Наурызбай батыр (1706 —1781 жж.)


1 Наурызбай батыр (1706 —1781 жж.)
2 Тақырыпқа қатысты тест сұрақтары
Пайдаланылған әдебиет тізімі:
Аты аңызға айналған ержүрек батырларымыздың бірі, XVIII ғасырдағы Қазақ елінің жоңғарларға қарсы ұлт-азаттық соғысындағы көрнекті қаһарман — Шапырашты Наурызбай Құттымбетұлы.
Құттымбетұлы Наурызбай 1706 жылы Жетісу жерінде, Алатаудың баурайында дүниеге келген. Бұл кезде Іле, Талас, Алатау мен Қаратау аралығындағы қазақ пен қырғыз жоңғарларға тәуелді еді.
Батырдың көзін ашқаннан естігені батырлар туралы жырлар, аңыз әңгімелер болып, теңдессіз бай рухани ортада өсті. Екінші жағынан елге үстемдігін жүргізген басқыншы жаудың зорлығы мен зомбылығын да көрді. Мұның өзі жүрегінде оты бар жасты туған елін, атамекенін жаудан азат ету туралы арманға жетеледі, батыр болуға құлшындырды.
Наурызбай батырдың өмірі туралы бүгінгі күнгі деректерде Шапырашты Наурызбай, Қаракерей Қабанбай, Қанжығалы Бөгенбай бабаларымыз Абылай хан айналасындағы бас батырлар қатарында бағаланады. Бұқар жырау осы үш түлғаның жанындағы мынадай ірі батырларды атайды: Шақшақұлы Жәнібек, Сіргелі Қара Тілеуке, Қарақалпақ Қылышбек, Текеден шыққан Сатай мен Бөлек, Қаумен, Дәулет, Жөпек, Сеңкібай, Шойбек, Таңсыққожа, Мәмбет, Молдабай, Есенқұл және басқалар.
Әдеби-тарихи деректер мен ел есінде сақталған аңыз-әңгімелер Наурызбай батырдың бүкіл халықтың ықыласына бөленіп, мақтанышқа айналуы 1727-1731 жылдардың шамасы екендігіне мегзейді. Қазақ халқының жоңғар басқыншыларына қатарынан бірнеше рет қатты соққы беріп, ақыры үлкен жеңіске жетуі осы уақытқа сәйкес келеді. Алатау етегінде жоңғарлардың Шамалған, Қаскелең, Боралдай секілді атышулы батырлары өлім табатын сұрапыл шайқастарда Наурызбай бабамыз ересен ерлік көрсетеді. Қозыбасыда қалың қол бастап, бас батыр атағына ие болады.
Наурызбай батырдың өмірінің бір сәті Ресей патшалығының 1742 жылы күзде жоңғар қонтайшысы Қалдан Серенге жіберген елшісі Карл Миллердің күнделігінде сақталған. 1742 жылы 6 қыркүйектің кешінде Карл Миллер Қарасу өзенінен өтіп, ертеңіне түске жуық Ұлы жүздің Өтеміс деген батырының ауылына келеді. Қасында Әбілқайыр ханның ұлы Ералы сұлтан бастаған топ пен жоңғардың қазақтарға келген екі жаушысы Қашқа мен Бүрүн болады. 16 қыркүйекте Ресей елшісі осы тобымен Шапырашты Наурызбай батырдың ауылына ат басын тірейді. Батыр орыс елшісінің қайдан келе жатқанын, қайда баратынын, не мақсатпен жүргенін, сапарға кімнің жібергенін сұрап, аулына келген жолаушылар туралы толық білгісі келеді.
1. Тарихи тұлғалар. Аламаты, «Кітап». 2006

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 4 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге
Кепілдік барма?

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Наурызбай батыр (1706 —1781 жж.)
Аты аңызға айналған ержүрек батырларымыздың бірі, XVIII ғасырдағы
Қазақ елінің жоңғарларға қарсы ұлт-азаттық соғысындағы көрнекті қаһарман —
Шапырашты Наурызбай Құттымбетұлы.
Құттымбетұлы Наурызбай 1706 жылы Жетісу жерінде, Алатаудың
баурайында дүниеге келген. Бұл кезде Іле, Талас, Алатау мен Қаратау
аралығындағы қазақ пен қырғыз жоңғарларға тәуелді еді.
Батырдың көзін ашқаннан естігені батырлар туралы жырлар, аңыз
әңгімелер болып, теңдессіз бай рухани ортада өсті. Екінші жағынан елге
үстемдігін жүргізген басқыншы жаудың зорлығы мен зомбылығын да көрді. Мұның
өзі жүрегінде оты бар жасты туған елін, атамекенін жаудан азат ету туралы
арманға жетеледі, батыр болуға құлшындырды.
Наурызбай батырдың өмірі туралы бүгінгі күнгі деректерде Шапырашты
Наурызбай, Қаракерей Қабанбай, Қанжығалы Бөгенбай бабаларымыз Абылай хан
айналасындағы бас батырлар қатарында бағаланады. Бұқар жырау осы үш
түлғаның жанындағы мынадай ірі батырларды атайды: Шақшақұлы Жәнібек,
Сіргелі Қара Тілеуке, Қарақалпақ Қылышбек, Текеден шыққан Сатай мен Бөлек,
Қаумен, Дәулет, Жөпек, Сеңкібай, Шойбек, Таңсыққожа, Мәмбет, Молдабай,
Есенқұл және басқалар.
Әдеби-тарихи деректер мен ел есінде сақталған аңыз-әңгімелер
Наурызбай батырдың бүкіл халықтың ықыласына бөленіп, мақтанышқа айналуы
1727-1731 жылдардың шамасы екендігіне мегзейді. Қазақ халқының жоңғар
басқыншыларына қатарынан бірнеше рет қатты соққы беріп, ақыры үлкен жеңіске
жетуі осы уақытқа сәйкес келеді. Алатау етегінде жоңғарлардың Шамалған,
Қаскелең, Боралдай секілді атышулы батырлары өлім табатын сұрапыл
шайқастарда Наурызбай бабамыз ересен ерлік көрсетеді. Қозыбасыда қалың қол
бастап, бас батыр атағына ие болады.
Наурызбай батырдың өмірінің бір сәті Ресей патшалығының 1742 жылы
күзде жоңғар қонтайшысы Қалдан Серенге жіберген елшісі Карл Миллердің
күнделігінде сақталған. 1742 жылы 6 қыркүйектің кешінде Карл Миллер Қарасу
өзенінен өтіп, ертеңіне түске жуық Ұлы жүздің Өтеміс деген батырының
ауылына келеді. Қасында Әбілқайыр ханның ұлы Ералы сұлтан бастаған топ пен
жоңғардың қазақтарға келген екі жаушысы Қашқа мен Бүрүн болады. 16
қыркүйекте Ресей елшісі осы тобымен Шапырашты Наурызбай батырдың ауылына ат
басын тірейді. Батыр орыс елшісінің қайдан келе жатқанын, қайда баратынын,
не мақсатпен жүргенін, сапарға кімнің жібергенін сұрап, аулына келген
жолаушылар туралы толық білгісі келеді. Карл Миллер Ресей патшасының
жарлығы бойынша Орынбордан генерал Неплюевтен Қалдан Серенге хат алып келе
жатқанын, онда жоңғарлардың қазақтарға шабуылын тоқтатуы туралы ақ патшаның
талабы жазылғанын баяндайды. Ресей елшісінен Наурызбай батыр Неплюевтің
Қалдан Серенге жазған хатын өзіне оқытуды талап етеді. Бұл талапқа
байланысты К.Миллер хаттың мөрленген жабық қағазда екенін, оны бұзуға
болмайтындығын айтқанда, Наурызбай былай деген екен:
— Сенің айтқан сөзіңе сенейін бе, жоқ бастығыңның жазған хатына
сенейін бе? Хатталмаған сөзіңе, оқымаған хатыңа қалай сенуге болады?
Сол жылғы 18 қыркүйекте Наурызбай батыр К.Миллермен тағы
әңгімелеседі. Бұл жолы ол әңгімеге Мәмбетай мен Келдібай деген екі биін
қатыстырады. Ресей елшілігінің мақсаты туралы әңгіме қайта басталады. Ол
И.Неплюевтің қонтайшыға хатында анық көрсетілген-ді. Онда қазақтардың Ресей
патшалығының қол астына қарайтыны туралы мәліметтер де бар болатын. Сонымен
бірге жоңғар тұтқынындағы ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қазақ батырлары таихы
Наурызбай батыр
XVIII ғасырдың басындағы қазақ жерінің Ресей империясының құрамына қосылуының алғышарты
Қазақ батырлары
ХҮІІІ ҒАСЫРДЫҢ БІРІНШІ ЖАРТЫСЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ХАНДЫҒЫНЫҢ СЫРТҚЫ САЯСАТЫ
ХVI - XVII iғғ. Қазақтардың жоңғаралармен қарым-қатынасы
Жоңғар шапқыншылығына қарсы күрескен батырлар
Халық айтса -анық айтады
Қазақ халқының өткені мен бүгінгі күннің шындығы?
Наурыз мейрамы көптеген ғасырлар бойы халыңтың сүйіп мерекелейтін дәстүрлі мейрамдарының бірі
Пәндер