орыстың ұлы ғалымы М.В.Ломоносов (1763). Ол жер қабаттары туралы атты
кітабында: Қара топырақтың пайда болуы, минералды емес, табиғи екі
патшалықтан өсімдіктер мен жануарлардан пайда болғанын барлықтарымыз
мойындаймыз деп жазды. В.В.Докучаев бір ғасырдан кейін осы ғылыми негізге
алды. Қара топырақтар туралы XVIIIғ. профессорлар М.А.Афонин, И.М.Комовтар
да жазды. Бірақ олар қара топырақтардың пайда болуымен шұғылданған жоқ.
Ерікті экономикаклық қоғамның бағдарламасында әр түрлі топырақтардың
агрономиялық қасиеттері туралы мәліметтер сұрақ-жауап ретінде жиналды.
Сұрақтар әр губерниялар мен уездерден қанша жер өңделуде, оның құнарлығы,
құрамы қалай деген мағынада болатын.
Ерікті экономикалық қоғаммен қатар тоыпырақ туралы мәліметтерді
мемлекеттік мүлік министрлігінің ауылшаруашылығы департамент есепшілері
жинады. Осы материалды жинастырып, 1851ж. К.С.Веселовский Ресейдің
Еуропалық бөлігі топырағының сызба-нұсқа түріндегі картасын жасады. Ал
1879ж. В.И.Часловскийдің дәл осы территорияның топырағына арналған жаңа
толықтырылған картасы жарық көрді. Шаруа мен диқаншылардан салық жинау
мақсатында құрастырылған бұл карта ғылыми тұрғыда негізделмеген, бір жүйеге
келтірілмеген еді.
Осы кезде Петербургтің орман институтының профессоры П.А.Костычев
(1845-1895) топырақтанудан алғашқы оқулық жазды (1886). Батыс Еуропаның
агромәденихимиялық, агрогеологиялық топырақтанушылырының көзқарасына
қарағанда П.А.Костычев топырақ қаситтерін өсімдіктер мен микроорганизмдер
өмірімен тікелей байланыстырды. Ол орыс қаратопырағын зерттеуге үлкен үлес
қосып, 1886жылы Ресейдің қаратопырақты облыстары еңбегін шығарып, онда
қаратопырақтағы тоыпрақ шіріндісінің түзілуі, оның топырақ құрылымына әсері
мен осы топырақтардың құнарын сақтап, ұлғайтудың шаралыран ұсынды.
П.А.Костычев топырақтануды тек ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Экология ғылымының қалыптасу тарихы
Экология пәні ,мақсаты,міндеттері және зерттеу әдістері
Топырақ туралы түсінік және топырақтану ғылымының даму тарихы
Биологиялық экология туралы ақпарат
Табиғатты аграрлық мақсатта пайдалану экономикасы
Жер жасы және геологиялық жылсанау
Экологияның қалыптасу тарихы мен кезеңдері. Қазіргі таңдағы экология ғылымының құрылымы. Қоршаған ортаны қорғаумен айналысатын халықаралық ұйымдар
Топырақ — табиғат көркінің айнасы
Экологиян ғылымының даму кезеңдері
Экология және тұрақты даму пәні, мақсаты мен міндеттері
Пәндер