Өскемен қаласының жер беті суының экологиялық жағдайына баға беру

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1 ӨСКЕМЕН ҚАЛАСЫНЫҢ ЖЕР БЕТІ СУЛАРЫНЫҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
1.1 Табиғи жағдайлардың қысқаша сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
1.2 Өскемен қаласының табиғи суларының ластаушы көздері ... ... ... ... ... ... ... ..5

2 ӨСКЕМЕН ҚАЛАСЫНЫҢ ЖЕР БЕТІ СУЫНЫҢ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЫНА БАҒА БЕРУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 12
2.1 Су объектілерінің сапалық және сандық көрсеткіштері ... ... ... ... ... ... ... ... .12
2.2 Жер беті суларының ластануы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...20
2.3 Топырақ суларының ластануы, оның жер беті суларына әсері ... ... ... ... ... ..24
2.4 Жер асты суларының ластануы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .26
2.5 Тазалау қондырғыларының орналасу аудандары және негізгі сипаттамалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...32

3 ӨСКЕМЕН ҚАЛАСЫ СУ ОБЪЕКТІЛЕРІНІҢ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЫН ЖАҚСАРТУҒА БАҒЫТТАЛҒАН ШАРАЛАР ... ... ... ... ... ... ... ..44
3.1 Табиғи сулардың фондық концентрацияларын анықтау әдістері ... ... ... ... ..44
3.2 Су объектілерінің экологиялық жағдайын жақсарту бойынша негізгі бағыты мен шаралары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .46

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..51

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
КІРІСПЕ
Су – маңызды табиғи ресурс. Ол өмірдің негізін құраушы, зат алмасу процесстерінде басты рөл атқарады.
Тақырыптың өзектілігі: Үлкен маңызды орынды су - өнеркәсіп саласы мен ауыл шаруашлығы саласында алады. Жалпыға белгілісі, оның адамның тұрмыстық қажеттіліктері үшін, өсімдіктер мен жануарлар үшін де қажетті екендігі, барлық тірі организмдер үшін ол өмір сүру ортасы болып табылмақ. Қалалардың өсуі мен өнеркәсіптің қарқынды дамуы, пайдалы жерлердің кең ауқымда пайдаланылуы, мәдени-тұрмыстық жағдайлардың жақсартылуы мен басқа да бірқатар факторлар, күннен–күнге сумен қамтамасыз етілу мәселесін күрделендіріп отыр. Суға деген қажеттілік өте зор және жылдан – жылға өсіп отыр. Жыл сайынғы су шығыны жер бетіндегі барлық сумен қамтылу түрлері бойынша 3300-3500 км3 құрайды. Мұндағы сумен қамтылудың 70 пайызы ауыл шаруашылығына тиесілі. Қазіргі кезде су ресурстарын тиімді пайдаланудың мынадай бағыттары анықталынуда: шикі сулар ресурстарын кеңінен өндіру және толық тиімді етіп пайдалану, су көздерін ластауды болдырмайтын, оған тыйым салатын жаңа технологиялық процесстерді жасау, таза сумен қамтылуды азайту, шикі суды пайдаланушы түсті металлургия өнеркәсібінде , оның мөлшерін көп шығындамайтын жаңа технологиялық процесстерді жасап шығару, су көздеріне келіп түсетін ағынды суларды тазартудың осы заманғы технологияларға сай келетін жаңа, тиімді әдістерін қолдану, енгізу неғұрлым ластанған ағынды сулардың бөліктерінде локальді тазалау тәсілдерін қолдану.
Өндірістік қызмет нәтижесінде барлық мүмкін болатын қалдықтар жиынтығы түзіледі, олар қоршаған ортаның жағдайына кері әсерін тигізеді және оның ажырамас бөлігі ретінде адамға да әсерін тигізеді.
Өскемен қаласының су ресурстары өнеркәсіптік кәсіпорындардың
токсиндік компоненттерімен ластануы бойынша интенсивті күш түсіруші жағдайды бастан кешіруде. Бұл мекемелер өзен желілері шоғырланған зонада орналасқан. Осында жылу энергетика саласының ірі кәсіпорындары да орналасқан.
Мұндай орналасу мынаған ықпал етеді яғни барлық газ тектес сұйық және қатты қалдықтары бар ластаушы заттар мүлтіксіз өзен желілеріне келіп түсуде. Осының нәтижесінде сулардың ластану мәселесі өте маңызды болды.
Жұмыстың мақсаты: Өскемен қаласы аумағының су объектілерінің экологиялық жағдайын қарастыру, талдау жасау және оны ластанудан сақтандыру шараларын қарастыру.
Мақсатқа жетуде келесі міндеттерді жүзеге асыру керек:
1) Өскемен қаласының су объектілерінің осы заманғы жағдайын, табиғи сулардың ластау көздерін анықтау, ағын сулардың жіктелуі мен сипаттамасын, тазарту құрылғыларының жалпы сипаттамасын беру;
2) Өскемен қаласының 2002 - 2005 жылдар аралығындағы су объектілерімен танысу және оның экологиялық жағдайына баға беру;
3) Өскемен қаласының су объектілерін жақсарту үшін ластандырушы көздерден сақтандыру шараларын жасау.
Ғылыми зерттеу объектісі: Өскемен қаласының су объектілері болып табылады, ал зерттеу нысаны: Өскемен қаласындағы су объектілерінің ластану жолдарын анықтау.
Зерттеу пәні: Өскемен қаласының жер беті суының ауыр металдармен ластану жағдайын анықтау.
Ғылыми жаңалық: Өскемен қаласының қазіргі су объектілерінің жағдайына экологиялық салыстырмалы талдау жасай отырып, оның жер беті суларының экологиялық жағдайына баға беру.
Зерттеу әдістері: салыстыру, статистикалық, аналитикалық-зертханалық әдістері.
Теориялық маңыздылығы: Өскемен қаласының жер беті суының экологиялық жағдайын зерттеу қорытындыларын алдағы уақытта студенттер мен оқушылардың оқу барысында оқу құралы ретінде қолдану.
Жұмыстың іс-тәжірибелік маңызы: Осы берілген зерттеу жұмыстарының мәліметтерін Шығыс Қазақстан аумағының су электр станциясы орталығының іс-әрекеттерінде, өнеркәсіп орындарында және табиғатты қорғау мекемелерінде пайдалануға болады.
Қойылған міндеттерді жүзеге асыру барысында ақпарат көздер, арнайы әдебиет көздері, интернет желісі, статистикалық мәліметтер, нормативтік – құқықтық актілер, тәжірибелік көркем материалдардың талдаулары, іс – тәжірибелік жұмыстар.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТІРЛІГІ
Экология кафедрасы
БІТІРУ ЖҰМЫСЫ
тақырыбы: ӨСКЕМЕН ҚАЛАСЫНЫҢ ЖЕР БЕТІ
СУЫНЫҢ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЫНА БАҒА ... ... ... ЖЕР БЕТІ ... ... Табиғи ... ... ... ... ... табиғи суларының ... ... ... ЖЕР БЕТІ ... ... ... ... Су объектілерінің ... және ... ... Жер беті ... ... ... ластануы, оның жер беті ... Жер асты ... ... ... ... ... және негізгі
сипаттамалары...............................................................
............................................32
3 ӨСКЕМЕН ҚАЛАСЫ СУ ... ... ... ... ... Табиғи ... ... ... ... Су ... ... жағдайын жақсарту бойынша негізгі бағыты
мен
шаралары....................................................................
.........................................46
ҚОРЫТЫНДЫ
............................................................................
..............................51
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
КІРІСПЕ
Су – ... ... ... Ол ... ... құраушы, зат алмасу
процесстерінде басты рөл атқарады.
Тақырыптың өзектілігі: Үлкен маңызды орынды су - өнеркәсіп саласы мен
ауыл ... ... ... ... ... оның ... тұрмыстық
қажеттіліктері үшін, өсімдіктер мен жануарлар үшін де ... ... тірі ... үшін ол өмір сүру ... ... табылмақ. Қалалардың
өсуі мен өнеркәсіптің қарқынды дамуы, пайдалы жерлердің кең ауқымда
пайдаланылуы, ... ... ... мен ... ... факторлар, күннен–күнге сумен қамтамасыз етілу мәселесін
күрделендіріп отыр. Суға ... ... өте зор және ...... өсіп
отыр. Жыл сайынғы су шығыны жер бетіндегі барлық сумен қамтылу ... ... км3 ... ... ... ... 70 ... ауыл
шаруашылығына тиесілі. Қазіргі кезде су ресурстарын тиімді пайдаланудың
мынадай бағыттары анықталынуда: шикі ... ... ... ... ... ... етіп пайдалану, су көздерін ластауды болдырмайтын, оған тыйым
салатын жаңа технологиялық процесстерді ... таза ... ... шикі суды ... түсті металлургия өнеркәсібінде , оның
мөлшерін көп шығындамайтын жаңа ... ... ... ... ... ... түсетін ағынды суларды тазартудың осы ... сай ... ... ... ... ... енгізу
неғұрлым ластанған ағынды сулардың бөліктерінде локальді тазалау тәсілдерін
қолдану.
Өндірістік ... ... ... ... ... қалдықтар
жиынтығы түзіледі, олар қоршаған ортаның жағдайына кері ... ... оның ... ... ... ... да ... тигізеді.
Өскемен қаласының су ресурстары ... ... ... ... ... ... күш түсіруші
жағдайды бастан кешіруде. Бұл мекемелер өзен желілері шоғырланған ... ... ... ... ірі ... ... ... мынаған ықпал етеді яғни барлық газ тектес сұйық
және қатты қалдықтары бар ластаушы заттар мүлтіксіз өзен желілеріне ... ... ... сулардың ластану мәселесі өте маңызды болды.
Жұмыстың мақсаты: Өскемен ... ... су ... ... ... ... жасау және оны ластанудан сақтандыру
шараларын қарастыру.
Мақсатқа жетуде келесі міндеттерді жүзеге асыру керек:
1) ... ... су ... осы ... жағдайын,
табиғи сулардың ластау көздерін анықтау, ағын сулардың жіктелуі мен
сипаттамасын, тазарту ... ... ... ... Өскемен қаласының 2002 - 2005 ... ... ... ... және оның экологиялық жағдайына баға беру;
3) Өскемен қаласының су ... ... ... көздерден сақтандыру шараларын жасау.
Ғылыми зерттеу объектісі: Өскемен ... су ... ... ал ... ... ... ... су объектілерінің ластану
жолдарын анықтау.
Зерттеу пәні: Өскемен қаласының жер беті ... ауыр ... ... ... жаңалық: Өскемен қаласының қазіргі су объектілерінің жағдайына
экологиялық ... ... ... ... оның жер беті ... ... баға ... әдістері: салыстыру, статистикалық, аналитикалық-зертханалық
әдістері.
Теориялық маңыздылығы: Өскемен қаласының жер беті ... ... ... ... ... уақытта студенттер мен оқушылардың
оқу барысында оқу құралы ретінде қолдану.
Жұмыстың іс-тәжірибелік маңызы: Осы берілген ... ... ... Қазақстан аумағының су электр станциясы орталығының іс-
әрекеттерінде, өнеркәсіп орындарында және табиғатты қорғау мекемелерінде
пайдалануға болады.
Қойылған ... ... ... ... ... ... арнайы
әдебиет көздері, интернет желісі, статистикалық мәліметтер, нормативтік –
құқықтық актілер, тәжірибелік көркем ... ... іс ... ... ӨСКЕМЕН ҚАЛАСЫНЫҢ ЖЕР БЕТІ СУЛАРЫНЫҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ
1.1 Табиғи жағдайлардың қысқаша сипаттамасы
Өскемен қаласы дала зонасында ... ... ... ... ... зонасының оңтүстік бөлігінде орналасқан. ... дала ... ... дала ... бөліп көрсетуге болады:
әртүрлі шөпті - дәнді, нағыз (типтік) және құрғақ (оңтүстік).
Металогендік қатысы тұрғысынан алсақ, облысқа ... кені ... ол ... білдіреді, яғни полиметалдық және сирек кездесетін
кендердің бай минералды-шикізаттық ... ... ... өзен ... ... ... өзені болып табылады, ол:
Қытай, Ресей және Қазақстан секілді үш ... ... ... Оның ірі ... ... ... ... Уба, Күршім өзендері болып
табылады.
Өскемен қаласының метеостанциясы қаланың солтүстік-батыс
шетінде, ашық ... ... Оған таяу ... ... ... ағып ... ол ... су кеңістігін кеңейтіп, бірнеше салаларға бөлінеді.
Метеостанцияның ... ... ... ... тынышжел режимімен
және әсіресе жылдың суық мерзімінде жиі ... ... ... орнымен қала ... ... ... 100С- қа ... ... ... ... жел жылдамдығында да білінеді. Егер метеостанция орналасқан аэропорт
ауданында жылдамдығы 8-10 м/с жел ... ... ... ШҚГМО
шатырындағы орнатылған датчик бойынша 18-20 м/с, ал жекелеген аудандарда
(ЖМК, Аблакетка, ... ... күші 23-25 ... ... Өскемен қаласы
метеостанциясының бақылауларының мәліметтеріне сүйеніп, Өскемен ... ... ... ... ... [7]
Қаланың ... ... ... ... ... – 2,7 0С. Аса суық ... ... орташа айлық ауа
температурасы -16,30С. Аса жылы шілде айының орташа айлық температурасы +
20,5 0С.
Өскемен қаласы үшін ... ... ... ... ... – 487
мм. Жауын-шашынның мезгіл бойынша бөлінуі бірқалыпты ... ... ... жылдың жылы уақытында түседі. Көп мөлшердегі орташа айлық жауын-
шашын мөлшері 60 мм-ге тең, шілде айы ... ... ... ең ... ... ... және ... – 25 мм. Жауын - шашынды күндердің ең көп
күні қараша айына келеді, ал ең аз ... ... ... ай ... ... ... жылдық жылдамдығы – 2,3 м/с, күшті жылдамдықты
желдер өтпелі кезеңдерде –яғни сәуірден ... ... және ... бойында байқалады.
Бір жылдағы 10 м/с-тан жоғары ... жел ... ... саны – 86,6, 15 ... ... 20 ... ...
3,9. Өскемен қаласында тіркелген ең жоғарғы жел жылдамдығы - 37 м/с.
Өскемен қаласында шығыс және оңтүстік – шығыс ... ... ... ... ... жылы ... өзгереді, мұнда батыс және
солтүстік-батыс бағыттық желдері бар ... саны ... ... ... емес ... ... ұзақтығы -12.11, қар жамылғысының
бұзылуы – 03.04. Тұрақты қар жамылғысының жату ұзақтығы – 142 ... ... ... ... ... ... көздері
Қазіргі кезде Өскемен қаласында қала канализациясы мен Ертіс және ... ... ... ... ... 50 -ден аса ... ... кәсіпорындары бар. Технологиялық өңдеуден өткен және
кәсіпорындардың ... ағын ... ... қала канализациясына
өнеркәсіптік аудандардан шыққан шайынды сулар мен берілген өндіріс ... ... ... және ... ... мен ... ... мөлшерін қамтыған, тазаланбаған ағынды сулар да келіп
түседі.
Өскемен қаласында ... ... ... мына ... ... ҮМЗ АҚ, ҚАЗМЫРЫШ АҚ, Өскемен жиһаз комбинаты, ... ... ... ... зерттеу институты, Арматура зауыты АҚ,
Шығыс машина жасау зауыты АҚ, Конденсатор зауыты АҚ, Рост ЖШС, ... Осы ... ... ... ШРМ - ден асып ... ... зиянды заттар бар.
Өнеркәсіптік кәсіпорындардың технологиялық процесстерінде судың
маңызы көп қырлы. Өнеркәсіпте су мына мақсатта қызмет етеді:
- ... ... ... ... ... ... ... химиялық реакциялар мен басқа да заттар ағып өтетін орталар;
- белгілі бір ... ... ... үшін ... ... ... компоненттері;
- шикізат, өнімдер мен қалдықтарды тасымалдау үшін құралдар.
Судың белгілі бір мөлшері қондырғылар мен жабдықтарды ... ... ... ... ... және ... ... қолданылады. Өнеркәсіп салаларының барлығы үшін ... ... және ... да ... және ... ... өту ... су әртүрлі өзгерістерді және қайта қайтпай жоғалтылады. Өндірістік
ағынды сулар, ... ... және ... ... ... заттары бар, соның ішінде токсиндік заттарды қоса ... көп ... ... ... ... ... ... ағынды суларды талдау
көрсеткендей, су көздеріне тасталушы суда ... ... ... ... бар ... ... яғни хлоридтер, сульфаттар,
нитраттар, натрий, калий, кальций, аммоний ... ... ... ... мұнайөнімдері, майлар, ағаш қалдықтары, кен байытпалары
және т.б. Хлор ... ... ... ... ... ... мен ... металлургия, энергетикалық өнеркәсіп кәсіпорындары
мен басқалары арқылы су көздеріне ... ... ... ... ... ... фенолдар, метанолдар, сондай-ақ мышьяк, сынап, фтордың
қосылыстары келіп түседі.[15]
Барлық ағын ... ... ағын ... ... ... кәсіпорындардың коммуналды-тұрмыстық ағын ... ... ... және ... ... тазалауға дейін араласады, осы екі топ біртұтас ретінде қарастырылады
- өнеркәсіп ағын сулары ретінде. ... қ. ағын ... 33 ... ... сулардан, 27 пайыз кәсіпорындардың коммуналды-тұрмыстық
суларынан және 40 пайыз шаруашылық-тұрмыстық ағын сулардан түзіледі.
Технологиялық процесстен ... және ... ... ... ... ... төрт ... бөлінеді:
- тазалауды қажет етпейтін, нормативті-таза;
- нормативті-тазаланған;
- қажетті деңгейге дейін ғана тазаланған;
- тазаланбаған.
Бірінші категория – нормативті таза ағын ... – бұл ... ... үшін ... ... ... ағын ... су көздеріне түсуі, ... ... ... ... ... ... категория – нормативті-тазаланған ағынды сулар – құрамында
ластандырушы заттары бар, бірақ белгілі бір ... ... ... ... ... ШРМ –не ... ... және араласып кетеді.
Үшінші категория – қажетті деңгейге ... ғана ... ... – бұл ағын сулары, ... ... ... ... ... ... ... ғана мөлшерде ғана.
Тіпті ағын сулардың тиімді биологиялық ... ... ... ... 1/3 ... ғана жоя ... ал ауыр
металлдардың көпшілік бөлігі өзгеріссіз биологиялық тазалаудан өтіп, ашық
су көздеріне келіп ... және ... ... ... ғана ... сулардың токсиндігін төмендету үшін 20-150 және тіпті 1000 есеге жуық
таза өзен суын араластыру қажет болады ... 3.1 ... ... ... ... ауыр ... ... көрсету |Мыс ... ... ... ... ... | | | | | ... өнеркәсібі |150 |150 |70 |460 |11 ... ... |150 |330 |430 |280 |2 ... ... |410 |60 |40 |470 |5 ... емес |2040 |180 |220 |2990 |3 ... ... | | | | ... |2700 |50 |110 |7800 |31 ... | | | | | ... бояу |37 |820 |250 |500 |3 ... | | | | | ... жуу ... |1700 |1220 |100 |1750 |134 ... жуу |180 |140 |190 |920 |18 ... ... ... өнеркәсіптік және жалпы қалалық
ағынды сулармен бірге ... ... ... келіп түседі, солардың бірі
және кең таралғаны мұнай өнімдері ... ... ... химиялық қосылыстар, минералды және органикалық қоспалар, ... ... ауыр ... ... ... ... ... көрсетілген.
Соңғы жылдары Өскемен қаласында беттік және топырақ суларын ластауға
өздерінің қомақты үлестерін қосып келе ... ... ... ... ... пен ... ... кәсіпорындары саны өсіп келеді.
Осындай кәсіпорындардың ағынды сулары құрамында әртүрлі зиянды заттары бар
органикалық ... ... ... ... ... ... және ... бүгінгі таңда жою мүмкін болмай отыр.
Осы заманғы биологиялық тазарту ... ... ... ... ... 90-95 пайызға ғана азайта алады, бірақ
тәжірибе жүзінде 80 пайыз ғана ... ... ... ашымаған, қиын түрде ашуға
жататын заттар су ... ... ... ... ... ... ... өндірістің
кәсіпорындарында кездеседі. Мұнда қорғасын мөлшері он есе, ... ... ... мөлшері – жүз есе және мың есе жоғары.
Мысалы, ... ... ... ... ... ... ... хром және никель болмақ. Технологиялық жолдан
өткен су құбыры ... хром және ... ... ... ... ... ... кейін хром мөлшері ... ... ... ... кейін су шаруашылық-тұрмыстық ағынды
сулармен араластырылады және ары қарайғы тазарту үшін қала ... ... хром ... ... ... ағынды сулардағы хромның бастапқы
судың ... ... асып ... жолдан өткен су ... ... ... ... су құбырындағы сумен салыстырғанда көп
мөлшерге ие, атап айтсақ, 12585,7 есе бір жылда.
Қала колекторына келіп ... ... ... ... ішілік
тазартудан өтсе де, бастапқы технологиялық процесске арналған сумен
салыстырғанда, ... ... ... ... ... ... ваннадиймен).
Қала канализациясына келіп түсуші ағынды ... ... ... ... ... өнімдері құрайды екен, олар автокөлік
жөндеу орындарынан, автопарктерден, автокөлікті жанар-жағар маймен ... ... ... ... жуу ... ... ... түседі.
Мұнай және мұнай өнімдері канализацияның тазарту қондырғыларының және су
көздерінің қиын түрде тотығатын органикалық заттарына ... Су ... ... 0,5 мм қалыңдықта болған күннің ... ол су ... ... кәсіпорындардың ауыр металлдармен ластанған
ағынды сулары шаруашылық-тұрмыстық ағынды ... ... ... үшін сол жақ ... ... қондырғыларына 167033 м3/тәулігі
көлемінде келіп түседі.Әртүрлі ағын суларын тазартудан кейін, лай суларды
тазартқан соң ... көп ... ... ... ... байланысты технологиялық сұрақтарды
шеше отырып, «Өскемен водоканал» кәсіпорынын ағынды сулардың тұнбаларын ... ... ... ... тұнбаларын өңдеу технологиясына тәуелділігінен
тұнбаны өңдеудің агротехникалық ... ... ... отыр. Ағынды сулардың тұнбаларын тыңайтқыш ретінде ... ... ... ... мәнділігін анықтаушы басты фактор ретінде
ауыр ... ... ... ... ... ... ... ағынды суларының тұнбаларындағы ауыр металлдардың ... ... 100 г суға ... ... ... алынады.
Металлдардың анағұрлым жоғары концентрациясы машина жасау,
электротехникалық машина ... ... ... ... ... үшін ... ... топыраққа ауыр металдардың түсуінің екі ... Оның ... ... ... ауыр ... болуы және
екіншісі олардың көп мөлшерінің қауіптілік ... ... ... құрамын химиялық құрамын реттеп отыру, ... ... ... ... ... ал оның ... ... ондағы
өзгерістерді бағалайды.
Тұнбалардағы ауыр металлдар әртүрлі формаларда кездеседі, онда
органикалық түрі әр ... де ... ... ... ... ... мәліметтерді қарастырсақ: оның органикалық үлесіне 24 пайыз,
никель карбонатына – 32 ... ... ... ... суда ... ... ... ағын сулардың
тұнбаларында жоғары емес – небәрі ондаған үлестен ... ... ... ... ... ... есте ұстаған жөн, топыраққа енген ағынды
сулардың ... ... ... ... яғни органикалық
заттардың ыдырауына әкеледі. Ауыр металлдар жеңіл қозғалатын түрге ауысып,
өсімдіктер үшін қол жетерлік ... ... ... топырақ саласымен орын
ауыстыруға қабілетті келеді.[16]
2 ӨСКЕМЕН ҚАЛАСЫНЫҢ ЖЕР БЕТІ СУЫНЫҢ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЫНА БАҒА БЕРУ
2.1 Су объектілерінің ... және ... ... өзені ағын сулардың төменгі бөлігінде, төменде орналасқан Шүлбі
ГЭС-інің су деңгейінен еркін ағып жатыр. ШҚ Гидрометеорология және
мониторингі орталығының ... ... ... ... ... көп жылғы
есептік ағын көлемі, тазарту құрылыстарынан шығушы ағысындағы ... ... Осы ... ... ... ең кіші орташа
айлық шығыны 162 м3/с, судың орташа көлемі – 1,31 м/с, ал ... ... 1,7 м, ... ені – 250 ... ... жоғарғы ағысындағы ластану деңгейі одан жоғары
орналасушы су ... ... ... ... және ... суларға байланысты, яғни олар өздерінің ағынды суларын тікелей ...... және Үлбі ... ... ... ... өзенінің
құрамы мен суының сапасына аса маңызды әсерін тигізетін, түсті ... ... ... ағызуы болмақ.[14]Су сапасының критерийлері
1.1 кестеде көрсетілген.
Кесте 1.1 Су ... ... ... |Су ... ... ... |
|2 ... |0,3-1,0 |
|3 ... ... |1,0-2,5 |
|4 ... |2,5-4,0 ... ... ... ... орташа концентрациясы 1.2, 1.3, 1.4
кестелерінде келтірілген.
Экология басқармасының ... ... ... негізінде,
сондай-ақ ШҚ ГМО –ның 1998 ж - дан 2003 ж -ға ... ... ... мәліметтері негізінде, сол және оң ... ... ... ... келесі мәліметтер алынды.
Сынамаларда ... ... ... бақыланған, оң жақ жағалаудың
жармасындағы биогеоценоз кедей. Хирономид пен олигохеттердің жұмыртқалары
бірінің ... бірі ... Мұны ... ... ... яғни ... шаруашылық-тұрмыстық ағынды суларын ағызуынан ... ... ... ағын ... және ... ... өзендерінің
құйылыстарынан төмен орналасқан, сондықтан транзиттік ластануға ұшырайды.
Ертіс арқылы салынған көпір құрылысынан ... және ... ... жақ ... ... нәтижесінде, биогеоценоздар сипаттамасы күрт
өзгерді. Гидрохимиялық тәртіптің өзгеруіне ... ... сол ... ... ... ... бар заттардың концентрациясы
көбейді, О2 құрамы ... және БПК мәні ... ... ... ... ... ... жойылды.
Оң жақ жағалаудан алынған сынамаларда балықтар қауымының құрамында
алмасу өткізілді, ... ... өсуі ... ол осы ... су
сапасының жақсарғандығын байқатады.
Зерттеулердің жоғарыда келтірілген мәліметтері сол жақ ... су ... ... кері ... көрсетеді және оның
құрамына да кері ... ... анық ... ... айтатын болсақ, ағынды сулардың кеңістіктегі су
көздеріне ... ... ... ... ... қарастыру қажет, яғни
тек қана сол жақ жағалау тазалау құрылыстары ... ... ... ... жеке алғандағы өнеркәсіптік кәсіпорын негізінде ... ТМК ... ... ... іске ... конструкциясын
оқып үйрену қажет, себебі оң жақ ... сол жақ ... ... ... ... ... ... он есе өсті. [6]
2.2 Жер беті суларының ластануы
Ертіс өзенінің беткі ... ... ... ... 2003 ж мына ... ... ... ... 2,3 -
6,5 мг/л, Рн 7,9-8,15, көмірқышқыл газы 5,0-7,6 мг/л, аммоний азоты мөлшері
0,15-1,12 ШРМ, ... ... ... ШРМ, ... 0,2-2,5 ШРМ, ... 1,3 ШРМ, марганец 0,3-1,1 мг/л, натрий-калий 11,3-18,3 ... 94,1-107 мг/л, ... ... ... ... заттардың мөлшері су беті құрамында ... ... ... (3+) ... никелдің, қорғасын, кобальттың, кадмийдің,
сынаптың, тронцийдің, ... ... ... ... цианидтердің, роданидтердің, жалпы хромның.
Есептік кезеңдегі зиянды заттардың максималды концентрациясы
мынаны құрады: өлшенген затта 3,6 мг/л, Рн 8,6, ... газы 15,0 ... ... ... 8,3 ШРМ, нитрит азоты 9,2 ШРМ, жалпы темір ... ШРМ, (2+) ... 10,0 ШРМ, (3+) ... 1,6 ШРМ, мыс ... 6,0 ШРМ,
мырыш 9,9 ШРМ, мұнайөнімдері 4,6 ШРМ, марганец 3,7 ШРМ, ... ... ... 140 мг/л, ... 2,50 мг-экв/л.
Берілген учаскедегі оттектік режим қалыпта. БПК 5 үш ... асып ... ... ... ГЭС - інен 0,8 км ... плотина ағысында
– акі жағдайда және 3,01 мгО2/л(08.07.2003 ж алынған) және 3,80
мгО2/л(11.12.2003ж ... ... ... 0,35 км ... сол жақ ... – бес жағдайда да 3,01-3,99 мгО2/л-ден өзгермеген;
- ... ... 0,35 км ... оң жақ жағалау ағысында – ... ... асып ... және ... ... 3,30 ... ... ж
алынған);
Беткі сулар 2002 жылғы сияқты, 2003 жылы да ... ... 3 ... және де ... - ... суларға жатқызылды (ластану деңгейі 2003
ж 1,14 құраса, 2002 жылы 1,44 болған еді).[12]
Атмосфералық сулар, жауын және қар сулары – ... су ... ... ... ... ... ... толығу көзі болып
табылады. Жауын және қар ... ... ... ... ... және
олардың мөлшері ауадағы қоспалардың мөлшеріне байланысты. Өнеркәсіптік
орталықтарға жақын ... ... ... ... ... құрамындағы заттармен толығады. Әсіресе жауын және қар суының
құрамында сульфаттар иондары, ... ... ... ... ... ... түсетін атмосфералық сулар
күл-қоқыстарды, шаңды, мұнайөнімдерін шайып ... ... ... ... ... ... алғашқы тобына тұрмыстық ағын ... ... ... ... ... жауынға шекті
құрғақшылықтың ұзақтығына байланысты.
Өнеркәсіп кәсіпорындары территорияларынан ағызылушы ... ... ... сол ... тән ластаушыларды алып кетеді, сондықтан
да зауыттар территорияларында ауыр ... ... ... ... және технологиялық ағын суларын ескеруші ... ... жөн, ... ... ... жою, оның ішінде ауыр
металлдары бар қалдықтарды да жойған дұрыс.[28]
Қаланың ағынды суларына ...... ... ... ... ... келіп түседі, олар қала шетінде орналасқан.
Шаруашылық-тұрмыстық суларға пәтерлерден, ... ... және ... ... ... ... келіп түсетін сулар
жатады. Әр адамнан тәулігіне қала канализациясына ... ... ... ... ... ... екен ... алғанда):
Өлшенген заттар ... ... ... БПК5 ... ... ... БПК20 ... ... ... ... ... ... елді ... су ... ... тәулігіне 400 литрге
жуық. Иә, су бөлудің нормасы жоғары болса, ағын сулар аз ... ағын ... ... ... ... ... ... пайдаланушылар арасында белсенділері болып – қара металлургия, ... ... ... ... ... ... ... белгілі.
Таза суды ала отырып, өнеркәсіп кәсіпорыны оны лас суға айналдырады.
Ағын сулардың құрамы мен ... ... ... ... ... ... ... ағын сулары үшін қорғасын
мен мырыш бойынша рұқсатталған-шектік ... асып ... тән ... үшін мұнай өнімдерінің жоғарғы құрамда болуы тән және ... ... ... ... беру ... емес. Жалпы ластаушы
көрсеткіштерден басқа, өнеркәсіп ағын сулары ... ... ... су ... түскен болса, ондағы барлық тірі ағзаларды құртып жіберуі
ықтимал. Жаңа өнім шығарушы ... және ... ... мынаған
әкеледі, яғни ағын суларға, жануарлар мен ... ... ... ... ... ... ... қоса, осындай заттар анағұрлым токсиндік
болып табылатындығы.[25]
Өнеркәсіптік ластанулардың арасынан су көздеріне түсуші, ... ... емес ... бар. ... емес заттар белгілі бір
жағдайларда гидробионттардың қырылуына әкеліп соғады. Мысалға, целлюлоза-
қағаз комбинатының ағын ... ... бар, ол ... ... ... ... ... мен гидробионттардың сүзу аппараттарына түссе, ... ... ... ... заттар, детергенттер, нафтендер, ароматты
көмірсулардың туындылары. Олардың көбісі 1 мг/л ... ... ... ... заттардан ең токсиндісі цианидтер, мышьяк
қоспалары, мыс пен қорғасын қоспалары. ... ... ... өте сезімтал, балықтарға қарағанда. Сондықтан олар жеке қосылыстар
мен тұтас ... ағын ... ... дәрежесін көрсетуші мақсатында
қолданылады.
Су көздерінің ластануының ерекше жағдайы ретінде шартты-таза сулардың
ластануы арқылы көрініс ... ... ... ... ... ... мен ... өнімдерінің суытылуына қажетті ағынды суларды
жатқызуға болады. Ережеге сай, мұндай ... ... ... ... ... ... ... мүмкін. Мысалы, жылу алмасу аппараттарының
тығыз емес ... ... ... шартты-таза сулар электрстанцияларында
түзіледі. Мұндай сулардың әсері ... ... ... ... ... су ... ... кедейленуіне әкеліп
соғады. Осы себеппен онда максималды жазғы температурасымен салыстырғанда 3
градусқа артық температурадағы су көздерінің су ... ... ... ... ... ... салынған. Қысқы маусымда жылы сулар
мұз қабатының қалыптасуына жол ... және сол ... ... ... ... Су көздеріне шартты-таза сулардың түсуі кезінде
мынаны ескерген жөн, яғни олар ... ... алып ... мүмкін.
Сонымен бірге ағын сулармен бірге өзендерге мұнай өнімдерінің қалдықтары
мен органикалық заттар және ... ... ... ... ... түрде келіп түсуші ағынды сулардың маңызды бөлігін рудниктен
шығатын және қалдық заттарды сақтау ... ... ... ... ... ... ... болады, әсіресе марганец, темір,
кадмий, ... ... ауыр ... ... ... өнеркәсібі мен
металлургия су жүйелерінде бұзылыстардың қалыптасуына маңызды ... ... ... болуы технологиялық тізбекте заттарды жоғалтумен
байланысты. Барлық ... ... ... ... тез ... түрдегі бұзылыстар өлшенген заттарда көрініс ... ... ... ... тоқтатқан соң да, дондық тұнбалар су фазасына заттардың
түсуінің екінші көзі болмақ. Химиялық элементтердің су фазасынан ... ... ... ғана тазаруының куәсі, бірақ мұнда су ... ... ... ... Орын ауыстыруы кезінде ауыр металлдар әлемдік
айдынға араласады.
Ауыр металлдардың өзендерге келіп ... ... ... ... ... ... ... алары сөзсіз.
Өнеркәсіптік ағын сулар табиғи өзен суларына екі есе мөлшерде сынапты,
12-13 есе мөлшерде қорғасын, мыс және ... ... ... ... 30 ... мөлшерін қосады.
Химиялық элементтердің қосындысы ... ... ... үшін фондық мөлшерден жоғары. Әсіресе ол мырыш пен кадмийге
қатысты ... ... ... ... К 13-11 есе ... ... ... түсу жиілігін мыс ерекшелейді(К 7,4); хром(К 5,7-5,4) ;
қорғасын (К4,5); никель (К 3,1); ... 2,3). ... ... су көздерінің ластануына маңызды ... ... ... ... көруге болады: шартты-таза сулардың өнеркәсіптік ағыны –
қондырғыларды тазалаудан кейінгі канализациялық ағын ...... ... ағын ... ... мен хром ... 53 және ... құрайды. Басқа элементтер үшін кангализациялық ағын суларға
түсулеріндегі жалпы түсімі жағынан 10-20 ... ... ... ... ... оның жер беті ... ... сулары су ресурстарының табиғи циклін тұрақтандыруда маңызды
роль атқарады және олар кең зонада су ... ... ... мен ... ... ... қалады, сондай-ақ ағып өтуші
ағыстардың буфері қызметін атқарады.
Жаңбыр және қар ... ... ... ... ... беткі
қабаттарға бөлінеді, олар жер беті бойымен таралып жер асты ... Жер асты ... ... ... ... ... және ... кейін
өзендер мен көлдер суы болып табылмақ, өздеріне суды ұстап тұру қабілетіне
байланысты олар жер астында сақталады.
Өскемен қаласында су ... ... ... үшін олардың Ертіс
өзенінде жиналуы анықталды, олар қаладан ағып өтеді. Қазіргі ... ... ... ауыр металлдармен ластану мәселесі тұр және болашақта
мұның себебі ретінде ... ... мен ... ... ... ... Төменде топырақ суларының ластануының болжалған себептері
келтірілген:
- ... ... ... топыраққа сіңуі;
- ластанған өзен-көлдермен байланыс;
- жер асты ағыстарының суларының таулы аймақтан болуы.
Қолға ... ... ауыр ... ... ... мүмкін болатын зауыттарда шашыратып
жуу мен технологиялық ағын суларды ескерген ... ... ... ... ... ... өзен мен ... лақтырмастан бұрын ағын суларды тазалау;
- жер асты суларынан ... ... ... ... ... суларымызды ауыр металдармен ластаудан
қорғаймыз. ... ... ... ... ... ... үшін
бірқатар әкімшілік шешімдер қабылдаған дұрыс және ... асып ... ... бар ... ... ... шығармай, оларды толық көлемде
тазарту және нормаға сәйкес келгенген соң ғана өзенге лақтыру.[22]
Жоғарыда айтылғандай, топырақ ... ... ... аса ірі көлемдегі міндеттерге жатады, олар ... ... ... оларды тау-кен өнеркәсібіне қатысты алып қарастырсақ,
бұндағы шаралар: қоршаған ортаны қорғауда оның жағдайын жақсарту шаралары,
болашақта қоршаған ортаны ... ... ... ... су ... үшін ... ... мен бағдарламалар жасау. Өскемен қаласының
топырақ асты суларының ... ... ... ... яғни ... суының ластануы топырақ суларына сіңеді де, сол ... ... ... ... шара ... ... ... тазарту болып
табылмақ, олар Ертіс ... ... ... өзенінен жоғарырақ
бөлігінде түсті металлургия дамыған. Осы ауданнан ағып шығатын ағынды сулар
Үлбі және ... ... ... құятындықтан, әкімшілік шешімдерді
күшейтуді ... ... ... ауыр ... ... ... ... өндіріс жүйелерінің түзілуі мен осы зауыттарда
ағыстарды ... үшін ... ... ... ... Жер асты ... ластануы
Қаланың канализациясы жоқ аудандары мен өнеркәсіптік кәсіпорындары
және жинаушылары орналасуымен жер асты ... ... мен ... ... ... бар. 2.1. ... осы өзара байланысты көрсетеді.
Ластаушылар арасында ... ... ... Ауыр ... ... ... көзі ... мырыш зауытының территориясы,
шлактар мен қорғасын-мырыш комбинатының қалдық ... ... ... Үлбі металлургия зауытының шлам отстойниктері болмақ. ТМК –дағы өңделіп
шығушы тұздар жер асты ... ... ... басты себебі
болады. ТЭЦ-тің золоотвалдары фтор мен бормен ластану көздері. Үлбі өзені
өзен ... ... ... ауыр ... ластанудың көзі болып
табылмақ.
Конденсатор зауытының ... ... ... ... ... жер асты ... ... қазіргі деңгейі – бұл
ластанудың 1940 жылдан бастап ұзақ ... ... ... ... ... ... салынған еді және олар қаланың маңызды өсуіне
себепкер болған еді. Қала көп ... ... ... ... ... ... сақтады. Сондықтан да топырақ және
топырақ асты сулары ластану ... ... ... көп ... ... олар өз кезегінде тұнба күйінде, штормдар түрінде және
бұзылған желілерден ағып ... ... су ... топырақ суларына
сіңіп отыр. Қатты қалдықтар мен шламдық отстойниктердің сілтіленуінің
жалғасуы ... ... ... өз ... ... ... горизонтта табиғи
ағыстардың жер асты суларының еруі мен табиғи жайылуы процесі кезінде
ластану ... ... ... ... ... ... саны бұл күнде жер асты суларының соңғы 20 жылда ластануының
өсуіне куә.
Соңғы оныншы бесжылдықта ластану бір ғана және сол ... ... оның су ... таралуы бір ғана әдіспен жүргізілген,
осыған байланысты мына тұжырымға келуге болады, яғни ... ... ... ... ... табиғи шаңдану мен ерудің есебінен орналасу арасындағы
тепе-теңдікке қол жеткізілген. Иә, бұл тұжырым мына ... анық ... ... ... қиылысу болмаса, ластанудың да болуы
мүмкін емес, сол себепті ... жаңа ... ... ... Су ... ... көптеген онжылдықтарды қамтиды, яғни
топырақ құрамынан және жер асты суларынан зиянды және ластаушы заттарды ... кең ... ... ұзақ ... ... асты суларының құрамында ... ... ... 2.1
кестеде көрсетілген.
Кесте 2.1 Жер асты суларының құрамында байқалған ластаушы заттар.
|Ластану көзі ... ... ... АҚ ... заттар: ... пен ... ... |Noz, NOa, NH4, Sr, F, Cr, Mo, Mn, ... мен ... |Co, Cu, Hg, Tl, Pb, As, Sc, ... ... құйылуы, |гидрокарбонаттар ... мен ... ... емес ... ... ... ағып ... |Cl, Na+K, Li, Ca, Mg, Fe, Zn, Al |
|Қазмырыш АҚ ... ... ... шламынан және клинкерден, |Noz, NOa, NH4, Sr, F, Cr, Mo, Mn, ... ... ... |Co, Cu, Hg, Tl, Pb, As, Sc, ... ... ... ... қалдықтар мен шламдардан, |Токсиндік емес заттар: ... ... |Cl, Na+K, Li, Ca, Mg, Fe, Zn, Al ... АҚ ... ... ... ... қатты |Noz, NOa, NH4, Sr, F, Cr, Mo, Mn, ... мен ... ... |Co, Cu, Hg, Tl, Pb, As, Sc, ... ... ... ... |Токсиндік емес заттары: ... және азот ... ... Na+K, Li, Ca, Mg, Fe, Zn, Al ... АҚ ... ... ... жол бойында орналасқан қатты |Noz, NOa, NH4, Sr, F, Cr, Mo, Mn, ... ... , уран ... |Co, Cu, Hg, Tl, Pb, As, Sc, ... уран ... ... емес заттар: ... ... |Cl, Na+K, Li, Ca, Mg, Fe, Zn, Al ... | ... қаласы конденсатор зауыты |Токсиндік заттар: ... ... мен ... |Noz, NOa, NH4, Sr, F, Cr, Mo, Mn, ... ... ... |Co, Cu, Hg, Tl, Pb, As, Sc, |
| ... емес заттар: |
| |Cl, Na+K, Li, Ca, Mg, Fe, Zn, Al ... АҚ ... ... ... ... және |Noz, NOa, NH4, Sr, F, Cr, Mo, Mn, ... ... |Co, Cu, Hg, Tl, Pb, As, Sc, |
| ... емес ... |
| |Cl, Na+K, Li, Ca, Mg, Fe, Zn, Al ... АҚ ... ... |
|Шламдардан ... |Noz, NOa, NH4, Sr, F, Cr, Mo, Mn, |
| |Co, Cu, Hg, Tl, Pb, As, Sc, |
| ... емес ... |
| |Cl, Na+K, Li, Ca, Mg, Fe, Zn, Al ... ... ... ЖШС ... заттар: ... ... |Noz, NOa, NH4, Sr, F, Cr, Mo, Mn, |
| |Co, Cu, Hg, Tl, Pb, As, Sc, |
| ... емес ... |
| |Cl, Na+K, Li, Ca, Mg, Fe, Zn, Al ... қ. ... ... ... ... щелоктар |Noz, NOa, NH4, Sr, F, Cr, Mo, Mn, |
| |Co, Cu, Hg, Tl, Pb, As, Sc, |
| ... емес ... |
| |Cl, Na+K, Li, Ca, Mg, Fe, Zn, Al ... ... жер ... ... ... ... ... |Noz, NOa, NH4, Sr, F, Cr, Mo, Mn, ... |Co, Cu, Hg, Tl, Pb, As, Sc, |
| ... емес ... Na+K,|
| |Li, Ca, Fe, Al ... ... жер ... заттар: ... ... ... |Noz, NOa, NH4, Sr, F, Cr, Mo, Mn, ... |Co, Cu, Hg, Tl, Pb, As, Sc, |
| ... емес ... |
| |Cl, Na+K, Li, Ca, Mg, Fe, Zn, Al ... ... ... жарамды су қақпалары Ертіс пен Үлбі өзендерінің
бойына орналасқан. Пайдаланушы су қақапаларының көпшілігінде ... ... ... бар.[4]
Соңғы жылдары қаланың өндірісі ... ... ... жер асты ... ... жаңа ... кезеңі
байқалады. Мұнда егер қаланың негізгі су ... жер асты ... ... ... жылдардағы жағдайы бойынша рұқсат болса, кіші
және ведомстволық су қақпалары негізінен ... және ... ... ... ... ... ... ақпараттан шығатыны Жаңа Согра, Солтүстік-Атаман,
Пионерск, Лесозавод, Элеватор, Аблакетка су қақпаларының жер асты сулары
қанағаттанарлық ... ... деп ... ... ... шектік-
рұқсатталған мөлшерден аспайды, ал ... ... ... 3-тен
аспайды, ол рұқсатталған және ластанудың қалыпты дәрежесіне сәйкес келеді).
Суды ластаушы өнеркәсіптік зоналарда(Алтайский ... ІІІ ... ... ... ... ... болуы шектік шамадан асып
түсуде және олардың қоспаларының ... ... ... ... ... бұл өз ... қалыпты және ластанудың ... ... ... ... ... ... бассейнінің су
сапасының жағдайы көптеген табиғи (геологиялық құрылысы, гидрогеологиялық
және ... ... ... жарма, дренаждылық, белсенді су
алмасулары) және техногендік (су қақпалары, ... ... ... ... қала құрылысы, жер бетінің бұзылуы,
су жұтушы құрылыстарыдың болуы) ... ... ... өзара
әрекеттесуімен анықталады.
Табиғи жағдайларда аллювиалды горизонттың жер асты ... ... ... ... ... ... ПРК-дан төмен.
Шаруашылық-тұрмыстық және тұтыну мақсаттары үшін жер асты ... ... ... ... ... пайдаланылады, олар көп
этажды құрылыстардың барлық ауданын қамтыған. Оларға ... ... ... да ... ... сумен қамтамасыз етіледі.
Бұған қоса бір уақытта жеке құдықтар, ... ... ... ... ... ... ... даңғылынан шеткері аудандар мен құрылыс
материалдары және кен емес материалдар комбинаттары аудандары тұрғындарына
тән. Бау-бақша учаскелері ... ... үшін ... беттік
суларды, ал тұтыну және тұрмыстық ... жер асты ... ... ... ... мен ... комплексті
геоэкологиялық зерттеулерді өткізу» тақырыбы бойынша 2004 жылы ... ... ... ... ... ... ... 1 –
суретте «Қаланың сумен қамтамасыз етілуінің шарттары» схемасы ... ... ... ... ... бөлігінде орталықтандырылған
сумен қамтамасыз етілу жүзеге асырылады. Келтірілген «Өскемен ... су ... жер асты ... ... ... ... ... өнеркәсіптік зона ағысы бойымен өрлегенде
одан жоғарырақ орналасқан(Жаңа ... ... ... Элеваторный, Аблакетка) су бөліктерінде өндірілген суды
қанағаттанарлық сапада деп ... жөн. ... ... ... мөлшерден аспайды, ал құрамындағы ... ... ... ол ... және ... ... дәрежесіне сәйкес келеді).
Суды ластаушы өнеркәсіптік зоналарда(Алтайский геолог, ІІІ ... ... ... ... ... ... шектік шамадан асып
түсуде және олардың қоспаларының ... ... ... ... ... бұл өз ... ... және ластанудың жоғарғы дәрежесіне
жеткендігін көрсетеді.
2004 ж 25 бақылау нүктелерінде ... ... ... жер асты
суларын зерттеу қорытындылары бойынша, осы нүктелерде 12,5-105 Бк/л радон
қоспасы анықталған.
Араластырудың ... ... ... ... ... мына ... яғни Элеватор (105 Бк/л) және Пионер (65,0 Бк/л) ... ... ... су ... су ... ... ал ... кентінің скважинасында (103,5 Бк/л-ге дейін)
кездескен.
Араластыру деңгейіне жақын радонның ... ... су ... онда 2004 жылы ең көп ... 56,0 Бк/л ... ... ауытқуы су өткізу желісінде 25,5-тен 59,5 Бк/л-ге жетті.
2004 ж Красинадағы ... су ... ... ... ... бақылаулар, радон концентрациясының ең көп мөлшерін
65,0 Бк/л анықтады.[20]
2.5 Тазарту қондырғыларының орналасу аудандары және негізгі сипаттамалары
Қазіргі ... ІІІ ... ... ... ... ... ... кезеңде
қардың және жұмыстың қатал климаттық жағдайларда өтуіне байланысты бөлмеден
тысқары атқарылатын жұмыстар тоқтатылып ... ... ... 480000 м2 ... ... алып ... және қондырғылар арасындағы ара қашықтық та ... ... Ал ІІІ ... құрылыс бұл кең аумақты сәл тарылтады,
толығымен 60000 м3/тәулік ретті өнімділігі бар тазарту ... ... және ... 200 ... болатын тұнбаны өңдеуші қондырғыларға
арналған ауданмен ... ... ... ... Осыған орай, тазарту
қондырғыларының кеңеюі үшін қажетті ауданды және Ертіс өзенінің сол ... ... ... ... ... ... өңдеу қондырғыларына арналған аумақты таңдап ... жөн ... ... ... ... үшін аумақты таңдауда, оның
басқа тазарту ... ... ... ... ... және
эксплуатация үшін жайлылығын, жобаның орнында ауданды зерттеуді өткізуде
алынған мәліметтер негізінде технологиялық ... ... ... ... ... ... ... ретінде
биофильтрлер мен құм фильтрлері болмақ. Қазіргі жұмыс ... ... ... ... ІІІ ... ... тазаланған су екінші отстойниктен,
реттеуші резерваурға келіп түседі, одан сорушы насос арқылы ... ... ... бір ауқымға алғанда 100 м3/тәулік
төңірегіндегі өнімділігімен сипатталады және биофильтрдің осы ... үшін ... ... үшін қажетті конструкциялар
жетілдіріледі. Биофильтрлер біртіндеп ... ... ... ... ... ... жоғарылайды. Бұл қысым нәтижесінде
фильтрлер жұмысын ... олар ... ауа ... үрленіп,
қалдықтарды ұшырады, сөйтіп фильтрлер ... ... ... мен ... сумен бірге шайылып кетеді.
Тазарту қондырғыларының құрылысын салу кезіндегі ең маңызды мәселе, ол
қондырғыларды салу масштабын анықтау. Бір ғана әдіс ... 20 ... ... ... эксплуатациялық тиімді қондырғылар тұрғызу
шарт. Құрылыс жүргізгенде 7-10 жылға ілгері масштаб қарастырылады.
Сол жақ жағалау суларының тазарту қондырғылары арқылы қоршаған ортаның
ластануының ... және ... ... ... ... сулардың Ертіс
өзені ағынды суларына келіп ... ... ... және ... ... ... су көздеріне түскенге дейін тазалаудан, ... ... ... ... ... ... ... ауыр металлдар
мөлшері нормадан асып түсіп кездесіп ... ... ... ... алынып тасталуын қамтамасыз ете алмайды.
Қаланың тазарту қондырғылары 100 пайыздық тазаланған суды ... ... ... ауыр металлдар су көздеріне өтіп кетіп
жатады. Металлдардың ... ... ... ... ... және оның ... ... 4.1 кестеде
берілген.
Ертіс өзеніне лақтырылушы ағын сулар, табиғи ... ... ... ... ... ... Хромнан басқа, сол жақ жағалау тазарту
қондырғысына ... ... ... ... ағын ... да ауыр ... түрлері көптеп кездеседі.
Кесте 4.1 Тазалау қондырғыларына бағытталған металлдардың ... және оның ... ... ... концент рация,|Толық тазалау |
| |мг/л ... ... |
| | ... ... % ... |0,5 |80 ... |0,5 |50 ... |0,1 |60 ... (ІІІ) |2,5 |80 ... |1,0 |50 ... |0,1 |50 ... |0,1 |50 ... |1,0 |50 ... |0,005 |- ... кадмий, стронций үшін тазарту қондырғыларындағы механикалық
тазалаудың дәрежесі 32,0-45,4 пайыз, ... ... ... үшін – ... ... ... мыс, ... үшін - 6,4-12,0 пайыз, қалайы үшін – ... ... ... ... ... пен ... құрамы керісінше
көбейді, 23,2-40,3 пайызға дейін. Бұл мынаны ... ... ... металлдардың еріген түрге айналуы.
Ауыр металлдардың көпшілік бөлігі, ... ... ағын ... тұнбаларында қалып қояды.
Анықталғаны, Ертіс өзеніндегі судағы мыс құрамы шектік ... асып ... яғни 99 ... мырыш – 59 пайыз, 7-12
жағдайларда олардың концентрациясы қауіпті дәрежеге жетіп отыр, яғни 1,6-
2,6 өте ... ... ... ... мұндай көрсеткіштер бойынша мына металлдарда қайталанулар
байқалған, яғни мыс, ... 20-30 ... ... болып келсе, бұл
көрсеткіштер Ертіс су ... ... су ... ғана ауыр ... ... отыр.
Осыған сәйкес, мынадай қорытынды жасауға болады – ... ... ... ретінде металлдар болып отыр. Көптеген
тұрмыстық,сондай-ақ өнеркәсіптік ағын ... осы ауыр ... ... ... сол жақ ... ... ... Ертіс өзеніне Үлбі өзенінің келіп құятын жерінен 3,8 ... - ... ... ... және ... ... ... қарама-қарсы 0,6 км жерде орналасқан, яғни олар қаланың
орталығынан және тұрғын ... ... ... орналасқан. Оның жанында
бір ғана мекеме бар. Осыған байланысты айта кетуге болатыны, кең ... ... ... тек бір ғана ... ... жақ ... ... тазарту қондырғыларына келіп түсетін
ағынды сулар Өскемен қаласының өндірістік шаруашылық-тұрмыстық ... ... ... ... ... қала ... ... жуығын қамтиды, бұлар: қаланың сол жақ ... мен оң ... ... ... сондай-ақ ... ... ... ... ... қондырғылары ІІІ кезекті құрылысқа есептелген: 1977
ж. жобалық қуатқа қол ... оған ... І және ІІ ... ... – 78000 М3/тәулігіне, және бір қабатты құмды сүзгілердегі
тазалауды және аэротенкалардағы ағынды сулардың ... және ... ... ... ... қондырғыларының стандартты жүйесін
құрайды.
Қазіргі кезде қаланың канализациялық ағынды ... ... ... ... 3 ... құрылыс жүріп жатыр. Осы құрылыс
аяқталып ... соң да ... ... ... нормасын болжауға мүмкін
болмай отыр. Осыған ... ... ... қондырғыларында
өнеркәсіптік ағынды суларын ... ... осы ... озық
технологияларды қамтыған схемаларды ойлап ... ... ... ... ... ... етуге және ондағы келеңсіздіктерді дер
кезінде қалпына келтіруге мүмкіндік болжалуда.[16]
Қаланың сол жақ ... ... ... ... ... ... толық биологиялық тазалау блогынан, ағынды суларды
тазалауға дейінгі цехтан және ағынды сулардың ... ... ... ... ... ... торлар, көлденең айналмалы
қозғалысы бар песколовкалар және алғашқы ... ... ... ... блогына: ағынды суларды шамадан асырмай құятын
аэроараластырғыштар үш дәлізді, екінші реттік радиалды отстойниктер кіреді.
Екінші ... ... ... ... су ... ... және ... өзеніне жіберіледі.
Ағынды суларды тазалау қондырғыларының ішінде бүгінгі таңда тазалауға
дейінгі цех іске ... тұр. ... ... екінші отстойниктерден
өткен суда өлшенген заттардың көп бөлігі бар, ол өз ... ... ... ... әкеліп соқтырады.
Сол жақ жағалау тазалау қондырғыларының территориясында тұнбаны
механикалық тазалау цехы ... Онда ... және ... реттік
отстойниктер, метантектер, 24 лай карталары жалпы ... 0,0864 ... ... ... белгіленбеген.
«Өскемен водоканал» ММ–де механикалық қондырғыларда тазалаудан кейін
1900 м3 құм жиылады. Бұл құм ... ... ... құм
аудандарына шығарылып тасталынады. 2003 ж. бірінші ... ... ... ... ... мөлшері 94 пайыз ылғалд ылықта құрғақ зат
бойынша 2500 т құрады. Шикі қалдық лай карталарына келіп түседі. Ары ... ... ... ... ол қойма ... ... ... ... тазалау қондырғыларындағы тұнба токсиндік
заттың 4 класына жатқызылады.
Қазіргі кезде тазалау қондырғыларына келіп түсетін ... ... ... ... 167033 м2/ тәулігіне құрамақ. Үшінші реттік құрылысты
іске қосу ... ... 166000 ... ... ... ... ... қабылдаушысы ретінде Ертіс
өзенінің сол жақ жағалауы болып табылады, ол балық шаруашылығының реттелген
су торабына жатады.
Ертіс өзенінің осы ... ... ... ... және ... ГЭС-і
арқылы реттеліп отырады. Қаланың биологиялық тазаланған ағынды суларын
лақтыру өзен сағасынан 3073 км ... ... ... ГЭС-інен 20 км
қашықтықта, Ертіс ... ... ... Үлбі өзенінің оң жақ жағалауы
сағасынан 5 км қашықтықта жүзеге асырылады.
Тазарту құрылыстарынан ... өзен ... ... аспалы көпірден
400 км қашықтықта орналасқан. Құбырлар өзен сағасына ... ... ... 96 м және 71 м минималды су деңгейінен ... ... ... 60967 мың ... метр/жыл көлемінде шығарылады.
Максималды сағаттық шығыны – 10182 текше метр/сағатына.
«Жаңа согра» ММ-нің тазалаушы ... ... ... ... ... асырады және сұйық хлормен залалсыздандырған
соң бір реттік шығарылымда Маховка кіші өзеніне шығарылады ары қарай ... ... жылы ... ... сағаларда тазаланған ағынды
суларды тазалау жүзеге асырылады.
Тазалаушы қондырғылардың жобалық өнімділігі – 10,0 мың м3/тәулігіне,
(3650 мың ... 2004 ... ... ... жүктелім 11,2 мың
м3/тәулігіне, 4119 мың м3/тылына.
Механикалық ... ... ... ... ... ... ... ететін көлденең екі секция және екі реттік
отстойниктердің сегізі.
Биологиялық ... ... ... ... үш ... тамышыл биосүзгілер, төрт екінші реттік тік отстойниктер, екі ... ... ... екі ... екі ... ... ... тұнба, лайлы ауданда кептіріледі және
санитарлық бақылау органдары талаптары ... ... ... ... ... бойынша дәрежесі мынаны құрады: толық БПК - 93 пайыз,
өлшенген заттары бойынша – 90 пайыз, тұзды ... ... – 76 ... ... – 60 ... СПАВ бойынша – 53 пайыз.[5]
Ұйым: «Өскемен водоканал»МҚМ кәсіпорыны.
Қуаттылығы: 78000 ... ... ... ... ... ... ... мен биологиялық сүзгілеу. Тұнбаны өңдеу жүйесі: қалыңдату немесе
күнге кептіру. ... ... ... рет 1972 ж. ... 1977 ... қуаттылыққа қол жеткізілді және ол ... 1 және 2 ... ... ... ... қондырғылары жүйесімен
қамтылған. Олар механикалық және толық биологиялық ... ... ... сол жақ ... ... ... қала ... ағынды сулары келіп түседі. Олардың шығыны 167033 м3/тәулігіне, ол
тазалау қондырғыларының қуаттылығынан 2,27 есе асып ... ... ... ... асып түсу ... ... ... резервті торларға ағынды суларды беру мүмкіндігі ... ... ... тәртібінде тазалау қондырғыларын жоспарлы ... ... ... Тексеру қорытындылары көрсеткендей, оларды қайта
қалпына келтірусіз және жұмысын күшейтусіз оларды қолдану ары ... ... ... ... ... ... ... талаптарға жауап бере алмайды және су сапасының ... үшін ... ... ... талап етеді.
Қызмет атқару мүмкіндіктері бойынша тұнбаны ... ... ... ... және ... ... ... сәйкес, ағынды сулардың тазалану қызметі төмендейді, сондай-ақ
түзілген тұнба ашық ауданда қалып қоюда. ... ... ашық ... қалып
қойған, ол 50000 м3 құрайды. Жазғытұры жағымсыз иістің бірден-бір көзі
болмақ, ол өз ... ...... ... ... ... тұнба ауыр металлдардан тұратындықтан, ол Ертіс ... мен ... ... ... болып табылады. Осыған сәйкес, тұнбаны өңдеу
үшін қондырығларды қайта жабдықтау қажет.
Сондай - ақ, тұнбаны жою үшін жаңа орын құрылысын салу ... ... ... ... ... ... ... комплексі бар:
Ертіс өзенінің сол жақ жағалауында ... ... оң жақ ... ... 14500 ... ... оң жақ ... ... ... комплексі
жабылып қалды, қазіргі кезде екі жерде ғана комплекстер жұмыс атқаруда, сол
жақ жағалау және ... ... ... ... ... ең ... ... табылады. Ол 1950 жылдары салынған еді.
Қазіргі кезде осы комплекстерге су өз ... асып ... ... ... ... ... су ... қондырғылары комплекстеріне
келіп түсіп жатыр. 1996 ж. ағын сулардың орташа шығыны 177400 м3/тәулігіне
құрады. ... ... ... ... ... ... Ертіс өзенінің
ауданына түсірудеміз. Бұған қоса, комплекстерде түзілген тұнбаны қайта
өңдеу ... ... ... ... бұл өз ... ... тұнбаның бөлігін
сумен бірге лақтыруға әкеліп отыр. Осы жайттар Ертіс өзенінің ластануының
басты ... ... ... ... ... ескеріп, комплекстерді,
олардың мәселелерін қарастыра келіп, мынадай шаралар ... ... ... жетіспеушілігі;
- дұрыс жөнделмеген тазарту қызметтері;
- қысқы мерзімде тұнбаны өңдеу қондырғыларын іске қосу ... ... ... қондырғыларды кеңейту арқылы өнімділікті арттыру;
- қызмет ... ... ... ... ... қызмет істеп тұрған қондырғыларды қайта жабдықтау.
Өнімділіктің жетіспеушілігі мәселесін шешу үшін, ... ... ... ... ... және ... қызметін жетілдіру мәселесі
қалып отыр. Осыған сәйкес қызмет істеп ... ... ... ... ... ... бөлу ... әрбір блоктағы міндетті жеке
–жеке ашып, қарастырып отыру керек.
Сол жақ жағалау комплексі келесі технологиялық блоктардан тұрады:
- ... ... ... реттік өңдеу;
- өңдеуге дейінгі тазалау;
- залалсыздандыру;
- тұнбаны ... ... іске қосу ... мен ... ... ... жалпы өнімділік артылған күйде қалып отыр. Кейбір
технологиялық ... ... ... ... ... істемеуі
байқалуда. Артық мөлшерден асып ... ... ... ... ... тазарту, тазартуға жұмсалатын өнімділік келіп түсетін
ағын сулардың 70 пайызына ғана;
- екінші реттік өңдеу, лақтырылған ... оғаш ... ... ... ... мәнге жуықтап сәйкестендірілген;
- тазалауға дейінгі тазалық жоғарғы мәндерге байланысты мүмкін
болмай отыр;
- қысқы мерзімдегі тұнбаны ... ... ... ... ағын ... ... қатысты алғандағы сол жақ жағалау
комплексінің өнімділігі қажетінше жетіңкіремейді. ... да, ... су ... ... ... мөлшерінен асып кетуде.
Сол жақ жағалау комплексінде тұнбаны өңдеу жүйесінің мәселесі, төменде
келтірілген ретте ... ... ... мен ... ... ... сәйкес ең жақсы шаралар жоспары қарастырылып отыр:
- қызмет атқарушы қондырғылардың ... ... ... шаралар;
- тұнбаны өңдеу жүйесін қайта жарақтандыру;
- қызмет істеп ... ... ... және ... ... ... ... жетілдіру.
Өскемен қаласының келесі орындарында тазалау қондырғыларының комплексі
бар:
Ертіс өзенінің сол жақ ... ... ... оң жақ ... ... 14500 ... оң жақ ... ... 1996 ж. қыркүйекте жабылып
қалған еді. Согра комплексі ... және оны ... ... ... ... ... жетіспеуінен ол жұмысын жалғастыруда. Қазіргі кезде сол
жақ жағалауда үшінші кезекті өнімділік 88300 м3/тәулігіне құрайтын құрылыс
жобаланған еді, ... ... 166000 ... ... ... ... ... құрылысты бітірген соң, Согра комплексін жауып
тастағанның өзінде барлық ағынды сулардың қандай көлемі болса да ... ... ... да жетіспеушілік туындамақ, яғни 4000 м3/тәулігіне көлемде
ағын сулар тазаланбай қалып қоймақ, ал 2010 жылы ... ... ... ... Бұған қоса тағы да 28000 м3/тәулігіне асатын
құрылысты қарастырған дұрыс болар еді.[17]
3 ӨСКЕМЕН ҚАЛАСЫ СУ ОБЪЕКТІЛЕРІНІҢ ... ... ... ... ... ... фондық концентрацияларын анықтау әдістері
Табиғи сулардың суының сапасының қалыптасуы табиғи ... ... қана ... ... ... антропогендік сипаттағы
түрлі көздердің әсері нәтижесінен де ... ... ... ... ... әсерінің дәрежесіне баға беру су ... ... ... ... ... үшін ... болмақ.
Ластандыру заттары көздерінің кезектесуі, олардың әсер ету ... ... ... дұрыс тәртіпте орындау арқылы қол жеткізіледі:
- ... ... асып ... ... ... ... су объектілерінің жағдайына баға беру жүргізіледі;
- осы ... ... ... бар ... ... ... және судың ластану дәрежесі бойынша суды бағалауды ... ... су ... ... ... құрамының қалыптасуы процесіне әсер ... ... ... ... үшін ... ... ... фондық
мәндерінің шамасын анықтау қажет. Фондық концентрацияны бекітудің қарапайым
тәжірибесі антропогендік әсерге ұшырамаған өзен ... ... ... Осы ... ... ... ... бөліктеріндегі сулары
жатады.[18]
Су сапасының көрсеткіштерінің фондық мәніне баға беруде мынаны есте
ұстаған жөн, яғни әр ... ... ол әр ... ... ... ... ... әр түрлі жиілікпен қызмет атқаратындығы. Сондықтан фонның
сипатын бөліп көрсету қажет, әр түрлі ... су ... ... ... немесе әлсіз бұзылған гидрохимиялық режимі бар ағыстарды табу
өте қиын. Өзеннің жоғарғы бөліктерінің ағыстары онша көп ... ... ... алмайды. Ең дұрысы алдын ала ақпараттарға сүйену,
яғни өзеннің антропогендік күш түсіруге ... ... ... болмауы жағдайында, фондық тәртіпті бағалауды ластаушы заттардың
сандық мөлшері арқылы да ... ... Ол өз ... ... ... енгізуге жол береді. Бір өзен бөлігінің гидрохимиялық фондық
тәртібі ... ... ... Егер олар бір ландшафтық географиялық
зонада орналасса, кейбір жағдайларда ғана олар ... асып ... ол су ... ауданның металллогендік және ландшафтық-географиялық
ерекшеліктерімен байланысты. Антропогендік қызмет нәтижесінде беттік сулар
ағынды сулармен ластанады.
Диффуздық ластану көздерін ... өте ... ... ... ... ... ... орындары беткі сулардың ластануының өте
маңызды ластану көздері болып табылады. Осы заманғы тәжірибеде осы ластану
көздерін бақылаудың ... ... ... ... әдістер
қолданылады.
Ластау заттарының ағынына баға беру ұйымдаспаған жолмен жүргізіледі,
ол мына теңдіктен көрініс тапқан:
GH=G∑ – G ф-G ... GH- ... ағыс ... ... ... жатпайтын
ластаушы заттар ағыны жиілігі
G∑ - есептік ағыстағы ластаушы заттардың ... ... ... ф, G к – антропогендік күш ... мен ... ... ... ... ... ағынының жиілігі.
Барлық келіп түсуші ластаушы заттардың көздерін есептеу, ерекше
бағыттағы ластаушы ... ... ... ... ... байланысты, тиімді су қорғау шараларын таңдағанда, ластаушы
заттардың су ... ... ... ... ... ескерген дұрыс.
2001 ж Өскемен қаласы өнеркәсіптік қалдықтарды жинаушылардан келіп
түсетін ... ... жер асты ... ... ... бойынша
ұсыныстар жасалынды. Осы ұсыныстардың көпшілігі осы ... ... жоқ. ... ... жер асты суларының ағынына ұшырауда, ... ... ... ... жарамды көптеген су қақпаларының істен шығуына
әкелуде. Болашақта қаланың су ... ... ... ... ... Үлбі және ... ... оң жақ жағалауларының жер
асты сулары тұтынуға жарамсыз ... ... ... ... ТЭО ... ... ... Олардың құрамына кіретіндер: өнеркәсіп орындарынан
ағынды суларды ағызбау, шламжинаушыларға тосқауыл қою. Жобаның ең ... ... ... ... ... ... ... жер асты
суларын қамтып алу, осы суларды тазарту және жер асты ... ... ... ... ... жер асты ... тазалаудағы
тиімділікті тек оларды ластауды тудыратын көздерді болдырмау ... ... ... ... ТЭО ... ... қаласы қоршаған ортасын қалпына келтіру»
жобасының экологиялық қолдауымен іске асырылмақ.[30]
3.2 Су объектілерінің экологиялық жағдайын ... ... ... ... мен ... ... ластану ысоңғы жылдары төмендеді, осыған ... ... ... таза және ... ластанған қалыпта. Жекелеген таза
зонаны ... ... ... ... отыр. Өскемен қаласы сулары әр түрлі
деңгейдегі латау көздері арқылы ластануда. Сондықтан әр су ... ... ШРМ ... асып түсетін көрсеткіштер байқалуда.
Соңғы жылдары істен лас су қақпалары ... ... ... ... бірі ... ... су қақпасы болмақ. Бұл тұрғындарға
92,2 пайыз ауыз ... ... ... ... Сонымен қатар 7,8
пайызға жуығы әлі де болса ауыз суын орталықтандырылған жүйеден ала ... асты ... ... ... ... ұсынылатын шаралар
жиынтығы бірнеше бағыттардан тұрады:
- өнеркәсіптік жүйедегі әрекеттер;
- сумен қамту және ... ... ... ... ... ... қаланың аналитикалық қызметін жетілдіру;
- жалпы ұйымдастыру жұмыстары.
Жер асты суларына әсерді азайтушы шаралар:
- тазаланған ағынды суларды дамыту және ... ... ... факті бойынша өнімділікке сәйкес ... ... ... ... ... ... шаң түзілуді азайту үшін кәсіпорындар территорияларын жақсарту;
- ... ... ... ... ... әдістерді дамыту;
- қалдықтарды оларды қоймалаудан бұрын өңдеуді қолдану;
- жетілген технология есебінен қалдықтар түзілуін азайту;
- қалдықтарды қоймалаудан ... ... ... сапалы басқару;
- су шаруашалығы қызметін жетілдіруде техникалық мақсатта жер ... ... су ... ... ... ... шаралар:
- қаланың 3 реттік құрылыс тазалау қондырғыларын енгізу, ... қала ... ... ... суларын жинау мен тазалау үшін
канализация жүйесінің құрылысын орындау;
- беттік ... ... ... ... ... ... ... суларды локалды тазалауды қолдану;
- жер асты канализациясы мен су ... ... ... және ... ... жеке ... тұрғын үйлерін орталық су жүйесіне қосу;
- жер асты суларының нитраттармен мен аммоний ... ... ... жеке ... ... су ... сақиналармен қамтамасыз
ету;
- жергілікті құдықтардан сапасыз суларды тұтынуды болдырмау;
- өзен арналарындағы су шаруашылығы ... ... ... ... ... ... ... болуы тиіс. Ал үкімет
бақылаушы ретінде болса, олардың әрқайсысының өз міндеттері ... ... ... ... мерзімде өндірістік процесстерге өз өзгерістерін
енгізсе.
2 Екінші жағынан су ... ... су ... ... ... ... қаласының барлық зертханаларының жұмысы ескірген ... ... Ауыр ... ... жоғары деңгейде
жүргізілуі мүмкін ... ... СЭС ... ... шаруашылықтан жер
асты суларының ішуге жарамдылығын периодты бақылауды қолға алып отыр. Жер
асты ... ... алу үшін ШҚО ... ... ... және ... аймақтардың жер асты ... ... ... ... ... қорғау агенттігінің «Жалпы
ережелерінің» үшінші деңгейіне сәйкес келіп отыр.[29]
Су тұтыну және суды ... ... осы ... ... жолымен
қысқарту, сусыз процесстерге өндірісті көшіру, ағын суларды су көздеріне
тастамаудың өндірісін құру.
Ағынды суларын ... ... ... ірі ... ... ... ... бірі локальді су өңдеу жүйесін құру.
Түсті металлургия зауыттарында су ... ... ... ... ... ... кері ... қамтылуды енгізу;
- кері сумен қамтылудың әдістерін жасау;
- жаңа ... ... мен ... ... ... ... үшін
құрылыстар конструкцияларының тиімдісін жетілдіру;
- эмульсионды ағындыларды жағу мен ерітінділерді ұшып ... ... ... ағын сулардың құрамын тексеретін құралдарды жасау.
Түсті металлургия мен өнеркәсіптің басқа салалары бойынша кері сумен
қамтылуды енгізу ең тиміді ... ... ... ... ... ағынды суларды локальдік тазалаудың болашағы зор ... ... ... ... ... алу мен ... минералды өлшенген заттарды алуда қолданылады.[23]
Осыдан басқа осы әдіс көмегімен ауыр металлдар иондарын алуға ... ... ... саласында ағынды суларды тазалаудың ең арзан әдісі
болып табиғи сорбенттермен сорбциялау ... ... Олар ... ... мыс, ... кадмий секілді заттарды лып шығады.
Машина жасауда ағынды сулар әлсіз ... ... ... ... ауыр ... тұздарының
ыдыратылуымен сипатталады.
Энергетикадағы жылу электр станциялары таза суды тұтынушылардың бірі
және жылумен ... көзі ... ... ... ... ... сақтаудың тиімді шешімі кері қамтылу су
жүйелерін құру, яғни суытқыш және жасанды суытқыштары бар. Ең тиімді ... ... ... ... ... ... май ... желілерінің, қаланың әр түрлі
нүктелерінде ... су ... ... ... ... ... ... арзан, тиімді локальдік тазалау әдістерін қолдану қажет ... ... әдіс ... ... ... ... ... ұсынылған әдісі тиімдірек болып отыр. Олардың тазалау қондырғыларының
өнімділігі 5 және 20 ат күшін құрап отыр. Мұнай өнімдерінен ... ... ... ... ... жаңа тазалау қондырғыларының
құрылысында ... ... ... ...... ... ... қолдану. Ағынды
суларды тазарту ауыспалы кассеталық фильтрлерде жүзеге асырылады.
Тазалаудың ұсынылған схемасы –құдықтарының диаметрі 1,5м ... 5 ... күші бар ... ... үш құдықта жөнделініп
жатыр, өнімділігі 10 аттық күші бары – бес құдықта, оның ... ... м ... ... ... қалушы қондырғысымен, өнімділігі 20 аттық күші бар
тазалау қондырғылары көлденең сыйымдылықтарда жөнделініп ... ... ... ... негізінен, коррозияға төзімді қабаты бар темір
қолданылады. Бірақ темірбетонды, шыны пластикті де қолдануға болады.
Ағынды сулардың араласуының ... ... ... ... жөн, яғни ... кинематикалық құрылымы. Турбуленттік ағындарда
пульсация құбылысына су массаларының араласуы да әсер етеді. ... ... түсе ... ... ... соң, ... ілеседі. Ластаушы
заттар қосылып, көбею арқылы микроорганизмдердің қырылуына әкеледі. Осы
құбылыстардың нәтижесінде ағынның өздігінен тазаруы ... ... ... суының араласуы нәтижесінде ластау концентрациясының мөлшері азаяды,
демек мұндай ... ... ... ... ... ауқымда
араластырылуы қажет.
Осыған байланысты мынадай қорытынды жасауға болады: алдымен сулардың
шығу ... ... ... білу керек және оның ... ... ... ... ... Ертіс өзенінің бір бөлігінің гидрохимиялық зерттеуін
жүргізу қажет, себебі соның ... ... ... және ... ... концентрациясы бар аймақтарды ашу үшін.
Осындай шаралар болашақта Ертіс өзенінің сол жақ ... ... ... жол ... ортаны ластаушылардан сақтаудың ең маңыздысы, кәсіпорындарда
өндірістік ... ... оның ... ... ... ... ... сол жақ жағалау тазалау қондырғыларына).
ҚОРЫТЫНДЫ
Жоғарыда көрсетілген мәліметтерден, планетамызда организмдердің
тіршіліктері үшін, оның ... ... ... және ... үшін, судың
қаншалықты манызды екендігін түсіну қиын ... ... ... да, ... да ... түрлі, сондықтан планетамыздағы су, халықтың негізгі
байлығы деп түсінуіміз керек. Адам қоғамы ... ... оның ... ... ... ... ... табиғат байлықтары сияқты су байлығының
жұмсалуы да арта ... ... су қоры оны ... ... жағдайында да ұзақ
уақытқа жетеді. Бұл үшін су қорын пайдалану және су ... мен ... ... ... арналған бірқатар мақсатты шараларды қатаң
сақтау қажет. Демек, пайдалануға ... су ... ... қайта
толықтырып отыру принциптерін іске асырған жөн.
Қорыта келгенде, су көздерін қорғау бүгінгі таңда ... ... ... ... ... ... ... осы заман жағдайында қарау
тіпті табиғи құбылыс болып отыр. Соңғы жылдары су ғана қамтымаған, ... бір ... ... мен ... су бассейндерінің ластануының
мәселесі ортақ ел болып шешетін ... ... ... прогрессивті қарқында ғана біз, бүкіл аймақтың су ... ... ... тиімді су қорғау шараларын аз материалдық
шығындармен ғана ұсына аламыз.
Өскемен қаласының шетінде ағынды ... 20 ... ... ... ретінде өнеркәсіптік кәсіпорындары аумағында өндірістік
цехтары бар ... бар. ... жуу ... ... әр түрлі текті
қалдықтар жиналған. Олар су ... ... ... ... ... Су айдыны бірнеше километерге созылған аумақта әр түрлі ауыр
металлдармен ластанған, атап айтсақ, ... ... ... және ... ... ... күні ішуге жарамды ауыз суымыздың өзі ластанып
отыр. ... ... ... батыс бөлігіндегі ішуге жарамды
су
жабылып тұр.
Қазіргі ... ... ... ... ... ... ... құрылыс жүргізіліп жатыр, тіпті ол толық ... ... ... су ... ... ... ... емес. Демек,
болашақта су тазарту схемаларының осы заманғы озық үлгілерін пайдалану
арқылы қоршаған ... ... ... қондырғыларды өндірістен алып
тастау және сол арқылы қазіргі су көздерінің ластануын ... ... ... тұр. Ол үшін ... ... ... қамтамасыз ету
арқылы осындай жүйелі іс-әрекеттерді жүргізу қажет-ақ.
Зерттелген жұмыстың нәтижесінде келесі қорытындылар жасалды:
1) Ертіс өзені ... ... ... 3 ... - ... ... оның азот ... мыспен, мырышпен ластанғаны,Үлбі
өзені суының сапасы бойынша 3 классты – мырыш пен ... ... ... ... ... жобаланған қуатының
жеткіліксіздігімен және тазарту қондырғылары үшінші реттік құрылысының ұзақ
уақытқа созылуымен ... ... ... ... ... ... ... қажетті мөлшерге дейін жеткілікті дәрежедегі тазартылған
ағын сулардың мөлшері тәулігіне 200 мың.м2 дейінгі ... ғана ... жер асты ... ... кең ... ... ҮМЗ, Өскемен
қалалық ТЭЦ-інде, жиһаз шығаратын комбинаттарда, және де ... ... ҮМЗ ... ... ... ... ... отыр. Айдынды
шектеуші шекарадағы жер асты суларының ... ... мыс, ... ... селен мышьяк бойынша бірнеше және тіпті жүздеген есе
ШРМ-ге тең, фтор мен ... ... - 200-300 ШРМ, ... ... ... – 3-30 ШРМ-ге тең болса, азот аммоний бойынша – 50 ШРМ-ге
тең (ҮМЗ ... ... ... мен ... ... қоймасы бойында).
Қаланың су шаруашылығын жақсарту бойынша ұсыныстар ұсынылады:
1) қаланың 3 реттік құрылыс тазалау қондырғыларын енгізу, іске қосу;
2) қала ... ... ... ... ... мен ... үшін
канализация жүйесінің құрылысын қайта қарау;
3) жер беті суларын ... ... ... өнеркәсіптік
кәсіпорындарда өндірістік ағынды суларды жергілікті тазартудан ... жер асты ... мен су ... ... ... жарақтандыру
және жөндеуден өткізу;
5) жеке сектордағы тұрғын үйлерді ... су ... ... жер асты ... ... және аммоний азотымен ластануын
болдырмау үшін, жеке сектордағы үйлерді лас су ... ... ... ... ... ... ... тұтынуды болдырмау;
8) өзен арналарындағы су шаруашылығы қызметін ... ... ... үміт ... осы ... ... ... Өскемен қаласының
су объектілерінің экологиялық жағдайын жақсарту бойынша ... ... ... ... ... ... Сол арқылы осы шаралар бүгінгі
күннің басты мәселесінің өзектілігін ... ... ...

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 51 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
География сабағында экологиялық тәрбие беру әдістемесі.61 бет
Бағдарлы оқытуды ұйымдастырудың педагогикалық-психологиялық маңызы7 бет
Инвестициялық жобалар, шешім қабылдау және оны жүзеге асыру құрылымы8 бет
Марков құбылысы16 бет
Түйенің жүн өнімділігі. Жүнді өндіру технологиясы3 бет
Тұрғын үйдің техникалық жағдайын тексеру жұмыстарының жалпы ережелері және оларға қойылатын талаптар7 бет
Қоршаған орта факторлары11 бет
"Өскемен қаласының атмосфералық ауасы және агроценоздарының ластануын бағалау"32 бет
XX-XXI ғасырдың суда, әуеде, жер бетінде болған ірі зілзалалары14 бет
«Kazzinc» АҚ Өскемен МК базасында «Special high grade» маркалы катодтық мырыш өндіру цехын жобалау54 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь