Халық педагогикасының мәні


1.Фольклор . халық педагогикасының объектісі.
2.Мақал.мәтел . халықтық тәрбие жүйесінде.
«Ұлы сөзден ұлағат» , демекші халық педагогикасының нәрімен суырылып, өзінің тәрбиелік нәрін күні бүгінге дейін жоғалтпай келе жатқан бірден-бір киелі мұра – фольклор.
Соңғы кезде фольклор термині «Халық ауыз әдебиеті», деген өзінің бір кездегі ұғымы, шеңберін кеңейтіп, халық өнерінің музыка, қолданбалы өнер, халық ойындары сияқты салаларын толық қамтиды.
Халық педагогикасында атадан балаға жетіп отыратын, ел аузында сақталып келген көркем сөз өнерін, оның айтылуы және орындалуы ерекшеліктерін – фольклор деп атайды.
В.Г.Белинский «Фольклорда даңқты есімдер болмайды» ондағы көркем сөз авторы әркез халық – деген тұжырым жасайды.
Халық поэзиясын көпшілігі өзі тудырғандықтан, ол елдің тұрмыс тіршілігімен тығыз байланыста болған.
Әр ел өз басынан өткерген уақиғаларды құмарта жырлайды. Сол жырларға қарап елдің әдеп ғұрпын, ой санасымен түрлі сезімдерін дәл танып білуге болады. Сонымен қатар фольклорлық шығармаларынан халық тағдыры, оның өмірде көрген қайғы қасіреттері мен мұң зары, келешектен күткен арман-тілектері айқын көрініс тапқан. Әрбір айтушы импровизатор өз тыңдаушысына ұстаздық жасап, олардың түйсік сезімін киелі ой-ниеттерге бастап отарған.
Ғылымда халық поэзиясын «Фольклор», ал оның зерттейтін ғылым саласын «Фольклористика» деп атайды.
Неміс ғалымы И.Ф.Кнафльдің анықтауынша фольклор – халық даналығы деген ұғымды білдіреді. Ағылшын ғалымы У.Дж. Томс та бұл пікірді дамыта түскен.
Ол- бұл фольклор ел арасында туған өлең, жыр, ертегі аңыз, түрлі наным-сенімдерді анықтайтын термин ретінде пайдалануды ұсынған.
Фольклор шығармаларының ерекшелігі, тәрбиелік қасиеті - ол қоғам дамуының әр түрлі сатысында, негізінде еңбек процесінде жасалатын болғандықтан, пессимизм (тұңғиыққа кету) дегенді білмейді. Оның бас кейіпкері көбіне мұрат-мақсаттарына жетіп отырады. Мұны фольклорға тән оптимизм дейміз.
Қазақ фольклорында бала бағу, бала асырау, қыз ұзату, жаназалау, бақсылық нанымына, діни әдет-ғұрыпқа байланысты туған салт өлеңдерді тұрмыс салт-жырлары деп атайды. Мұның мазмұны мен тақырыбына қарай бірнеше түрге бөлуге болады.
1. Төрт түлік мал туралы;
2. Діни әдет-ғұрып тудырған жырлар /жарапазан, бідік/;
3. Үйлену жырлары /той бастар, жар-жар, сыңсу, жұбату, беташар/;
4. Ұлыс жырлары;
5. Бөбек жырлары;
6. Жаназалау жырлары /естірту, қоштасу, жоқтау/;
7. Шешендік сөздер, мақал-мәтел, жұмбақтар.
Қазақ халқы да өзгеше халықтар сияқты атам заманнан қорланып, сұрыптала сұлуланып, жинала сақталып, бүгінгі күнге жеткен көл-көсір фольклоры бар халық.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 4 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге
бот арқылы тегін алу ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Сегізінші лекция: Халық педагогикасының мәні

Лекцияның жоспары:
1.Фольклор – халық педагогикасының объектісі.
2.Мақал-мәтел – халықтық тәрбие жүйесінде.

1. Фольклор- халық педагогикасының объектісі
Ұлы сөзден ұлағат , демекші халық педагогикасының нәрімен суырылып,
өзінің тәрбиелік нәрін күні бүгінге дейін жоғалтпай келе жатқан бірден-бір
киелі мұра – фольклор.
Соңғы кезде фольклор термині Халық ауыз әдебиеті, деген өзінің бір
кездегі ұғымы, шеңберін кеңейтіп, халық өнерінің музыка, қолданбалы өнер,
халық ойындары сияқты салаларын толық қамтиды.
Халық педагогикасында атадан балаға жетіп отыратын, ел аузында
сақталып келген көркем сөз өнерін, оның айтылуы және орындалуы
ерекшеліктерін – фольклор деп атайды.
В.Г.Белинский Фольклорда даңқты есімдер болмайды ондағы көркем сөз
авторы әркез халық – деген тұжырым жасайды.
Халық поэзиясын көпшілігі өзі тудырғандықтан, ол елдің тұрмыс
тіршілігімен тығыз байланыста болған.
Әр ел өз басынан өткерген уақиғаларды құмарта жырлайды. Сол жырларға
қарап елдің әдеп ғұрпын, ой санасымен түрлі сезімдерін дәл танып білуге
болады. Сонымен қатар фольклорлық шығармаларынан халық тағдыры, оның өмірде
көрген қайғы қасіреттері мен мұң зары, келешектен күткен арман-тілектері
айқын көрініс тапқан. Әрбір айтушы импровизатор өз тыңдаушысына ұстаздық
жасап, олардың түйсік сезімін киелі ой-ниеттерге бастап отарған.
Ғылымда халық поэзиясын Фольклор, ал оның зерттейтін ғылым саласын
Фольклористика деп атайды.
Неміс ғалымы И.Ф.Кнафльдің анықтауынша фольклор – халық даналығы
деген ұғымды білдіреді. Ағылшын ғалымы У.Дж. Томс та бұл пікірді дамыта
түскен.
Ол- бұл фольклор ел арасында туған өлең, жыр, ертегі аңыз, түрлі
наным-сенімдерді анықтайтын термин ретінде пайдалануды ұсынған.
Фольклор шығармаларының ерекшелігі, тәрбиелік қасиеті - ол қоғам
дамуының әр түрлі сатысында, негізінде еңбек процесінде жасалатын
болғандықтан, пессимизм (тұңғиыққа кету) дегенді білмейді. Оның бас
кейіпкері көбіне мұрат-мақсаттарына жетіп отырады. Мұны фольклорға тән
оптимизм дейміз.
Қазақ фольклорында бала бағу, бала асырау, қыз ұзату, жаназалау,
бақсылық нанымына, діни әдет-ғұрыпқа байланысты туған салт өлеңдерді тұрмыс
салт-жырлары деп атайды. Мұның мазмұны мен тақырыбына қарай бірнеше түрге
бөлуге болады.
1. Төрт түлік мал туралы;
2. Діни әдет-ғұрып тудырған жырлар жарапазан, бідік;
3. Үйлену жырлары той бастар, жар-жар, сыңсу, жұбату, беташар;
4. Ұлыс жырлары;
5. Бөбек жырлары;
6. Жаназалау жырлары естірту, қоштасу, жоқтау;
7. Шешендік сөздер, мақал-мәтел, жұмбақтар.
Қазақ халқы да өзгеше халықтар сияқты атам заманнан қорланып,
сұрыптала сұлуланып, жинала сақталып, бүгінгі күнге жеткен көл-көсір
фольклоры бар халық.

1. Мақал-мәтел – халықтық тәрбие жүйесінде
Алдымен, мақал-мәтел дегеннің анықтамасына тоқталайық.
Мақал дегеніміз - өмір құбылыстарын жинақтайтын және типтендіретін,
бір немесе екі бөлімнен құралып, алдыңғысында шарт немесғе жалпы пайымдаі,
соңғысында қорытынды, түйінді пікір айтатын бітімі бекем, өте ықшам,
бейнелі әрі ырғақты халық нақылы. Мәселен, Мезгілі жетсе, мұзда ерір, Ер
жігіт үйде туып, түзде өлер.
Мақалдарда бір-біріне қарама-қарсы ұғымдар мен нәрселерді салыстыру
арқылы ой-пікірді айқындай түсу тәсілі басым келед. Мақал теңдестіруге
құрылады. Мысалы, Біреуі тойып секіреді, біреу тоңып секіреді, Ер
жігіттің екі сөйлегені - өлгені, еменнің иілгені – сынғаны. Осы
келтірілеген мақалдардың өзінен өмір құбылыстары типтендіріліп, дәлеледеу
мен қорытынды пікір бірдей жүріп отыратындығын байқаймыз.
Мақалдар – нақыл, өсиет түрінде айтылатын философиялық ой түйіндері,
сөз мәйегі.
Сөз асылы - мақал - дейді халық. Мақал-мәтелдер – ғасырлар
шежіресі. Онда халық тарихы, оның әлеуметтік тіршілігі, ақыл өнегесі мол
көрініс тапқан.
Мәтел дегеніміз – халық арасына көп тараған, қорытындысы болмайтын,
тұжырымы тиянақталмаған, қарама-қарсы теңдестіруі жоқ, ықшам кестелі халық
сөзі.
Мәтелдер, негізінен тұжырым тұспалы өлеңде сыңар тармақты, қара сөзде
нұсқалы сөз ретінде айтылады. Мысалы, Өлең сөздің патшасы, Қызым саған
айтам, келінім сен тыңда, т.б. Мәтелдер тура мағынада Қадіріңді білгенге
жұмса - деп және ауыспалы мағынада Тікен гүлін қорғайды - деп айтылады.
Ғұлама ғалым Әбу Ибрахим Исқақ Әл-Фараби ол жөнінде былай дейді:
"Макал өзінің формасы жағынан болсын ақ сүйектер мен қарапайым бұқараның да
қажетін атқарады. Сол себепті де ол халық арасында көп тараған. Қуаныш пен
кайғылы сәттерде де ол ауызға ілігеді. Сол арқылы сараңдықгы жомарттықка
итермелейді. Соның көмегімен (халық) мақсатына жетіп, меңзеген қайғы
мұңынан құтылады. Бұл өзі бір өтімді де ұтымды, нағыз даналық десе даналық.
Өйткені, жұрт кемеліне келгсн, кемшілік, мінсіз әдемі нәрсені ғана қабыл
алуы мүмкін.
Әр халықтың мақал-мәтелі- сол халықтың өзі жасаған логикалық
формуласы, ережесі, ол кез-келген оқиғаның, мәселенің тұсында еске түседі,
оралады. Сөйтіп, көп ойлануды, ұзақ баяндауды керек етеді. Қиын нәрсені жеп-
жеңіл, оп-оңай бір ғана сөзбен түсіндіреді, ұғындырады. Туған елдің қадір-
қасиеті туралы балаға ұзак әңгімелемей-ақ "Ел іші алтын бесік ", "Кісі
елінде сұлтан болғанша, өз еліңде ұлтан бол" деген сияқты екі-үш ауыз
сөзбен Отан қадірін түсіндіруге болады.
Мақал-мәтел-егіз жанр, туыс жанр.
Дегенмен мағынасына, құрылысыыа, атқаратын қызметіне қарағанда
өзіндік айырмашылығы бар. Мақал аяқталған бір тиянақгы ойды білдіреді, өз
алдына тұрып та дербес мағына береді. Мысалы: "Талмасқа құйма, таймасқа
берме"?.
Мақал-мәтелдер ой дәлдігімен, терендігімсн, ықшамдылығымен ерекшеленеді.
Онда өмірдің сан алуан құбылыстарына баға беріп, үлкен түйін жасалады,
ғасырлар бойғы тәжірибесі қорытындыланады.
Мақалды айтушылар да, тұтынушылар да халық. Сондықтан макал халық
тәжірибесінің тыныс-тіршілігі.
Түйеге мінген қазақ төрт ауыз өлең біледі дегендей, философиялық
мәні бар мақал-мәтелді; қолданып ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қазақ халық педагогикасының құралдары арқылы бастауыш сынып оқушыларының эстетикалық талғамын қалыптастырудың теориялық негіздерін анықтау
Халықтық педагогиканың тәрбиелік мәні жайлы
Оқушыларға еңбек және дене тәрбиеін беруде халық педагогикасының озық үлгілерін пайдаланудың педагогикалық – психологиялық сипаты
2- сыныпта математика сабақтарында халық педагогикасы элементтерін қолдану
Қазақта Баланы жастан
МЕКТЕП ДЕЙІНГІ БІЛІМ БЕРУДЕ ҚАЗАҚ ХАЛҚЫНЫҢ МӘДЕНИ-ТАРИХИ МҰРАЛАРЫН БАЛА ТӘРБИЕСІНДЕ ПАЙДАЛАНУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
Балабақша бүлдіршіндерін тәрбиелеуде халық педагогикасының элементтерін пайдалану
Оқу әдістемелік құрал «Музыкалық этнография»
«Этнопедагогика» пәнінің оқу-әдістемелік кешені (оқытушылар үшін)
Этнопедагогика пәнінің лекция курсы
Пәндер