Көп қабатты үйлерді сумен жабдықтайтын сорғы қондырғысының автоматтандырылған электр жетегі


Кіріспе
1 Ортадан тепкіш сорғы қондырғысы
1.1 Сорғы қондырғыларының құрылысы.
Сорғының жұмыс істеу принципі
1.2 Ортадан тепкіш сорғының түрлері
1.3 Сорғы қондырғыларының қолданылу аймағы
2 Сорғы қондырғысының басқару тәсілдеріне аналитикалық түрде
шолу
2.1 Сорғы қондырғыларының автоматтандырылуы
2.2 Cорғы қондырғыларының жұмыс режимін реттеу
2.3 Сорғының берілісі мен қысымын реттеу
2.4 Coрғы қoндырғылapының элeктр жeтeгінe қoйылaтын
тeхникaлық тaлaптap
2.5 Элeктp жeтeгiн тaңдaу жәнe нeгiздey
3 Электр жетегінің негізгі элементтерін анықтау
3.1 Сорғыш қондырғысының электрқозғалтқышын таңдау және
қуатын есептеу
3.2 Электрқозғалтқыштың есептік параметрлері
3.3 Қoзғaлтқыштың Т.тәpiздeс opынбacy cұлбacының
пapaмeтpлepiн aнықтaу
4 Жиiлiктiк түpлeндipгiштi тaңдay
4.1 Жиiлiк түpлeндipгiшi мeн күштiк cұлбaсының элeмeнттepi
мeн пapaмeтpлepiнiң eсeбi
4.2 Тpaнзиcтopдың жәнe кepi тoқ диoдтapы apқылы кeлeтiн тoктың opтaшa
мәнiн eсeптeу
4.3 Автoмaттaндыpылғaн элeктp жeтeктiң күштiк cұлбacын жoбaлay
және оның параметрлерін есептеу
5 Электр жетегінің механикалық сипаттамаларын есептеу және
тұрғызу
6 Басқару жүйесінің негізгі параметрлерін есептеу және электржетегі
басқару жүйесін жобалау
6.1 Электр жетектің функционалды схемасы
6.2 Сорғы қондырғысының математикалық
сипаттамасы
6.3 Құрылымдық сұлбаны ойлап құрастыру және
оның параметрлерін есептеу
6.4 Құрылымдық сұлбаны сызықтандыру және
реттеуішті баптау
6.5 Аcинхрoнды қoзғaлтқыштың имитaциялық мoдeлiн
құрy жәнe өтпeлi үрдістepiн зeрттeу
7 Өмір тіршілік қауіпсіздік бөлімі
7.1 Сумен жабдықтау кәсіпорындағы ақаба сулармен
тазалау әдістері
7.2 Ақаба суларды гидроциклондар арқылы
тазалауға есеп жүргізу
7.3 Станциядағы дренчерлік автоматты өрт сөндіру
жүйесін есептеу
8 Электрқозғалтқыштың тиімді жүйесін
техника.экономикалық бөлімде дәлелдеу
8.1 Капиталды қаржы бөлуді есептеу
8.2 Жылдық пайдалану шығындарын анықтау
8.3 Техника.экономикалық көрсеткіштері
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Статистика бойынша Қазақстанда өндіріліп шығарылған энергияның шамамен 1/5 бөлігі, халық шаруашылығының әр түрлі салаларыында қолданылатын, ортадан тепкіш сорғылармен тұтынылады. Сұйық берілісі және газдар үшін арналған ортадан тепкіш механизмдер (желдеткіш, сорғы, компрессор) электр энергиясының шығының қысқартуға, ерекше потенциалдық мүмкіндіктерге ие болатын негізгі жалпы өндірістегі механизмдер болып табылады.
Ортадан тепкіш механизмдердің салмағы, үлкен қуаты, жұмыс істеу ұзақтығы сияқты ерекше жағдайларына байланысты ереже бойынша түсіндіріледі. Көрсетілген жағдайлар энергетикалық баланста бұл механизмдердің түбегейлі меншікті салмағын анықтап жатыр. Қазіргі экономикалық қатынастардың шарттарында, энергоресурстардың барлығын қажетті тиімділікті жоғарылататын, энергияны сақтап қалатын технологияларды кең масштабта қолдану болып табылады. Бұл есепті шешудің негізгі мәселенің бірі, автоматтандырылған электр жетегінің құралдары көмегімен өнеркәсіптік объектілерде энергия тұтынылуын төмендету.
Ортадан тепкіш әсері бар механизмдер, жаппай энергия сыйымды электр энергияның тұтынушылары болып табылады. Дүние жүзілік тәжірибе бойынша қазіргі уақытта, реттелмейтін электр жетектері бар (ортадан тепкіш сорғы қондырғылары, компрессорлардың, желдеткіштердің) реттелетін жүйелеріне алмастыру орнықты болып есептеледі. Соңғы уақытқа дейін қолданылатын шығыс параметрлердің реттеу сұлбаларында- ортадан тепкіш әсері бар механизмдердің сұйық берілісі мен сұйық қысымы кезінде қуаттың түбегейлі жоғалуымен түсіндіріледі.
Ортадан тепкіш сорғы қондырғыларының автоматтандырылған электр жетегі жүйесі ретінде, өте қарапайым және сенімді асинхронды қозғалтқыштары бар, реттелетін электр жетектері кең қолданыс тапты. Қазіргі элементтік базаға ауыстыру, салмағын және энергетикалық, қолдану кезіндегі көрсеткіштерді біршама жақсартады. Жиліктік-түрлендіргіш басқару әдісі , асинхронды қозғалтқыштың айналу жиілігін байсалды реттеудің үнемді тиімді тәсілі болып табылады, өйткені ол барлық диапазонда ротордың сырғанауының аз мәнімен жұмыс істейді(сырғанаудың аз шығыны болған кезде), ПӘК өте жоғары және жақсы қатаң механикалық сипаттамасы болады.
Сорғы қондырғыларының электр жетектерін реттеу, тиімді жұмыс істеу режимімен қамтамасыз етіледі. Сумен жабдықтау жүйесінің электр жетектеріндегі жиіліктік-түрлендіргіш негізіндегі автоматтандырылған реттеудің жүйелерінің қолданылуы, бәрінен бұрын , сорғылардың электр жетектерінің электр энергиясының тұтынылуын азайтуға мүмкіндік береді және бұл кезде сұйықтың артық қысымы жасалмайды. Сорғы электр қозғалтқышының айналу жиілігін реттеудің арқасында сұйық қысымы тұрақты боп тұрады. Бұл дипломдық жобада көп қабатты үйлерді сумен жабдықтайтын сорғы қондырғысының автоматтандырылған электр жетегі жобаланған.
1 Кравчик А.Е. Асинхронные двигатели серии 4А. Справочник. 1982

2 Сагитов П.И., Тергемес К.Т., Шадхин Ю.И. Параметрический синтез системы управления многодвигательного асинхронного электропривода, Вестник АУЭС. – 2011, №2.

3 Абдимуратов Ж.С., Дюсебаев М.К.,Санатова Т.С., Хакимжанов Т.Е. Еңбекті қорғау. Дәрістер жинағы (050718 – Электр энергетика мамандығы бойынша барлық түрде оқитын студенттер үшін) Алматы: -

АЭжБИ, 2006. – 36 б.

4 Б.И. Түзелбаев, А.А. Жақыпов. Сала экономикасы. Бітірушілер жұмысының экономикалық бөлімін орындауға арналған әдістемлік нұсқаулар (Электр энергетикасы бағыты бойынша оқитын бакалаврлар үшін). – Алматы: АЭжБУ, 2008.

5 Исаханов М.Ж. И 85 Электр жетегі негіздері: Техникалық мамандық алушы студенттерге арналған//,-Алматы, 2009.- 178 бет.

6 Алексеев С.Б. Силовые преобразовательные устройства: учеб.пособие. –Алматы: АИЭС, 2006.- 90с.- 2 н.а., 2 ч.з.

7 Жумагулов К.К. Трансформаторы: учеб.посо-бие.- Алматы, 2007.-

66с.- 3 н.а., 2 ч.з.

8 Сагитов П.И., Мустафин М.А. Айнымалы ток электр жетегі (айнымалы токтары): оқу құралы. –Алматы, 2008.- 58б.- 3 н.а., 2 ч.з.

9 Сагитов П.И. Электропривод постоянного тока: Учеб.пособие.-
94с.- 3 н.а., 2 ч.з.

10 Түзелбаев Б.И. Сала экономикасы: оқу құралы. - Алматы, 2007.-80б.- 2 н.а., 1 ч.з.

11 Карасев Б.И. Насосные и воздуходувные станции. - Мн.: ВШ, 1990.

12 Витальев В.П., Фаликов В.С. Автоматизация тепловых пунктов: Справочное пособие. - М.: Энергоатомиздат, 1989.

13 Бару А.Ю., Эпштейн И.И. Преобразователи частоты для насосных станций // Водоснабжение и санитарная техника, 1986, №3.

14 Гинзбург Я.Н., Лезнов Б.С. Внедрение автоматизированных систем регулируемого электропривода в насосные установки // Автоматизация и управление системами водоснабжения и водоотведения, 1986.

15 Лезнов Б.С. Экономичное регулирование режимов работы насосных станций / Водоснабжение и санитарная техника, 1983.

16 Лезнов Б.С., Чебанов В.Б., Контаутас Р.К. Регулирование насосных агрегатов с рекуперацией энергии скольжения // Водоснабжение и санитарная техника, 1986, №9.

17 Терехов В.М., Осипов О.И. Системы управления электроприводов.

– М.: Издательский центр «Академия», 2008ж.

Пән: Автоматтандыру, Техника
Жұмыс түрі:  Дипломдық жұмыс
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 82 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 3000 теңге

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Аңдатпа

Дипломдық жоба көп қабатты үйлерді сумен жабдықтайтын сорғы қондырғысының автоматтандырылған электр жетегі жобаланған. Дипломдық жобада сорғы қондырғысының түрлері, құрылысы, жұмыс істеу принципі келтірілген. Сорғы агрегатының типін және электрқозғалтқышын түрін таңдауды қарастырылған. Электр жетегі жүйесі ретінде, ЖТ-АД жүйесі таңдалған. Электрқозғалтқыштың параметрлерін есептеу және жиілік түрлендіргіштің құрылымдық сұлбасын келтіріп, параметрлеріне есеп жүргізу қарастырылған. Электрқозғалтқыштың механикалық және электр механикалық сипаттамалары келтірілген. Электр жетегінің имитациялық моделі құрастылып, оның өтпелі үрдістері зерттелініп және олардың графигтері тұрғызылды. Excel, Matlab Simulink сияқты математикалық пакеттер қолданылған.
Өмір тіршілік қауіпсіздік бөлімінде ақаба суларды тазалау әдістері, гидроциклондар көмегімен ақаба суларды тазалау келтірілген, дренчерлік автоматты өрт сөндіру жүйесін қолдану қарастырылған.
Экономикалық бөлімінде таңдалынған электрқозғалтқыштың тиімділігі туралы анализ жасалынған.

Аннотация

В дипломная работа посвящена разработке автоматизированного электропривода насосной установки жилищного комплекса для подкачки воды. В проекте приведены сведения о типах, конструкциях,о рабочих режимах насосной установки. Рассмотрены вопросы выбора типа насосного агрегата и электродвигателя. В качестве системы электропривода, выбрана система ПЧ-АД. Рассмотрены параметры расчета электродвигателя, приведены схемы расчета преобразователя частоты, а так же и структурные схемы. Приведены механические и электромеханические характеристики электродвигателя. Построена имитационная модель электропривода, приведены графики переходных процессов. Использованы математические пакеты, как Matlab Simulink, Excel.
В разделе охрана труда приведены виды очистки сточных вод, а также очистка сточных вод с помощью гидроциклонов, применение дренчерной автоматической системы пожаротушения .
В разделе экономической части сделан анализ об эффективности выбранного электродвигателя.

Annotation

Diploma work is devoted to the development of automated electric pump unit housing complex for pumping water. The project provides information about types, structures, operating conditions of the pumping unit. Considered problems of selecting the type of pump unit and the motor. As an electric drive system, selected system "IF-AD." Сonsidered parameters of calculating the electric motor, given a calculation scheme converter of frequency , also structural schemes. Shows the mechanical and electromechanical characteristics of the electric motor . Used mathematical packages such as Matlab Simulink, Excel.
In the labor protection given types of wastewater treatment and wastewater treatment using hydrocyclones application deluge automatic fire extinguishing system.
In the economic part made an analysis on the effectiveness of the selected electric motor.

Мазмұны

Кіріспе
1 Ортадан тепкіш сорғы қондырғысы
1.1 Сорғы қондырғыларының құрылысы.
Сорғының жұмыс істеу принципі
1.2 Ортадан тепкіш сорғының түрлері
1.3 Сорғы қондырғыларының қолданылу аймағы
2 Сорғы қондырғысының басқару тәсілдеріне аналитикалық түрде
шолу
2.1 Сорғы қондырғыларының автоматтандырылуы
2.2 Cорғы қондырғыларының жұмыс режимін реттеу
2.3 Сорғының берілісі мен қысымын реттеу
2.4 Coрғы қoндырғылapының элeктр жeтeгінe қoйылaтын
тeхникaлық тaлaптap
2.5 Элeктp жeтeгiн тaңдaу жәнe нeгiздey
3 Электр жетегінің негізгі элементтерін анықтау
3.1 Сорғыш қондырғысының электрқозғалтқышын таңдау және
қуатын есептеу
3.2 Электрқозғалтқыштың есептік параметрлері
3.3 Қoзғaлтқыштың Т-тәpiздeс opынбacy cұлбacының
пapaмeтpлepiн aнықтaу
4 Жиiлiктiк түpлeндipгiштi тaңдay
4.1 Жиiлiк түpлeндipгiшi мeн күштiк cұлбaсының элeмeнттepi
мeн пapaмeтpлepiнiң eсeбi
4.2 Тpaнзиcтopдың жәнe кepi тoқ диoдтapы apқылы кeлeтiн тoктың opтaшa
мәнiн eсeптeу
4.3 Автoмaттaндыpылғaн элeктp жeтeктiң күштiк cұлбacын жoбaлay
және оның параметрлерін есептеу
5 Электр жетегінің механикалық сипаттамаларын есептеу және
тұрғызу
6 Басқару жүйесінің негізгі параметрлерін есептеу және электржетегі
басқару жүйесін жобалау
6.1 Электр жетектің функционалды схемасы
6.2 Сорғы қондырғысының математикалық
сипаттамасы

6.3 Құрылымдық сұлбаны ойлап құрастыру және
оның параметрлерін есептеу
6.4 Құрылымдық сұлбаны сызықтандыру және
реттеуішті баптау
6.5 Аcинхрoнды қoзғaлтқыштың имитaциялық мoдeлiн
құрy жәнe өтпeлi үрдістepiн зeрттeу
7 Өмір тіршілік қауіпсіздік бөлімі
7.1 Сумен жабдықтау кәсіпорындағы ақаба сулармен
тазалау әдістері
7.2 Ақаба суларды гидроциклондар арқылы
тазалауға есеп жүргізу
7.3 Станциядағы дренчерлік автоматты өрт сөндіру
жүйесін есептеу
8 Электрқозғалтқыштың тиімді жүйесін
техника-экономикалық бөлімде дәлелдеу
8.1 Капиталды қаржы бөлуді есептеу
8.2 Жылдық пайдалану шығындарын анықтау
8.3 Техника-экономикалық көрсеткіштері
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

Кіріспе

Статистика бойынша Қазақстанда өндіріліп шығарылған энергияның шамамен 15 бөлігі, халық шаруашылығының әр түрлі салаларыында қолданылатын, ортадан тепкіш сорғылармен тұтынылады. Сұйық берілісі және газдар үшін арналған ортадан тепкіш механизмдер (желдеткіш, сорғы, компрессор) электр энергиясының шығының қысқартуға, ерекше потенциалдық мүмкіндіктерге ие болатын негізгі жалпы өндірістегі механизмдер болып табылады.
Ортадан тепкіш механизмдердің салмағы, үлкен қуаты, жұмыс істеу ұзақтығы сияқты ерекше жағдайларына байланысты ереже бойынша түсіндіріледі. Көрсетілген жағдайлар энергетикалық баланста бұл механизмдердің түбегейлі меншікті салмағын анықтап жатыр. Қазіргі экономикалық қатынастардың шарттарында, энергоресурстардың барлығын қажетті тиімділікті жоғарылататын, энергияны сақтап қалатын технологияларды кең масштабта қолдану болып табылады. Бұл есепті шешудің негізгі мәселенің бірі, автоматтандырылған электр жетегінің құралдары көмегімен өнеркәсіптік объектілерде энергия тұтынылуын төмендету.
Ортадан тепкіш әсері бар механизмдер, жаппай энергия сыйымды электр энергияның тұтынушылары болып табылады. Дүние жүзілік тәжірибе бойынша қазіргі уақытта, реттелмейтін электр жетектері бар (ортадан тепкіш сорғы қондырғылары, компрессорлардың, желдеткіштердің) реттелетін жүйелеріне алмастыру орнықты болып есептеледі. Соңғы уақытқа дейін қолданылатын шығыс параметрлердің реттеу сұлбаларында- ортадан тепкіш әсері бар механизмдердің сұйық берілісі мен сұйық қысымы кезінде қуаттың түбегейлі жоғалуымен түсіндіріледі.
Ортадан тепкіш сорғы қондырғыларының автоматтандырылған электр жетегі жүйесі ретінде, өте қарапайым және сенімді асинхронды қозғалтқыштары бар, реттелетін электр жетектері кең қолданыс тапты. Қазіргі элементтік базаға ауыстыру, салмағын және энергетикалық, қолдану кезіндегі көрсеткіштерді біршама жақсартады. Жиліктік-түрлендіргіш басқару әдісі , асинхронды қозғалтқыштың айналу жиілігін байсалды реттеудің үнемді тиімді тәсілі болып табылады, өйткені ол барлық диапазонда ротордың сырғанауының аз мәнімен жұмыс істейді(сырғанаудың аз шығыны болған кезде), ПӘК өте жоғары және жақсы қатаң механикалық сипаттамасы болады.
Сорғы қондырғыларының электр жетектерін реттеу, тиімді жұмыс істеу режимімен қамтамасыз етіледі. Сумен жабдықтау жүйесінің электр жетектеріндегі жиіліктік-түрлендіргіш негізіндегі автоматтандырылған реттеудің жүйелерінің қолданылуы, бәрінен бұрын , сорғылардың электр жетектерінің электр энергиясының тұтынылуын азайтуға мүмкіндік береді және бұл кезде сұйықтың артық қысымы жасалмайды. Сорғы электр қозғалтқышының айналу жиілігін реттеудің арқасында сұйық қысымы тұрақты боп тұрады. Бұл дипломдық жобада көп қабатты үйлерді сумен жабдықтайтын сорғы қондырғысының автоматтандырылған электр жетегі жобаланған.
Дипломдық жобаның мақсаты, тұрғын үйдің сорғы қондырғысы үшін тиімді электр қозғалтқыш типін таңдай және тиімді реттеу тәсілін таңдау. Жобада сорғы қондырғысының түрлері, құрылысы және жұмыс режимдерін реттеу туралы мәліметтер келтірілген.
Жобаның есебі ретінде, таңдалған асинхронды қозғалтқыштың параметрлерін және электр жетегінің күштік тізбегін ойлап құрастырып, оның параметрлерін есептеп, электрқозғалтқыштың механикалық және электр механикалық сипаттамаларын тұрғызу. Автоматты басқару жүйесінің фунционалды сұлбасын құру, әдебиеттерге сүйене отырып реттеу әдістерін көрсету, басқару әдісіне экономикалық негізде негіздеме беру. Электр жетегінің имитациялық моделін құрастыру және олардың өтпелі үрдістерінің графигтерін алу.

1 Ортадан тепкіш сорғы қондырғысы
1.1 Сорғы қондырғыларының құрылысы. Сорғының жұмыс істеу принципі
Жұмысшы дөңгелегінің әсер етуі арқасында, сұйық дөңгелектен жоғарғы қысым мен үлкен жылдамдықпен шығады. Шығыс жылдамдық болса, сұйықтың сорғыдан шықпастан бұрын, сорғы корпусының қысымына айналады.
Жылдамдық сұйық күшінің өзгерісі пьезометриялыққа жарым-жарты шиыршықты бұрмада 1 (сурет-1-ді қара) жүзеге асады немесе бағыттаушы аппаратта 3. Сұйық дөңгелек 2-ден шиыршықты бұрма арнасына ақырын өсіп келуші қималарына ағып түсуіне қарамастан, жылдамдықтың сұйық күші пьезометрлық түрде түрленуі ең бастысы конустық түрдегі келтеқұбырында 4 іске асырылады. Егерде сұйық жұмысшы дөңгелегінен бағыттаушы аппаратының арнасына бағытталып түссе, онда осы арналарда түрленудің көп бөлігі орындалады.
Айналып тұрған дөңгелек сұйықтықты қамтиды және оны қысымдауыш құбырға қарай бағыттайды. Жұмыс істейтін дөңгелектің айналуы кезінде, жіберілуден бұрын құйылған сұйықтық, қалақшаның және центрден тепкіш пен Кориолис күші әсерінен дөңгелек центрінен оның қалақша жағалай шеткі аймағына жылжиды , одан соң спиралды камера арқылы қысымдауыш құбырға беріледі.

a -- бағыттаушы аппараты жоқ; б -- бағыттаушы аппараты бар
Сурет 1.1- Ортадан тепкіш сорғы қондырғысының шиыршықты бұрмамен сұлбасы
Бағыттаушы аппарат гидравликалық турбиналардың жұмыс істеу қабілетінің арқасында, сорғы қондырғысының құрылысына енгізілген. Мұнда бағыттаушы аппараттың болуы керек. Ертедегі сорғы құрылысының құрамында бағыттаушы аппараты болса, турбонасос деп аталатын.
Спиральды түрдегі формада берілген жұмысшы доңғалағы 2, қозғалмайтын корпус ішінде орналасқан (Сурет-1.2). Ортадан тепкіш сорғының негізгі жұмысшы бөлігі болып табылады. Білік 2- ге бекітілген. Дөңгелек екі дисктен (алдыңғы 3және артқы 4) құралған. Олардың арасында қалақшалар 8, бір бағытта бірқалыпты майысқан, қарама-қарсы айналу бағытында айналатын дөңгелектер. Қалақшалар дисктерді біртұтас етіп жалғап тұратын бөлігі. Дисктердің ішкі беттері мен қалақша беттері доңғалақ арналымының қалақшааралығын құрайды. Бұлар өз кезегінде сорғы жұмыс істеп тұрғанда айдап шығаратын сумен толтырылған. Ротор мойынтірек 8 бөлігінде айналады. Айналатын және қозғалмайтын бөліктері арасын , сорғы құрылысының ішінде циркуляцияны азайту үшін нығыздап 10, сорғыдан сұйық ақпау үшін араларын тығыздап бекітеді. Әр сұйық үшін жұмыстық доңғалағының айналуына (масса m), жылдамдықпен қозғалып келе жатқан, білек ось арасындағы арақашықтықта, қалақшааралық арнасында орналасуына байланысты центрден тапқыш күш әсер етеді.
Центрлік күштер- сұйықтықты араластырып, жоғарғы қысымды тудырады. Доңғалақ ортасында-жеңілдету жүреді. Қысым айырмашылығы арқасында сұйық қысым құбырына ағып келеді. Осылай сұйықтың үздіксіз айналуы арқылы жіберу, сорғы арқылы іске асады.

1-жұмысшы камерасы;2- жұмысшы дөңгелегі;3-бағыттаушы аппарат;
4-білік;5-қалақ;6- бағыттаушы аппаратының қалағы;7- баспа сорғы;
8-мойынтірек;9-сорғы корпусы; 10- гидравликалық біліктің тығыздалған
тірегі;11-тартып алу келтеқұбыры.
Сурет 1.2-Ортадан тепкіш сорғы қондырғысының құрылымдық сұлбасы
Ортадан тепкіш сорғылар ең көп кең таралған динамикалық гидравликалық машиналардың бірі. Олар сумен қамтамасыз ету жүйелерінде, су тасымалдауда, жылу энергетикасында, химия өндірісінде, атом өндірісінде,
авиациялық және ракеталық техникасында кеңінен қолданылаы.
Ортадан тепкіш сорғының артықшылықтарын басқа типтердегі сорғыларға қарағанда мыналар болып табылады:
-негізгі сипаттамалары Н = f(Q) и η = η (Q), H - арын (механизм шығысындағы газ қысымы немесе сұйықтық) және ПӘК-тің жоғарғы мәнде болуы, судың берілуі кең диапазонда Q сақталуына әкеліп соқтырады;
-айналу жиілігінің үлкен болуы, электр жетегі ретінде электрқозғалтқышы мен турбинаны қолдану ыңғайлы;
-N қуаты бірқалыпты формасының өзгерісі, шығыс тиегінің жабық тұрған кезінде сорғыны іске қосып жіберу орындалады;
-сорғылардың жұмыс істеу тұрақтылығы, тізбектей және параллель қосылған сорғылардың бір құбырда жұмыс істеуі нәтижесінде H және Q техникалық көрсеткіштерінің көбеюі;
-гидрожүйенің жұмыс режимінің өзгеруі кезінде өтпелі процестердің бірқалыпты өтуі;
-шығындалатын сыйымдылық мөлшеріндегі, сұйық деңгейінен сорғы орналасуы жоғарғы болуы;
-Әр түрлі факторларды: жұмыстық доңғалағының диаметрін, айналу жиілігінің өзгеруін, электрмен қамтамасыз ету жүйесінің жиілігінің өзгеруін ескеру нәтижесінде H,Q,сорғы көрсеткіштерінің өзгеруі;
-сорғы құнының жоғарғы емес болуы, сорғы құрылысының құрамында салыстырмалы түрде арзан материалдардың: шойын, болат, полимерлы материалдар пайдалануында;
-қарапайым пайдалануы және техникалық қызмет көрсетуі;
-жұмыс істеуі кезінде жоғарғы сенімділігі;
-Q сұйық беру жоғарлылығы;
-кішкене шамадғы пульсациядағы қысымның бірқалыпты болуы және сұйықтың осы мөлшерде ағуы;
-ластанған сұйықта жұмыс істеуі;
Жұмыстық дөңгелегінің айналу жиілігі бойынша реттелмейтін Ортадан тепкіш сорғылардың біраз кемшіліктері бар:
-іске қосып жіберу алдында қайта құюды қажет етеді;
- тұтқыр сұйықты айдау кезінде ПӘК мәнінің аз болуы;
-Q сұйық беру аз мәні кезінде және H қысымның жоғарғы мәні кезінде ПӘК-тің аз болуы [5];
-Сорғы ПӘК-і тезжіберу коэффициентінен ns, жұмыс істеу режимінен,конструкциялық орындалуынан тәуелді;
Оптималды режим кезінде үлкен сорғылардың ПӘК-нің мәні-0,92; ал кішілердікі-шамамен 0,6-0,75 тең [1].
1.2 Ортадан тепкіш сорғының түрлері
Кесте 1- Ортадан тепкіш сорғының 18 тобы
1. Консольді
10. Құйынды
2. Көлденеңді
11. Майлысорғы
3. Конденсатты
12. Грунттық
4. Тігінен
13. Фекальдық
5. Химиялық
14. Өлшенген сорғы
6. Осьтік
15. Теңізге арналған
7. Артезианды және батырмалы
16. Бензинді
8. Мұнайлы
17. Қоректендіруші
9. Масстық
18. Арналынған

Ортадан тепкіш сорғының кең таралған типтері: бірсатылы сорғы көлденең орналасқан білігі мен біржақты кірістегі жұмыстық дөңгелегі болады.
Ортадан тепкіш сорғы 3 НЦС типті, электрқозғалтқыш 5, сорғыға жетек түрінде қызмет атқаратын және сонымен бірге рамада 6 орналасқан, Сурет 1.3- сорғы қондырғысы көрсетілген.

Сурет 1.3- НЦС-1 Өз-өздігінен соратын ортадан тепкіш сорғының сұлбасы
Бұл сорғы негізінен таза суды айдап шығару үшін колданылады. Су жинауға қазылған шұңқырды фундамент пен траншеяның астына өңдеуге арналған. Бұл қондырғы әр түрлі өнеркәсіп салаларында және құрылыстарда қолданылады. Сорғы қондарғысы тартып алу түтігі бар құбырдан 2, сүзгісі бар 1, судың қысымы бар келтеқұбырдан 4 құралады. Бұл сорғы типтерінің электр жетегі, электрқозғалтқышқа қарағанда, іштен жанатын бензині бар қозғалтқыштар мен жұмыс істей алады.

Сурет 1.4 -НЦС-1 сорғының сипаттамасы
Бірсатылы сорғы қондырғылары- консольды типті , соның ішінде К-типі бар мен жабдықталған (Сурет 1.5). Электр жетегі мен электрқозғалтқышынан құралған және де таза суды беру үшін арналған.
К типті сорғы корпус 2, қақпақ корпусы 1, жұмысшы дөңгелегі 4, білік тығыздауынан, тіректен құралған. Корпус қақпағы сорғының тартып алу келтеқұбыры мен орнатылған. Жабық типті жұмыстық доңғалағы сорғы білігіне 9 сомын мен буат 5 арқылы бекітілген. 10 кВт-қа дейінгі сорғыларда жұмыстық доңғалағы жүктелмеген, ал 10 кВт-тан жоғары сорғылар осьтік күштен жүктелген. Жүктелу жұмыстық доңғалағының артқы дискісінде тығыздалған белдік арқылы іске асырылады. Жүктелу арқылы білікке түсетін қысым төмендейді.
Сорғы жұмысының ресурсын ұлғайту үшін корпус және ауыстырмалы корпус (барлық сорғыларда) ауыстырмалы тығыздалған сақиналармен 3 қорғалған. Шағын саңылау (0,3-0,5мм) тығыздалған сақиналар мен жұмысшы доңғалағының тығыздалған белдеуше арасында болғаны үшін, айдап шығаратын сұйықты жоғарғы қысымнан төменгі қысымға ауысуына кедергі болады және ПӘК-тің мәні жоғары болуымен қамтамасыз етілген.

Сурет 1.5- Біржақты сұйықты тартып алатын К-типті консольді сорғының сұлбасы
Сорғы білігін тығыздау үшін арнайы жұмсақ шарбы майы мен толтырылады. Сорғы жұмысының ресурсын жоғарылату үшін білік түйінің тығыздап, ауыстырылатын қорғаныс қабықша 7 орнатылады. Осы қабықша ескіруден қорғайды. Толтырылған тығыздама 6 басқа қақпақ тығыздамасымен 8 басып тұрылады. Тіректік тіреу кройнштейн тіреуінен 10 құралған, шарлы мойынтірегінде 11 сорғы білігі орналасқан. Шарлы мойынтіректер қақпақпен жабылған. Шарлы мойынтіректер консистентті сұйықпен жағылған.
Роторды жүктеу үшін ең тиімді тәсілдердің бірі-бірсатылы сорғылардың екі жақтан доңғалағы бар - Д типті түрін қолдану (Сурет-1.6). Бұлар симметриялы және екіжақты жартыспиральды жеткізіп салушы бар 3. Жұмыстық дөңгелегінде 1 бұл ағындар жиналып, ортақ жартыспиральды бұрып жіберу арқылы шығады. Сорғы корпусының ажыраған бөліктері көлденең болып келеді. Бұның арқасында ашу, тексеру, жөндеу , бөлек детальдарды ауыстыру атқарылады. Сорғы білігі тозудан қорғалынған , себебі білікке ауыстырмалы тығындар орнықтырылған. Бұл тығындар жұмыстық дөңгелекке осьтік бағытта бекітеді. Тығындама, гидравликалық тиегі 2 бар сақиналардан тұрады. Сұйық қысым арқылы сорғы бұрып жіберуінен құбырларға келіп түседі. Ротордың радиалды жүктемесі мойынтірек сырғанауымен қабылданады. Екі жақты тартып алуы бар сорғыларда сұйықтықты беру, біліктің айналу жиілігі бірдей мәндерінде үлкен тарту биіктігі, біржақты тартып алу сорғыларына қарағанда болады.

Сурет 1.6 - Екі жақтан тартатын бірсатылы сорғының сұлбасы
Бірсатылы сорғылар шектеулі сұйық қысымы болады. Сол себепті сорғының қажетті сұйық қысымы, бір жұмысшы доңғалағымен тиімді жасалмаса, көпсатылы сорғы құрылысында тізбектей орналасқан доңғалақтардың қатарын қолданылады. Көпсатылы секционды ортадан тебуші күші бар сорғының Сурет 1.7 көрсетілген. Сорғының әрбір қатары жұмыстық доңғалағы 1 және бағыттаушы аппарат 2 құрылады. Бұл өз кезегінде ағынды келесі жұмысшы доңғалағына бағыттайды. Мұндай сорғыда сұйық қысымы доңғалақ санына пропорционалды өседі.

Сурет 1.7- Көпсатылы секционды ортадан тепкіш сорғының сүлбесі
Көпсатылы құнарлы секционды турбосорғының кесіндісі Сурет-1.8 де көрсетілген. Сұйық ағыны тартып алу секциясынан 1 төрт аралық секциядан 2 өтіп, сұйық қысымының секциясына 3 келіп түседі. Білікті күш гидравликалық түсіру құрылымымен қабылдады.

Сурет 1.8- Қоректендіргіш турбонасос сорғының сұлбасы
Көпсатылы сорғылар үшін, білікті күштің теңестірулер есебінің маңызы, жеке баспалдақтарға әсер ететін сорғы қысымының жоғарлылығы мен білік күшінің қосындысынан тұрады (Сурет 1.9). Көпсатылы сорғылардың білікті күштердің теңестіру әдістерінің бірі гидравликалық өздігінен қоятын өкшені қолдану. Бұл өкшенің жұмыс істеу қабілеті келесіден тұрады. Барлық жұмыс доңғалақтар орналасқан осылай, не кіруде ағынға оларда бағыттаған бір және сол тарапты. Соңғы баспалдақтардың доңғалақтың артына, доңғалақтың біріншісінің алдында болған түтік арқылы соратын және хабарлама беретін жүк түсіретін камера болады. Білікті күш роторды ауыстыруға ұмтылып жатыр, ал демек, және сіңетін түтікке қарай гидравликалық өкше бағытталған. Күштік саңылау- гидравликалық өкше мен шетпен төлке арасында азаяды, себебі түсіру камерасында қысым не азаяды. Гидравликалық табанына(өкшеге)әсер ететін күштердің тепе-теңдігі жүрмегенше, толық қысым әсер ететін
гидравликалық өкше кері бағытта қозғала бастайды.

1 -- сору секциясы; 2 -- қысып алатын бұлт; 3 -- аралық секциясы; 4 -- қысым түсіру секциясы; 5 -- қосылатын түтік; 6 -- гидравликалық табан; 7 -- төлке; 8 -- суды бірінші бассатыдан беретін бұрғылау бөлігі.
Сурет 1.9 -Жүк түсіретін табаны бар секционды сорғының сұлбасы
Энергетикалық циклды қамтамасыз ету үшін жылу энергетикада сорғылардың 20 түрлі түрін қолданады. Сорғы қондырғылары электр станцияларда, жылу станцияларда қосалқы қондырғы ретінде бірінші орында.
Егер негізгі белгісінің сапасы ретінде сорғының тағайындалуы қабылданса, біресе сорғыларды екі топқа бөлуге болады :
- Жылулық электр станция қондырғыларының негізгі жұмысымен байланыста болатыны;
- Техникалық мақсаттар үшін арналған әртүрлі тағайындауы.
Негізгі циклдық жұмыспен бос емес бірінші топтағы сорғыларға мыналар жатады: су циркуляциясы(циркуляционды және циркуляционды емес сорғылар), қоректендіруші суды дайындайтын (конденсатты сорғылар), жылутаратқыш (жүйелік және бойлерлық сорғылар). Екінші топтағы сорғыларға дренажды, өрттік, тұрмыстық түрлері жатады.
Электр станциясыдағы жұмыстарға, сенімділікке және үнемділікке тікелей ықпал ететін өте жауапты сорғыларға, қоректендіргіш конденсатты, циркуляциялық, торлық, багерлік жатады.
1.3 Сорғы қондырғыларының қолданылу аймағы
Сорғы қондырғылары өндірістік-тұрмыстық сферасында, жылу жүйесінде сұйықты қайта айдауды іске асыру үшін арналынған. Ауыстырып құятын материал ретінде мынадай сұйықтар : құрамында минеральды майлар жоқ, ұзын талшықты, қатты және абразивті қосылулар бола алады. Спиральды корпусы бар және нормальді сору дәрежесіне ие болатын ортадан тепкіш сорғы қондырғылары, өнеркәсіптік жүйе циркуляциясында және мұздай су, жылу және кондиционер жүйелерінде, су дайындау және сумен қамтамасыз ету технологиялық операциялар мен процестерде қолданылады.
Суға арналған Ортадан тепкіш сорғы қондырғыларының негізгі түрлері: тігінен орналасқан, вакуумды, жоғары қысымды ортадан тепкіш сорғы қондырғылары болады. Суға арналған сорғы қондырғылары қолданылу аясына байланысты тұрмыстық, өнеркәсіптік бола алады.
Осындай құрылғыларға өзіне тән жағымды сипаттамалары , жоғары өнімділік пен сенімділікке ие болады. Ортадан тепкіш сорғы қондырғылары химиялық агресивтілігі ие бола алмайтын және сұйықты айдау үшін қолдана аламыз [7].
Жұмыс режимдері өзгешілігі және тағайындалуы бойынша , реттеу көрсеткіштері сұранысы бойынша, ортадан тепкіш әсері бойынша сорғы агрегаттарын негізгі төрт топқа бөлуге болады.
а) Канализация және су-жылу мен қамтамасыз ететін сорғы агрегаттары:техникалық максималды параметрлер (берілу мен қысым) бойынша таңдалып, тұрғын үй- коммуналдық шаруашылық жүйесінде, өндірістік өнеркәсіптерде қолданылады. Үй ішіндегі жүйелеріндегі фактілік қысым 2.2 рет қажетті мәннен асқанын, су мен қамтамасыз ететін жүйенің анализінде көрсетіліп тұр. Судың өндірістік жүйелерде ағып кетуі шығынға, жоғарғы қысым электр энергияның шығындалуына әкеледі және сорғы қондырғыларының шығыс параметрлерін реттеуді қажет етеді. Тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық жүйесі сорғы станцияларына бірігеді.
Электр энергия тұтынушысы ретінде, күндізгі және кешкі жүктеме нүктесі(пик) , осылардың мезгіл тербелісі айқын көрсетілген , олардың ерекшеліктерінің бірі. Суды тұтыну және оның канализациясының біркелкі емес сипаттамасы, жүйе нүктелерінің бақылауларында судың қысымын тексеруді қажет етеді. Әсіресе, қарастырылған тапсырмалар жаңа заманға сәйкес реттеу құрылғыларын ескере отырып, сорғы қондырғыларының агрегаттарының автоматизациясы арқылы шешіле алады.
Қазіргі уақытта бұл процестермен басқару дроссельдік жолымен, яғни Ортадан тепкіш сорғы қондырғысының шығысындағы берілуді вентильдік шектеу арқылы іске асырылады. Ортадан тепкіш сорғы қондырғысының электр жетегін реттеу жүйесіне сүйене отырып, бұл сұлбаларды жүзеге асыруға болады.
Бірнеше жылдар арасында жобалатын қуаттары бар, сорғы станциясына жаңадан енгізілген су-жылу мен канализацияны қамтамасыз ететін агрегаттар шыға бастайды. Жүйедегі сұйық қысымының артуы, тек электр энергияның емес, сонымен қатар судың да (жылусақтағыш) шығындалуына әкеледі. Ортадан тепкіш сорғылардың пайдалануы номиналды жүктеме мәнінен төмен жұмыс істейді.
Сорғы қондырғылары жаңа заманғы өнеркәсіп орнындағы энергия теңгерілімінің құрылымында 20% -н құрайды. Су және жылумен қамтамасыз ететін тапсырмаларына :құрылғыны салқындататын судың берілуі, өнеркәсіптік су ағындарын станциялармен айдау, сумен қамтамасыз ететін жиынтық ғимараттары қосылған. Айтып шыққан тапсырмаларды шешу үшін, жаңа заманғы сұйық қысымы мен берілуді реттеудің тиімді сұлбаларын қажет ету керек .
б) Магистральды құбырлардың сорғы агрегаттары-мұңай айдау станциялары, су таратқыштар, т.б. Мұндай құбырлар басқа құбырларға қарағанда өзінің ұзақтылығы (50км ) мен өткізгіш қабілеттілігі мен ( құбыр диаметрі 150мм-ден кем емес және 1200мм-ге дейін) ерекшеленеді. Мұнай құбыры жүйесі Казахстан үшін ең ықтимал көрсеткіш. Сорғы агрегаттарының жұмыс істеу ерекшеліктерін мысал ретінде қарастырайық. Басты мұнай айдау станциясында, мұнайды айдап шығаратын бастапқы пункте орналасқан , мұнайды жеткізіп тұрушыдан қабылдау және оны құбырға айдау жүргізіледі. Мұнай құбырда қозғалыста болғанда, құбырдың үйкеліс күшін өту үшін, хабарлама ретінде сорғыдан берілген энергияны жоғалтады. Құбырдағы мұнай қозғалғанда энергия шығының толықтыру келесі сорғылармен іске асырылады. Кейбір сорғы қондырғыларында мұнай сақтау үшін сыйымдылық, кейбірінде мұндай сыйымдылық мүлдем жоқ.
в) Сорғы агрегаттары- жекелеген ерекше топқа кіретін электр энергетикада қолданылатын. Ортадан тепкіш сорғы қондырғылары ТЭЦ-тағы энергияны көп қажет ететін тұтынушысы ( қоректендіруші сорғыларының орнатылған қуаты 25мВт бола алады), және белгілі мөлшерде өндірістегі электрикалық және жылулық энергияны анықтайды.
2 Сорғы қондырғысының басқару тәсілдеріне аналитикалық түрде шолу
2.1 Сорғы қондырғыларының автоматтандырылуы
Технологиялық процесстермен осы уақытта автоматты басқару өндірістің ажырамас бөлігі ретінде бола бастады.
Сорғы қондырғыларының автоматтандыруы, жаңа заманға сай уақыттың модульдік сорғы станцясының пайдалануы кезінде аз шығын шығару , жеңіл әрі нормалы болып жатады.
Сорғы қондырғыларының автоматтандырылуы келесі үрдістерді қарастырады:
- жіберу үшін сорғыларды күйге келтіру және әзірлеуі;
- тұтынушының тиісті шығындарын есепке алумен сорғылардың дер кезінде іске қосып жіберу және тоқтауы;
- ақаулықта - жұмыс істемейтін сорғылардың тоқтауы және басқасын іске қосып жіберуі ;
- қызып кетуден подшипниктердің және сальниктердің қорғауы;
- қорғау, сұйықпен толтырылмаған сорғыларды іске қосу мүмкін емес .
Сорғы қондырғыларының автоматтандыру сумен жабдықтау кезінде сенімділік және үздіксіз жұмысты жоғарылатуға мүмкіндік беріп жатыр, еңбек және пайдалану шығындарын азайту керек , реттейтін резервуарлардың мөлшерін қолдану кезінде азайту. (Контакторлардан, магнитті қосқыштардан, ауыстырып қосқыштардан, аралық реледен) ортақ қолданудан аппаратурадан басқа сорғы қондырғыларын автоматтандыру үшін басқарудың және бақылаудың арнайы аппараттары қолданылып жатыр, мысалы, деңгейдің ортадан тепкіш сорғылардың, сорғалап ағатын реленің, қалтқы реленің, электрод реленің деңгейі, бақылаудың деңгейінің релесі, сыйымды түрдің әр түрлі манометрлері, датчиктері және т.б. жатады.
Ережеге сәйкес, сорғылардың және сорғы станциялардың автоматтандыруы, бакта су деңгейі бойынша су астындағы электр үрлегішке басқаруға немесе құбырдағы сұйық қысымына апарып жатыр. Сорғы қондырғылардың автоматтандыруы мысалдарын қарап шығайық.
Қарапайым сорғы қондырғысының автоматтандырылуының сүлбесі көрсетілген. Сурет 1.10 а -дренажды сорғы, б суретте-бұл қондырғының электрикалық сүлбесі келтірілген.
Сорғы қондырғыларының автоматтандыруы қалтқы релесінің деңгейі көмегімен іске асып жатыр. Басқарулар кілті екі жағдай КУ болады: қол және автоматты басқару үшін.

Сурет 2.1-а- Дренажды сорғы қондырғысының құрылысы;
б-электрикалық автоматтандыру сұлбасы.
Автоматтандыру экономикалық тиімділік пен сорғы қондырғысының жұмыс істеу сенімділігін арттырады және қызмет ететін персонал санын азайтады.
2.2 Cорғы қондырғыларының жұмыс режимін реттеу
Сорғы қондырғыларының берілген жұмыс режимін қамтамасыз ету үшін, жұмыс жағдайларының өзгеру нәтижесінде сорғы қондырғыларының жұмыс істеу режимін реттеуді қажет етеміз. Бұл тапсырма екі бағытқа бөлінеді: сорғылардың гидравликалық жұмыс режимін реттеу және сорғы қондырғыларының жұмысының энергетикалық тиімділігін реттеу.
Ортадан тепкіш сорғы қондырғылары үшін сұйықтық беру мен қысымды реттеудің келесідей тәсілдері қолданылады:
* құбырды дросельдеу арқылы;
* сұйық бөлігінің ағынын шығыс келте құбырынан кіріс келте құбырына қайта іске қосу арқылы жіберу;
* сорғыларды өшіру немесе іске қосу (сатылай реттеу);
* сорғы жұмыстық дөңгелегінің айналу жиілігінің өзгертуі.
Құбырды дросельдеу-сұйық берілісі мен қысымды реттеудің кең таралған әдісі. Бұл жағдайда сорғыштың қарқынды құбырында орналасқан және өзінің ауысуы есебінен құбырдың көлденең қимасын өзгертетін шибер, дроссель-қалпақша, ысырмалар, диафрагмалар және т.б. түріндегі механикалық құрылғылар реттеуші элементтер болып табылады. Бұл ретеу әдісінің қарапайымдылығына қарамастан, бірнеше кемшіліктері бар. Сұйықты беру терең реттеу әдісі арқылы сорғы қондырғыларының ПӘК-нің төмендеуі. Реттеу құрылғысының қосымша кедергісінің жылулық шығындарға түрленуіне кеткен энергия, энергетикалық төмендеуімен шартталады. Бұдан басқа, сорғы ысырмасын жабу кезінде сорғыш шығысындағы қысымның өсуі тиек қондырғылары мен тығындардың қызмет ету ұзақтығын қысқартуға, сонымен қатар қосылысқан жерлер мен саңылаулардан ағып кетуге алып келеді. Бұл әдістің тағы басқа кемшілігі сорғыш қондырғысының қысымы мен берілісінің азайған жағында бір зоналық реттеу мүмкіндігінің болуы болып табылады.
Қайта іске қосу арқылы қарқынды реттеу сұйық ағынының бөлігінің сорғы шығысынан , кірісіне алып кетуіне негізделген. Сұйық циркуляциясына жұмсалған энергия, пайдалы жұмысты тудырмайды, қондырғы ПӘК-інің төмендеуі әсіресе терең енгізу арқылы реттеу кезінде болады. Алдыңғы әдістегідей, сорғы қондырғыларының қарқыны кему бағытына қарай реттеледі. Сорғы станциясын қарқының сатылай ретттеу сорғы мен сорғы топтарының іске қосылу мен ажыратуы арқылы асырылады. Бұл тәсіл қосымша реттеу құрылғыларын қажет етпейтіндіктен қарапайым басқаруымен сипатталады. Алайда ол сұйықтықтың мөлшерін өзгерту кезінде қарқынды сапалы және үздіксіз ұстап тұруды қамтамасыз ете алмайды және қозғалтқышты жиі іске қосуға тура келеді, ол жабдықтардың жұмыс істеу ұзақтығын азайтып, сорғы қондырғыларының берілуінің ауытқуын реттеу үшін аралық жинақтаушы резервуарды салуды талап етеді. Сонымен қатар, электр жетектер тиімді емес режимде жұмыс жасайды, ол барлық сорғы қондырғыларының ПӘК-ін төмендетеді. Көрсетілген ерекшеліктер жоғарыда қаралған реттеу әдістерін қолданатын сорғы қондырғыларының қысқаруына шартталады.
Сорғыш қондырғысының жұмысшы доңғалағының айналу жиілігінің өзгеруі, алдыңғы нұсқалардағыдай аз энергия шығындалатын сорғы қондырғысының өнеркәсіптерін үздіксіз реттеуді жүзеге асырады. Алайда, ол реттеуші жабдықтарға, әсіресе ортадан жоғары қуатты қондырғылар үшін көп шығынды қажет етеді және желімен қоректенетін электромагниттік сәйкестіктің нашарлауына әкеліп соғады. Дегенмен, реттеуші электр жетектердің төмен бағасы бұл әдісті неғұрлым келешекте болашағы бар деп айтуға болады .
Реттеудің бірнеше әдістерін біріктірілуі де мүмкін. Сипаттамаларға сәйкес 2-3 жұмысшы агрегаттар тобында бір сорғышты реттеуші электр жетекпен жабдықтау керек.
Сорғы қондырғыларының энергетикалық тиімділігін реттеуді және олардың бірігіп жұмысын жасау кезінде энергия тұтынуы бойынша тиімді жұмыс режимін таңдау керек.
2.3 Сорғының берілісі мен сұйық қысымын реттеу
Нақты шарттардан құралған жөндеу және пайдалану үрдісі кезінде сорғы қондырғыларының сұйық берілуі мен қысымды жиi өзгерту қажет. Сорғы қондырғысының берілген сұйық қысымын( сипаттама шектерінде) қамтамасыз ету үшін, дроссель орнатумен немесе сұйықтарды қайта айналдарумен, жұмыс доңғалақтарының айналым сандарының өзгерісімен, құбырдың диаметрдің өзгерісімен және жұмыс доңғалақтар диаметрінің кішірейтумен жүреді. Әрбір нақты жағдайда аталған әдістерден немесе олардың комбинациясынын біреуін қолдану мүмкін.
Дроссельдеу- қысқартылған қима арқылы өтетін сұйықтың қысымын өшірілуі. Дроссельдік құрылғы ретінде жапқыш(кран,вентиль) немесе арнайы тығырық қызмет атқара алады. Сонымен бірге дроссельдік тығын қолданылады. Сорғы сұйық қысымының құбырында орналасқан тығынды дроссельдеу үшін қолданылады. Сорғыш төлкелі бар дроссельдеуді қолданған кезде желі кедергісінің соруын арттырып,сорғыны кавитациялық режимге ауыстыра алады. Қысымды тығын көмегімен реттеу қолайлылығы,оның көмегімен Жағдайға байланысты сорғы кондырғысының жұмыс режимін өзгертуге мүмкіндік береді. Қалаған уақыт кезінде белгілі бір қысым қажет болса, онда тоқтаудан кейін сорғыны қайтадан реттеп, берілген жұмыс режиміне ауыстырып қою. Мұндай жағдайда дроссельдік шайбаны қолданған дұрыс, бұл өз кезегінде қысымның тұрақты төмендеуін қамтамасыз етеді.

Сурет 2.2- Дроссельдік тығын
Дроссельдік тығынды қысымды құбырда екі фланц арасында орнатады. Шайба саңылауларының диаметрін формула мына бойынша анықталынады:
, (2.1)
мұндағы, D-шығын, тсағ;
∆р- дроссель орнатуға жататын қысым, м суларды. ст.
Электрқозғалтқышының қуаттары бөлігі өнімсіз шығын шығарғандықтан, қозғалатын сұйықта дроссель орнатуда, сорғы ПӘК-і төмендеп жатыр. Дроссель орнатуға жұмсаған қуат өте жоғарғы мәнге ие, дросселденетін құрылғылар орнатқаннан кейін де, қысымдар арасындағы айырмашылыққа қарағанда. Бұл формуламен көрсетіледі:
, (2.2)
мұндағы, γ-сұйықтың көлемді массасы, кгсм3;
∆р -- қысымдар айырымға дейін және дросселденетін
органнан кейін, м;
Q -- беріліс, м3с.
Егер дроссель орнатуға тұрақты қолдану дәл келсе, және ∆р мәні үлкен болса, онда сорғыны алмастыру немесе басқа реттеу әдісін қолдану керек.
Қайта айналатынмен сіңетін Сұйық қысымынының құбырынан,айдап шығарылатын бөлігінің сұйық соруына қайтарылып келуі, қайта айналу арқылы қысымды азайтып жатыр. Сорғы қондырғыларында бұл мақсат үшін реттейтін органмен айналыстағы бар құбыр ескеріледі. Қайта айналу(рециркуляция) сорғы қондырғысының ПӘК мәнің дроссель сияқты азайтады. Сорғылардың тіке құлау сипаттамасында ПӘК мәнінің қайта айналу кезінде құлауы ескерілмейтінін атап өтейік.
Мысал ретінде, қарастырылатын құйынды және ортадан тепкіш-құйынды сорғыларда, беру кезінде аз ғана мәннің жоғарылауы, қысым мен тұтынатын қуат төмендейді, сонымен қисық Q -- Н төмен түседі. Бұл сорғылардың қысымның жоғарылауымен, басқа сорғылар сипаттамасына қарағанда тұтынылатын қуаты тез артады. Сорғылардың берілісін құлап түсу сипаттамасымен бірге қайта айдау(рециркуляция) арқылы реттеуге болады.
Берілісті рециркуляция көмегімен реттеуі барлық жағдайларларда жеткілікті дәлелдеуде қолданылады.
Жұмыстық доңғалағының айналым санының көмегімен берілісті реттеу, экономикалық тиімділік бойынша қолдану орынды және оның қолданылу шектеулігі сорғылардың көбісі қозғалтқыш пен қосылғаны орынды болып табылады. Электрқозғалтқыштың айналым саны өз кезегінде сатылай өзгереді. Басқа жағдайларда, аз шулықозғалтқышты , аз қуаты мен төменгі айналымына ,сорғыны ауыстырып қоюға болады. Мұндай шешімнің мәселесін есеп жүргізу көмегімен тексеріледі.
Іздеп отырған айналым саны мына қатынастан анықталынады:
, айнмин; (2.3)
Көрсетілген 2.3 - формулада Жұмыстық доңғалақтың айналым саны.
мұндағы, , , -айналым саны, қысым және беріліс қондырылған
сорғының;
, -- беріліс пен қысымның қажетті мәндері.
Бұл тапсырманы шешу кезінде, мәселен сорғы қажетті талаптарды қанағаттандырса, егер де, мысалы, айналу жылдамдығы 1450 айнмин қозғалтқыш орнына айналу жылдамдығы 960 айнмин қозғалтқыш орнатса.
Сорғы берілісін өзгертуі құбырдың диаметрін өзгерту арқылы жетуге болады. Сорғы қондырғыларын жобалағанда , бірнеше нұсқаларын есептеу кезінде , мынадай құбырлардың диаметрлерін таңдау, яғни осылар арқылы жүйе кедергісінің өзгеру нәтижесінде сорғының қажетті берілісінің мәні орнатылады. Сорғының жұмыстық нүктесін қисық сипаттасында керек бағытта ығыстырып шығарады.
Мынадай ережеге сәйкес есептік режимде таңдалынатын сорғының ПӘК-тің 0,9 мәніне дейін максималды болады. Бұл тәсілді сорғының қажетті параметрлерінің өзгеруі және сорғыны пайдалану үрдісінде қолданылу мүмкіндігі. Сорғының берілісін арттыру үшін, басқа жағдайларда магистралды учаскесіндегі құбырдың диаметрін өзгерту жеткілікті. Мұнда, сұйық жылдамдығы, қысым шығындары максималды. Бұл туралы шешімді есепке сүйене отырып шығаруға болады. Құбырдың жүйесінің гидравликалық есептеу кезінде, мынаны сұйықты айдау кезіндегі шығындар, яғни сұйықты айдау құны тасымалдау жылдамдығының артуы арқасында міндетті түрде артатынын ескерген жөн.
Сұйықтың қозғалу жылдамдығын азайту мақсатында, құбырдың диаметрін үлкейту қажет, мәселен құрылысқа кететін капиталды шығындардың артуына алып келуі, сонымен бірге пайдалану шығындарын төмендетуіне алып келеді. Сондықтан да, оптималды нұсқаны таңдау және капитал жұмсаулар және қолдану кезіндегі шығыстар қабылданған нормаларға сәйкес келер еді. Сорғы қондырғыларын техника-экономикалық жағдайының нұсқа анализі талдауы өндіріліп жатыр. Қазіргі заманда қолданылатын құбырдағы сұйық жылдамдығының қозғалысы кестеде келтірілген.
Құбырдың ішкі диаметрі,
мм
Жылдамдық,
мс
Шығыны

лс
м[3]ч
100
0,57 -- 0,75
4,5 -- 6
16,2 -- 21,6
150
0,64 -- 0,8
11 -- 14
39,6 -- 50,5
200
0,75 -- 0,9
23,5 -- 28
85,8 -- 100,8
300
0,88 -- 1,1
62 -- 78
223 -- 281
400
0,99 -- 1,25
124 -- 157
446 -- 565
500
1,08 -- 1,4
212 -- 275
762 -- 990
600
1,17 -- 1,6
331 -- 453
1196 -- 1630
1000
1,43 -- 2
1120 -- 1571
4032 -- 5355
Сурет 2.3-Кеңес берілетін жылдамдықтар мен шығындар
Сорғының берілісі мен қысымды кішірейтуге болатынын, сонымен бірге жұмыс доңғалақтардың диаметрдің кішірейтулердің есептің арқасында. Бұл үшін доңғалақты , сыртқы диаметрі бойынша есептік өлшеміне дейін центрде орнатады. Іздеп дөңгелек диаметрін практикалық мақсатта нақты анықтауға болады.
, тсағ; (2.4)
мұндағы, , , - орнатылған сорғының диаметрі,берілісі және
қысымы;
, -дөңгелекті үшкірлегеннен кейінгі берілісі мен қысымы.
Келтірген формулаларда қабылданған, не сорғының беруі мен қысымын пропорционалдық парабола бойынша өзгеріп жатыр, бірақ күрделі тәуелділік орын бұл жерде алып жатыр. Доңғалақ диаметрін кішірейткенде, есептік қателігін 2 -- 5% пайыздан аспауы тиіс. Сорғының ПӘК-інің мәнін құламау үшін, доңғалақ диаметрін 15 -- 20% пайызға дейін кішірейту. Жұмысшы доңғалағының үшкірлену шегі сорғының тезжүру коэффициентінен ns тәуелді.
Доңғалақтар ns = 120200 -- 15 %, ns = 200300 -- 11% үшін, жұмыс доңғалақтар диаметрін 20% кішірейтуге ns = 6020 рұқсат етіліп жатыр.
Өнеркәсіп сорғыларды қолдану шекараларды кеңейту үшін, жұмыс доңғалақтардан әртүрлі диаметрлермен бірнешесі біріңғай біртипті сорғыларды шығарып жатыр. Сорғыларды белгілегенде а және б әріптері қойылады. Мысалы, жұмыстық доңғалағының диаметрі 162 мм, 2К-6 сорғы, кішірейтілген диаметрдің екі нұсқасы болады: 2К-6а -- 148 мм және 2К-66 -- 132 мм. Егерде, жұмыстық доңғалағының кішірейтілген мәні бар қажетті сорғы жоқ болса, онда оның орнына бірқалыпты дөңгелегі бар сорғыны қолдануға болады. Үшін доңғалақ бұл қажетті орнында қайрау және керектік қуатпен сәйкестікте электрқозғалтқышты алмастыру керек.
Айдауыштардың (нагнетатель) жұмыс істеуін сипаттайтын негізгі тұтынушылары мен техникалық параметрлердің қатарына: өнімділік L немесе сұйық берілуі Q, қысым P немесе тегеурі H болады. Айдауыштардың энергетикалық (энергияны сақтаушы) ерекшелігін: тұтынушы қуат N және пайдалы әсер коэффициенті жатқызамыз. Сөзсіз, тұтынушы қуат пен ПӘК машинаның тұтыну сапасын көрсетеді. Жоғарыда көрсетілген айдауыштардың жұмыс істеу параметрлері техникалық параметрлерге жатады. Және оларды жұмыс бөлшектерінің айналым санымен n, жұмысшы доңғалақтарының дөңгелек жылдамдығымен толықтырылады.
2.4 Coрғы қoндырғылapының элeктр жeтeгінe қoйылaтын тeхникaлық тaлaптap
Caлқын cудың тұpғын-үй кeшeндeрiнiң cу құбыp жeлiлeрiнe бeрiлуiн қaмтaмacыз eтeтiн, coрғы cтaнциялapының құрaмынa жoбaлaнaтын қoндыpғы кiрeдi.
Бaқылaу жәнe БЖ бacқapу жүйeлeрiмeн, кoммутaциялық aппaрaттapмeн, ЖТ жиiлiк түрлeндiргiштeрмeн, бiрқaлыпты жiбeру құрылғыcымeн бiрiгe БЖҚ copғы aгрeгaттaрын бacқaрaтын cтaнцияны қaлыптacтыpaды.
Coрғы қoндырғылaрын бacқaру үшін рeттeлeтін acинхpонды элeктржeтeктi қoлдaну мынaлapды қaмтaмacыз eтугe pұқcaт бeрeдi:
- элeктрқoзғaлтқыштың бiрқaлыпты жiбeрiлуi, жeлiгe тoқ лaқтыpулapы мeн қoзғaлтқышқa мeхaникaлық жүктeмeнiң бoлмaуы;
- гидрaвликaлық coққылapдың бoлмaуы;
- рeттeудiң бaрлық диaпaзoнындa copғы қoндыpғылaрымeн тұтынылaтын қуaттың тиiмдi қoлдaнылуы;
- элeктрoқозғaлтқыш coрғыcының қуaт кoэффициeнтінің 1-гe жaқын мәнiнe қaмтaмacыз eту;
- жiбepу жәнe жұмыc кeзiндe шу дeңгeйін төмeндeту;
- ТП AБЖ-дe бipлecу, aвтoнoмды жәнe қaуiпciз жұмыcтың қaмтaмacыз eтiлуi.
Жoбaлaнaтын copғы қoндыpғыcы кeлeci тeхникaлық cипaттaмaлapды қaмтaмacыз eтуi кeрeк:
- cудың нaқтылы бeрiлуi 200 м3caғ;
- Қыcымның мaкcимaлды биiктiгi 90 м.
Қaрacтырылaтын opтaдaн тeпкiш copғы қoндыpғыcының элeктржeтeгi кeлeci тaлaптapды қaнaғaттaндыpуығa тиic:
- cумeн жaбдықтaу жүйeciндe 1% төмeн eмec дәлдiкпeн тұpaқты cу қыcымын қoлдaу жәнe қaжeттiлiгiншe oның дeңгeйін қoлмeн рeттeу мүмкiндiгiн бepу;
- Teхнoлoгиялық үрдIcтeрдeн шығa тұрa, жүктeмeнiң тoлып қaлу кeзiндe қыcымды қaлпынa кeлтipу 2 c көп eмec;
- Қapқындылықты бeрушiдeн 1-5 c iшiндe бiрқaлыпты жiбepу тәртiбiн қaмтaмacыз eту;
- cорғы cтaнциялapының жұмыccының қoлaйcыз тәртiптeрiнeн қoрғaныcтың бoлуы:
- ҚТ-дaн қoрғaу;
- тoқ бoйыншa жүктeмeнiң aртылуынaн қoрғaу;
- қoзғaлтқыш oрaмacының тeмпeрaтурacының өciп кeтуiнeн қoрғaу;
- фaзaның қиғaштығынaн жәнe жoғaлуынaн қopғaу;
- кaвитaциoнды тәpтiптeгi жұмыcтaн элeктрcopғы aгрeгaттapын қopғaу; - Жeлі Жұмыc Aпaт бeт пaнeлiндe индикaция; - Қoлмeн Aвтoмaтты жұмыc тәртiптeрiн тaңдaу; - диcпeтчeризaция: әр элeктpcopғының Aпaты (құpғaқ бaйлaныcтaр);
- жeтeк peвepcивтiк бoлмaу кepeк;
- элeктрқopeк қoндыpғылapы 380220 В aйнымaлы тoқтың 3-к фaзa жeлiciнeн жүзeгe acaды, 50 Гц;
- жылдaмдықты peттeу кeзiндe мaкcимaлды үнeмдeу тәртiбiн қaмтaмacыз eту.
Cоpғы қoндыpғылapын бacқapу жүйeлepін жoбaлaуғa тәciлi элeктржeтeктiң дaмуының әлeмдiк тeндeнциялapы тaлaптaрынa жaуaп бeруi қaжeт.
Copғы қoндыpғылapын бacқaру тaпcыpмaлapын opындaу үшiн элeктp жeтeк қaмтaмacыз eту кeрeк:
- copғы қoндыpғыcын жiбepу мeн тoқтaтуды aвтoмaтты, қoлмeн бacқapу;
-тұтынyшы жeлiciндe тұpaқты қыcыммeн ұcтaп тұpy үшiн қoзғaлтқыштың aйнaлy бeлдiгiнiң жиiлiгiнiң aвтoмaтты өзгeрyi;
- тeтiктeн (pұқcaт eтiлгeн шeктeр пaрaмeтpлepiнiң ayытқyы кeзiндe) aпaттық cигнaл түcкeн кeздe шұғыл тoқтaтy;
- элeктpқoзғaлтқыштың aпaттық жұмыc тәpтiптeрiнeн қopғaу;
- aпaт жaғдaйындa рeзepвтік; copғының aвтoмaтты ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Жиілікті электр жетекті сорғы станциялары
Ағысты линиядағы тиекті реттеу кезіндегі сораптың сипаттамасы
Горизонтальді ортадан тепкіш сорғының қимасы
Қазан түрі
Кедергіш жолы арқылы сорғышты реттеу кестесі
Магистралды жылу желісінің сорғы станциясы
Автоматты өрт сөндіру қондырғыларын жобалау
Жылуөнімділігі 400 гдж жылжымалы бугенераторының конструкциясын жетілдіру
Мұнай айдау станциясының магистралды сорғысының реттелетін электр жетегін жобалау
Центрден тепкіш сорғылардың сипаттамалары
Пәндер