Қазақстанда жергілікті өзін - өзі басқару жүйесі

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

I. Қазақстан Республикасындағы жергілікті өзін.өзі басқарудың даму ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5

1.1.Мемлекеттік басқару деңгейлері арасындағы өкілеттіліктерді
бөлу мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5.12

II. Қазақстан Республикасында жергілікті өзін.өзі басқаруды
қалыптастырудың мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 13

2.1.Мемлекеттің тұтастығын сақтаудағы жергілікті өзін . өзі басқарудың
рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...13.21

2.2. Қазақтан Республикасындағы жергілікті өзін.өзі басқару
модельдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...21.26

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...27.28

Пайдаланған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29
Кіріспе

Нарықтық экономика құрудың стратегиялық міндеттері мемлекеттік басқарудың барлық деңгейлерін демократиялық құрылысын талап етеді, өйткені демократиялық тетіктерсіз және басқару органдарының жұмысын бақылаусыз әділетті нарыктық бәсекелестік жағдай туғызу мүмкін емес.
Екінші жағынан, нарықтық экономика шешім қабылдау жүйесінде шектен тыс орталықтандыруға көнбейді және экономикалық, әлеуметтік өмірдің субъектілерімен тікелей жанасатын жергілікті органдарға белгілі бір билік пен қаржы өкілеттігін бекітіп беруді талап етеді.
Қазіргі таңда еліміздің мемлекеттік құрылысын жетілдіру, оның ішінде билік құзырларының әр деңгейі арасыңда нақты бөлінуі мен халық билігінің маңызды элементі болып табылатын жергілікті өзін-өзі басқару жүйесін ендіру өте өзекті мәселелердің қатарында. Бұл, биліктің белінуі шеңберінде қарастырылатын мәселе отандық басқару жүйесін анықтайтын демократиялық нышандардың бірден-бірі.
Бірақ бұл бағытты абсолют ретінде қабылдап, бүкіл қоғам проблемаларын шешеді деп қараудан да сақтанған дүрыс. Сонымен қатар күшті орталықтандырылған мемлекет белгілі кезеңде өзінің ішкі тұрақтылығын қамтамасыз ете алады, бірақ оның ұзақ уақытқа созылуы саяси жағдайдың тұрақсыздануына алып келуі мүмкін. Ал ішкі саясатта тұрақтылықты қамтамасыз ету саяси режимді орталықсыздандыру, жергілікті өзін-өзі баскаруды дамыту сияқты басқа да шараларды жузеге асыруды талап етеді.
"Қазақстан - 2030" Стратегиясында қазіргі заманғы мемлекеттік қызмет пен мемлекеттік басқару құрылымын құру мемлекеттің ең шешуші міндеттерінің бірі ретінде белгіленген. Осы қүжатта атап көрсетілгендей, мемлекеттік басқару біртіндеп орталықсыздандырылып, үкімет ықшам әрі кәсіби деңгейде болып, неғұрлым маңызды міндеттерді шешуге қарай жұмылдырылады. Әрбір министрлік пен ведомство өздеріне тән емес қызметтерді орталықтан аймақтарға және мемлекеттен жеке секторға бере отырып, олардан арылады. Бірақ ол қызметтерді жергілікті жағдайда іске асыру экономикалық механизмдерді қолдануға бағытталуы тиіс.
Тақырыптың зерттеу дәрежесі. Жергілікті органдар өзінің қызметін орталық биліктердің бақылауыңда атқарады. Бақылау әр салада әртүрлі болуы мүмкін.
Орталық органдар жергіліктілерді әкімшілік бақылауыңда өзінің кейбір актілерін бекіту және олардың белгілі іс-әрекеттеріне санкция салу құқықтарын қолданады, сонымен қатар орталық жергілікті басқарудың лауазымды қызметкерлерін жұмыстан босата алады.
Орталық органдар өзіңің жергілікті басқару құрылымдарымен арақатынастарында қаржылай бақылау өкілетін де қолданады. Жергілікті органдардың қаржысы өздерінің жеке табыстары мен мемлекеттік бюджеттен кіріс түсуден қүралады. Бұндай жағдай олардың, бірінші жағынан өздерінің белгілі мәселелерде дербестігін білдірсе, екінші жағынан, жалпы мемлекеттік деңгейдегі орнын анықтап, мемлекеттік басқару жүйесіне кіретіндігін білдіреді.
Сонымен қатар жергілікті органдарды қоғамдық, сот және т.б. бақылаулар арқылы тежейді. Бұл орайда сот билігінің жергілікті атқару органдарынан тәуелсіздігі қамтамасыз етілуі өте маңызды.
Жергілікті мемлекеттік басқару жүйесінде әкімшілік-аумақтық бөліністің әр қилылығы көрініс табады. Оның қызметінің экономикалық және қаржылық негіздерін жергілікті бюджет коммуналдық заңда түлғаларға бекітілген мүлік құрайды. Мәслихаттар мен әкімшіліктерге міндеттер, талаптар және шектеулер қойылады. Олардың негізгілеріне келесілер жатады:
1. Жалпы мемлекеттің сыртқы және ішкі саясатына сәйкес келмейтін шешімдердің қабылдануына жол бермеу.
2. Ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз етуде Қазақстан Республикасының мүдделерін сақтау.
3. Қазметінің қоғамдық маңызы бар салаларында бекітілген жалпы мемлекеттік стандартты ұстану,
4. Азаматтардың құқықтары мен заңды мүдделерінің сақталуыы
қамтамасыз ету.
Жұмыстың теориялық - методолологиялық және практикалық ғылыми зерттеулер негізі Белисбаев А., Көшім Д., Медведева H.П., Нүкенов А., Танкиева A., Тоқтыбеков Ә., Умбеталиева Т., Хайдар А., Черникова В.А. сияқты ғалымдардың еңбектерінде өз орнын тапқан.
Қазақстан өзінін тәуелсіздігін жариялап, демократиялық қоғам құруға бел байлаған күннен бастап, жаңа мемлекеттік құрылымның түрлерін енгізу міндеті күн тәртібінде болды. Халықтың биліктің, азаматтық коғамның алғашқы баспалдағы болып табылатын жергілікті өзін-өзі басқару (ЖӨӨБ) жүйесінің соңғы Конституциядан орын алудың өзі осының айғағы.
ЖӨӨБ мәселесі Қазақстан үшін, қазақ халқы үшін мүлдем жаңа,. жат құбылыс деп айтуға болмайды. Атам заманнан бері әр ауыл, әр аймақ өзінің ішкі мәселесін өздсрі шешкен, оған хан да, сүлтан да араласпаған. Белгілі бір қауымның (ата, ру) ішкі жұмысын былай қойғанда, ауыл арасындағы, ата-ру арасындағы кикілжіңдер, талас-тартыстар ауыл ақсақалдарынан артылса ара биге жүгінумен, соның билігімен аяқталған. Орталақ мемлекеттік билік болып табылатын Хан билігі жергілікті мәселелерді шешуге ешқашан араласпайтын.
Көптеген дамушы елдердің тәжірибелері көрсетіп отырғандай, жергілікті өзін-өзі басқаруды іске асыру кез келген мемлекеттегі демократиялық тәртіптің қажетті саласы болып табылады.
Пайдаланған әдебиеттер

1. Баянов Е. ред. "Мемлекеттік және құқық негіздері", Оқулық, Алматы,
"Жеті жарғы", - 2001ж.
2. Көшім Д., "Жергілікті өзін-өзі басқару - азаматтық қоғамның
алғашқы баспалдағы", - Алматы, 2000ж.
3. Қазақстан Республикасының Конституциясы., Алматы,
1995 ж. 89, 95 баптар.
4. Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы. №23 желтоқсан, 2003ж.
5. Қазақстан Республикасы Үкіметінің ресми Web-сайты: www.government.kz
        
        Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым министрлігі
КУРСТЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы: Қазақстанда жергілікті өзін - өзі басқару жүйесі
Мазмұны
Кіріспе………………………………………………………………….............3
I. Қазақстан Республикасындағы жергілікті өзін-өзі басқарудың даму
ерекшеліктері...............................................................
......................................5
1.1.Мемлекеттік басқару ... ... ... ... ... ... өзін-өзі басқаруды
қалыптастырудың
мәні........................................................................
........13
2.1.Мемлекеттің тұтастығын сақтаудағы жергілікті өзін - өзі ... ... ... ... ... басқару
модельдері..................................................................
.................................21-26
Қорытынды...................................................................
....................................27-28
Пайдаланған
әдебиеттер..................................................................
..................29
Кіріспе
Нарықтық экономика құрудың стратегиялық міндеттері ... ... ... ... ... талап етеді, өйткені
демократиялық тетіктерсіз және ... ... ... бақылаусыз
әділетті нарыктық бәсекелестік жағдай туғызу мүмкін емес.
Екінші ... ... ... шешім қабылдау жүйесінде шектен тыс
орталықтандыруға көнбейді және ... ... ... ... ... ... ... белгілі бір билік
пен қаржы өкілеттігін бекітіп беруді талап ... ... ... ... ... жетілдіру, оның ішінде
билік құзырларының әр деңгейі арасыңда нақты бөлінуі мен халық билігінің
маңызды ... ... ... жергілікті өзін-өзі басқару жүйесін ендіру
өте өзекті мәселелердің қатарында. Бұл, ... ... ... ... ... басқару жүйесін анықтайтын демократиялық
нышандардың бірден-бірі.
Бірақ бұл бағытты абсолют ретінде қабылдап, ... ... ... деп ... да ... ... ... қатар күшті
орталықтандырылған мемлекет белгілі кезеңде өзінің ішкі ... ете ... ... оның ұзақ ... созылуы саяси жағдайдың
тұрақсыздануына алып келуі мүмкін. Ал ішкі саясатта тұрақтылықты қамтамасыз
ету саяси режимді орталықсыздандыру, ... ... ... ... ... да ... ... асыруды талап етеді.
"Қазақстан - 2030" Стратегиясында қазіргі заманғы мемлекеттік қызмет
пен мемлекеттік басқару құрылымын құру мемлекеттің ең ... ... ... ... Осы ... атап ... мемлекеттік
басқару біртіндеп орталықсыздандырылып, үкімет ықшам әрі кәсіби деңгейде
болып, ... ... ... ... қарай жұмылдырылады. Әрбір
министрлік пен ведомство өздеріне тән емес ... ... және ... жеке ... бере отырып, олардан арылады.
Бірақ ол қызметтерді жергілікті ... іске ... ... ... ... ... ... дәрежесі. Жергілікті органдар өзінің қызметін
орталық биліктердің бақылауыңда атқарады. Бақылау әр салада әртүрлі ... ... ... ... ... ... кейбір
актілерін бекіту және олардың белгілі іс-әрекеттеріне санкция ... ... ... ... ... ... ... лауазымды
қызметкерлерін жұмыстан босата алады.
Орталық органдар өзіңің жергілікті ... ... ... ... ... де ... ... қаржысы өздерінің жеке табыстары мен ... ... ... қүралады. Бұндай жағдай олардың, бірінші жағынан ... ... ... ... екінші жағынан, жалпы мемлекеттік
деңгейдегі орнын анықтап, мемлекеттік басқару жүйесіне ... ... ... органдарды қоғамдық, сот және т.б. бақылаулар
арқылы тежейді. Бұл орайда сот билігінің ... ... ... ... ... өте маңызды.
Жергілікті мемлекеттік басқару жүйесінде әкімшілік-аумақтық бөліністің
әр қилылығы көрініс табады. Оның қызметінің экономикалық және ... ... ... ... ... ... ... мүлік
құрайды. Мәслихаттар мен әкімшіліктерге міндеттер, талаптар және шектеулер
қойылады. Олардың негізгілеріне келесілер жатады:
1. Жалпы мемлекеттің сыртқы және ішкі ... ... ... ... жол бермеу.
2. Ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз етуде ... ... ... ... ... ... бар ... бекітілген жалпы
мемлекеттік стандартты ұстану,
4. Азаматтардың ... мен ... ... ... ... ... - ... және практикалық ғылыми
зерттеулер негізі Белисбаев А., ... Д., ... H.П., ... ... A., ... Ә., ... Т., Хайдар А., Черникова ... ... ... өз ... тапқан.
Қазақстан өзінін тәуелсіздігін жариялап, демократиялық қоғам құруға
бел ... ... ... жаңа ... ... түрлерін енгізу
міндеті күн тәртібінде болды. Халықтың биліктің, азаматтық коғамның алғашқы
баспалдағы болып табылатын ... ... ... ... ... Конституциядан орын алудың өзі осының айғағы.
ЖӨӨБ мәселесі Қазақстан ... ... ... үшін мүлдем жаңа,. жат
құбылыс деп ... ... Атам ... бері әр ауыл, әр аймақ өзінің
ішкі мәселесін өздсрі шешкен, оған хан да, ... да ... ... ... (ата, ру) ішкі жұмысын былай қойғанда, ауыл арасындағы, ата-ру
арасындағы кикілжіңдер, ... ауыл ... ... ... жүгінумен, соның билігімен аяқталған. Орталақ мемлекеттік билік болып
табылатын Хан билігі жергілікті мәселелерді шешуге ешқашан араласпайтын.
Көптеген дамушы елдердің ... ... ... ... ... іске ... кез келген мемлекеттегі ... ... ... ... табылады.
І. Қазақстан Республикасындағы жергілікті өзін-өзі басқарудың даму
ерекшеліктері.
1. . Мемлекеттік басқару деңгейлері арасындағы өкілеттіліктерді бөлу
мәселелері
Қазіргі уақытта Қазақстан жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... ... сондықтан өз еліміздің ерекшелігін ескере отырып,
шетелдік тәжірибені талдау мен жинақтауға ықылас арта ... ... ... ... ... рет ... ... Халықтың
жергілікті маңызы бар мәселелерді дербес ... ... ... ... басқару туралы ереже бастапқыда Қазақстан Республикасы
Конституциясының негізіне арқау болды.
Жергілікті өзін-өзі басқарудьщ ... ... ... мен ... талай рет ұмтылыс жасалды. 1997 жылы ... ... және ... ... ... заң әзірленді, бірақ ол қабылданбады.
Билікті орталық пен аймақтарға жіктеу ... ... ... ... уақыт өтті. Осы екі деңгей арасындағы
мәселелердің шешілу барысы жергілікті ... ... ... қатысы
бар. Орталықтан биліктің бір белігін алу процесін әрі қарай ... бір ... ... ... ... жаңа жүйеге қатысты құқықтық
базасын айқындау.
Жергілікті басқаруды дамыту мақсаты әр әкім өз ... ... ... ... ... ... болуы үшін жеке шағын, орта,
үлкен кәсіпорындардың экономикасна араласпай, қайта олардьщ дамуына қолайлы
жағдай жасауы тиіс. ... ... ... ... ... жетті
деу қиын. Республикалық бюджеттен қаржы алып отырған облыстар баршылық.
Оларға дербестік ... ... ... ... ... ететін қаржы
кезін қайдан алмақ? Ал әлеуметтік қамсыздандыру саласы ... ... ... ... ... ... ... сөзсіз. Демек. әр облыс өз
бетінше емір сүре ... ... ... орталықтың билігін шектеуді
енгізу ерте. Ал әкімдерді сайлау ... ... ... жағдайы ауыр аймақта әкімдерді сайлау кері әсер ... ... ... жаңа шыға ... ел үшін ... сайлаулар
экономикалық өсу қарқынын бәсендетуі әбден мүмкін.
Жергілікті жағдайда экономиканы ... ... ... ... ... бар. ... басқаруды жетілдіруде оған
саяси тұрғыдан емес, оны шаруашылық тұрғысынан да ... ... Біз ... ... жергілікті халықтың барлық әлеуметтік қызмет түрлерімен
қамтамасыз етілу маңызды. Яғни ... ... ... күту тиімсіз,
соңдықтан да өздері шеше алатын мәселелерге ... ... ... ... ... ажырату мәселесі де сатылап шешілуі дұрыс
болады. Себебі, кейбір өкілеттіктер жергілікті деңгейге ... ... ол ... ... ал ... ... оны толыққанды шеше
алмай қалуы да ықтимал, олай болса, барлығы эксперимент сынынан өтіп барып
қабылдануы ... ... ... ... ... басқару
жүйесінен бөлек алып қарау мәселесі әлі де ... ... ... Кез келген экономикасы дамыған мемлекеттерде мемлекеттен бөлек жүйе
жоқ.
Тарихқа ... ... ... басқарудың даму жолы былайша
өрбиді: ... ... ... ... ... ... ... соңғы 1990-1991 жж. "КСРО жергілікті өзін-өзі баскару және
жергілікті шаруашьшықтың жалпы басталуы туралы" Заңының ... ... ... ... ... болды. 1990 ... ... ... "ҚазКСР-дағы меншік туралы" Заңы меншікті ... ... ... ... ... ... 1991 жылғы 15 ақпанда "Жергілікті өзін-өзі басқару және ... ... ... ... ... халық
депутаттары туралы" Заңы қабылданғанымен, ол заң бұрынғы кеңестік дәуірдің
үрдісін жалғастырды. Бұл занда ... ... мен ... ... ... ... ... органдар
мемлекеттік биліктің бірлігі қағидасының негізінде құрылып, мемлекеттік
биліктің жергілікті органдары - ... ... ... ... ... ... (ауыл, селоға денгейіне дейін). Осы өкілетті
оргаңдар жергілікті атқарушы органдарды қалыптастырды деп ... ... 13 ... ... ... ... және ... Кеңестік
Социалистік Республикасьшың жергілікті кеңестерінің халық депутаттары
туралы" заңына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы" Заңы ... ... ... "Өкілетті органдардың үстемдігін" ,"Өкілетті және
атқарушы-бөлуші ... ... мен ... ажыратумен"
алмастырумен шектелген. Кез ... ... ... ... "кімдердің өкілеттігіне жататын мәселелерді өз қарауларына алуға"
және керісінше, әкімдер "халық ... ... ... ... ... өз ... ... құқықтары
болмайтындығына" заңда ерекше назар аударылған. 1992 жылдың 7-ші ... ... ... ... ... ... іс-
әрекеті мен оны ұйымдастыруды жетілдіру туралы" Жарлыққа Президент қол
қойды. Ал, 1993 ... 28 ... ... ... ... ... ... ретіңде алғашқы Конституциясын қабылдады.
Бірақ онда жергілікті басқару, жергілікті шаруашьшық туралы айтылмағанымен,
жергілікті жерлерде аумақтық қауымдастықтарда ... ... ... құру жөніндегі мәселелер қатары қарастырылған.
Жоғарғы Кеңес өзінің таралуы алдында 1993 ... 10 ... ... жэне ... ... ... ... қабылдап, онда
жергілікті басқару органдарының мүлдем басқаша үлгісін енгізеді. 1995
жылдың 30 ... ... ... мемлекеттік басқару жүйесінің
негізгі қағидалары мен бағыттары нақты ... ... ... ... ... ... ... өзін-өзі
басқару да (89-бап) берілген. Онда ... ... ... ... ... ... мәслихаты; жергілікті атқарушы органдарға -
облыстың, ауданның, қаланың, ауылдын әкімшіліктері жатады деп берілген.
Ал 2001 ... ... ... Республикасының жергілікті
мемлекеттік басқару туралы" Заңы қабылданды (соңғы өзгерістер 2006 жылдың
10 қаңтарында енгізілді).
Қазір "Жергілікті өзін-өзі ... ... Заң ... көпшіліктің
талқылауына 2006 жылдың қазан айында берілді, ол 2007 жылдың
1 ... ... ... енді.
Бүгінгі күні көптеген мемлекеттердің кұрылымдарына елеулі өзгерістер
енгізілген: біріншіден, басқару органдарыньщ өзара ... ... және ... ... ... әр орган заңмен белгіленген шеңберде өз
бетінше жүмыс істейді; жергілікті жерлерде атқарушы және өкілетті органдар
жергілікті мемлекеттік ... ... ... және ... ... ... құрылымдарының алуан
түрлілігіне қарамастан ... ... ... ... екі
тұжырымдамасына бағытталады. Олар тек қана ... ... ғана ... ... құқықтық жүйемен де қалыптасқан. Мысалы,
АҚШ-та жергілікті басқару орталық штат пен федералды органдарға қарсы пайда
болса, ал ... ... ... ... ішкі баскарудың
жеңілдіктері ізінде пайда болды.
Жергілікті басқарудың кепілдігі занды түрде мыналар болуы мүмкін:
1) ... ... және оның ... ... ... ... ... жергілікті басқару органдарының экономикалық және қаржылық дербестігі;
3) жергілікті басқару органдарының ... ... мен ... ... ... ... және ... құқық субъектісі ретінде шығуы (меншікті
басқару және иелік ету, жеке бюджетке иелік ету, ... ... ... ... ... Жапонияның Конституциясы бойынша және жергілікті басқару
Заңында (96-100 баптар) жергілікті жиналыс нормативті актілерді қабылдайды;
жергілікті бюджетті ... ... ... ... ... келісімшарттар жасайды; муниципалды кәсіпорындарды ... ... ... ... іс-әрекетіне тексеру жүргізеді;
Жергілікті басқару органдарының ... ... ... ... ... экономикалық мүмкіндіктерін
есепке ... ... ... әралуандығын ескереді. Ал, біздің
елімізде жергілікті өзін-өзі басқарудың ... ... ... ... ... Жоғарыда аталып өткен
Жапония мемлекетімен біршама ұқсастықтар бар, мысалы, ... ... ... адам ... мен оның ... қамтамасыз етіледі,
азаматтар жергілікті органдарға жұмысқа тартылады, ... ... ... ... өз ... білдіру формасымен кепілдендіріледі. Жергілікті
басқару жүйесін енгізу азаматтарға тек ... ... ... ... ... ... аумағына, сайлауды ұйымдастыру тәртібі ... ... ... ... ... мен ... ... қабылдауға да мүмкіндік береді деген сөз. Сонымен жергілікті
басқарудың органдарының құқықтық нығаюы үшін ... ... ... біртіндеп беріп отырады, ол мынадай формада жүзеге асады:
өкілеттерді беруі – жергілікті басқару органдарының қызметін ... ... ... - ... өз ... ... бір ... мерзімге немесе мерзімсіз уақытка беруін білдіреді. ... ... ... ... заң ... ... ... мына белгілер тән болады: оны басқарудың ... ... ... ... мен ... құқықтық негізі, аумағы мен құрамы,
ұйымдастыру құрылымы, құрылу тәртібімен нысаны, экономикалык және ... ... ... өкілеттіктерінің шегі мен оның мерзімі,
мүшелері, ... ... ... басқа мемлекеттермен шекаралас
орналасқан болса, онда ... ... ... ... ... үшін ... басқару органдарында ерекше тэртіп орнатъшады жэне
т.б. Қазақстанда жергілікті мемлекеттік ... мен ... ... қарым-қатынастары ерекше көңіл аудартады. Ол мынадай факторлардан
белгілі, Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... жергілікті деңгейдегі мэселелерді халықтың өз бетімен шешуін
қамтамасыз етеді деп танып, ... ... ... ... көзі ... ... ... аумақтарда жүзеге асады, ол заң ... ... ... ... (жер, ... ... ресурс көздері) ғана емес,
жергілікті басқарудың мәртебесіне ие - занды тұлға болып табылады.
2004 жылдан бастап әкімшілік-аумақтық ... ... ... оларға заңды тұлға мәртебесі берілді, ол үшін республикалық
бюджеттен 2,9 млн ... ... және ол ... ... да осы ... Олай ... шаруашылық саласында оларға бекітілетін
функциялар қатары да көбейді деген сөз. Бюджет бағдарламасы бойынша төменгі
басқару деңгейінің ... ... ... ... ... аппараттарына біртіндеп беріледі. Жергілікті басқарудың
экономикалық ... ... ... компоненттеріне қоса,
зандық астарларын білу аса маңызды. Жергілікті құрылымға оның қазына мен
мүліктен тұратын, ... ... ... ... ... тікелей қатысы болуы мүмкін. Мемлекеттік ... ... беру ... ... ... ... Мысалы, бүгінгі күні
пайдаланылмайтын мемлекеттік объектілерді шағын кәсіпкерлік ... ... ... ... ... ... ... және
шаруашылық жүргізу құқыгымен ... ... ... ... ... кәсіпорындарға коммуналды мүлікке иелік етуге, пайдалануға құқық
берілсе, онда олар ... ... иесі ... ... Бұл ... ... өзі ... тек қана кэсіпорын жеткілікті емес, оған жер,
табиғи ресурс, жергілікті қаржылық-кредиттік мекемелер, тарихи және ... яғни ... ... ... кажет екендігін білдіреді.
Жергілікті басқару органдары жергілікті меншікті ... оны жеке ... ... ... ... жалға беруге құқығы бар, сөйтіп,
белгіленген тәртіп бойынша беріп, мүлікпен келісімшарт жасайды. Оған қоса,
жергілікті ... ... ... ... ... және тарифті реттей алады;
2. ұйымдардың жетекшілерін тағайындайды;
3. жергілікті тапсырыстарды орналастырады;
4. қоғамдастық аумағында орналасқан ұйымдардың жергілІк-ті ... ... ... ... үйлестіреді;
5. белгіленген заң бойынша сыртқы экономикалық іс-эре-кеттің ... ... ... ... ... қаржылық ресурстарына келер болсақ, ол
Конституцияда және басқа да заңда қаралған өкілеттіктеріне сәйкес ... ... ... ... ... ... оның қаржылық негізі
төмендегілердің есебінен құралады:
• жергілікті бюджет қаражаттарынан;
• бюджеттен тыс, ... жэне ... да ... ... ... ... ... Жергілікті бюджеттің
табыс құрылымы мынадай: жергілікті салықтардың түсімі;
... ... ... жергілікті алымдардан, айып
пұлдардан жэне басқа да ... ... ... жер ... пайдалану қүқығына төлем; жердің, қозғалмайтын мүліктің
және коммуналды мүліктің ... ... ... құрылымға жататын
түрғын үйлердің пәтер ақысы;
• жергілікті бағалы қағаздар, ... ... ... үлестік жарнасы, жергілікті қаржы ұйымдарынын берген
қарызы бойынша пайыздық төлемдер.
Бүгінгі таңда жаңа жүйені өмірге енгізу үшін аса ... ... ... ... ... іске ... ... өзін-өзі басқару жүйесі туралы конституциялық нормаларды жүзеге
асыруға мүмкіндік беретін барлық алғышарттарды туғызды.
Осы бағыттағы алғашқы ... ... ... Президенті жанындағы
Демократия мен азаматтық қоғам мэселелері ... ... ... ... ... ... әзірлеу мен нақтылау жөніндегі
мемлекеттік комиссияның алғашкы отырысында Мемлекет басшысы өзінін сөйлеген
сөзінде осы комиссия ... аса ... ... бірі ... ... ... нормативтік базасы мен әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... іс-қимыл
жасайтын және жергілікті ... бар ... ... ... ... халықтың өзін-өзі ұйымдастыруының жүйесі болып
табылады. Жергілікті ... ... ... ... ... ... құру көзделуде, ... ... ... ... ... сайлайтын болады.
Кеңесті Төраға басқарады, оны Кеңестің не жергілікті қоғамдастықтың
мүшелері сайлайды.
2006 жылдың ... ... ... реформалар бағдарламасын
әзірлеу мен нақтылау ... ... ... ... жергілікті өзін-өзі басқаруды қалыптастыру жөніндегі жүмыс
тобының отырысы өтті. Оның нәтижесінде белгілі болған мәселелер мыналар:
1) жергілікті ... ... - ... ... емес, тек құқығы ғана;
2) жергілікті өзін-өзі басқарудың нысандарының деңгейін анықтау керек;
3) жергілікті өзін-өзі басқару ... ... (бұл ... - ... ... ... төраға әкімнің қызметін қайталамас үшін
олардың қызметтері бөлінеді);
4) жергілікті өзін-өзі ... ... ... қызметтердің шегін
анықтау (жергілікті аймақтағы шаруашылық-орындаушылық қызметтің бәрі
жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... саны - ... ... ... басқару органдарының бірігіп, үлкеюіне жол беру;
6) жергілікті өзін-өзі басқару органдарының қаржысы ... ... ... ... ... ол ... ... - 8 млрд теңге);
«Жергілікті өзін-өзі басқару туралың Заң ... ... ... ... аса ... жасалып, 117-сі үкіметтің жұмыс тобымен келісілді.
Жергілікті өзін-өзі басқару органдары - бұл мемлекеттік ... ... да ... дербес басқару бірліктері екенін есте
үстау аса маңызды. Бұл орайдағы ... ... ... - ... ... басқару орган-дарының дербестігіне кепілдік беру.
Жергілікті өзін-өзі басқару жүйесінің қүрылуына орай жүмыс ... ... ... ... бар қалалар әкімдерінің сайланып
қойылуына дайындық жөніндегі жұмыстарды ... 2005 жылы ... ... ... ... ... алғанда, жергілікті өзін-өзі басқару жөніндегі жұмыстар ол
туралы заң ... мен ... ... ... Ол Қазақстанның
саяси жүйесін жетілдіру бастауларына қарай жасалып жатқан қадамдардың бірі.
«Ішкі және сыртқы саясаттың 2004 ... ... ... ... ... ... ... «Біз мемлекеттің басқару жүйесін
жаңалап жетілдіруіміз керек. ... ... ... – мемлекеттің басқару
деңгейлері арасындағы құзыреттіліктің ара жігін айқын ажырату, ... ... ... ... ... ... ... төменгі деңгейлердегі, ең алдымен ауылдағы тиімді ... ету ... ... өкілеттіліктерін одан әрі кеңейте беру
қажет» делінген.
Қазіргі кезде мемлекеттік аймақтық саясатты іске ... ... ... жергілікті мемлекеттік басқару органдарымен өзара әрекет етуді
ұйымдастырумен тығыз байланысты. Осы аталған мемлекеттік аймақтық ... ... ... ... ең ... мәселе – меншік
мәселесі (жер, оның қойнауы, ... ... ... т.б.) ... өкіметінің қаулысымен жерді, ... ... ... ... ... ... ... қарастырылған.
Мемлекеттік аймақтық саясатты іске асырудың ұйымдық ... ... ... ... ... мен жергілікті билік құрылымдары
болып табылады. Аймақтық даму бағдарламалары мемлекеттік аймақтық ... ... ... ... айналып отыр. Олардың ішіндегі
аса маңыздылары шекара аймақтарын, басқа аймақтарға ... ... ... ... ... ... ... бағдарламалары. Бағдарламаларды
дайындау және іске асыру барысында құрылымдық қайта ... ... ... ... ... ... ... дамуын
теңестіретін, экологиялық зардап шеккен аудандарды жандандыратын аймақтық
инвестициялық саясаттың ерекшеліктері есепке алынады.
Ресей тәжірибесі көрсетіп отырғандай, ... ... ... ... ... ... (ғылыми-техникалық даму, тұрғындарды
әлеуметтік қорғау, аймақтық даму) қаржылық аймақтық қорлардың маңызы зор.
Өз қызметтерінде олар мақсатты ... ... Оның ... ... ... тұрғындарын әлеуметтік-экономикалық қолдау,
аймақтарды ғылыми-техникалық құрылымдық қайта құру, ... ... ... ... және басқа дв мемлекеттік аймақтық саясатты
жүргізуге әсер ететін факторларды ... ... ... саясат аймақтарды дамытудың ... ... ... және ... шарттарымен тығыз
байланысты.
Аймақтық ... іске ... аса ... ... бірі ... ... ... жүйесінің болмауы. Жаңа заңда ... ... ... және өзін-өзі басқару жүйесінің күрделі
болуы оның тиімділігін төмендетеді. ... ... ол ... ... – экономиикалық құбылыстарды басқарудың бірыңғай болуын
қаматамасыз етпейді.
Қазіргі кезеңде ... ... ... бір ... ... және ... ... беру алдында тұр. Қазақстан
Рсепубликасы Конститутциясының 89 бабына сәйкес ... ... ... мемлекеттік басқару шегінде ғана танылады;
• жергілікті мәселелерді шешуге құқылы;
• сайлау және сайлау органдары ... іске ... ... ... ... белгіленген өкілеттіліктердің негізінде жүргізіледі.
Конститутцияның «Жергілікті мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқару»
бөлімінің ерекшелігі, мұнда «мемлекеттік басқару» және «жергілікті өзін-
өзі ... ... ... нақты шек анықталмаған. Тәжірибеде бұл
жергілікті өзін-өзі басқару потенциалының толық пайдаланбауына әкеледі.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... «жергілікті мемлекеттік басқару – тиісті территорияда
мемлекеттік ... іске ... ... ... ... және
атқарушы органдармен жүргізілетін қызмет». Жергілікті ... ... бір ... ... бірінші кезекте мемлекеттің территориялық
ұйымдастырылуына байланысты болады. Унитарлық мемлекетте ... ... ... ... ... ... ... ең
болмағанда басқарудың үш деңгейіне ие: ұлттық, аймақтық және жергілікті.
Жергілікті ... ...... ... құрылымы нәтижесінде
мемлекеттің даму стратегиясын анықтайды.
Бүгінгі таңда мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқару арасындағы
өкілеттіліктерді бөлу ... ... ... ... ... басқарудың негізгі қызметі – бүкіл ел ... ... ... Бұл ... ... ... ... облыс әкімімен шешілуі тиіс.
Мемлекеттік аймақтық саясаттың ... ... ... ... ... ... ететін экономиканың жаңа
сапалы құрылымын қалыптастыруды қамтиды. Оның көмегімен салааралық және
аймақаралық шаруашылық кешендердің ... ... ... ... баланстануына қол жеткізуге болады. Жергілікті өзін-өзі
басқаруды мемлекеттік басқарудың бір түрі ... де ... ... ... Еуропалық Хартияда келесі түсінік берілген: «жергілікті өзін-
өзі басқару ... ... ... сол ... ... қызмет
аясында қоғамдық жұмыстарды басқаруына белгіленген заң ... ... ... ... ... ... ... мақсаты - өндірістік және әлеуметтік саланы
кешенді дамуы. ... ... ... ... ... ... кешендерді ұқұру идеологиясына іске ... ... пен ... ... ... ... бөлу түбегейлі құрылымдық
қайта құрулар мен жаңа басқару органдарын құрумен байланысты. Олар келесі
бағыттарда жүргізіледі:
• аймақтық ... ... ... ... ... қамту
деңгейлерін сақтау үшін жұмыс істеп тұрған кәсіпорындардағы өндірісті
қолдау;
• экономикалық тиімсіз кәсіпорындарды ретпен жоюды ... ... ... ... ... тиімді шаруашылық байланысы
ұйымдастыру;
• аймақтағы өндірістік ... ... ... ... ету, ... және экологиялық апаттардың болуына жол
бермеу;
• жаңа жұмыс орындарымен қамтамасыз ететін, ... ... ... қызметтерді ұсынысын көбейтетін кәсіпкерлікті, әсіресе кіші және
орта бизнесті қолдау арқылы нарықтық құрылымды өзгерту.
ІІ. Қазақстан Республикасында ... ... ... ... Мемлекеттің тұтастығын сақтаудағы жергілікті өзін - өзі басқарудың
рөлі
Біздің қоғамымыздағы экономикалық реформалардың қазіргі ... ... ... ... ... ... табылады.
Экономикалық тұрғыдан қарастырғанда, жергілікті ... ... ... ... ең ... ... ... әлемде территориалды қоғамдастықтарды дамытудың бірден-бір жолы
ретінде ... ... ... өмір сүру деңгейін қамтамассыз ететін
тиімді аймақтық экономика құру қажеттілігіне бағытталған.
Жергілікті басқару – ... ... ... ... ... маңызды бөліктерін регламенттеу мүмкіндігі және
олардың заң шегінде өз ... мен ... ... үшін ... ... – бұл ... да бірқоғамдық ұйымның ... ... бұл ... ... ... қабылдаған нормалары мен
шешімдерімен қамтамассыз етіледі.
Жергілікті өзін-өзі басқару ... 3 ... ... ... ... ... ... басқаруда орталықсыздандыруды қамтамассыз
ету: жергілікті мәнге ие ... ... ... бағдарларын
дамыту және жергілікті істерді жүргізуде тиімділігін жоғарылату. Осыған
сәйкес жергілікті басқаруды елдің ... ... ... жергілікті мәнге ие сұрақтарды шешуге қатысу құқығы және халық
билігінің формасы деп анықтауға болады.
Жоғарыда айтқандарды ... ... ... ... ...... ... мәнге ие мәселелерді шешу үшін өздігінен
территориалдық ұйымдасуы және бұл ... ... ... ... мен ... қоғамның пікірінің жариялылық пен есептілігі,
заңдылығы, жергілікті және мемлекеттік мүдделер сәйкестігі негізінде ... ... ... - ... ... сол ... ... өздерінің шешу құқығы. Бұл конституциялық құрылымның негізгі
бөлігінің бірі болып ... ... ... ... ... ... бұл ... алғаш назар аударғандардың бірі француздық мемлекеттік қызметкер,
тарихшы және литератор ... ... ... ... ... еңбегінде ол: «Қоғамдық институттардың тәуелсіздікті қалыптастыру
үшін ойнайтын ролі – ғылым үшін мектептің болуы ... роль ... ... ... ... жолын ашады және осы дербестікті пайдалануға
үйретеді. Қоғамдық институттарсыз ұлт еркін үкімет құруы мүмкін, ... ... ... ... сезіне алмайды» деп жазған болатын.
Жергілікті өзін-өзі ... ... ... герман заң
мектебі үлкен үлес қосты. Алғашында неміс ғалымдары ... ... ... басқару мәні мен табиғатын негіздей отырып, еркін
қауымдастық ... ... ... құқықтары теориясы) алға
шығарылды, оның негізін француз және бельгиялық құқықтан ... ... ... ... ... өз ... ... адамның еркіндік құқығы сияқты табиғи сипатқа ие, немесе қауымдастық
мемлекеттен бұрын пайда болды және ... ... ... ... керек.
Еркін қауымдастық теориясы жергілікті өзін-өзі басқарудың
ұйымдастырылуының келесідей ... ... ... алға ... өзін-өзі басқару органдарын қоғам мүшелерінің сайлауы
қауымдастықпен жүргізілетін істердің ... ... және ... ... ... ... басқару – қауымдастықтың өз табиғаты бойынша
мемлекеттік істерден ерекшеленетін өз ... ... ... ... ...... ... қауым органдары
мемлекеттік органдар қауымдастықтың жеке концепциясына араласуға құқығы
жоқ. Олар тек қауымдастықтың өз ... ... ... ... ... соң, ... қоғамдық теориясының орнынан өзін-өзі басқарудың
қоғамдық теориясы келді. Ол да ... ... ... ... ... қарама-қарсы қоюдан пайда болды және ... өз ... ... ... ... мойындау
қағидасынан шығады. Өзін-өзі басқару бұл ... ... ... ... жүргізу.
А.Черботаев өзінің «Қазақстан Рсепубликасындағы жергілікті ... ... ... еңбегінде тәуелсіз ... ... ... ... саяси талдау жасайды:
«Қазақстанда жергілікті өзін-өзі басқару институттарының ... СССР ... ... бастау алған. 1991 жылы 15 ақпанда «ҚР халық депутаттарының
жергілікті Кеңестерді және ... ... ... ... ... Осы ... ... жергілікті өзін-өзі басқару ауыл, село,
поселок, қала және ... ... ... ... түрінде жүзеге асырылды.
Айта кететіні, ол кез үшін бұл жайт ... ... ... және ... дамытылған жүйесі болды. Бірақ оның бірқатар
кемшіліктері болды». Мұнда ... ... ... белгілі дәрежедегі дамуға ие болған жоқ. Бұл негізінен қызмет ету
үшін қаржылық-экономикалық негізінің жоқтығымен байланысты болды, ... ... ... әкімшілік басшыларымен жүзеге асырылды.
1996 жылы жеке үйлер мен үй топтарының деңгейінде пәтер ... ... және ... ... ... Олар тек қалаларда ғана
дамыды және кейбір ... ... ... ... ... ... ... өзін-өзі басқаруды құру қажеттілігін мемлекеттің 1990
жылдан бастап қазіргі таңға дейінгі жергілікті мемлекеттік және ... ... ... ... ... (НҚҚ) ... ... 1. Жергілікті мемлекеттік және өзін-өзі басқару бойынша 1990-2007
жылдар аралығындағы НҚҚ.
|Жылдар ... ... мен ... қауым ... ... ... ... ... ... ... қамту ... ... ... ... ... ... |
| |мен ... ... ... ... ... ... ... ... пен ... ... ... ... |жеңілдік |
| ... мен үш ... ... |
|Кеңес, жамағат ... ... және ... ... |
| ... ... ... түскен |
| ... мен ішкі ... жол, ... ... ... ... бақша, т.б. ұстаудан алынған |
|кооперативті ... |
| ... ... үй ... |
| ... ... ... ... осы ... ... ... ... ... етеді. Осымен қоса жергілікті қауымның әрбір мүшелерінің жеке
мүдделерін материалды және моралды ынталандыру ... ... ... ... ... жүйесіндегі жергілікті жерлердің басқару жүйесінің
маңыздылығы өте зор. Өйткені мемлекеттік билікті ... ... ... ... ... Ал нарық конъюктурасы тек белгілі жерді
ғана емес мемлекеттің ... ... ... ... ... ... жақсаруы, ... ... ... қамту, білім, денсаулық, қоршаған ортаны
қорғау, ресурстарды тиімді пайдалану ... ... ... ... ... Бұл ... ... шешілуі мемлекеттік және
жергілікті жерлердегі атқарушы және өкілетті ... ... ... ... ... Әлемдік тәжірибе бізге жергілікті және өзін-
өзі басқару жүйесінің экономикалық тиімділіктерін дәлелдеп, әлеуметтік-
экономикалық жағдайдың жақсаратындығын көрсетіп ... ... ... ... ... тек ... басқару
ғана емес, сонымен қатар барлық деңгейде ... ... ... ... билігі таратылатын барлық жер сол мемлекеттің
территориясы болып табылады. Ал ... ... ... ... оның территориясын құрайтын аймақтардың арасындағы қарым-қатынасқа
негізделген. Бұл жерде мемлекеттің ... ... ... ... жеке ... қызметін облыс, аудан, ауыл ... ... ... ... басқару жүйесі мемлекетімізде өзінің негізін таба
алмай отыр. ... ... ... ... басқарудың құқықтық
және ұйымдықформасын қалыптастыру.
2001 жылы «Қазақстан Республикасы жергілікті басқару ... ... ... мемлекеттік басқару – тиісті аймақтарда мемлекеттік
саясатты жүргізу мақсатында құрылған жергілікті атқарушы және ... ... ... ... ... ... ... қажеттіліктерін қанағаттандыра алмауда. Нарықтық ... ... ... ... жергілікті органдардың
дербестілігінің болуы ... ... әр ... ... ... ... ... өзіндік ерекшеліктері бар. Осы ерекшеліктердің
өзін бір ... ... ... ... бизнестің дамуына
орталықтандырылған биліктің де кері әсер ... ... ... ... ... ... жүйемен басқарылып келеді. Соңғы уақытта
мемлекеттік басқаруды орталықсыздандыру саясат пен ғалымдардың ... ... ... жатыр. Бұл тек Қазақстан мен ТМД елдері ғана емес,
сонымен бірге әлемнің ... ... де тән ... Бұл ... жаһандық өзгеруі мен сыртқы ортаның тек өзгермелі жағдайында
алдағы кезеңде мемлекет ... ... ... ... ... пен ... ... жерлерге берілуі.
Қазіргі уақытта біздің алдымызда тұрған стратегиялық міндеттердің бірі
болып экономикалық ... ... ... ... ... ... саясаты болып табылады. Бұл саясатты өңдеуде ең алдымен
аймақтың дамуындағы әлеуметтік-экономикалық теңсіздігін ... ала ... ... ... ... рөлі мен ... ... ... ... болады:
• экономикаға тіреу болатын және ... ... ... ... ... ... ... дамыған
аймақтар;
• экономикасы экспортқа бейімделген аймақтар;
агроөнеркәсіп кешендері саласына мамандандырылған аймақтар;
экономикасы дағдарысты және депрессиялық аймақтар.
Елбасының тапсырмасы ... ... ... ... ... мынадай проблемалардың орын алып отырғанын көрсетіп берді:
• жергілікті мемлекеттік басқарудың ... ... ... ... өсуі (2003 жылы ... жерлерде мемлекеттік
қызметшілердің саны 2004 жылмен салыстырғанда 4,9 мыңнан астам адамға
өскен);
• жергілікті атқару органдарының ... ... ... ... және ... ... функцияларының бірегейлігі
мен түрлі бағдарлылығы басым;
• орталық және жергілікті деңгейдегі басқару схемалары арасында ... ... ... мемлекеттік басқару құрылымының тұрақсыздығы. ... ... ... ауысуымен құрылым өзгертіліп, кадрлар
алмасып, қызметкерлердің саны өсе түсені анықталған.
Нарық жағдайында ... ... ... ... ... айларды алып, арнайы Астанадағы тиісті мекемелердің елегінен
өтіп жатады. Ал бизнес-нарықтық экономикада кезек күттірмейтін құбылыс. ... ... ... ... ... түсіп көптеген құжаттардың шешімін
(рұқсатын) жергілікті жерлердің құзырына берілетіндігі туралы тоқтамға
келді. Міне осы ... ... ... ... енуі өкінішке орай
әзірге орталықтандырылған. Бұның экономикалық тұрғыдан тиімсіздікке жол
ашып қана ... ... ... да нашарлататындығы анық. Енді Еуропа
хартиясының жергілікті өзін-өзі басқару жүйесіне назар аурайық. ... ... ... жергілікті органдар өздерінің міндеттері негізінде
мемлекеттік істерді басқаруда жергілікті халықтың мүддесін ұлттық заңдамен
анықталған ... ... мен ... ... Бұл ... ... жиналыстарға қатысушы мүшелердің жасырын, тікелей, теңдей
және жалпы сайлау әдісімен жүргізіледі. Олар ... ... ... ... тұрмыс тіршілігін жақсарту бағытын ... ... ... ... ... органның басшысын сайлау;
• жергілікті органның бюджеті;
• кіріс көздерін ... және ... ... ... ... ... ... нақты құзіреттілігі;
• меншік құқығы.
Жоғарыда аталған Еуропадағы принциптердің тек алғашқы ... ... ... ҚР ... ... жүйесінде қамтылған. Халықаралық
тәжірибеде жоғары тұрған ... ... ЖӨӨБ ... ... ету ... ... ЖӨӨБ-дың түрлі типтері мен формалары бар. ... ... ... ... бірлестіктердің элементі ретінде
болуына байланысты. Осыған сәйкес ЖӨӨБ жүйесі мыналармен ерекшелінеді:
• азаматтардың қоғамдық бірлестігі ... ... ... тұрғылықты
жеріндегі территориялық даму мәселелері өз ... шешу ... ... ... ... ... ... басқару жүйесінің құрылуы
кезеңінде мемлекетті басқарудың иерархиялық принципінің болу шарты.
Халықаралық ... ... үш ... ... ... көрсетуге
болады:
Англосаксондық жүйесінің басты ерекшелігі жергілікті сайланбалы
органды ... ... ... отыратын орталық үкіметтің ... ... ... ... ықпал етіп отыратын механизмі бар.
Мемлекет ЖӨӨБ өз ... ... ... ... ғана қадағалайды.
Ал қажет деп тапқан ... ... ... ... ... ... жергілікті қауымның бағдарламаларына әсер ... жүйе ... ... жүйе ... ... және тағы ... ... елдеріне тараған. Бұл жүйенің басты ерекшелігі – ... ... ... ... ... ... ... бұл жерде
орталық үкіметтің жергілікті органдарды әкімшілік тұрғысынан ... ... ... ... ... ... ... мен Жапонияның
жалпы өзін-өзі басқару құрылымы тән. Жапония ЖӨӨБ заңында ... ... ... құрылымын регламенттейді. Германияда – обшиналар,
қалалар, аудандар жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... коммуналдық басқару органдарының талабы үндеспеген.
Мемлекеттік қызмет негізін жетілдірудің маңызды формасы жергілікті
мемлекеттік басқару органдарының мемлекеттік ... ... ... рөлі жыл өткен сайын артып келеді. Мемлекеттік қызметшінің
қазіргі кездегі Еуропалық моделі өзінің маңыздылығы бойынша ... ... ... ... Мысалы, тазалық, әдептілік, ашық,
жарқындық, кішіпейілік, ... ... ... ... сезімі,
басқарудың жаңа әдістері мен техникасына құштарлық және ... ... ... ... қызметшілердің бойына осы аталған және
басқа да кәсіптік қасиетті сіңіру үшін тиісті заң, ... ... ... ... ... өз кадрларының біліктілігі
көтеруді ұйымдастырудың белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... жөнінде
оқу орталықтарының белгілі бір мамандандырылған желісі қалыптасты, оған ... ... ... ... академиясы, Мемлекеттік және
жергілікті басқару институты және облыстық оқу ... ... ... ... эксперименттердің нәтижесінде ... ... ... ... ... ... (федералдық немесе республикалық деңгейде);
• жергілікті мемлекеттік басқару (әкімшілшік- аумақтық құрылымның жоғары
буындары деңгейінде);
• аумақтық өзін-өзі басқару ... ... ... ... ... жіктеудің негізінде демократияның қажеттілігі
қажет.
Жергілікті мемлекеттік басқару жүйесі орталық және әкімшілік аумақтар
арасында құзырлардың ... ... ... ... ... ... ... басқарудың негізінде қоғамдық ... ... ... барлық қызметті көрсетеді.
Жергілікті жерлердегі әлеуметтік-экономикалық мәселелерді шешу ... ... ... ... оны ... ... жергілікті мемлекеттік билікті күшейту керек, яғни ... ... ... ... ... ... құрып,
селолық бюджетті қалыптастыру керек.
• жергілікті мемлекеттік басқару ... ... ... ... ... ... ... біліктілігін көтеру.
• аймақтарда шағын бизнесті қолдау бағдарламаларын жетілдіру.
... ... ... ... ... шығарып,
жергілікті өзін-өзі басқару органы ретінде қалыптастыру.
• жергілікті өзін-өзі басқару бюджетін құру.
ЖӨӨБ қоғамдық ... ... онда қос ... ... ... Оның
бірі жергілікті басқару ( өкілдік органы – жергілікті мәслихат, атқарушы
орган – акимат) да, ... ЖӨӨБ ... ... ... ал ... ... муниципалитет) болмақ.
Құрылым жағынан да, мазмұны жағынан да жергілікті өзін-өзі басқаруға
ең жақыны өкілдік орган (мәслихат) ... ... ... ... ... ... өзін-өзі басқару құрылымына айналдырғандар да
бар. Бірақ бұлай жасауға ... және ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық мәселелері
стратегиялық тұрғыдан түбегейлі қарастырылып, жергілікті ... ... ... жүргізу қажет.
2.2 Қазақтан Республикасындағы жергілікті өзін-өзі басқару модельдері
Қазақстан экономикасы өте маңызды қиындықтарды ... ... ... ... ... ... ... пен стратегияның, сондай-ақ өтпелі
экономиканың объективті себептерінен туындап отырған жағдай ... ... ... ... екінші сатысына өтті. Қазақстанда дамудың
бірінші сатысындағы басты назар жекешелендіру мен ... ... ... Шын ... ... ... Қазақстанда
экономиканың дамуы үшін өкімет өз назарын шетелдік инвестицияларды тартуға
аударады. ... ... ... ... мөлшерлеме жасау
жоспарланды. Өкімет өзінің жүргізіп отырған саясатына ... ... ... ... Қазіргі кезде өкімет үшін басты күштердің бірі
отандық өнеркәсіп десек, ... оның ... ... ... ... ... ... өнімінің бәсеке қабілеттілігін жоғарылату процесі баяу
жүруде. Өткен жылдың нәтижелері көрсеткендей шығындар табыстан ... ... ... Сол үшін ... ... ... барлық мүмкіндіктерді
пайдалана отырып, шығындарды қысқартуға байланысты шешімдер қабылдайды.
Қазіргі таңда Қазақстан Республикасы орталық органдардан аумақтар ... ... өз ... ... ... тұр. ... ... 89-бабы бойынша жергілікті өзін-өзі басқару
жергілікті мемлекеттік басқару деңгейіне сай ... ... ... ... түрде шешіліп, сайлау жолымен, заң арқылы
бекітілген іс-әрекеттері арқылы ... ... ... ... ...... ... ұсыну жолы арқылы
олардың әлеуметтік жағдайын және басқа да ... ... ... сондай-ақ өкімет өкілдерінен тұрғындардың мүлкін алуға ... ... ... ... ең ... ... ... жүйесіне тәуелді болатынын көрсетеді. Унитарлы мемлекеттерде
территорияларды басқару тікелей орталық органдар арқылы жүзеге ... ... ... ... унитарлық жүйе өзінің территориялық
бірліктеріне көптеген автономиялар ұсынады. Бірақ ... ... 2 ... ... ... бір ... ... олардың негізінде ұйымдастырудың ... ... ... ... ... мәселелерге байланысты жергілікті өзін-өзі басқару
жүйесін федералдық және унитарлық мемлекеттерде мәселен, Ресей Федерациясы
мен ... ... ... ... болмайды. Қазақстан
Рсепубликасы үшін жергілікті өзін-өзі басқаруда едәуір жақын жүйелер де
дамыған, яғни ... ... ... ... ... ... тән. Барлық мемлекеттерде басқарудың үш деңгейі бар: ... және ... ... тән бұл ... ... ... деңгейлер. Унитарлы мемлекеттерде мемлекетті дамыту және
жетілдіру процесі ... ... ... ... ... одан ... күшті
және тұрақты орталық өкімет өз өкілінің бір бөлігін ... ... ... ... ... ... ... басқару органының
құрылымын таңдау мемлекеттің даму стратегиясын анықтайды. Дамыған елдердің
көп ... ... ... ... ... ... ... істерді шешуден бас тартты. Бірақ, Қазақстанда бұл тиімсіз
механизм әлі де болса ... ... Шын ... ... ... сол ... шешуге арналған. Жергілікті өзі-
өзі басқарудың қазіргі ... ... ... сай, келесі сатылы формада
құрылған: сайлау корпусы, партиялық машина, өкілетті ... ... ... ... ... ... елдерде жергілікті өзін-өзі басқарудың ... ... ... бар. Бір ... ... тұлға ретінде ол
Кеңес арқылы сайланады немесе бекітіледі, басқа елдерде муниципалитеттің
тұрғындары арқылы ... ... ... ... Кеңес немесе
тұрғындар арқылы сайланған лауазымды тұлға, мәселен қала басы ... ... ... ... өз қызметінен босатылмайды. ... ... ... ... ... ... қала ... бір жағдайларда өкіметтің шешімі арқылы өз қызметінен босатылады.
Жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... ... басқарудың мемлекеттік жүйесін толығымен қайтармай, оған
қосымшамалар ... оны ... Бұл ... ... ... басқаруды ұйымдастырудың түрлі мәслихат - әкім-менеджер формасында
пайдаланылады. Басқарудың бұл түрі директорлар кеңесі мен ... ... үшін ... ... тән. ... ... үшін жасанды түрде құрылған машинаны пайдалану ұсынылады.
Ұсынылған модельде ... ... ... ... ... ... емес, өкілетті орган жергілікті мәслихат
арқылы ұсынылады. Қазақстандағы жергілікті өзін-өзі басқару моделін табысты
түрде жүзеге ... ... ... бұл ... ... тән ... ... Жергілікті өзін-өзі басқарудың ұйымдастырушылық және
функционалды дербестігі, ... ... ... ... ... статусы, бюджеттік және қаржылық дербестіктер, салық
табыстарын тарту, қарыз алу және тағы ... да ... ... ... ... органдарының нақты кепілдіктері болады. Сондай-ақ ұсынылған
модель бойынша әкімшілік-территориялық ... ... ... бірі ... ... ... әкім қызметіне маман –
менеджерлерді іздеу және ... ... ... ... ... әкімдер
белгілі бір жағдайда мәслихар арқылы ... ... ... ... толық құқылы.
Әлемдік тәжірибеде жергілікті өзін-өзі басқару органдарының ... ... ... ... әсер ету ... ... жергілікті өзін-өзі басқарудың кейбір типтері мен формалары
қалыптасты. Жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... ... қоғамдық білім беру элементтерінің бар екендігімен байланысты.
Осыған сәйкес ... ... ... ... ... ... қоғам мүшелері ретінде азаматтардың өз территориясында ... ... ... ... ... шешу үшін құқықтары;
өкіметтік басқарудың вертикалды жүйесінің қалыптасуы.
Әлемдік жергілікті ... ... үш ... ... (француздық);
советтік (аралас).
Анлосаксондық модель Ұлыбританияда, АҚШ-та, Канадада және ... ... ... ... кең таралған. Бұл мемлекеттерде
кейбір лауазымды тұлғалар тікелей ... ... ... Өте ... ... ... ... иемденеді. Орталық өкімет
жергілікті органдарға соттың ықпалы арқылы, сондай-ақ министрліктер арқылы
бақылауды жүзеге ... ... ... ... ... ... ... тек өзінің жергілікті сипатымен ғана ерекшелінеді.
Англосаксондық тип ... ... ... үлкен дәрежесімен
ерекшелінеді. Осы модельдің типі үшін ... ... ... ... ... ... модель Еуропада, Африкада, Латын Америкасында, Таяу
Шығыста кең ... ... ... ... ... мен ... өзін-
өзі басқарудың үйлестірілуі тән. Жергілікті өзін-өзі басқарудың француздық
типі ... ... ... ... ... беру мен ... ... органдарымен сипатталады.
Жергілікті өзін-өзі басқарудың советтік моделін Кубада, Қытай Халық
Рсепубликасында ... ... ... ... басқарудың аралас
типі Жапония мен Германия үшін тән. Жапониядағы жергілікті өзін-өзі басқару
жөнінде заң оның ... ішкі ... ... ... ... ауылдардың жергілікті органдарының міндеттерін регламентациялайды.
Германиядағы жергілікті өзін-өзі басқарудың барлық ...... ... Бұл үшін ... ... басқарудың органдары
тиімді түрде жұмыс істеу үшін еліміздің әкімшілік-территориялық бөлісін
қайта қарауын талап етеді, ... ... өте ... болу ... ... бірлестіктер өзінің жергілікті проблемаларын шешу
үшін жергілікті экономикалық және қаржылық потенциалдарды орналастырады.
Дамыған елдердің тәжірибесі ... ... ірі ... бірі болып табылады. Дамыған елдерде муниципалды ... ... алу кең ... ... муниципалды органдарды несиелендіру
жекеменшік корпорацияларға тән жағдайлармен жүзеге асырылады. ... ... ... өкімет облигациялар шығарады. Егер ұсынылған механизм
өкіметтің жергілікті ... ... ... ... ... онда ... ... салық салынбайды. Мұндай жағдайда
Қазақстан үшін жергілікті өзін-өзі ... жаңа ... ... ... бар. Заемдар капиталдық құрылысқа ... ... үшін ... ... ... болып табылады.
Демек, Қазақстан Рсепубликасы үшін жергілікті өзін-өзі басқару жүйесін
енгізу, ... және ... өте ... ... бірі ... Бұл ... ... экономикасына енгізу үшін дамыған елдердің
тәжірибесін пайдаланған жөн. Сондай-ақ жергілікті өзін-өзі басқару жүйесін
батыс елдерінің ... ... ... ... Өйткені Қазақстанда осы
жүйенің кейбір механизмдері дамыған немесе мүлдем жоқ. ... ... ... жүйесін ендіруге ескермеуге болмайды және қысқа ... ... ... ... мүмкін емес.
Биліктің жергілікті органдарын реформалаңдыруды ... ... ... ... ... шешу ... жергілікті жөне аймақтық нәтижелі.басқарудың жоқтығы;
- жергілікті деңгейдегі мәселелерді шешуге қабілеті жететін азаматтық
қоғамның ойдағыдай дамымауы.
Соның нәтижесінде екі мақсат пайда болып отыр:
- ... және ... ... ... құру және мемлекеттік
функцияларды шоғырланудан алшақтату үрдісі;
- азаматтық қоғамды құру үрдісінің басталуы.
Посткеңестік ... ... ... басқа тұрақты
демократиялық жүйе ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттерде жүйелі орталықсыздандыру жалпы
саяси жүйені құрумен қатар өтіп жатыр. Яғни орталықсыздандыруға ешқандай
уақытпен ... ... ... жоқ, ... ... тәжірибенің
жетіспеушілігі анық. Бүндай негіз көбінде орталықтанған мемлекет ... ... ... ... Республикасында да орталықсыздандыру мен
жергілікті өзін-өзі басқару процестері тежелу себебінің бірі осы.
ЖӨӨБ-дың ... ... қ және ... ... ... ... анықтайтын моделді келесі түрде ұсынуға болады. (7-сурет).
Кесте 3. Жергілікті өзін-өзі басқарудың құрылымдық моделі.
Моделде көрсетілгендей ауыл, ауылдық ... ... ... ... ... ... бар ... аудандар деңгейінде тек ЖӨӨБ
органдары қызмет атқарады. Ал облыстық ... бар ... қала ... мемлекеттік басқару мен ЖӨӨБ органдарын ... ... ... ... ... ... ... базалық бірліктегі ЖӨӨБ
органдарының қызметін үйлестіреді және жергілікті ... ... ... ... ... ... өзін өзі басқару, биліктің бөлінуінің қажетті (яғни
демократиялық) ... іске ... ... он ... ... ... ... іздеу қажет. Алдыңғы жүйеден мүра болып жалғасып келе
жатқан саяси сана ... ... ... қиындықтар пішінде билік
құзырларының әр деңгейі арасында нақты бөлінуі мен халық билігінің маңызды
элементі болып табылатын ... ... ... ... ... ... мәселелердің қатарында.Ежелгі грек философы Сократ б. д. д-ақ былай
деген екен «Білімнің ең биік мұраты-теоря ... ... яғни өмір ... үйрету, бұл жерден топшылайтынымыз ... ... ... теория жүзінде ғана , енді осыларды іс жүзінде ... ... ... ... жету ... ... байланысты болып отыр ертенгі мемлекет
тірегі, болашақ мемлекет қызметкерлер.
Қорытынды
Қазақстан Республикасы қазіргі кезде өзінің ... ... ... ... ... шықты. Мұндай жағдай мемлекеттік басқару мен ... ... ... ... ... ... Аталған билік жүйесі
Қазақстандағы мемлекеттіктің қалыптасуына өз үлесін қосты.
Бірақ қазіргі кезде мемлекеттік ... бұл ... ... және мемлекеттің дамуында теріс әсер ... ... ... Әсіресе, бұл қатынаста жергілікті мемлекеттік басқару
жүйесін атап көрсетуге болады. Қазіргі кездегі жергілікті ... ... ... ... ... сай ... ... халықтың мүдделерін
әлсіз қорғайды, жемқорлыққа тым бейімді болып келген.
Мұның басты себептері қолданыстағы заңдылықтардың, соның ішіндегі
сайлау ... заң, ... ... басқару туралы заң, бюджет жүйесі
туралы заңдардың кемшіліктері болып есептеледі.
Қазақстанның қазіргі ... ... ... ... арасалмағын
орталықтан жергілікті деңгейлерге түсіруді қажет етеді және де оны ... ... да ... Оған тағы бір ... 2003 ... 3 сәуірінде өткен
Ұлттық кеңестің кезекті отырысы толықтай осы проблемаға арналды. Және де
бұл ... ... ... ... құжат әзірлеген — "Мемлекеттік басқару -
деңгейлері арасындағы өкілеттіктерді шектеу және бюджетаралық ... ... Дәл сол ... Елбасы Н.Ә.Назарбаев осы мәселе
жөнінде былай деп өз ... ... ... бір ... ... қысып,
айырылмайтын әдет біздің дамуымызды тежеп отыр". Сондықтан Президенттің
халыққа ... ... ... саяси міндеттердің
алғашқысы болып аталды. Бірақ бұны елімізде жүзеге ... ... ... ... ... ... кезде мемлекеттік құрылымда Бұл ... ... және ... ... ... әсер ... кемшіліктерін
байқатып отыр. Әсіресе, Бұл қатынаста жергілікті ... ... атап ... ... ... ... жерлердегі билік қазіргі кездегі талаптарға
толық сай емес, жергілікті халықтың мүдделерін әлсіз қорғайды, жемқорлыққа
тым бейімді болып келген.
Мұның басты ... ... ... соның ішіндегі
сайлау туралы заң, жергілікті мемлекеттік басқару туралы заң, бюджет жүйесі
туралы ... ... ... ... ... ... ... реформа үрдістерінің арасалмағын
орталықтан жергілікті деңгейлерге түсіруді қажет етеді және де оны ... ... да ... Оған тағы бір ... 2003 ... 3 ... ... кеңестің кезекті отырысы толықтай осы проблемаға арналды. Және ... ... ... ... ... қүжат әзірлеген — "Мемлекеттік басқару -
деңгейлері арасындағы өкілеттіктерді шектеу және ... ... ... Дәл сол ... Елбасы Н.Ә.Назарбаев осы мәселе
жөнінде былай ... ... ... ... бір ... ... ... әдет біздің дамуымызды тежеп отыр". Сондықтан Президенттің
халыққа Жолдауында орталықсыздандыру ... ... ... ... ... ... да ... мемлекеттік құрылысын
жетілдіру, оның ішінде ... ... әр ... ... нақты бөлінуі
мен халық билігінің маңызды элементі болып табылатын жергілікті өзін-өзі
басқару жүйесін ... ... ... ... ... бүны ... ... көптеген себептерге байланысты қиынға соғуда.
Биліктің жергілікті органдарын реформалаңдыруды
орталықсыздандыру үрдісін ... ... ... ... шешу ... ... жөне ... нәтижелі.басқарудың жоқтығы;
- жергілікті деңгейдегі мәселелерді шешуге қабілеті жететін азаматтық
қоғамның ойдағыдай дамымауы.
Соның нәтижесінде екі мақсат пайда болып ... ... және ... ... басқаруды құру және мемлекеттік
функцияларды шоғырланудан алшақтату үрдісі;
- азаматтық ... құру ... ... ... ... ... басқа тұрақты
демократиялық жүйе қалыптасқан мемлекеттердегі үрдістерден мүлде ... ... ... ... ... ... жалпы
саяси жүйені құрумен қатар өтіп жатыр. Яғни орталықсыздандыруға ешқандай
уақытпен қалыптасқан әдіс-тәсілдік негіз жоқ, ... ... ... ... ... негіз көбінде орталықтанған мемлекет кезінде
пайда болуы тиіс. Қазақстан Республикасында да ... ... ... ... ... ... ... бірі осы.
Екіншіден, өзін өзі басқару, биліктің бөлінуінің қажетті (яғни
демократиялық) формасын іске ... ... он ... қалыптасқан адамның
ойлау қасиетінен іздеу қажет. Алдыңғы жүйеден мүра болып жалғасып келе
жатқан саяси сана ... ... ... ... пішінде билік
құзырларының әр деңгейі арасында нақты бөлінуі мен халық билігінің маңызды
элементі болып табылатын жергілікті ... ... ... ендіру өте
өзекті мәселелердің қатарында.Ежелгі грек философы Сократ б. д. д-ақ ... екен ... ең биік ... ... тәжірбие яғни өмір сұру
өнеріне үйрету, бұл ... ... ... ... ... ... жүзінде ғана , енді осыларды іс жүзінде асырып білімнің ең
биік мұратына жету сізбен бірге байланысты болып отыр ... ... ... ... ... ... ... Е. ред. "Мемлекеттік және құқық негіздері", Оқулық, Алматы,
"Жеті жарғы", - ... ... Д., ... ... ... - ... ... баспалдағы", - Алматы, 2000ж.
3. Қазақстан Республикасының Конституциясы., Алматы,
1995 ж. 89, 95 ... ... ... Парламентінің Жаршысы. №23 желтоқсан, 2003ж.
5. ... ... ... ... ... ... артқарушы органдар
Облыстық өкілетті органдар
Атқарушы билік
Өкілетті билік
Соттар
Жергілікті қауым ассоциясы
Аудандық атқарушы органдар маңызы бар
Ауылдық, ауылдық аймақ, қалалық (аудандық (аудандық маңызы бао ... ... бар ... ... ... және қалалық (облыстық қалалар) кеңесі
Ауылдық, ауылдық аймақ, қалалық маңызы бар қала), облыстық маңызы бар
аймақтардың жамағаттары
Жергілікті өзін-өзі басқару ... ...

Пән: Мемлекеттік басқару
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Жергілікті өзін-өзі басқару және оны жетілдіру жолдары»67 бет
Діни қатынас мәселесіндегі мемлекеттік билік және жергілікті өзін-өзі басқару органдары қызметінің бейімділігі13 бет
Дамыған елдердегі жергілікті өзін өзі басқаруды тәжірібиесі30 бет
Жергілікті өзін - өзі басқару жүйесіндегі халықты тікелей басқаруының жолдары27 бет
Жергілікті өзін - өзі басқарудың аумақты кешені31 бет
Жергілікті өзін өзі басқарудың теориялық негіздері31 бет
Жергілікті өзін өзі басқарудың шетелдік тәжірибесі. Кедейшілік туралы17 бет
Жергілікті өзін – өзі басқару туралы жалпы түсінік7 бет
Жергілікті өзін-өзі басқару49 бет
Жергілікті өзін-өзі басқару жайлы6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь