Алашорда және қазақ әдебиеті

Қазақ әдебиетінің тарихын, көне дәуірден бүгінге дейінгі өткен жолын зер сала қараған адам сол дәуірдің бәрінде де жалғасып үзілмей келе жатқан бір ұлттық идеяны көреді. Ол–халықтың бірлігі, тәуелсіздік, ешкімге бодан болмай дербес ел болу идеясы. Сол арқылы халық өзінің намысын, биік мәртебесін қорғаған. Мұның тегі арғы түркі мұраларынан бастау алатыны даусыз. “Күлтегін” жырында кездесетін “әкеміз, ағамыз құрған халықтың атақ-даңқы өшпесін деп, түрік халқы үшін түн ұйықтамадым, күндіз отырмадым” деген сөздер сол халық мүддесі жолына өмірін арнаған, жанын да қиюға дайын батырдың монологы. Осы ұлт мүддесі үшін ол сыртқы жаумен алысады, елінің тұтастығы мен бірлігін сақтауға тырысады.
Таза қазақ әдебиеті туған кезде, хандық дәуірде бұл идея үзілген де, бәсең тартқан да емес. Бұқар жырау өзінің тілек өлеңінде: “Желкілдеген ту келіп, Жер қайысқан қол келіп, Сонан сасып тұрмауды”, “Алпыс басты ақ орда, Ардақтаған аяулың, Күнінде біреуге тегін олжа болмауын” тіледі. Мұның бәрі сахарадағы көшпелі елге көз тіккен сыртқы көршілерден сақтаудың, тәуелсіз болу үшін керек бірлік пен ынтымақтың сөздері болатын.
Орыс отаршылдығы кезінде бұл идея ашық та, тұспалдау жолмен де айтылды. Ашық дейтініміз, байырғы қазақ жерін біртіндеп жаулап, елді атақонысынан айыра бастаған саясатқа қарсы наразылық сөзі еді. “Еділді тартып алғаны – Етекке қолды салғаны, Жайықты тартып алғаны – Жағаға қолды салғаны, Ойылды тартып алғаны – ойдағысы болғаны”, дегенді Мұрат ақын айтты. Махамбеттің Жәңгірге қарсы күресінің негізінде отаршылдыққа қарсылық жатқаны белгілі. Ол да елі, жері үшін қырқысты. “Еділ үшін егестік, Жайық үшін жандастық, Қиғаш үшін қырылдық, Тептер үшін тебістік”, деп тебіренді. Бірақ мұндай ашық күрестің жолы болған жоқ. Ел отаршылдыққа мойын ұсынды. Бірақ тәуелсіздікті аңсау тоқталмады. Іштен тыну, заманның өзгерісін көріп торығу – “Зар заман” сарынын туғызды. Ақындар уытты сөзін Жәңгірге төккен Махамбетке ұқсап, ел басындағы әкімдерге арнады. Солардың “Әбілпейіз, Абылай – екі асыл сұңқардың” (Дулат) ел ұстау дәстүрінен айырылып қалғанын, жаудың қай жақтан келетінін аңғармай, дұшпанына қызмет істеп отырғанын сынады. Еспембет сияқты батырлардың өтіп кеткенін, енді ондай ел қорғар арыстардың жоқтығын күңірене жырлады. Абай мен Ыбырай халық басына түскен осы ауыртпашылықты көрді. Бірақ олар орыстармен ынтымақтаса отырып, солардың мәдениетін, білімін, ғылымын игеріп, сол арқылы теңдікке, тең тұруға жетіп барып, тәуелсіздік аламыз деп ойлады.
ХХ ғасырдың басында қазақ киген отаршылдық қамыты қатайып, мойын бұрғызбай, күшейе түсті. Жергілікті халықты орыстандыру, шабындық, егіндік, шұрайлы жерлерді тартып алып, Орталық Ресейден әкелінген жерсіз шаруаларды қоныстандыру саясаты жедел жүрді. Дамудың мешеу күйінде тұрған елді отаршылдық пен ұлттық езгі екі жақты қыспаққа алды. Қазақ елінің болашағына қауіп төнді.
Мұндай жағдай бір біздің басымызға ғана емес, Ресейге бодан болған
        
        Алашорда және қазақ әдебиеті
Қазақ әдебиетінің тарихын, көне дәуірден бүгінге дейінгі өткен жолын зер
сала ... адам сол ... ... де ... ... келе жатқан бір
ұлттық идеяны көреді. Ол–халықтың ... ... ... ... ... ел болу ... Сол ... халық өзінің намысын, биік
мәртебесін қорғаған. Мұның тегі арғы ... ... ... ... ... жырында кездесетін “әкеміз, ағамыз құрған халықтың атақ-
даңқы ... деп, ... ... үшін түн ұйықтамадым, күндіз отырмадым”
деген сөздер сол халық мүддесі жолына өмірін арнаған, ... да ... ... ... Осы ұлт ... үшін ол сыртқы жаумен алысады, елінің
тұтастығы мен ... ... ... ... ... ... ... хандық дәуірде бұл идея үзілген де, ... да ... ... жырау өзінің тілек өлеңінде: “Желкілдеген ту келіп,
Жер қайысқан қол ... ... ... тұрмауды”, “Алпыс басты ақ орда,
Ардақтаған аяулың, Күнінде біреуге тегін олжа болмауын” тіледі. ... ... ... елге көз ... ... көршілерден сақтаудың, тәуелсіз
болу үшін керек ... пен ... ... ... отаршылдығы кезінде бұл идея ашық та, тұспалдау жолмен де айтылды.
Ашық дейтініміз, байырғы қазақ ... ... ... елді ... ... ... қарсы наразылық сөзі еді. “Еділді тартып алғаны –
Етекке қолды салғаны, Жайықты тартып алғаны – Жағаға қолды ... ... ...... ... ... ... ақын айтты. Махамбеттің
Жәңгірге қарсы күресінің негізінде отаршылдыққа қарсылық ... ... да елі, жері үшін ... ... үшін ... Жайық үшін жандастық,
Қиғаш үшін қырылдық, Тептер үшін тебістік”, деп тебіренді. Бірақ ... ... жолы ... жоқ. Ел отаршылдыққа ... ... ... аңсау тоқталмады. Іштен тыну, заманның өзгерісін көріп торығу
– “Зар заман” сарынын ... ... ... ... ... ... ұқсап, ел басындағы әкімдерге арнады. Солардың “Әбілпейіз,
Абылай – екі асыл ... ... ел ... ... ... қалғанын,
жаудың қай жақтан келетінін аңғармай, дұшпанына қызмет ... ... ... ... ... өтіп кеткенін, енді ондай ел ... ... ... жырлады. Абай мен Ыбырай халық басына түскен
осы ауыртпашылықты көрді. Бірақ олар ... ... ... ... ... ... ... сол арқылы теңдікке, тең
тұруға жетіп барып, тәуелсіздік аламыз деп ойлады.
ХХ ғасырдың ... ... ... отаршылдық қамыты қатайып, мойын бұрғызбай,
күшейе түсті. Жергілікті халықты орыстандыру, шабындық, егіндік, шұрайлы
жерлерді тартып ... ... ... ... ... ... саясаты жедел жүрді. Дамудың мешеу күйінде тұрған ... пен ... езгі екі ... ... ... Қазақ елінің болашағына
қауіп төнді.
Мұндай жағдай бір біздің басымызға ғана емес, Ресейге бодан болған бұратана
халықтың ... ... ... Ресейдің ішкі өмірінде жағдай ауырлап,
наразылық күшейді. Оған ... ... ... ... себепкер болды. Патшаға қарсылық ұлғайды. ... ... ... ... ... ... халық толқынын күшпен басуға
тырысты. Мұның аяғы ХХ ғасыр ... ... ... ... ... ... жылдардағы алғашқы орыс революциясы тұсында-ақ
“бүкіл дала саясат аясына тартылып, ... ... ... ... ... деп жазды Ә.Бөкейханов.
Осындай, қазақ халқының ояна бастаған тұсында, оның ... ... туын ... ... ... өмірінің шындығы мен алдыңғы қатарлы идеясын
жырлаған қоғамдық сананың бір түрі – ... ... ... болды. ХХ
ғасыр басындағы қазақ ... ... ... ... жолын
ұстана отырып, оны саяси күрес идеясымен ... ... ... ... халықтың қараңғылыққа қамалып отырған күйін көріп күйініп,
оны өнер-білім үйренуге шақырды. Ұлы революционер-демократ А.И. ... ... орыс ... ... ... ... зор ... келіп, “бұл
әдебиет саяси бас бостандығы жоқ елде жан ... ... ... айналды” деген еді. Біздің әдебиетіміз де ХХ ... ... ... қоғамдық міндет атқарды. Ахмет ... пен ... осы ... басы-қасында болуы, ұлт мүддесі жолындағы саяси
күресті әдебиетшілердің бастауы–біздің әдебиетіміз үшін ... ... ... ... ... ... орыс отаршылдығының езіп-
жаншуы күшейген тұсында қиналған қандастарының жан ашуын алдымен осы екеуі
айтты. ... жаңа сөз ... Бірі сөз ... салғырт надан
қандастарының құлағына маса болып ... ... бар ... ... деп жар салды. ХХ ғасыр басындағы қазақтың прогресшіл ... ... осы ... нәр ... ... ... тақырыбына жыр
жазған ақындардың барлығы да Ахмет пен Міржақыптың кең ... ... ... қарсы күрес, елдің тәуелсіз даму жолына түсуі, алдыңғы
қатарлы елдерге ... ... ... ... тұрмысының
ауыртпашылықтарын ашына сөз ету бүкіл дәуір әдебиетінің ... ... 1909 ... ... ... ... мысалдан”
басталады. Бұл И.А.Крылов шығармаларының аудармасы еді. Алайда, Ахмет
кітабында орыс мысалшысының тәржімешісі ... ... ... ... мен ... ... ... ыңғайлап, қоғамдық әділетсіздік пен адам
мінез-құлқындағы ұнамсыздықты тұспалдап айтты, оған қарсы үн таратты. ... (1911. ... ... ... ... ... көркем бейнелей отырып
жеткізді. Ол ұлт тағдырын, оның бостандығы идеясын, қанау астындағы күйін
шебер суреттеп, адам бойындағы ... ... ... ... қызмет
етті.
Бүкіл өзінің саяси-қоғамдық, ағартушылық және әдеби-публицистік қызметінде
Ахаңның қасында болған идеялас жолдасы, сенімді досы және ... ... еді. Бұл ... ... де ... ... көп. Екеуі де орыс
мектебінде білім алып, ауылдық мектептерде мұғалім болудан бастады. ... ... ... ... зорлық-зомбылығына қарсы күреске
дайындады. Екеуінің саяси-революцияшылдық ... де ... ... ... орыс революциясы күндері Қарқаралыда болған халықтың демонстрацияға,
Оралдағы конституциялық-демократиялық партияның съезіне қатысты. Міржақып
сол ... ... 1906 жылы ... ... ... атты ... ... араласты. Газеттің 1907 жылғы бірінші санында “Жастарға”
деген өлеңін бастырды. Екінші санында ... ... атты ... Онда ... 1905 жылы ... ... патша өкіметінің
атына айтылған талап-сындар жазылғандықтан, газет кәмпескеленіп, таратылмай
өртеліп кетті. Полиция күзетінің ... ... ... халқын
жергілікті және орталық өкіметке қарсы қою рухында жазылған” делінген.
Дулатовтың ақындық, публицистік қызметі де осы ... ... 1909 ... атақты “Оян, қазақ!” атты өлеңдер кітабын жариялады. 1911 жылы ... ... ... ... елге ... ... айып салды,
авторын түрмеге жапты. Петербургтегі баспасөз ... ... ... ... оқып ... оның ... ... газетінің екінші
санындағы мақалаға ұқсас ойларды тапқан.
Осы сияқты қуғынға қарамастан,М. ... ... ... ... жоқ. ... ... атты ... (1910), “Азамат”(1913),
“Терме”(1915) кітаптарын жариялады. Түрмеге бір түсіп, бір ... ... ... ... ол ... 1913 жылдан бастап Орынборға тұрақтап,
Ахметпен бірге “Қазақ” газетін шығарысты.
Ахмет пен ... ... ... ... олардың көркем туындыларында
көтерген идеяны ашық публицистика тілімен халыққа тікелей жеткізуге қолайлы
жағдай туғызды. Қос арыс сол бір ... ... ... ... ... оқиғаларға өз көзқарастарын ашық білдіріп отырды. ... ... ... ... ... ... Патша саясатының қатал сыншысы
болды. Бірақ орыс халқына ... ... ... жоқ. ... ... бармады. 1916 жылғы ұлт-азаттық көтерілісіне, майданға солдат беру
мәселесіне, Алаш партиясы мен Алашорда үкіметінің ... ... ... ... ... ... ... қайраткерлік
тұлғасы танылады. Осындай ... ... ... ... та
қайраткерлігіне қоса әдебиет мәселесін жетік білетін адам еді. Оның әдеби-
сын мақалалары, зерттеулері әдебиеттік ... ... ... ... ... қорғау идеясына құрылды. “Қазақтың еңкейген ... ... ... ой түсіріп, елін ұйқысынан ... ... қан ... күзгі таңның салқын желіндей ширықтырған, етек-жеңін
жиғызған “Қазақ” газеті болатын”, деп М.Әуезов тегін жазбаған.
“Қазақ” газеті ұлт-азаттық қозғалысының ... үшін ... ... зор әсер етті. Алашорда ... ... ... ... негіз болған осы идеялар еді.
Ахмет пен Міржақып идеясы елді оятты. Алдымен ойы бар, ... бір ... ... Олар ... ісін жалғастырып алып ... ... ... ... ... ... ... М.Әуезов сияқты бірін-бірі толықтыра шыққан жастар
тобы ... ... ... ... байытып, қазақ халқы
өмірінің шындығын кең ... ... ... ... ... ... ... отыра, отаршылдық езгіге қарсы үн көтерді, тәуелсіздіктің туын
биік ұстауға тырысты.
Бұл салада Сұлтанмахмұттың таланты ... ... Ол ... көтерген
идеяның жауынгер жақтаушысы болды. Ұлт көсемдерінің соңынан ... ... атар таң, ... ... ... нұрды солардың ... ... (1918) ... ... Байтұрсынов,
Бөкейханов... бірі – Күн, бірі – Шолпан, бірі ... ... де сыры ... ... ... (“Сарыарқа”, 1917 жылғы 30 қазан, 13 қараша) атты
мақаласында Сұлтанмахмұт елдің “еңбегі сіңген ерін” күтіп алғанын ... “Ол ері – елі үшін ... ... ... бит, ... ... берген, көрдей сасық ауа, темірлі үйде алаш үшін ... ... ... аяқ кер кеткен заманда жасымай алашына қызмет еткен, болса
да қалың тұман, ... түн, ... бақ ... көзі ... ... алданбаған, басқадай бір басы үшін жалданбаған, қайткенде алаш
көркейер деген ойдан басқа ойды өмірінде ... ... ... еді”, – деп жазды. Осы сөздердің өзі-ақ ... ... іске ... ... Ол ... ... күндері “Алаш
ұранын” жазып, патшаның құлауына, елдің автономия алуына қуана үн ... ... ... ... ... үлкен толғанысынан туады.
Әсіресе, оның романдары ... ... ... XX ... ... ... өміріндегі қайшылықтар мен рухани сілкіністі кең бейнелейді. “Қамар
сұлуда” ол қазақ әйелінің тағдырына ... ... ескі ... құрт ... ... бара ... қараңғылықты, әдет-ғұрыптың кертартпа
жақтарын ашына сынай суреттесе, “Кім жазықтыда” қазақ қоғамы ... ... ... ... ... ... арқылы көрсетеді. Әжібайды жаңалық
атаулыға бөгет болып, ескі тіршілікті бар ... ... ... ... ... ... ... “Шындықтың ауылын іздеп
шығуы да” заман, уақыт әсері.
Сұлтанмахмұтпен бірге Алашордаға қатысып, оған ... ... ... ... Дөнентаев еді. Оның өлеңдерінде қазақ халқының ... мен ... ... ... ... Ақын ... ... бодан халық
жөніндегі саясатына сенімсіздікпен қарап, әкімшіліктің зорлық-зомбылығына
қарсы үн ... Ол өмір ... ... әдіспен, тұспалдау жолымен
суреттеді. Заманның азулы мен тырнақтынікі ... ... Адам ... ... ... ... бір жағы өрт, бір жағы жар ... бейнеде, бірде биік таудың тасасына тығылған ... ... ... ... арбауына,
Тап болып қу түлкінің алдауына,
Бірі ойнап, бірі шындап итермелеп,
Тықсырды жердің биік жарлауына.
Немесе:
Біз келдік биік таудың, панасына,
Жаһанның сыймай сахара даласына.
Құйын мен жел, ... ... тау, ... ... ... ... алып ... тас құлатып,
Әлде өзің тырнағыңды саласың ба? –
деген жолдар Сәбиттің отаршылдыққа ... ... ... ... Ақыры
биік тау пана бола алмады, төбесіне тас ... ... ... ... ... мен ... ... қалды.
Дәуірдің негізгі оқиғаларына өзі куә болып, ой елегінен ... елі ... ... ... ... Мағжан Жұмабаевтың өлеңдері бұл дәуірдегі
қазақ әдебиетінде ерекше орын ... Ол ... ... қарсы
болып, қазақтың еркін өмір сүруін қалады. Оның өлеңдері ой ... да ... ... де алаш үшін көргенім,
Маған артық ұлтым үшін ... ... де, алаш ... ... берсін қолдарынан келгенін.
Мағжан отаршылдыққа қарсы түркі халықтарының бірлігін ... ... ... күнде сенің иең түрік еді,
Ер түрік ен далаға ... ... ... ... ерік ... ... құсы ... жел – күн тимей берік еді, – дейді ол “Орал тауы” өлеңінде.
Жүсіпбек пен Мұхтардың “Алашқа” ... ... ... ... ... ... ... жұмысына араласып, екеуі “Абай” атты журнал шығарды,
елдіктің, тәуелсіздіктің туын көтерген ... ... ... Жүсіпбектің “Ұран”, “Әскер марсельезасы” өлеңдері сол ... Олар ... ... азаттық, тәуелсіздік жолындағы күресінің
ұранына айналды. ... ... ... үмітін ақын Алашордаға артты.
Жүсіпбек пьесалары мен романдары қазақ халқының ел ... ... ... оның ... есейіп келе жатқан жаңа адамдарын бейнелеу
мақсатын ... Ол шын ... ... ... ... ... ... “Қартқожа” мен “Ақбілек” арқылы халық ішінен ... ... ... өтіп ... ... тапқан жас ұрпақтың өкілдерін көрсетті.
1917 жылғы бір мақаласында Мұхтар Әуезов: “Қазақтың ... ... ... ... ... ... ... суық бауыр жаттың қолына тиді...
Кемеңгер ... ... ... ... мал мен пұлға сатып алатын заманға
киліктік”, – деп жазыпты ... 1917 жыл, 30 ... ... ұзақ ... ... ... мінез-құлқына, әдет-ғұрпына жасаған
өзгерістерін – ... ... ... ... рушылдық,
жікшілдік, парақорлық, арызқойлық, әйел халіне ... ... ... атап ... Ол ... ... ... шараларын осы
жағдайды түзеуге пайдаланбақ ... Жаңа ... ... ... ... келеңсіз өзгерістеріне наразылығын Семейде, Орынборда
кеңес жұмыстарына қатысып жүргенде-ақ талай байқатқан. ... да ... ... ... ... ... ... бірақ тәртібі нашар.
Ұлтшылдықпен ауырады, ұлт ... ... ... ... ісін ... ұлттың мүддесіне пайдалануға тырысады”, – деп мінездеме берген. Бұл
жағдай ... ... ... ... басшыларымен келісе алмай,
партия билетін тапсырып, Ташкентке ... ... ... ... 1926 жылдың
өзінде “Қаракөз” пьесасының прологында ... ... ... ... ... ... ... жазушы заман өзгерістеріне сыншылдықпен ... ... ... ... ... ... ... сары
жайқын даланың кешегі бір кезде өскен сері жігіті, ... қызы ... Хан ... би мен бек, ана мен ... ... ... ... шығады. Заманның
жігіт, ерке тотысы келеді, танырмысың, танымассың.
Ол аса бір соққан желдей, алыста сары ... ... ақ ... ақ айналы
көлдей, толықсып аққан селдей, шырқап кеткен келмей, алыстағы асқардай,
алқынсаң да келмейтін ... ... ... ғой. Сол күн ... ... ... Жасыл бел басына тіккен ала туды ұмытты ма ... ... сары ... үнін ... ма ... дала жай ... сарылған, бүгінгі ән мұңайған, жүдеу, қаралы: жел
шалқып еспей күңіренеді, домбыра күй тартпайды, ... қыз ән ...... ... ... ... дербестігін сақтау, ұлттық намыс, ұлт абыройы Мұхтардың өмір бойғы
арманы болып кетті. Ол халқын, оның елдігін, көшпелі ... ... паш ... пен ... ... ... ... ақын-жазушылардың Алашордаға
қатысуымен өлшенбейді. Олар көтерген ұлттық ... ... ... ... ... ... ұлт ... адалдық ХХ
ғасырдың әдебиетіне түгелдей осы идея арқылы тарады. Мұны біз сол ... ... ... ... ... ... ... автономиясы
идеясын қолдамаған Сәкеннің өзі жалпы халықтық шығармаларымен оларға көп
жақын келді. Ол да орыс ... ... ... ... қазақтың ұлттық
мүддесін, тәуелсіздігін жоғары қойды. Мұны ол Кеңес ... ... ... ... ... ХХ ... басында халықтың ауыр күйі мен ... ... ... жыр ... ... пен ... қана ... өзінің
қызылшылдығына қарамай, кеңестік бұрмалаушылықтар мен ұлт тағдырын ... ашық ... ... ... ашуын” білдірген жалғыз Сәкен болды. Бұл
– оның ... бір ... ... ... ... қазақ
коммунистері қол қойып, Орталық партия комитетінің хатшысы Е.Ярославскийдің
атына жазылған “Он төрттің ... ... ... ... ... ол кезде
Халық Комиссарлар Кеңесінің төрағасы еді. Сәкен бастаған он төрт коммунист
Қазақстан автономия ... онда ұлт ... ... ... істелмей
жатқанын, қазақ тіліндегі басылымдардың, кітаптардың жеткіліксіздігін,
істің қазақша ... ... ... ашу ... ... ... басым екенін айтқан. Е.Ярославский ашуланып, оларға
ұрсып, мұның негізінде ұлтшылдық жатыр деп ... іс ... ... ... ... 1924 жылы ... тілінің орыс тілімен бірге
мемлекеттік тіл болып бекітілуі осының әсері еді. Сәкен қазақша іс ... ... ... бұл ... ... ... жазды. Қазақша газет-
журналдар көбейіп, қазақша кітаптар шыға бастады. Қазақ мектептері ашылды.
1923 жылы Ахмет Байтұрсыновтың 50 ... ... ... екі рет ... оны ... “Өзге оқыған мырзалар шен іздеп ... ... ... ... ұйқы басқан қалың қазақтың намысын жыртып, ұлттық
арын ... ... ... жалғыз Ахмет еді”, – деп жазды ол. Сәкеннің
“Аш қазақ”, “Совет баласы”, “Азия”, “Отарбаның жұмсақ ... ... ... ... ... ... ... кеңестік
бұрмалаушылықтарға қарсы жазылған. Табиғаты таза, ұлт мүддесіне адал, шын
коммунист ақын әділетсіздікті көргенде ... ... ... Сол үшін ... қызылдардың сойылын соға жүріп, “ұлтшыл”, “оппортунист”, “жікшіл”
деген айыптан ... ... ... ... бұқарасына жасаймыз
дегенін ол “Мынау қу НЭП, қойды ғой жеп” деген өлең жолдарымен ... ... ... ... оны озбыр Еуропаға қарсы қоя ... ... оның ... ... сол кездегі өлкелік партия
комитетінің бюро мүшесі І. Қабыловтың өзі мойындап ... Ол ... ... ... ... өлкелік комитетінің VІ
пленумынан бұрын-ақ үн көтергенін айтқан. 1937 жылы ... ... ... ... ... ... қайта жалғаған Сәкеннің
қылықтарында да бұрынғы замандағы бөлінушілікті қайта ... ... ... Мағжанды оңаша қонақ қылып, оған материалдық көмек бергенін ... ... ... ... ... та ... ... 1937 жылы қайта
ұстағанда ол айдаудан келген соң Сәкенмен табысып, ... ... ... деген де айып бар. Ол Мағжанның ісінде ... ... ... ұлт ... ... ... дәстүріне адалдығын
танытады.
Қазақ халқының ... езгі ... ... ... ... Б.Майлин,
Ғ.Қарашұлы, Н.Орманбетұлы, М.Көпейұлы сияқты ақындардың өлеңдерінде ... ... пен ... көтерген идея оларға да ой салғаны даусыз.
Бейімбет – “Қазақ” ... ... ... ... ... ... ... 1917
жылы патша тақтан түскенде ол:
Бұрынғыдай байың, жарың шашылма,
Бірлікпенен ... ... ... ... миың ... ... штат, дау-дамайды қой, қазақ, –
деп елдің бөлінбеуін қолдап өлең жазды. Ғұмар ... ... ... жылғы шілде) қатысып, тілектестігін білдірді. Саясаттан алыстап,
оңашаланып кеткен Шәкәрім де ... ... ... қарсы алып,
Алашорданың алғашқы шараларына атсалысты.
Ахмет пен Міржақып шығармаларының идеясы ғана емес, реалистік дәстүрі ... өмір ... ... ... мен ... ... ... мұрындық болды. Реалистік әдебиет дәстүрі ... Ол ... ... пен ... ... ... ... халықтың ой-
санасына, арман-тілегіне сай дамыды. Қазақ ... ... ... ... пен надандығына сыншылдықпен қарау реализмнің сыншылдық
бағытын өрістетті. Ауыз әдебиетінен ауысқан дидактикалық сарын азайып,
көркем ... мен ... ... ... көріне бастады. Әдеби тілдің
дамуы мәселелері күн тәртібіне қойылды. Бұл жайлар ... ... ... жалғасуын, Ахмет пен Міржақып ... ... ... Жаңа ... ... ... ... гуманизм мен
демократтық көзқарасты, Отан сүюшілік пен туысқандық идеяларын жырлаушы
болды.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сәбит Мұқанов өмірі мен шығармашылығы3 бет
Халел Досмұхамедұлы – мұрат ақын шығармаларын жинаушы һәм зерттеуші4 бет
ХХ ғасыр басындағы тарихи-әлеуметтік жағдай және оның әдебиеттің дамуына тигізген әсері. Қазақ зиялылары ұлт қамы жолында. Әдеби бағыттардың ерекшеліктері мен ортақ бірлігін ажырату13 бет
Мағжан Жұмабаев9 бет
ХХ ғасырдың 60 – 80-жылдарындағы әдеби процесті зерделеу76 бет
1917 жылғы саяси партиялар мен ағымдар7 бет
«Алаш» партиясы (1917—1920)6 бет
Азамат соғысы жылдарындағы Қазақстан7 бет
Алаш орда6 бет
Алаш партиясы9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь