Салыстырмалы әдебиеттану пәні мен оны зерттеуші ғалымдардың ой-тұжырымдары


1 Әдеби байланыс
2 Әдебиетті салыстыра зерттеу тәсілі
3 Әлем әдебиетінің ең жақсы үлгілері
Қай әдебиет болса да, өзара байланыссыз, қарым-қатынассыз толық кемелдене алмайды. Әдебиет әлеміндегі тоғысулар, қарым-қатынастар, рухани алмасулар әдеби байланыстарды құрайды. Ш. Сәтбаеваның сөзімен айтсақ: «Әдеби байланыстар халықтардың өзара білісуі, түсінісуі, ынтымақтасуы, жақындасуы, мақсаттасуы, бірлесуі, достасуы сияқты аса ізгі мұратқа да қызмет етеді». Көркемдік дамудың, әдеби процестің маңызды бір заңдылығы – әдеби байланыстар–әдебиет әлеміндегі тоғысулар, қарым-қатынастар, рухани байлықтар алмасуы. Қоғамның прогресс жолымен дамуы қажеттілігінен туған мәдени, әдеби байланыстардың өзіндік мол тарихы, бай мазмұны бар.
Әдебиетті салыстыра зерттеу тәсілі сөз өнерінің жалпы заңдылықтарын, ортақ тенденцияларын ашуға көмектесуімен қатар, әдебиетті тұтас организм ретінде қарастыруға мүмкіндіктер туғызады. Бұл тұста назарда ұстайтын негізгі нәрсе көркемдік-идеялық бағыттары басқа, дүниетанымдық жағынан бір-біріне жуықтамайтын жазушыларды «тезге салып» әдейі жанастырудан аулақ болу. Көркем шығармалар бойындағы елеусіз, өте ұсақ белгілерді тәптіштеп салыстыру да ғылыми талдауға жатпайды. Түрлі зерттеу аспектілерінің ішіндегі ең күрделісі әдебиеттерді салыстырмалы-тарихи зерттеу әдісін ғалым В.М. Жирмунский бірнешеге бөліп қарастыруды ұсынады:
1) Тарихи-генетикалық салыстыру. Мұнда әдебиеттерді ұқсас құбылыстардың туу себебі ата тегіндегі жақындық және уақыт өте келе тарихи шарттардың салдарынан ажырап кетуі.
2) Тарихи-типологиялық салыстыру. Мұнда ұқсас құбылыстардың болу себебін ата тегі жағынан еш жақындығы жоқ, бірақ қоғам дамуындағы ұқсас жағдайлардың болуымен түсіндіреді.
3) Салыстрмалы-салғастырмалы мәдени қатынас. Мұнда қоғамдық даму, тарихи жақындықтың негізіндегі әсері алға тартылады. 1976 жылы Пишуа мен А.М. Руссо «Салыстырмалы әдебиеттану» кітабында былай деп жазады: «сравнительное литературоведение – это методологическое искусство, заключающееся в исследовании связей,анологий, родства и влияний. Оно способствует сближению между собой литературных событий и текстов, близких и отдаленных во времени и пространстве. При этом необходимо, чтобы сопоставляемые стороны принадлежали к различным языкам или культурам и существовала возможность выявить и освоить» /5, 174/.
1 А.М. Руссо. «Сравнительное литературоведение». М., 1967.
2 Маданова М.Х. Актуальные вопросы литературной компаративистики.– 1999.
3 Мамраев Б.Б. Казахские литературные связи начала ХХ века. – Алматы: Наука, 1998.
4 Маданова М.Х. Введение в сравнительное литературоведение. – Алматы, 2002.
5 Исмаилова Ф.Е. Феминистская имагология. – Алматы, 2003.
6 Поспелов Г.Н. Стадиальное развитие европейских литератур. – Ленинград, 1979.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 4 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






САЛЫСТЫРМАЛЫ ӘДЕБИЕТТАНУ ПӘНІ МЕН ОНЫ ЗЕРТТЕУШІ ҒАЛЫМДАРДЫҢ ОЙ-ТҰЖЫРЫМДАРЫ

Қуаналы Н. - оқытушы (Алматы қ-сы, ҚазмемқызПУ)

Әдеби байланыс - тарихи категория, сол себепті де әр ұлттың әдебиеті басқа әдебиеттермен байланысып, өмір сүреді. Әдеби қатынастардың натижесінде әр ұлт танылады.
Қай әдебиет болса да, өзара байланыссыз, қарым-қатынассыз толық кемелдене алмайды. Әдебиет әлеміндегі тоғысулар, қарым-қатынастар, рухани алмасулар әдеби байланыстарды құрайды. Ш. Сәтбаеваның сөзімен айтсақ: Әдеби байланыстар халықтардың өзара білісуі, түсінісуі, ынтымақтасуы, жақындасуы, мақсаттасуы, бірлесуі, достасуы сияқты аса ізгі мұратқа да қызмет етеді. Көркемдік дамудың, әдеби процестің маңызды бір заңдылығы - әдеби байланыстар - әдебиет әлеміндегі тоғысулар, қарым-қатынастар, рухани байлықтар алмасуы. Қоғамның прогресс жолымен дамуы қажеттілігінен туған мәдени, әдеби байланыстардың өзіндік мол тарихы, бай мазмұны бар.
Әдебиетті салыстыра зерттеу тәсілі сөз өнерінің жалпы заңдылықтарын, ортақ тенденцияларын ашуға көмектесуімен қатар, әдебиетті тұтас организм ретінде қарастыруға мүмкіндіктер туғызады. Бұл тұста назарда ұстайтын негізгі нәрсе көркемдік-идеялық бағыттары басқа, дүниетанымдық жағынан бір-біріне жуықтамайтын жазушыларды тезге салып әдейі жанастырудан аулақ болу. Көркем шығармалар бойындағы елеусіз, өте ұсақ белгілерді тәптіштеп салыстыру да ғылыми талдауға жатпайды. Түрлі зерттеу аспектілерінің ішіндегі ең күрделісі әдебиеттерді салыстырмалы-тарихи зерттеу әдісін ғалым В.М. Жирмунский бірнешеге бөліп қарастыруды ұсынады:
1) Тарихи-генетикалық салыстыру. Мұнда әдебиеттерді ұқсас құбылыстардың туу себебі ата тегіндегі жақындық және уақыт өте келе тарихи шарттардың салдарынан ажырап кетуі.
2) Тарихи-типологиялық салыстыру. Мұнда ұқсас құбылыстардың болу себебін ата тегі жағынан еш жақындығы жоқ, бірақ қоғам дамуындағы ұқсас жағдайлардың болуымен түсіндіреді.
3) Салыстрмалы-салғастырмалы мәдени қатынас. Мұнда қоғамдық даму, тарихи жақындықтың негізіндегі әсері алға тартылады. 1976 жылы Пишуа мен А.М. Руссо Салыстырмалы әдебиеттану кітабында былай деп жазады: сравнительное литературоведение - это методологическое искусство, заключающееся в исследовании связей,анологий, родства и влияний. Оно способствует сближению между собой литературных событий и текстов, близких и отдаленных во времени и пространстве. При этом необходимо, чтобы сопоставляемые стороны принадлежали к различным языкам или культурам и существовала возможность выявить и освоить 5, 174.
Бұл тұжырымды М. Маданова өз зерттеулерінде мағыналық жоспарына сәйкес үш бөлікке бөліп қарастырады: Сначало речь идет о методолигическом мастерстве, направленном на изучение связей, выражающих анологичные факты, родственные отношения либо взаимодействие. Далее речь идет о том, что предметом, объектом изучения являются не только литературные тексты, но также и другие художественные явления культуры разных народов, либо средства выражений и знания, под которыми можно понимать и кино, и живопись, и видео и т.д.
Наконец последня часть определения содержит информацию о цели и задачах сравнительной компаративистики, к которым относятся процесс и совершенствование его интерпретации 6, 189.
Осыдан келіп мынадай қортынды шығаруға болады. Қандай да бір талантты жазушы өз қоғамының рухани дамуына әсер етеді, эстетикалық атмосферасына ықпал жасайды. Сол қоғамның өсіп жетілген келесі буын өкілдері тек өзіне ғана тән шығармашылық ерекшеліктері бола тұра тарихи қалыптасқан ортақ мазмұннан тыс қала алмайды. Индивидуальность писателей всех рангов не может помешать историку литературы разглядеть в произведениях некоторых из них общность идейного содержания и выражающей его формы деген Г.Н.Поспеловтың пікірі біздің ойымызды қуаттай түседі. Жалпы Г.Н.Поспелов салыстырмалы әдіс жайында тың ойлар айтқан ғалым .
Кез-келген ұлт, мемлекет өзгелермен байланыссыз, өзінше даралықта дами алмайды. Даму деген ұғымның өзі тек байланыс, қарым-қатынас, үлгі алу мен өнеге бола білу бар жерде ғана жүзеге аспақ ... Сонда ғана адам санасы толыса түседі, жаңа жетістіктерге қол жеткізеді. Міне, әдебиеттегі осындай байланыстың тарихы мен теориясын, методологиясын зерттейтін ғылым саласы - салыстырмалы әдебиеттану ғылымы, екінші сөзбен айтсақ, компаративизм. Компартивизм - әдебиеттану ғылымында орын алған салыстырмалы-тарихи әдіс .Компаративизм әртүрлі халықтардың әдебиетіндегі ұқсастық, жақындықты көре білуге назар аударып, идеяларды, образдарды, характерлерді, сюжеттерді салыстырады. Түрлі халықтардың әдебиетін өзара байланыста дей келіп, әлемдік әдебиет арнасындағы құбылысқа балайды.
Бүгінгі таңда екі немесе бірнеше елдің әдебиетін, өнерін салыстыра және салғастыра зерттеу мәселесінің ғылым саласында орын алуы өте орынды. Мұндай бағыттағы зерттеулер, әр елдің әдебиеті, мәдениеті, өнерінің ұқсас жақтарын және әр елдің өзіне тән ерекшеліктерін, ұлттық-мәдени ерекшеліктерін ашып зор септігін тигізеді. Ал мұндай зерттеуді бастамастан бұрын салыстырмалы әдебиеттану ғылымы дегеніміз не, жалпы әдебиеттану ғылымы нені зерттейді, соған тоқталып өтелік.
Компаративизм латынның comparatives деген сөзінен шыққан, түбір сөзі comparatives, яғни салыстыру. Көптеген ғалымдар әдеби салыстыру терминінің авторы француз әдебиетшісі Ф. Ноэль деп есептейді. Өйткені ол ең алғаш рет Iiterature compares деген терминді 1817 жылы қолданған .
Әлем әдебиетінің ең жақсы үлгілерімен танысу, зерттеу, үйрену дәстүрі қазақ өмірінде ХIХ ғасырдың өзінде орныққан болса, ХХ ғасырдың ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Ш.Қ.Сәтбаеваның ғылыми мұрасы
Эстетикалық, әдеби ой-пікірлердің туу, даму тарихы және кезеңдері
Қазақ әдебиетін оқыту әдістемесінің зерттелуі
А. ҚЫРАУБАЕВАНЫҢ «РАБҒУЗИ ҚИССАЛАРЫ» МЕН «МАХАББАТНАМА» ТУРАЛЫ ЗЕРТТЕУЛЕРІ
Ахмет байтұрсыновтың шығармашылық ғұмырбаяны
ҚАЗАҚ ӘДЕБИЕТІН ОҚЫТУ ӘДІСТЕМЕСІ
АҒЫЛШЫН ТІЛІНЕН ҚАЗАҚ ТІЛІНЕ АУДАРУДЫҢ ТӘСІЛДЕРІ
ХІХ ғасырдағы лингвистикалық мектептер
Шәкәрім мұрасы Ә.Бөкейханов зерттеуінде
АКАДЕМИК С. ҚАСҚАБАСОВТЫҢ ҒЫЛЫМИ-ПЕДАГОГТІК МЕКТЕБІ
Пәндер