Қазақтың ұлттық ойындары

НАУРЫЗ МЕРЕКЕСІНДЕ ОЙНАЛАТЫН ОЙЫНДАР
Қазақ халқының өмірінде болып жатқан сан қилы оқиғаларды бастан-аяқ баяндап беретін ғасырлар бойы бірге жасасып келген әдет-ғұрып ойындары бар. Сондықтан ойын ережесін баяндауды еңбек процесіне байланысты туған мереке ойындарынан бастаймыз. Бұған жататын ойындардын негізгілері —«Наурыз» мерекесінде ойналатын ойындар. Бұл мереке жыл сайын ңаурыздың жиырма екінші жұлдызында өткізіліп тұрған. Олай болуы бұл күн клзак халқының түсінуінше жаңа жылдың бірінші жұлдызы болып есептелінген. Тағы бір себебі 22 наурыз жұлдызында күн мен түн теңеледі де, әрі қарай күн үзара бастайды. Бүл күн халықтың кыстың ауыртпалығынан қүтылып, мал басын, жан басын қыс қырсығынан аман алып шыкқандығын аңғартады. Сондықтанда бүл күнді ертедегі түркі тектес ха-лыктар жаңа жылдын басы деп қарсы алды. Ескі, қазақша жаңа жыл күнінің аты «ұлы іс», келе-келе «үлыс» деп аталғандықтан, бүл мерекені «үлыстың үлы күні» деп те атайды.
Қылышын сүйреткен қыс қаһарынан қайтып, оның орнына жадырап, жан-жануарлардың жанын жібітіп көктем келді. Содан бұл ұлыстың ұлы күнін халық өздерінің еңбек мерекесіне, ал наурыз мей-рамын үлыстың үлы күні деп атап, оны ойын-сауық, той-думанға айналдырды. Ұлыстың үлы күні, ағайын-туған адамдар бір-бірімен кездесіп, қүшак жайысып, көрісетін болған. Бір-біріне бакытты өмір тілескен. Міне, осындай қуанышты тілек-жайларды білдіретін наурыз күні халык арнаулы өлең-жыр айтатын болған. Адамдар бірінің үйіне бірі кірген беттен:
Амансыз ба?
¥лыс ок болсын!
Ақ мол болсын.
Кайда барса,
Жол болсын!
Ұлыс бақытты болсын!
Төрт түлік акты болсын!
¥лы береке берсін!
Бәле, жала жерге енсін,—

АЛТЫБАҚАН
Алтыбақан ойыны көбінесе жаз күндерінде түнгі бетте ауыл сыртында өтеді. Алтыбақан құру үшін әрқайсысының ұзындығы 3—4 метрдей 6 салма мен жуандау бір бел ағаш және жуан арқан керек. Мосы құсатып үш-үштен алты ағаштың бір жак басынан байлайды.
        
        НАУРЫЗ МЕРЕКЕСІНДЕ ОЙНАЛАТЫН ОЙЫНДАР
Қазақ халқының өмірінде болып жатқан сан қилы оқиғаларды ... ... ... бойы ... жасасып келген әдет-ғұрып ойындары бар.
Сондықтан ойын ережесін баяндауды еңбек процесіне ... ... ... ... ... ... ... негізгілері —«Наурыз»
мерекесінде ойналатын ойындар. Бұл мереке жыл сайын ңаурыздың жиырма ... ... ... Олай ... бұл күн ... ... түсінуінше
жаңа жылдың бірінші жұлдызы болып есептелінген. Тағы бір себебі 22 ... күн мен түн ... де, әрі ... күн үзара бастайды. Бүл күн
халықтың кыстың ауыртпалығынан қүтылып, мал басын, жан басын қыс қырсығынан
аман алып ... ... ... бүл ... ... ... ... жаңа жылдын басы деп қарсы алды. Ескі, қазақша жаңа жыл
күнінің аты «ұлы іс», келе-келе ... деп ... бүл ... үлы ... деп те ... сүйреткен қыс қаһарынан қайтып, оның орнына жадырап, ... ... ... ... келді. Содан бұл ұлыстың ұлы күнін халық
өздерінің ... ... ал ... ... ... үлы күні деп ... ... той-думанға айналдырды. Ұлыстың үлы ... ... ... кездесіп, қүшак жайысып, көрісетін болған. Бір-біріне
бакытты өмір тілескен. Міне, ... ... ... ... күні ... ... ... айтатын болған. Адамдар бірінің үйіне
бірі кірген беттен:
Амансыз ба?
¥лыс ок ... мол ... ... ... ... болсын!
Төрт түлік акты болсын!
¥лы береке берсін!
Бәле, жала жерге енсін,—
АЛТЫБАҚАН
Алтыбақан ... ... жаз ... ... ... ауыл ... Алтыбақан құру үшін әрқайсысының ұзындығы 3—4 метрдей 6 салма ... бір бел ағаш және жуан ... ... Мосы ... ... ... бір жак ... байлайды. Сөйтіп сксуін скі жерге түрғызып,
ортасынан көлденең бел ағашты жоғарғы ашасына салып байлайды. ... ... екі ... ... ... Содан сон алтыбак.ан тсбушілср
отыратын, болмаса аяғымен түратын орындық рстіндс көлдснен тактай кигізсді.
Екі ... ... ... ... кетпес үшін сүйсніп отыратын-дай,
нсмссс түрегсп түратындаи стіп ... жөн. ... ... шск
қойылмайды. Әдетте бір к.ыз бсн жігіт әткеншектеп болған соң келссі ... ... ... ... скі ... қарама-карсы түрып
аяклчірымен әлп саиланған арқанға шығып әткеншек тсуіп. ән бастаиды. Бүл
скі ... ... ... ... айналасында түрган жігіттср
мсн к.ыздар әнгс к.осылып хор айтады. Шалк.айта ... ... ... ... дн ырғағы жиналған жас жігіттср мен ... ... ... қайығындагы гажап бір тербслісті слсстстсді. Жи-налған жастар
алтыбаканға кезск-ксзек отырып ойынды одан дрі ... ... Әр ... алтыбаканға отырған жігіт псн қыз өздері білгсн әндсрін бастайды
да баскалары оларға к.осылып. ... ... ... шаикап
түрады.
Алтыбақанда екі кісі катар тербетіледі. тіпті ортасына тағы ... ... да ... ... ... ... екі адам ... құлатпау үшін оны мықтап ұстап отырады. Сөйтіп кезекпен-кезек
әткншек тебе ... де, ойын ... бір ... ... жалғасады.
Ақсүйек — жігіттер мен қыздар жиналып, ... ... ашық ... ... ұлттық ойыны, Ойынға ұзақ уақыт күн көзінде жатып
әбден қураған мал сүйегі не ... ... ... ыңғайлы ақ таяқша
пайдаланылады. Ойыншылар екі топқа бөлініп арнайы сызылған шеңбер
бойына ... ... ... ... ... ... кімге тисе, сол
сүйекті алысқа лақтырады. Қалған ойыншылар теріс айналып тұрады. Содан
соң олар ақ сүйекті ... ... ... адам ... Аңсүйек!»
деп алдын ала белгіленген мәреге жүгіре жөнеледі. Карсыластары ... тиіп ... ... ... ... ... үлгеруге немесе
қолындағы сүйекті беруге міндеіті, ... ... ... қол ... ... жеткізген топі қажетті ұпайды алады да,
лақтыру кезегіне ие болады. Қанша үпай ... ... ... ... ... Ойын кезінде екі топтың ойыпшылары бір-бір киімін
не болмаса заттарын (қамшы, орамал, белдік, аяқ ... т.б.) ... ... Осы жер «сал» (қазына) деп аталады. Әрбір ұтыс ... топ өз ... ... ... ... Ойын бір ... ... созылады. Соңында ұтылғандар ән шырқап, би билеп
немесе әзіл айту арқылы өз заттарын қайтарып алады.
Тоғыз құмалақ — адампың ... ... ... ... ... ойын. Ерте кезде малшылар отауларды жерге ойып, ... ... ... алып ... ... 1-таңдық, 2-көшпелі, 3 -
атөтпес, 4-атсұратар, 5-бел, 6-белбасар, 7-қандықақпан, ... ... ... ... ... Бұл ойынды қай ... ... ... ... ... жасалғап ойын тақтасының бірнеіш үлгілері
(дөңгелек, сопақша, т.б.) кездеседі, Тақтада әр ... бір ... ... ... ... ... ұқсас тастар) салынған тоғыз отауы
болады. Сандармен белгілеиген әрбір отарта тоғыз құмалақтан ... ... ... қарай жүргізіледі. Бірінші жүрген ойыншы ... ... ... ... ... ... отауларға салып шығады.
Соңғы, құмалағы жұпталған отаудагы қүмалақтарды алып өзінің ... ... ... саны жұп ... «жабық отау», тақ болса «ашық отау»
деп аталады. Ойьш барысында қарсыласының құмалақтар ... тақ ... ... ... ... ... ... құмалақтарды ойыншылар өз
қазанына салады. Тұ;здық алу - екі ... бар ... ... ... ... ... ... яғни осыдан бастап осы отауға
түскен құмалақтардың бәрін ... ... алу. ... ... рет ... ... қазанына 82 құмалақты жинаған не ... ... ... жағдайына алып келген ойьншы жеңіске жетеді.
Қыз қуу
Қыз қуу - ашық алаңда жүргізілетің қызықты және ... ... ... ... ... қыз бен ... қатысады. Алдымен ара қаштықтығы 1-2 шақырмдай
екі көмбе белгіленеді. Бірінші көмбеде жігіт, ал, кыз оның арт ... ... ... ... Берілгсн белгіден кейін қыз екінші көмбеге қарай шаба
жөнеледі.
Қыз жігіттің жанынан өте бере, жігіт қызды куып ... ... ... ... қуып ... ... ... Қыз бен жігіт екінші көмбеге
жеткен соң кері қарай шабады. Ендігі ... ... ... кыз Іоны ... ... куып ... қыз оны ... астана алады. Осылайша ойын
қайталана береді.
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ... ЖӘНЕ ... ... ... ... ...

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дене тәрбиесі жүйесіндегі қазақтың ұлттық ойындарының орны10 бет
Қазақтың ұлттық ойындары жайлы3 бет
Қазақтың ұлттық ойындары туралы6 бет
Қазақтың ұлттық ойындары Халқымыздың мәдени асыл мұрасы4 бет
Қазақтың ұлттық ойындары-халқымыздың мәдени асыл мұрасы10 бет
Қазақтың ұлттық ойындарын оқу-тәрбие процесінде қолдану әдістемесі28 бет
Қазақтың ұлттық ойындарының бес түрі14 бет
Қазақтың ұлттық ойындарының зерттелуі11 бет
Қазақтың ұлттық ойындарының зерттелуі туралы46 бет
Қазақтың ұлттық спорт ойындары27 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь