Бастауыш мектеп оқушыларының оқу-танымдық қызығушылығын зерттеу тәсілдері

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1 ТАРАУ. Бастауыш мектеп оқушыларының педагогикалық.психологиялық ерекшеліктері
1.1. Бастауыш мектеп оқушыларының жетекші іс.әрекеті ... ... ... ... ... ... .7
1.2. Бастауыш мектеп оқушыларының психикалық процестері және олардың көрініс беруі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...13

2 ТАРАУ. Бастауыш мектеп оқушыларының оқу.танымдық қызығушылығын зерттеу тәсілдері.
2.1. Бастауыш мектеп оқушыларының оқуға қызығушылығының ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .41
2.2. Бастауыш мектеп оқушыларының оқу.танымдық әрекеттерін зерттеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 48
2.3. Бастауыш мектеп оқушыларының оқуға танымдық қызығушылы. ғын дамытуда мұғалімнің атқаратын жұмысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...53

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 57

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 58
Кіріспе
Зерттеудің көкейтестілігі: Қазақстан Республикасының «Білім туралы заңында», білім беру жүйесінің басты міндеті – ұлттық және жалпы азаматтық құндылықтар ғылым мен практика жетістіктері негізінде жеке адамды қалыптастыруға және кәсіби шындауға бағытталған білім алу үшін қажетті жағдайлар жасау, оқытудың жаңа технологияларын еңгізу, білім беруді ақпараттандыру, халықаралық ғаламдық комуникация желілерге тығу деп, білім беру жүйесін одан әрі дамыту міндеттері көзделеді.
Оқушылардың оқу – танымдық іс-әрекетін белсенділігін қалыптас- тыруда олардың қабілеттерін дамытуға,танымдық жан қуаттарының оянуына ықпал етіп, іздесіне талабын ұштауға білім деңгейін жетілдірудің маңызы ерекше. Оқушылардың оқу-танымдық іс-әрекеті күрделі процесс. Ол іс-әрекет мақсатын, мазмұны мен қорытындысын түрлері мен әдістерін, мотивтерін, деңгейлерін қамтиды.
Оқу-танымдық іс-әрекет шәкірттің білімге деген өте белсенді ақыл-ой әрекеті. Ол танымдық қажеттілікпен, мақсаттан таным қисындарынан және әрекетті орындаудың тәсіл-амалдарынан тұрады.
Оқу үрдісі оқушылардың оқу-танымдық әрекеті негізінде жүзеге асады, ал оқу-танымдық әрекеті негізінде оқушылардың танымдық белсенділігі қалыптасады. Белсенді танымдық іс-әрекеттің көздейтін мүддесі білімнің қоғамдық мәнін ұғыну, қоғамға қызмет ету қарқынын үдету қажеттілігі негізінде дамиды. Белсенділіктің ең жоғары көрінісі оқушылардың алған білімдерінөмірде пайдалану білуі болып табылады.
Оқушылардың оқу-танымдық іс-әрекеті жеке тұлғаның танымдық қызығушылығы мен қажетсінуін, белсенділігі мен ізденімпаздығын қамтитын танымдық, еріктік сезімталдық үрдістер мен мотивтері бірлігі нәтижесінде оқушылардың интеллектуалды, жеке қасиеттерін және кәсіби маңызды біліктерін дамытатын оқу материалының мазмұны мен қажетті көлемін игеруді көздейтін жан-жақты оқу жұмысы.
Оқу-танымдық іс-әрекет күрделі үрдіс болғандықтан, мұғалім мен оқушының бірлесіп жасайтын тиімді, сапалы әрекетін керек етеді. Оқу-танымдық белсенділік оқушының оқуға, білуге деген ынта-ықласының құштарлығының ерекше көрінісі.
Сабақ барысында оқушының бойында танымдық белсенділік пайда болса, сонда оқушыларды ақыл-ой қабілеттерінің мынандай элементтері дамиды: зеріктік, зейінділік, байқағыштық, ойлау және сөйлеу дербестігі т. б.
Оқу-танымдық іс-әрекет оқушылардың негізгі іс-әрекеті болып табылатын күрделі үрдіс бола отырып, ол оқушы міндеттерінің шешіліп, мақсаткерлік, мотив, танымдық ақпаратты қабылдаудан бастап, күрделі шығармашылық үрдістің қалыптасуымен аяқталатын түрлі сезімдік көріністермен т.б. сипатталады.
Бала мектеп өміріне алғаш ене бастағанда онда мәнді психологиялық қайта өзгеріс болады. Ол жаңа режимнің бірқатар маңызды әдеттерін бойына сіңіреді, мұғаліммен және жолдастарымен сенімді қарым-қатынас орнатады. Оқу материалының мазмұнына ынтаның пайда болуы негізінде оның оқуға деген жақсы көзқарасы қалыптасады. Бұл ынталардың одан әрі дамуы және төменгі класс оқушыларының оқуға деген көзқарасының жайы олардың оқу әрекетінің қалыптасу процесіне байланысты. Білім, іскерлік пен дағды ата-аналармен, құрбы-құрдастармен қарым-қатынаста, ойындар үстінде, кітаптар оқығанда және т.б. игеріледі.
Бастауыш білім беру мазмұнын жетілдіруінің қайнар көзі-мәдениет немесе әлеуметтік тәжірибе. Дегенмен, әлеуметтік тәжірибенің мазмұны, немесе мәдениет мектептегі білм мазмұнын толық анықталмайды. Білім мазмұнын құрастыруда балалардың жекелік-тұлғалық дамуының олардың қабілетінің, дарындарының, қызығушылықтарының талаптары ескерілуі тиіс. Осы мақсатқа жалпы білім беру мазмұнында міндетті пәндермен қатар оқушылардың қызығушылығына қарай дайыңдайтын таңдау пәндері де енгізілген. Бұл оқушылардың өзіндік қасиеттерінің, кәсіби бағытталуының тереңдеуіне жағдай жасайды.
Бастауыш мектептің маңызы мен қызметі оны үздіксіз білім беру жүйесіндегі басқа буындармен тек сабақтас болуымен ғана емес ең алдымен оқушы тұлғасының ұйытқысының қалыптасуы мен дамуы қуатты жүретін ерекше құнды қайталанбайтын буын екендігімен анықталып негізделеді.
Балаларға оқу іс-әрекетінің белгілі бір жүйелігін егжей-тегжейлі және асықпай көрсету, олардың арасынан заттың сыртқы тілдік немесе ақыл-ой шеңберінде орындалатындарын ерекше бөліп көрсету керек. Бұл жерде заттың әрекеттер тиісті дәрежеде қорытындыланып, қысқартылып және игерілу ақыл-ой формасына келетіндей жағдай жасау маңызды. Егер тапсырманы орындауда оқушылар бәрібір қате жіберсе, онда ол не оларғакөрсетілген оқу-әрекеттерін бақылау және бағалаудың толық еместігінің, не осы әрекеттердің нашар жүргізілгендігінің дәлелі.
Дипломдық жұмыстың мақсаты: Бастауыш мектеп оқушыларының оқуға танымдық қызықшылығын арттыру жолдарын ашып көрсету.
Зерттеу жұмысының объектісі: Бастауыш мектеп оқушыларының оқу –танымдық қызығушылықтары.
Зерттеу жұмысының мәні: Білім беру жүйесінде бастауыш мектеп оқушыларының оқуға танымдық қызығушылығын қалыптастыру және арттыру жолдары.
Міндеттері:
1.Бастауыш мектеп оқушыларының педагогикалық психологиялық ерекшеліктерін талдау.
2.Бастауыш мектеп оқушыларының жетекші іс-әрекетін талдау. 3.Бастауыш мектеп оқушыларының оқу қызығушылығын зерттеу.
Зерттеу жұмысының практикалық маңыздылығы: Диплом жұмысына байланысты жинақталған теориялық мәліметтер, орындалған эксперимент жұмыстарының білім беру процесінде қолдануға ықпал етуі.
Зерттеу жұмысының базасы: Ленгір қаласындағы № 4 Қ.И.Сәтбаев атындағы орта мектебі
Зерттеудің жұмысы кіріспеден, екі тараудан, қорытындыдан және пайдаланған әдебиеттер тізімінен тұрады.
Пайдаланған әдебиеттер:
1. ҚР «Білім туралы Заңы». 1999.
2. ҚР Білім беруді дамытудың 2005-2010 жылдарға арналған Мемлекеттік бағдарлама // Е.К. -16 қазан, 2004.
3. Қ. Жарықбаев. Психология негіздері: Алматы, 2005 126-132 б. 4. С. Бап-Баба. Жалпы психология: Алматы, 2004 110-115 б 5. А. А. Люблинская. Мұғалімге бастауыш мектеп оқушысының психологиясы жөнінде: Алматы, 1981 84-105 б
6. А.В. Петровскийдің редакциялығымен Педогогиялық және жас ерекшелігі психологиясы: Алматы, 1987 68-90 б
7. А. Малдыбаева. Жеке тұлға диагностикасы: Шымкент, 2005 52-60 б. 8. Б.С.Волков, Н.В.Волкова. Детская психология:-М, 2004 76-80 б. 9. Б.С.Волков, Н. В. Волкова. Возрастная психология- М, 2005 30-45 б. 10. Б.С.Волков Психология младшего школьника - М, 2002 24-32 б. 11. М.В.Гамезо, Е.А. Петрова. Возрастная и педагогическая психология-М, 2003 72-86 б.
12. Б.С. Волков. Младший школьник. Как помочь ему учиться-М, 2004, 24-34 б.
13. Немов Р.С. Психология т.1:2:3. М, 1998.
14. А.Рысбекова.Оқушының оқуға деген қызығушылығын арттыр: Алматы, Бастауыш мектеп 2004 №1 9-10 б.
15. А. Мустоятова. Оқушылардың танымдық белсенділігін қалыптастыру: Алматы, Бастауыш мектеп 2006 №5 14 б.
16. А. Қамалбекова. Оқушылардың танымдық қызығушылығын ойын әрекеті арқылы арттыру: Алматы, Бастауыш мектеп 2005 №5 18-19 б. 17. М.Мухамедин. Оқушылардың шығармашылыққа деген қызығушылығын қалыптастыру негіздері: Алматы, Ізденіс 2001 №6 121-123 б.
18. В.И.Рогов Психология человека. М.2001.
19. Қ.Салпынова. Оқушылардың танымдық қызығушылығын қалыптастыру арқылы оқу белсенділігін арттыру: Алматы,Бастауыш мектеп 2005 №7 27 б.
20. З.Көкшеева. Оқушылардың эстетикалық қызығушылығын қалыптастыру: Алматы.Бастауыш мектеп 2006 №10 18-4-19 б.
21. С.Елубаев.Оқушының танымдық қызығуын оятудың жолдары:Алматы, Бастауыш мектеп 2002 №8 7-9 б.
22. М. Абуова. Оқушының қызығушылығы мен белсенділігін қалыптастыру: Алматы,Бастауыш мектеп 2006 №5 20-21 б.
23. А .Рысқұлбекова. Ойын-оқушы білімін беріп меңгерту құралы: Алматы, Бастауыш мектеп 2005 №9 19-21б.
24. Б.Дауымова,К.Жадкин Сапалы білім берудегі проблемалар:Алматы, Мектеп директоры 2003 №6 3-4 б.
25. С. Дүсебаев Жаңа педагогиылық технология – бастауыш мектепте: Алматы, Бастауыш мектеп 2003 №11 3-5 б.
26. Г. Қаңтарбаева Оқушылардың шығармашылық қабілетін дамыту: Алматы,Бастауыш мектеп 2005 №7 25-26 б.
27. Ж. Күнпейіс. Оқушыларды шығармашылыққа қалыптастыру: Алматы, Бастауыш мектеп 2006 №2 32-36 б.
28. Божовия Л.И. Проблемы формирования личности. – Воронеж, 1995.
29. Дубровина И.В., Прихожан Л.И. Положение школьной психологической службе. – М.,1985.
30. Талызина Н.Ф. Формирование позновательной деятельности младших школьников: Кн.для учителя. – М.: Просвещение, 1988.
31. Эльконин Д.Б. Психология обучения младшего школьника. М.,
«Знание», 1974. 64с. Новое в жизни, науке, технике. Серия «Педагогика психология».
32. Гальперин П.Я. Методы обучения и умственное развитие ребенка. М., 1985.
33. Выготский Л.С. Воображение и творчество в детском возросте. СПб.: СОЮЗ, 1997, 96с.
34. Макаренко А.С. Ұстаздық дастан. Педагогикалық шеберлік. – А., 1990.
35. Давыдов В.В. Научно-исслед.инт-т. Общей и педагогической психологии. Акад. Пед. Наук СССР. – М.: Педагогика, 1990.-160.
36. Леонтьев А.А. «Научите человека фантазии…» (творчество и развивающие образование). // Вопросы психологии. 1998., N5.
37. Зак А.З. Развитие теоритического мышления у младших школьников. – М., 1984.
38. Валлон А.А. Психическое развитие ребенка. – М., 1967.
39. Матюшкин А.М. Проблемные ситуации в мышлении и обучении. – М., 1972.
40. Бастауыш мектеп журналы. 2000-2005 ж.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.................................................................
.........................................3
1 тарау. Бастауыш мектеп оқушыларының педагогикалық-психологиялық
ерекшеліктері
1.1. ... ... ... ... іс-
әрекеті.........................7
1.2. Бастауыш мектеп оқушыларының психикалық процестері және олардың
көрініс
беруі.......................................................................
....................13
2 ... ... ... оқушыларының оқу-танымдық қызығушылығын
зерттеу тәсілдері.
2.1. Бастауыш ... ... ... ... Бастауыш мектеп оқушыларының оқу-танымдық ... ... ... оқушыларының оқуға танымдық қызығушылы-
ғын ... ... ... ... ... Республикасының «Білім туралы
заңында», білім беру жүйесінің басты міндеті – ұлттық және ... ... ... мен ... ... ... жеке адамды
қалыптастыруға және кәсіби шындауға бағытталған білім алу үшін қажетті
жағдайлар ... ... жаңа ... ... білім беруді
ақпараттандыру, халықаралық ғаламдық комуникация желілерге тығу деп, ... ... одан әрі ... ... ... оқу – танымдық іс-әрекетін белсенділігін қалыптас-
тыруда олардың ... жан ... ... ... ... ... талабын
ұштауға білім деңгейін жетілдірудің маңызы ерекше. Оқушылардың ... ... ... процесс. Ол іс-әрекет мақсатын, мазмұны ... ... мен ... ... ... ... іс-әрекет шәкірттің білімге деген өте белсенді ақыл-ой
әрекеті. Ол ... ... ... ... қисындарынан және
әрекетті орындаудың тәсіл-амалдарынан тұрады.
Оқу үрдісі оқушылардың оқу-танымдық ... ... ... асады, ал
оқу-танымдық әрекеті негізінде оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... білімнің
қоғамдық мәнін ұғыну, қоғамға қызмет ету ... ... ... ... ... ең ... ... оқушылардың алған
білімдерінөмірде пайдалану ... ... ... ... ... жеке ... ... қызығушылығы
мен қажетсінуін, белсенділігі мен ізденімпаздығын ... ... ... ... мен ... ... ... оқушылардың
интеллектуалды, жеке қасиеттерін және кәсіби маңызды біліктерін ... ... ... мен ... ... ... көздейтін жан-жақты
оқу жұмысы.
Оқу-танымдық іс-әрекет күрделі үрдіс болғандықтан, мұғалім мен оқушының
бірлесіп ... ... ... ... ... ... ... оқушының оқуға, білуге деген ынта-ықласының құштарлығының
ерекше көрінісі.
Сабақ барысында оқушының бойында танымдық ... ... ... ... ақыл-ой қабілеттерінің мынандай элементтері ... ... ... ... және ... ... т. ... іс-әрекет оқушылардың негізгі іс-әрекеті болып табылатын
күрделі үрдіс бола отырып, ол оқушы ... ... ... ... ... ... ... күрделі шығармашылық үрдістің
қалыптасуымен аяқталатын түрлі сезімдік көріністермен т.б. сипатталады.
Бала мектеп өміріне алғаш ене ... онда ... ... ... ... Ол жаңа ... бірқатар маңызды әдеттерін бойына
сіңіреді, мұғаліммен және жолдастарымен ... ... ... ... ... ынтаның пайда болуы негізінде оның оқуға деген
жақсы көзқарасы қалыптасады. Бұл ... одан әрі ... және ... ... оқуға деген көзқарасының жайы олардың оқу әрекетінің
қалыптасу процесіне байланысты. ... ... пен ... ... қарым-қатынаста, ойындар үстінде, кітаптар оқығанда және
т.б. игеріледі.
Бастауыш білім беру мазмұнын жетілдіруінің қайнар көзі-мәдениет немесе
әлеуметтік тәжірибе. ... ... ... ... немесе
мәдениет мектептегі білм ... ... ... ... құрастыруда балалардың жекелік-тұлғалық ... ... ... ... ... тиіс. Осы мақсатқа жалпы білім беру ... ... ... оқушылардың қызығушылығына қарай
дайыңдайтын таңдау ... де ... Бұл ... ... кәсіби бағытталуының тереңдеуіне жағдай жасайды.
Бастауыш ... ... мен ... оны ... ... беру
жүйесіндегі басқа буындармен тек сабақтас болуымен ғана емес ең алдымен
оқушы тұлғасының ... ... мен ... қуатты жүретін
ерекше құнды қайталанбайтын буын екендігімен анықталып ... оқу ... ... бір ... егжей-тегжейлі және
асықпай көрсету, олардың арасынан заттың сыртқы ... ... ... ... ... ... көрсету керек. Бұл жерде
заттың әрекеттер ... ... ... қысқартылып және игерілу
ақыл-ой формасына келетіндей жағдай ... ... Егер ... ... ... қате ... онда ол не оларғакөрсетілген оқу-
әрекеттерін бақылау және бағалаудың толық еместігінің, не осы ... ... ... ... ... Бастауыш мектеп оқушыларының оқуға танымдық
қызықшылығын ... ... ашып ... жұмысының объектісі: Бастауыш мектеп оқушыларының оқу –танымдық
қызығушылықтары.
Зерттеу жұмысының ... ... беру ... ... ... ... танымдық қызығушылығын қалыптастыру және арттыру
жолдары.
Міндеттері:
1.Бастауыш мектеп ... ... ... ... мектеп оқушыларының жетекші іс-әрекетін ... ... оқу ... ... ... практикалық маңыздылығы: Диплом жұмысына байланысты
жинақталған теориялық ... ... ... жұмыстарының
білім беру процесінде қолдануға ықпал етуі.
Зерттеу жұмысының базасы: Ленгір ... № 4 ... ... мектебі
Зерттеудің жұмысы кіріспеден, екі ... ... ... ... ... ... ... өзектілігі, білім берудің басты міндеттері
көрсетілген.
Бірінші тарауда ... ... ... педагогикалық –
психологиялық ерекшеліктері, жетекші іс-әрекеті жайлы мағұлматтар берілген.
Екінші тарауда бастауыш ... ... ... қызығу
ерекшеліктері сипатталған. Сонымен бірге бастауыш мектеп оқушыларының ... ... ... ... ... талдау туралы
мәліметтер көрсетілген.
Қорытындыда ... ... ... ... ... беру
процесінде оқушылардың оқу-танымдық ... және ... ... рөлі ... ... ... оқушыларының жетекші іс –әрекеті
Оқу – іс әрекетінің негізгі саласы ... ... ... ... ... дағды мен икемді жүйелі түрде меңгеру.
Мектеп жасындағы балалардың негізгі әрекеті – оқу. Оқу ... ... ... ... бойы ... асыл мұрасын, дағды,
тәжірибесін береді. Сонымен ... жаңа буын оқу ... ... ... ... ... Білім жүйесін меңгеру
арқылы ғана адам ой және дене ... ... ... ... жан- ... білуге мүмкіндік алады. Білім меңгеру- ұзақ уақытты керек
ететін күрделі процесс.
Оқу материалдары бала психикасына зор ... ... ... ұғыну
өте күрделі әрекет. Ұғыну бірнеше кезеңдерден тұрады. ... ... ... ... ... бала нені қалай оқу керектігі жайлы
мағлұмат алады. ... ... ол ... ... орындап көреді.
Үшінші кезенде, ұғынғанын нәрсесін ойына ұстап тұрады да, бесінші ... зат пен ... ... ... ұғым ... болады. Ақыл-ой
амалдарын меңгеру арқылы бала шындықтағы ... ... ... бір ... ... салыстыра дәлелдей алуға, олардың
айырмашылық, ... көре ... ... мұндағы себеп пен
нәтиженің заңды байланысын түсінеді. Мәселен, ”от ... ... ... ... ... түтіннің шығуына себеп болып тұрғандығын бала байқайды
да шындықтағы нәрселердің бәрі де бір-бірімен ... ... ... себеппен қатар нәтиже де болатындығына баланың түсініп,
көзінің жетуі ... деп ... ... сынып оқушылары оқу
материалдарының мәнісіне терендеп бара бермейді. ... жай ... ... өз ... ... ... ... келеді. Бұдан анализ, синтез
процестерінің балада онша дамымағаны көрінеді. Мұғалім оқушы ... ... ... ... ... бала ... ... байланыспаған жеке жақтарын меңгереді де, ... ... ... ... ... Сондай-ақ,мұғалім синтездеу тәсілін ойдағыдай
пайдалана алмаса, жаңа материал бұрынғысымен ... ... ... да,
берілген мағлұматтың практикалық мәні кеми түседі. ... ... ... ... процесін дамытудың орнына оның ес қабілетін өсіруге
ерекше мән ... ... ... есін ... онша мәнді нәрсе емес деген
қорытынды шықпайды. ... ... әр ... бір ... ... жинақтатып, дәлелдеткізіп үйретсе ғана олардың танымы
мазмұнды болады. Ал, ... өз ... ... алу, оның ... оқу ... ... бермейді, бала дұрыс білім ала алмайды. Бастауыш
мектеп мұғалімдері осы жайды ... ... ... ... ... өзінің “Ақыл-ой әрекетінің
сатылап қалыптасуы” теориясында бала мәселені шешу үшін алдымен сыртқы
материалдық ... ... ... көру, тұрқын, көлемін ажырату, шамамен
өлшеу,т.б.) пайдаланады, сосын оның бейнесін елестеді. ... соң ... ... айта ... ... сыртқы заттық әрекеті біртіндеп ішкі
ой әрекетіне айналады дейді. Баланың білім меңгеруі, ... ... ... де ... құдық қазғандай» аса қиын нәрсе. Мәселен, ... ... ... ... ығыр ... айта берсе, онда ... ... ... ... ... ... ұстаз әр
уақытта оқушының рухани тілектерін ұдайы қанағаттандырып, оның табиғатты,
өмірді, адамдар еңбегін білуге құштарлығын ... ... ... ... ... зердесінде де «бәрін білуге» ... ... ... бар. ... ... ... неге ... «Ақтиін неге ағаш
басында тірлік ... ... ... ... неге ... ... көп ... қояды. Кейбір ата-аналар, тіпті мұғалімдер де
балалардың осындай ... ... бар ... жауап бермейді»сен
мұны бәрібір түсіне алмайсын», «жоғары сыныпқа барғанда ... деп ... кең ... ... кете ... Әрине, сұрақ біткенің бәріне жауап
қайтара берудің қажеті жоқ, бұл ... ... осы ... ... ... көтермейді де, бірақ мына жағдай әр
уақытта есте болуы тиіс. Егер бала ... жете ... ... бұл оның ... танып –білуге құштарлығының
болмауына әкелуі ықтимал. Балалардың ақыл-ойын дұрыс дамыту үшін ... ... де ... жоқ. ... ... ... азық ... оқу
ғана қарқыңды дамытуға септік тигізе алады. ... 1 ... ... 9 ... екі және ... алты және үштен құралатындығын
айтып: «9 саны тағы да қандай сандардан құралады? - деп ... ... пен ... деп ... ... «Тоғыздан төртті азайтсақ, қанша
қалады?», «Тоғыздан бесті азайтсақ ше?», «Сендер нені ... ... ой сала ... ... ... қосылғышты шегерсек,
онда екінші қосылғышы ... ... тағы да ... ... ... ... ’’Онда бірінші қосылғыш
шығады’’, -дейді бір оқушы.’’Олай болса; қосындыдан қосылғыштардың ... деп ... ... ... бергенде,”екіншісі шығады” деп бала
сөйлемді аяқтайды. Міне, оқушының ойлау белсенділігінің осылай дамуы, білім
мен дағдыға ... ... ... қаланады, ол шамалардың арақатынас мен
амалдарды терең ... ... Бұл жай ... ... ... ... сыныптың бағдарламасына геометрия мен алгебраның
элементтерін кіргізуге мүмкіндік ... ... ... ... ... мен фактілерді саралап, салыстырып, әр ... ... яғни оның ... ... ... олар ... жай ... қана қоймай, өздеріде сұрақ қоя біліп, оның өз бетінше шеше білуге
машықтанады. ... ... ... үшін ... ... осы ... ... ескерілген.
Оқу әрекетінің өзіне тән мотивтері (себептері) болады. Тәрбиеші,
не оқитын адамның өзіне осы мотивтерді білу оның әрекетінің ... ... үшін аса ... ... жасы ... ... психикасы да
өсетіндіктен,оның оқуға деген қатынасы да ... ... ... жоғары сынып оқушыларының оқу мотивтері бастауыш мектептегілерден
басқаша болады. ... ... ... саналықты, өз бетімен жұмыс істеп
үйренуді, өз мінез –құлқын меңгеруді керек етеді. Бала не үшін ... сана – ... ... оған ... ... ... түсінбей
құрғақ жаттап алу, өмірмен байланыстыра алмау т.б.) ... қиын ... ... ... саналы қатынасуын тәрбиелеп, дамытуда
мұғалімдер ұжымының алатын орны ерекше. ... ... ... ... оқуға қызығып келетін балалар да жйі ... ... ... ... оның партасына, мұғалімге, өзіндей балаларға көңіл бөледі.
Оқу оны ... ... ... оған қиын ... ... ... ... тұрады, партада дұрыс отыра алмайды,жйі қозғалады,
айналасына алақ – жұлақ ... ... ... ... ... ойлатып не
тыңдатып әдеттендірмеген.
Оқуға, білім алуға ұмытылуды тудыратын ... ... ... ... бола ... Бастапқыда бұлар өте қарапайым болып
келеді. Мәселен, ол оқып жазғанына ... ... ... жалпы
санына ғана мәз болады. Ата- анасынан қорқып жақсы ... ... ... ... ... жақсы оқуға тырысатын балаларда болады.
Баланың жасы өскен сайын оның ... де ... ... ... ... ... мол ... келтіретінін, жұрттың ондай адамдарды
құрметпен сыйлайтынын түсіне бастайды.
Оқу әрекетінің психологиялық табиғаты жайында, кейбір оқушылардың
не себептен ... ... ... ... ... қалып қоятындығы жайлы сөз
болғанда, төмендегідей себептері анықталады. ... ... ... ... ... туып отырады. Мәселен, бір ... ... мен ... ол қылықтары, оқушыға берілетін білім
мөлшерінің ... ... ... енді бір ... ... ... ... байланысты (оқуға шамасы келмеу)
болып отырады. Соңғы кезде психологиялық тұрғыдан ... ... ... ... болатын үлгермеушіліктің бес тобын ашып отыр.
Үлгерімі нашар балалардың бірінші тобына ... ... ... уақыт
шығып қалған оқушылар кіреді. ( Мәселен, 5-6 апта бойы ауырып ... ... ... ... ... ... көрсетілмесе, оқушыға оқуға
деген енжарлық пайда болады). Екінші топқа ми ... ... ... кем) ... ... Осындай балалар тек арнаулы мектептер арқылы білім
алуы ... ... ... ... ... ... кейінен нашарлаған балалар
жатады. Мұндай балаларды ақыл – есі кем ... ... ... жіберу
дұрыс емес. Нашар еститін балалар өздеріне арнайы ашылған мектептерде ғана
оқуы қажет. ... ... ... ... балалар
үлгермейтіндердің төртінші тобын құрайды. Осы топтың балалары санаториялық
мектептерде оқыса ,оқу ... ... ... кете ... бесінші тобына нашар ... ... ... жатады. Үлгермеушілердің бірінші үшінші, ... ... ... ... ... олардың
оқукеренаулығы жойылып, ақыл-ойының белсенділігі біртіндеп артатын болады.
Балалардың сабақ ... ... ... ерте табу, сондай-ақ,
оларға қажетті психологиялық шаралар таңдай білу - әр ... ... ... Бұл, ... ... ... ... ғылымдарының
әлде де болса тәптіштеп зерттей ... зор ... ... проблемасы. Бұл
жердегі мақсат терең де ... ... ... қана ... ... ... қоғам алдындағы азаматтық жауапкершілік рухында тәрбиелеуде
олардың бойында моральдық ... ... ... ... ... ... ... балалардың негізгі таным әрекеті. Баланың
жалпы психикалық дамуы мектептегі оқу мен оның ... ... ... оқу ... жан –жақты үрдіс, ол баланың барлық
әрекетін, рухани күштерін керек етеді. Баланың ... ... ... ... ... Ол оқушының жалпы психикалық даму ерекшеліктеріне
байланысты ... ... ... әрекеті, оның қажеттері мен қызығулары,
сезім мен ерік сияқты т.б, ... ... ... іске ... ... ... ... жемісті болуы үшін ақыл-ой еңбегінің
дағдыларын қалыптастыру керек.
Баланың ақыл-ой еңбегін белгілі жүйемен ... оның ... ... ... ... ... ... Ең алдымен, баланы өз
жұмысының мақсат міндеттерін анықтауға үйрету керек.
Егер бала әрбір оқу жұмысын ( ... не үшін ... ... ... ол ... жаңа ... (жаңа білім, дағды) беретінін
білсе,онда оқушы әрекетінің саналығы артады.
Оқу жұмысының мақсат - міндеттеріне сай ... өз ... ... ... ... ... ... өз әрекетін қадалауға
(бақылауға) бағалауға қысқаша ... ... ... ... өте ... оқу әрекеті мазмұнына мыналар кіреді: ғылыми ұғымдар ... ... ... және практикалық міндеттерді шешуге бағыталған
ойлаудың жалпы амал- тәсілдерін меңгерту. Осыған орай, балалардың ... және ... ... ... оқу ... ... мен нәтижесі болуға табылады. Оқу ... ... ... ... ... тапсырмалар).
2.Оқу әрекеттері ( баланың қолданатын нақтылы практикалық және ой тәсіл
амалдары ... ( ... өзін – өзі ... ... ... ( мұғалімнің және оқушының өзіне өзі берген бағасы).
Осындай ... ... ... ... ... ... - ... таным әрекетінің ең жоғары түрі.Ойлау –
баланың таным әрекетінің ең ... ... ... ... ... ... заттар мен ... ... ... ... ... Ойлау сөйлеу әрекеті арқылы іске асады.
Ойлау – нақты сұрақтар қоюдан, соларға жауап іздеуден басталады. ... ... ... ... ... ... шешуге
бағытталады. Баланың ойлау әрекеті өзінен –өзі ... ... ... ... ... үшін ... ... қолданып,
арнайы жұмыстар жүргізу қажет.
1.2. Бастауыш мектеп ... ... ... ... көрініс беруі
Мектепке бару-бала өміріндегі шешуші кезең. Ол өмір мен іс-әрекеттің
жаңа күйіне, қоғамдағы жаңа орынға, үлкендер және ... жаңа ... көшу ... табылады.
Жеті жасар бала мектеп табалдырығынан аттасымен-ақ ... ... ... ойын әлі ... ... осы ... бастап ол біртіндеп басымдылық рөлін жоғалта
бастайды. Бастауыш мектеп оқушысының жетекші ... оның ... ... түрде өзгертетін, оның танымдық және адамгершілік
күштерін дамытудың жаңа ... ... оқу ... ... қайта өзгеріс
процесіні бірнеше кезеңдері бар.
Әсіресе баланың мектеп өмірінің жаңа жағдайларына алғаш енуі ... ... ... ... ... ... ... бұл жерден үймен немесе балабақшамен салыстырған- да, ... ... ... күте ... мектепке қуана барады. Баланың ішкі
позициясы екі жағдайда маңызды. ... ... ... жаңалығын
алдын ала сезіну және қалау баланың ... ... ... ... ... нормаларына, күн
тәртібіне қатысты мұғалімнің талаптарын жылдам қабылдауға көмектеседі. Бұл
талаптарды бала ... ... және ... ... ... ... Тәжірибиелі ұзтаздарға ... ... ... мынадай қағида бар: баланың класқа келген алғашқы ... ... ... ... ... және қоғамдық орындардағы мінез-құлық
ережелерін айқын да нақты мағынада түсіндіру керек.
Балаға оның жаңа ... ... және ... ол ... ... ... ... түсіндіру
маңызды. Жаңа ережелер мен нормаларды сөзсіз орындауды ... ... ... ... ... ... ... емес мектепке баруға
даярланған балалардың өз түсініктеріне сәйкес ... ... ... ... Бұл талаптар орнықсыз әрі екі
ұшты болса, ... өз ... жаңа ... ... бұл ... ... ... ықыласын жоюы мүмкін
Баланың ішкі ... ... жағы оның ... мен ... ... ортақ дұрыс қарым-қатынасына
байланысты. Бір ... шын ... ойын ... өзі қалған
адам (ұшқыш аспаз,шофер) ... үшін ... ... екендігі туралы
пікірге, оның мектепке дейін ақ бойы үйрене ... Ол ... ... ... ... білімдердін нақтылы құрамын, әрине сезбейді. Оның
білімге деген ... ... әлі ... Ол ... қоғамдық және құнды деп ... ... ... ... ... ... теориялық ықыласы осыдан көрінеді.
Оқудың негізгі алғы шарты ... бұл ... ... ... оның ең
өріс ... ойын ... ... ... ... өмірінің
барлық сәттерінде қалыптасады.
Алғашқы кезде оқушы нақтылы оқу пәндерінің мазмұны мен шын мәнінде
әлі таныс емес. ... оқу ... ... ... ... жоқ. ... ... грамматиканы және басқа пәндерді терендеп оқу кезінде
қалыптасады. Әйтсе де бала ... ... ... ... мағұлматтар
ала бастайды.бұл ретте оның оқу ... ... ... ... ... ынтаға
сүйенеді. Ынталықтың жеке дара көрінісі бұл ... ... ... байқалады. Мұғалімдер бұл ынталықты алғашқы сабақтарда дереу
пайдаланады. Осының арқасында бала үшін ... ... ... және т.б.сияқты шын мәнінде ұзын-сонар, дерексіз жайлар туралы
мағлұмат алу қажетті де ... бола ... ... ... ... ... ... алғашқы күнінен бастап, ендігі жерде математика, грамматика және
басқа пәндерінің өздерінің күтпеген, таң-қаларлық жайттарын паш ету ... ... ... ... бұл оқу іс-әрекетініңнегізгі ... шын ... ... ... қалыптастыруға мүмкіндік
береді.
Осылайша, мектеп өмірінің алғашқы кезеңіне баланың кластағыжәне
үйдегі мінез - құлқын реттеп ... ... жаңа ... ... ... оқу пәндерінің мазмұнына қызыға бастауы тән.Баланың бұл
кезеңнен қиналмай өтуі-оның ... ... ... келгендігінң белгісі.
Бірақ жеті жасар баланың барлығы мұндай емес. Олардың көпшілігі бастапқыда
қандайда бір қиыншылықтарға ... және ... ... ... ... кете ... класс оқушыларының бастан кешіретін қиыншылықтары негізгі үш
тиіпке ... ... ... жаңа ... ... ерекшеліктеріне
байланысты (дер кезінде ояну және тұру керек,сабақты жіберуге болмайды
барлық сабақтарда ... ... ... ... үй тапсырмаларын орындау
қажет және т.б.). ... ... ... бала да ... тыс ... ... бұзу, режимдік сәттерді жіберіп қою пайда болады. Жеті ... ... ...... ... ... ... даяр болады. Тек қана мұғалім мен ат-аналар бала
өміріне қойылатын жаңа талаптарды ... ... ... ... ... ... ... жеке-дара ерекшеліктерін есепке ала
отырып, мадақтау мен жазалау шараларын қолданып ... ... ... ... ... ... ... екінші
типі мұғаліммен, кластағы жолдастарымен, ... ... ... ... ... Балаларға мүмкіндігінше жылы шырай
таныта және мейірбан бола ... ... ... ... ... тәлімгер болып табылады,ол белгілі бір мінез – құлық ... одан ... ... ... да ... ... Ол ... ... баға ... ... ... бала оның ... қандай да бір
именшіктік жасамай тұра алмайды. Осының ... ... ... тым-тұйық, ал екіншілері босаңдау бола бастайды (олар
үйінде тіпті басқаша болуы мүмкін). Бірінші класс оқушысы көбіне жаңа
ортаға үйренісе, балалармен бірден ... ... өзін ... ... ... ... балаға бірдей талап қояды, бірақ әр
баланыңбұл талаптарды орындауының өзіндік жеке – дара ерекшеліктерін
мұқият бақылайды. Бұл олардың мінез-құлықтарының “астарына” көз ... шын ... ... ... ... Балаларды тек осындай арнайы зерттеудің негізінде ғана ... ... ... бір ... ... таңдап алуға болады, бұл
әдістің мақсаты барлық бірінші ... ... ... ... ... болу ... ... сабақтардың жалпы қарқынын сақтауға
мұғалімнің ескертулеріне іскерлікпен жауап беруге ... ... ... ... осының бәрі мұғалімге және оның іс-әрекетін
сенуді тәрбиелеуге келіп саяды.
Мұғалім барлық балаларға ... ... ... ... ... ... ... сүйгіштігі үшін ... ... тым көп ... ... үшін басу айтып отырғанда ... ... ... ... ... ... Бұл кластың
ұжымдық жұмысына психологиялық жағынан жақсы жағдай жасайды. ... ... ... (олар маркалар жинайды,қуыршақ театрымен
айналысады), сыртқы өмір ... ... ... ... ... тұрады бір партада отырады) және т.б. бойынша балалардың достасуына
қолдап отырады.Бала мектепке келгенне кейінгі ... ... ... маңызды мақсаты – класс содан соң ... оған ... тобы ... ... құрбыларының өзінен кіші әрі үлкен жолдастарының
тілектес те қайырымды коллективі екендігін оның ... ... ... барумен оның отбасындағы жағдайы өзгереді. Оның
жаңа міндеттері мен жаңа праволары ... ... ... үй
тапсырмасын үшін ерекше орын және уақыт бөлу ... оның күн ... ... керек). Көпшілік отбасында баланың бұл праволары құрметпен
қабылданып, толық ... ... ... отыр. Тіпті
мынадай көрініс жиі байқалады: үлкендердің ... ... ... ... тілектерін дереу қанағаттандыруға дайын
тұратындығын сезген кейбір балалар өздерінің жағдайын ... ... ......... тұлға болатын тәртіпті орната
бастайды. Ал, бұл ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан үй ішінде бірінші класс оқушысына ... ... ... басқа мүшелерінің де маңызы еш кем емес ... ... бар ... ... ... керек.
Бала олармен санасып,үй іші істерінің жалпы ағымында өзінің мектептегі
қақтығыстарын шамадан тыс ... ... ... ... ... біоінші кластағы көптеген оқушылар оқу
жылының ортасына таман сезіне ... ... да олар ... көп ... ... қуана барды,кез келген ... ... ... ... ... ... олардың білімді
игеруге жалпы даярлықтары сезіліп тұрады. ... ... ... ... ... ... белгілі бір даяр білім мен ... ... есте ... ... ... қолданатындай етіп жасалған.
Әдетте бұл білімдерге ... ... ... ... ... ... ... ақыл-ой ізденісінің өрісі тар,таным дербестігі
айтарлықтай шектеулі болады. Осыған ... ... оқу ... ... ықылас нашар қалыптасады.мектептің сыртқы атрибуттарына
үйрену дәрежесіне қарай балада оқуға деген ... ... өте ... ... ... ... селқостық пен немқұрайдылыққа салынады.
Мұғалімдер ... ... ... қызықты элемент енгізе отырып, оларды
жеңуге тырысады.Бірақ бұл әдіс аз ... қана ... ... ... ... ең сенімді әдісі балалардың сабақтарда
жеткілікті дәрежеде күрделі ... ... ... ... ... ... ететін проблемалық ситуациялармен ұырас-уында
жатыр.Сонымен бала мектеп ... ... ене ... онда ... қайта өзгеріс болады. Ол жаңа ... ... ... ... ... мұғаліммен және жолдастарымен сенімді қарым-
қатынас орнатады. Оқу материалының ... ... ... болуы
негізінде оның оқуға деген көзқарасы қалыптасады. Бұл ынталардың ... ... және ... ... ... ... деген көзқарасының жайы
олардың оқу әрекетінің қалыптасу процесіне байланысты.
Мектепке келген жаңа бала даралық сапаларымен ... ... ... ... ... кезеңін бастан кешіреді.Бұл жолдағы қиындықтар
барлық бейімделу сатыларындағы қиындықтармен пара-пар Яғни ... ... ... ... ... ... өзіндік сана-сезімі, тіл табысуы, сөйлеу ерекшелігі, түсіну,
ұғыну деңгейлері-осының бәрі бала ... ... әсер ... ... ... жйі бақылап, жаңа ортаға ... ... ... ... ... ... алғашқы деректер өте
қажет. Бұл деректер баланың мектептегі оқуға психологиялық ... ... ... ... мектептегі оқуды табысты бастауы үшін қажетті психикалық
сапарлар кешені - ... ... ... ... ... ... оқу ... жағымды
қатынасынан: мінез-құлықтың ырықтылығының барынша жоғары деңгейінен: білім,
іскерлік, дағдыларының белгілі бір қоры мен таным процестерінің ... ... және ... өзара қарым-қатынас орнатуды,
ұжым өміріне араласып кетуді, ... ... ... ететін сапалардың қалыптасуынан тұрады.
Мектепке оқу қабылданар баланы мектептік ... ... ... оқу әрекетін қалыптастыру- өтпелі кезеңге тен психикалық дамудың
барлық ... ... ... Олар ... ... осы
жастың психологиялық ерекшеліктерімен қатаң сәйкестікте жүргізуді қажет
етеді. Сондай-ақ мектепке дейінгі ... ... ... өту ... мәселесі мектептегі оқу-тәрбие міндеттерін нақтылауға мүмкіндік
береді. Бұл істің ... ... ... ... ... берік тұғырды
қамтамасыз ету. Ол мұғалім талаптары мен мектеп ережесін орындауға баланың
ерік ... ... алу ... көрінеді. Екі кезеңнің
түйісер тұсындағы дағдарыс құбылысының бала ... ... ... ... кетпейді.
Психикалық даму дағдарысы осы уақытқа дейін баланың ересектер-мен
қарым-қатынасы кезеңіндегі ... ... ... ... ... ұғым ... ... келеді. Мәселен “теріс
қылықтарын көрінісін жұмсаратындай етіп, тәрбиені қалай құрса ... ... ... Ал ... ... ... ... екендігі аса көп зерттелінбеді.
Психикалық даму дағдарысын ... ... ... бихевиористік бағыттағы балалар психологиясына да ... ... ... ... ... ... ... Бұған қарсы ТМД кеңестігінде, ... ... ішкі аса ... ... ... ... секіріс
ретінде қарастырылды .Соның нәтижесінде бала психикасы жаңа деңгейге
көтеріледі. Ал ... оған ... ... ... ары
қарайғы даму үшін тежегіш ретінде көрінетін баланың үлкендермен ... ... ... ... яғни оң ... жаңа ... ... психикалық дамуы диалектикалық үрдіс. Ол ... ... ішкі ... ... ... мен ... ... қауырт
қайшылықты түрде жүреді.
Л.С.Выготскийдің пайымдауынша,психикалық дамудың жалпы заңдарын
түсіну кілтін өтпелі кезеңдерді,яғни даму дағдарыстарын ... ... Осы ... бала ... ... қайта құрулар барынша айқын
көрінеді.
Белгілі балалар психологы Е.Е.Кравцова 7 жас ... ... ... ... дейінгі барлық дамуының
даярлығы нәтижесінде 7 жас ... ... ... Осы ... ... балалардың мектепке психологиялық даярлығы ... жас ... ... ... мен ... ... түрде белгіленген жас мөлшері. Дамудағы даралық
ерекшелікке байланысты, осы ... ... ... ... жеті жасында өтуі мүмкін. Сондай-ақ, алтыдан аса ... ... ... таяу уақытта да басталуы кәдік. Бірақ, бір ... анық ... ... ... ... жасына дейінгі балалық шақ пен
мектептік кезең ... ... ... ... ... ... үрдіс деп санаған Л.С.Выготский “даму ... ... ... пайда болуы”,-дегенді.
6-7 жасар бала қоғамдық қатынастар әлеміндегі өз орнын түсіне бастайды.
Ол өзі үшін жаңа әлеуметтік ... ... ... Бұл ... ... ... оқу әрекетімен байланысты, оқушылық қатынас.Осы жаңа
орынды иелену тілегі қай ... ... да, ... ішкі бағытының
қалыптасуы оның өзіндік санасын ... ... ... Л.И
.Божовичтің пікірінше, 7-жас дағдарысы баланың әлеуметтік“Менінің”
қалыптасу ... ... ... ... ... ... ... Бұрын аса жағдайлар қазір қосалқылық роль атқарып ...... ... білім, нормалар жүйесін меңгеру
арқылы жүзеге асатын ... ... ... шақта-ақ басталып,
бірте-бірте ... де, ... ... ... ... ... шығар қорытынды:6-7 жасар
баланың жеке басының әлеуметтенуі мектепке ... ... ... ... жүзеге астындығынада.
Дағдарыс кезеңі біртіндеп өтіп, жеті жастағы балада жаңа ... ... ... көңіл-күйін тұрақтандыраалу іскерлігі,
қызығушылықтарының артуы, үлкендермен және ... ... ... ие ... Бала ... ... ... талпынып белгілі
бір әлеуметтік орын алуға ұмтылады.Бұл талпыныс ... ... ... ... ... “дағдарыс” ұғымына берілген
анықтамалардың аталмыш ... ... ... ... ... ... ... неліктен дағдарыс деп аталғандығы
ашылмайды:
2) дағдарыс ... ... ... қылықтардың,табиғаты
көрсетілмейді.
Жас ерекшелігі психологиясы ғылымында даму дағдарысына жан-жақты
сипаттама беріледі. Бірақ сол бай ... ... ... әрі ... ... ретінде берілген мәселе туралы түсінікті аша ... ... де ... ... ... ... ... ашатын жаңа анықтама жасау қажеттілігі туды.
Сонымен, даму дағдарысында берілген анықтама мынау:
Дағдарыс – бір жас кезеңінен ... жас ... өту ... ... ... ... әлі бейімделе алмауы
салдарынан, жеке ... жаны мен тәні ... ішкі ... себепті мінез-құлықты оғаш қылықтардың етек алуы.
Баланың мектепке ... ... 5 ... ... ... ... ынтасы , көңіл күйі, ерік сапаларының қалыптасуы-мектептік
кемелді құрайды.
Жалпы ден дамуына 6-7 ... ... дене ... ... салмағы
бұлшық ет толысуы, ... ... тері ... ... ... келуі және көз
жанары, естуі, қимыл-қозғалысы, ... қол мен ... ... ... ... қозу мен ... жағдайы,сондай –ақ жалпы
денсаулығы жатады (Р.В.Овчарова, М.Р. Битянова, А.Л.Венгер).
Танымдық даярлық, мазмұнына баланың ... ... ... ... қоса, танымдық процестерінің даму деңгейі, олардың ... даму ... ... ... ... жоғары
деңгейлері,оқу міндетін ерекшелеп бөле алуы мен оны әрекеттің ... ... алу ... жатады.
Еріктік даярлық-бала алдана мақсат қойып, шешім қабылдап, іс-әрекетін
жоспарлап, оны жүзеге асыруға күш жұмсамай ... осы ... ... ... ... деп есептеледі.
Көңіл-күй даярлығына “оқушының ішкі жағдайы”- деп аталатын ... ... оқу ... үшін ... ... ... ... баланың құрдастарымен, үлкендермен ... ... ... ... ... ... ... психологиялық даярлық
диагностикасы бағыттары мазмұнындағы мотивтік даярлықты ... ... ... ... ... түрде баланың ... ... ... ... ... анықтайтын бағыттар тікелей жасмөлшеріне
тәуелді. Білім меңгеру үшін қолдың ... ... ... ... бойы мен ... ...... бәрі баланың нақты жасын
көрсететін биологиялық кемел белгілері.
Мектептік кемелге әсер ... ... ... Біріншіден,
даралық ерекшелік. Оған жас мөлшері тәуелді емес. Екіншіден, мектепке
дейінгі даярлық. Ол ... ... ... ... ... ... мен ... деген ынтасы,мінез-құлқын игере алу, ерік-
күшін бағыттай алу іскерлікті қалыптасады.Үшіншіден, жас ерекшелігі. ... ... ... ... да, ... ... 1-сыныпқа қайтадан 7 жастан ... ... ... алды ... ... ... Осы үш ... ескере
отырып, 1-сыныпқа қабылданар баланың ... ... ... ... ... ... кемел” терминін балалар
психологиясы ғылымына гигиенашылар енгізген.Бұл арнайы терминнің мәні
мынада:6-7 жастағы бала ... ... ... оқу ... ... ұжымды алалық тумауы үшін сол ұжым ... ... ... ... ... үшін осы ортақ белгі ... ... ... болып отыр.
Мектептік кемелге әсер ететін ... шарт – ... ... ... ... ... балалардың ішінен алынып отыр. 0- дік жалпыға бірдей
міндетті болған жағдайда бұл әдіс тура жол деп ... ... ... ... ... ... даму ... сай зерттеу ісі-де кезек
күттірмес мәселе ... ... ... ұлт ... ... негізге
сүйене дамуы шарт.
Балаларды мектепке психологиялық тұрғыда даярлауда бала ... мен ... ... жүргізілетін жүйелі оқыту мен тәрбие
жұмысының маңызы зор екенін мойындай отырғанымызбен,бала бақшалар ... ... ... ... ... қазіргі кезде жалпыға ... ... ... ісі 0-дік ... ... ... ... барар бала әуелі 0-дік сыныпта оқуы керектігі талап етілуде. ... ... ... мен ата аналар балаға әріп танытуды; қолға қалам
ұсталып, жазып үйренуін; ... алу ... ... сынып – сабақтық
жүйегі үйреніп, қалыптасуы үшін мақсаты іс-әрекеттер жасап жатыр. Орындалып
жатқан қыруар жұмыс-баланы мектепке даярлау ісі ... ... ... ... ... ... әлеуметтік кемел, мектептік
кемел өлшемдері ... ... ... жеке ... ... баға беру ... ... жасына дейінгі балалардың қабылдауы олардың қимыл әрекетіне
байланысты және эмоциялық бояуларға бай болып ... ... ... ... ... тез зер ... ... бояулы нәрселерге
ерекше құмартатыны да осыдан. ... ... ... ... мына төмендегідей ерекшеліктер болады. Олар әлде де болса
құбылыстарды тұтас зат ... ... ... алмайды.Бала заттың
көлденеңнен кезіккен жеке қасиеттерімен белгілерін ғана көреді, ... ... жағы да ... ... ... ол ... өзіне ұнағанын
олардың көзге бірден көрінетін сыртқы белгілерін қабылдауға ұмтылады.
Мұндай қабылдауда белсенділік жағы аз ... Егер ... ... ... бала оған ... ... ... жеке бөліктерін тізбектей алғанымен ,бірақ ондай жүйе болмайды.
Мәселен,оқушы көбелектің құрылысын айтқан ... ... ақ. ... дөнгелек қара нүкте
бар.Көбелектің мұрты,көзі,құйрықшасы болады” деп жай ... ... ... (түрі,түсі т.б) айтуды естен шығарады.Кейде бала
нәрсенің жеке ... ... ... ... зат ... ... оқушы кружканың суретін салғанда,тұтқасын шамадан тыс үлкейтіп
жібереді, ал ... ... ... ... ... еденінен төбесіне
дейінгі жерді алып жатады.
Үшінші сыныптан ... ... ... ... ... азая ... ... негізгі белгілерін байқай алатын
болады. Қабылдауда анализ бен ... ... ... Бала әр заттың өзіндік
белгісін ұққысы келеді, оның мәніне,ішкі, сыртқы құрлысына, ... зер сала ... Енді ... ... ... ... дұрыс қабылдай алу,мәніне түсіну барлық пәндер бойынша
бірдей ... ... ... ... ... қарағанда сирек болатын ән-күй,сурет ... ... даму ... ... баяу ... ... күрделене түсуі балаларда байқай алу
қабілетінің көрінуімен ... ... түсу ... логикалық есін
дамытуда үлкен роль атқарады.Оқушылардың есін тәрбиелеуде
де мұғалім ... жас және дара ... ... ескере отырып,жұмыс
жүргізеді.Төменгі сынып оқушылары оқу тәсілін өз бетімен ... ... ... үйге ... ... ... ... балаларға ұдайы ескертуі керек.Бұл жөнінде оқулықтардың бәрінде
мәтінді қаппай оқу, тапсырманы қалай оқу керектігі айтылған.Бірақ
баланың назары кейде бұған ... түсе ... мұны ... ... сынып оқушылары (әсіресе, бірінші, екінші, үшінші кластағылар)
материалды көбінесе,сөзбе-сөз жаттап алады. Олар ... ... оқи ... «Оқулықтағыдай білсем болғаны ғой» дейді.
Бұлайша есте қалдыруға материалдың қысқалығы әрі жинақылығы ... ... ... ... да өз ... ... мүмкіндік
бермейді. Сондықтан, мұғалім бір жағынан, ... ... ... ... екінші жағынан, материалды өз бетінше айта білуге үйретуі қажет.
Баланың оқыған нәрсенің мәнін түсіне алуы-оның материалды өз ... ... ... ... . ... есте ... үшін оқитын материалды
бірнеше мағыналы бөліктерге бөлу,оның жоспарын жасау ... ... ... айтылды. Төменгі сынып оқушылары, бұл жағынан өте
шорқақ ... де ... ... ... ... Өйткені бала
талдау жасауды білмейді, мәтінді жеке ... ... ... ... ... алмайды. Оқушылар шығарманың жеке бөліктеріне ат
беріп, басты жерлерін табудың ... ... ... ... ... ... оған оңай ... көрінеді. Егер мәтін ұсақ бөліктерге бөлінетін
болса, оқушылар жеке ... мен ... ... тақырыпша етеді де,
мәтін үлкен ... ... ... ... тыс,
шығарманың мазмұнын көрсетпейтін жағдайда болады.
Шығарманың мәніне ... ... ... ... ... көпшілігінің қабілеті ... ... ... және ... жас ... ... тиіс. Шығарманың
ең негізгі идеясын табу, оған өз бетінше ... ... ... ... ... ... ... Бұл әдісті балаларға мұғалім
ғана үйрете алады. Оқушылардың шығарманы өткен шығармамен ... ... ... ... ұзақ ... ... ... беру-мағыналы есті дамытудың басты әдістерінің ... ... ... есте ... ... ... ... қадағалай алуіына үнемі жолбасшылы көрсетіп отыруы
. Адам ... қою ... ... ... ... оны ... ... өзінің әр түрлі тану қызығуларына жауап алады. Сұрақ
қою,оны дәл ... ... ... ... ... сұрақты талдай білу және
жинақтау , шығару тәсілі мен амалдың орталық ... ... ... білу т.б. ... ... ... шешу үшін аса қажетті
жағдайлар ... ... ... ... тануға негізделген тікелей түсінулер
байқалады. Бұл ... ... ... ... ... ... Егер зат баланың өткен тәжірбиесінде болмаған болса, оны
бірден түсіну қиынға соғады. ... үшін оны ... ... ... алу ... ... түсіну –жаңа затты,құбылысты белгілі ұғымға
жанастыра барып түсіну деген сөз. ... ... ... сан ... түсіне алуы жанама түсінулер ... ғана ... ... мәніне түсіну үшін жай тану ... оған ... ... яғни ... ... болып тұрғанын білу ... ... ... ... ... ... ... ережелерді дұрыс түсіне алмайтын фактілері жиі кездеседі.
Мұғалімдер, көбінесе, баланың әр жаңа ... не ... ... ... ... отырмайды. Балалар ойлауы үнемі кедергісіз
жүріп отыратын процесс емес, ол кейде құбылыстарды толық бейнелей алмайды,
тіпті ... ... ... ... ... ... ... осы
жайларды мұғалім асқан байсалдылықпен ескеріп отыруы тиіс. Сондықтан ... ... ... ... қалған оқушыларды ұғымы төмен деп кінәлаудың
өзі педагогиялық тұрғыдан дұрыс болмайды.
Төменгі сынып оқушыларының ойлауы негізінде нақтылы келетіндіктен, ... ... өз ... ... ... Мәселен, бір зерттеуде
үшінші сыныптвағылардың аллегориялық ұғымдардың мәнін жете түсінбейтіндігі
анықталған. ... ... ... ... “оқитын адам”; “дүние” ұғымын,
“байлық”, ”ақша”; “жақсылық” ұғымын “жақсы нәрсе”; ... ... ... ... ... ... ... көбірек көңіл аударады да, осы
ұғымдардың мәнін ... ... ... түсіндіріп бере алмайды.
Балалардың құбылыстары түсіне алуында олардың сөз байлығын, ... өсіп ... ... зор маңыз алады. Мұғалімнің жаңа сабақты
түсіндірудегі ... ... (әр ... өз ... ... сөйлемдердің қысқа, ықшам болып келуі, екі ұшты сөйлемеу т. ... ... бала ... ... ... қатысы бар факторлардың бірі.
Мектеп –бала қиялын дамытуда үлкен рол атқарады. ... ... ... ... ... ... ... Мәселен, табиғатты
суреттейтін, немесе қандайда болсын ... ... бір ... ... ... ... арқылы оқушылардың қиялын оятады.
Қиял арқылы бала ... ... ... көз алдына елестеткендей, қолымен
ұстағандай, құлағымен “естігендей”күйге түседі. Көркем әдебиет шығармаларын
талдағанда тарих ... ... ... ... ... қиял ... әр қырынан көрініп отырады. Төменгі сынып
оқушыларында алғашқы ... ... ... ... ... ... ... суретке не оқығанға қарап, өз бетімен жаңа бейне жасай
алмайды. Өйткені осы жастағыларда синтездеу қабілеті жөнді ... ... ... ... ... ... арқылы
жаңғартып отырады. Баланың ... ... ... ... үшін ... тәжірбиесін қорландыра түскені дұрыс. Осы салада мұғалім істейтін
іс үшан-теніз. Мәселен, мұғалім балаларды орманға ... ... ... Онда ... әрбір ағашты, өсімдік түрлерін көздерімен көріп,
қолдарымен ұстайды, білменгендерін бір –біріенен сұрап не ... ... ... ... ... тундра, тропика т.б.) туралы айтып
беріңдер десе, бұл олардың қиялын тәрбиелеуге көп ... ... ... ... ... молая түсуі балалардың қиялын дамыта
түседі. Мәселен, ... ... ... ... ... тұрған
заттардың бейнесін айнытпай сала алады, оны ... ... ... ... Бұл балада қайта жасау қиялының қалыптасып келе
жатқандығын байқатады.
Бала қиялы әрекет ... ... не ... ... ... оның ... мен дағдысын дамытып отыру қажет. ... ... ән ... ... мен ... үйренбегенше, баланың
осыған орай көрінетін қиялыда шарықтай алмайды.
Төменгі сынып оқушыларының ... ... ... ... ... ... көркем әдебиет кітаптарын оқу, музейлер мен
галерияларға бару, кино көру, ұйымдасып ... ... бала ... ... толтыра түседі. Шәкірт қиялын дамытуға үлкендер үнемі жетекшілік
етуге тиіс мұғалім де, оқушының ата-анасы да бұл ... ақыл ғана ... ... әсер ... ... ... отырулары керек.
Оқушылардың жас, дара ... ... ... ... күшті дамыған
балалармен дербес жұмыс жүргізу, табиғатқа, өндіріс ... ... ... ... ... ... ... оқу барысында кездескен қиыншылықтарды жеңе алуға ... ... ... бала қиялын тәрбиелеудің түрлері болып табылады.
Мектеп-бала сезімдерін жүйелі әрі жоспарлы түрде дамытып отыратын
арнаулы орын. Мұғалімнің осы ... ... ... ... мына
төмендегідей болмақ:
1) Бала эмоциалары мен сезімдерін тек құрғақ сөз бен жалаң ... ... ... ... бұл ... бала өз
басынан кешіретін болсын. Өзі ... ... ... ... қайғысына
ортақтаса алмайтыны сияқты, бала өзінің және айналасындағылардың табысына
қуанып, сәтсіздігіне жаны ... ... ... ... ... жояды. Мәселен, баланы Отанды сүю сезіміне тәрбиелеу ісі оның
жас төлді күту, ... ... ... ... ... ... нақтылы іс-әрекетімен ұштастырылып отырлуы тиіс.
2) Сынып, мектеп ... ... орын ... ...... дамытып, тәрбиелеуде таптырмайтын құрал. А.С.Макаренко
осындай дәстүрлердің зор тәрбиелік мәнін көре білген ... ... өте көп ... ... ол, ... жүздеп санауға болатын.Мен
олардың бәрін біле бермеуші ем,бірақ балалар ... және ... бір ... ... ... ... бір ... Осылайша істеу керек десетін. Ал неге олай істеу керек?. Үлкендер
осылайша ... ... ... ... ... ... ... құру жөніндегі еңбегін құрметтеу және оның
өкілдерінің құқықтарын құрметтеу –ұжымның аса ... ... ... және олар ... арқылы сақталып отырады. Мұндай дәстүрлер,
балалардың ... ажар ... ... ... ... ... өмір сүріп, өздерінің ұжымдық ерекше заңымен
тұратындығын сезеді, ол заңды мақтаныш етіп, жақсартуға тырысады”.
Бастауыш ... осы әдіс кең өріс ... жөн. ... ... ... ... ... бітіргеннен кейін осы ... ... ... ... Бұл ... үшін үлкен қуаныш.
Мұндай күнді олар жақсы оқу, үлгілі тәртіппен қарсы алуға тырысатыны
сөзсіз.
Сезімдерді ... ... ... бірі ... ... басқара алуға, өзінің аффектерін тежей ... ... көп ... ... қажет етеді .Мұғалім арнаулы жаттығулар
арқылы баланың оғаш мінезін де, сылбыр эмоциясын да қалыпқа келтіре ... ... ... ... ісі оның ... ... мен
сенімін, жеке басын қалыптастыру ісімен қосарластыра жүргізілуі ... ... ... осы ... әрекеті пәрменді болмауы мүмкін.
Бала сезімін ... де ... ... т. б.) ... ... болуы тиіс. Олардың өміріеде, іс-әрекетінде ... ... орын ... ... да үлгі ... ... табиғи нәрсе. Бала
еліктеуге ... ... ... оның ... де ... ... жүйесінің тума қасиеттерін туындайтын адамның жеке
өзгешіліктерінің бірі. Ол адамдардың ... ... ... ... ... ... байқалады.
Темперамент – организмнің физиологиялық ... ... ... ... тума ... ... психикалық құбылыс.
Темперамент адамның жалпы қозғалысынан да (мәселен, біреулер ... тез ... енді ... жай ... ... ... күші мен ... де (мәселен,біреу әжет, ... ... ... ... сылбыр, жігерсіз болады), адамның көңіл күйінің
ерекшеліктерінен де (салмақты, тұрақты, ... ... т. ... ... ... темпераменттегі баланың ерекшеліктерін төмендегіше
сипаттауға болады:
1. Сангвиник темпераменті басым ... ... ... ... ... ... қысылып- қымрырылмайды, оптимист, өмір
сүйгіш, көтеріңкі көңілді, басшылыққа жетекшілікке ... ... ... және тез ... ... күйі жйі өзгергіш ... көп ... ... ... алуға тырысады, бірақ біреу бағыттап отырмаса,
тез суып ... де ... ... ... белсенді жүріп ... ... ... қиналмай ұғады, сұрақ қоюға жаны құмар.
Оның сөзіжылдам, ... ... ... ... ... сөзді мәнерлей айтуға тырысады. Сөйлегенде ... ... жағы ... ... көбінесе эмоциялы, қозу ... ... ... мінез-құлқынан қажырылық, белсенділік ... ... ... ... ... ... да ... өмірге
икемді, тәрбиелеуге онтайлы, ширақ темперамент болып саналады.
2. Флегматик темпераменті ... ... ... Ол ... ұяң, ... ... жақсылық тілей тін, сенімді, тұрақты, бір
қалыпты. Флегматик ... бала ... ... асып ... тыныш отырады,жанындағы баланы мазаламайды. Ауыр ... ... ... ... тез ... асықпайды, салқынқанды. Бір істі
бастаса салпақтап соңынан қалмайтын бала. Мұндай ... ... ... ... десе де болады. Ол оқушының дауыс екпіні баяу
келеді, ... ... ... сөзі ... ... ... темпераменттегі балалардың ... ... ... оқу дағдыларын меңгеруде өзінің икемділіктерін жақсы
көрсетеді.
3. Холерик темпераменті басым ... ... Бұл ... ... ... қүйі және ... қарым-қатынаста
аумалы-төкпелі, тұрақсыз, соқпа мінезді, белсенді, пысық, ... ... ... ... ... қимыл әрекетті сүйеді. Әдетте оның қимыл-
қозғалысы батыл, шапшаң ... Ол ... ... ... ... ... ... орындайды. Онда ой әрекетінің белсенділігі ... ... ... оқу ... орыдауынан да жақсы
көрінеді. ... ... ... ... бір ... ... ұйымдастырылатын жұмыстарда балалардың алды болатын да осылар.
Мұндай балалардың көбінің мінездері сотқар, ... ... ... қимыл - қозғалыстарын билей, алмай, қабынып “ күйіп –пісуге” дайын
тұрады. Ашуы шапшаң, ... ... ... ... әуес. Бұлардың сөзі
жылдам, интонациясы ... ... топ ... ... ... ... ... тез, қызу сөйлеп, төңірегіндегілерді бірден ... ... бала өте ... ... түрлі әсерге тез
беріледі, ызақор ашуланшақ келеді. Оның бұл сияқты ... ... тез және ... ... ... ... Меланхолик темпераменті басым оқушының ерекшеліктері. Сол
нәрсеге ... ... ... ... ... сараң, аса баяу
қозғалатын жай басар. ... ... ... өте баяу ... ... және ұзақ уақытқа созылады. Меланхоликтер ... ... ... ... ... ... оларды көп ойлайды. ... оны ... ... есеп ... мұның өзі оған кейде
әлдеқандай зор әсер етеді. Ол кейде қызарандап ... егер ... ... шыға ... ... ... қайғырады, көпке дейін бұл
оның есінен кетпейді. Егер ... ... ... көзінше оған
ұрсатын болса ( ... ету ... ... ... ... бала төмен қарап
жылап, кейде жауап айта ... ... ... ... ... ... сөз ... қалады. Меланхолик ... өз ... ... ... түспей, жай ғана жүріп-
тұрғанды ұнатады,”мен” деп ... ... Ол ... тартыншақ,
тұйық болғандықтан, көпшіліктен аулақ ... ... ... ... ... құрбы – құрдастары ... ... ... деп ... ... кездері де болады. Ол жасқаншақ, сіркесі
су көтермейді, бірбет, қыңыр, ... ... Әр адам ... ... тітіргендігіштерше өз әлінше түрліше жауап қайтарып отырады.
Бұл жауап ... оның ... ... қалайша қатынас жасайтынын
көрсетумен қатар, біртіндеп бике ... сол ... ... ... ... ... ... әр адамда әр – түрлі мінез
бітістерінін болуы оның сыртқы ... ... ... –қатынас жасауының
нәтижесі болып табылады.
Адамның сыртқы ортамен байланысуы үшін ... ... ... оның ... ... ... әдеті болып қалыптасқан мінез бітістерінің
кейде оның ... ... ... ... ... ... ... де болады. Мәселен, біреудің қатал, не ... ... ... менсінбеу, тәкаппарсыну сияқты мінез қатынастарының
тұрақты жүйесі ... оның ... ... ... тума
қасиеттеріне байланысты қалыптасып кеткен әдеттерінің жатуы ықтимал.
Мінез – ... ... ... бет ... және оның өзіндік
әрекетінің айырмашылығын сипаттайтын сапалы өзгешілік. Ол көп қасиеттің
бірлігі, ... ... ... ... ... ... әр
қырынан көрсететін қасиет. Мінез бітістері көп. Олардың бәрі де ... ... ... ... ... кез – ... мінездің
бітістері болып саналмайды.
Мінезді даралық өзгешіліктін ... ... ... ... ... деуге болады. Мінезде адамның сыртқы ортамен қарым ... ... ... Мінез – кең мағыналы ұғым. Онда түрлі
саналар ... ... ... ... ... ... ... күші мен айқындығы, салмақтылығы – ... ... ... есептелінеді.
Мектеп – бала мінезінің жақсы ... ... ... негізгі орын. Мектептік өмір ... ...... шешуші рөл атқарады. Оқушылардың мінезін тәрбиелеудегі
басты міндет – ... жан – ... ... ... ... ... ... ие болу жағын ... Бұл үшін ... ... ... ... ... ... нманшарт
принциптерін басшылыққа алып, ... ... ... ... ... ... ... тиіс. Иманшарт мінезді
қалыптастырудың да ... ... ... көрсетілген моральдық
қасиеттерді бала жанына егіп, оны ... ... ... ...... мен ата ... үшін абыройлы іс Мінез
тәрбиесі... жан ... ... азық ... сол жан ... ... өсуіне
көмек көрсету деген сөз (М.Жұмабаев).
Адамның ... ... ... ... көп ... ... жолдары менәдістері де сан ... ... ... ... ... ... бөлінеді.
Осындай әдістердің біріне адамдардың санасына әсер ету, яғни сөзбен
ұғындыру ... ... әдіс ... адамға қажетті ... ... ... ... ... ... тәрбиелеу қажетігі
түсіндіріледі. Оқушылардың ... ... ... арқылы
оқушылардың дүниетанымы мен сенімін, талғамы мен мұраты қалыптастыруға
мүмкіндік ... Ол үшін ... ... ...... ... ... телевизор тағы ... ... ...... ... үшін ... құралдар. Бала
мінезін тәрбиелеуде отбасының, ұжымның ұлы ... ... орны да ... Осы ... ... бастылары мына
төмендегілер:
1) ... әр ... ... ... ардагер перзенттерінің
(Әл Фараби, Асан – Қайғы, Қабанбай, Бөгембай ,Абылай, Төле би,
Қазыбек би, ... би, ... т.б.) үлгі - ... ... ... ... ... бірі. Бұлардың өмір жолы, ...... ... ... пен ... табандылық пен
ұстамдылықтың, халық ісіне қалтықсыз ... ... ... ... ... ... т. б.) ... мінез бітістерін
дамытатын және оны тереңдете түсетін шешуші фактор. ... ... ... бар ... ... ... мүшесіне түрлі талаптар қояды,
олардың орындауын үнемі қадағалап ... Келе ... ... ... қоятын талабы сол адамның өзіне – өзі ... ...... де
айналатын болады.
Ұжым адамның алдына мақсат қоя білуді, ... – ақ, ... ... ... ... да үйретеді. Ұжым адамға жол ... ... оны ... қылықтан да сақтандырады, түрлі қйыншылықтарды
жеңуге жәрдемдеседі. Ұжымда өмір сүре ... бір ... іс – ... оны өрге бастырса, екінші жағынан, оның өз күшіне ... ... де ... ... адам еш ... ... қиыншылықтар мен кедергілерді жеңе алмайды. Сондықтан ол ... ... ... ұжымның көмегіне сүйеніп отыруы қажет.
А.С. Макаренко кезінде жақсы ұжым ұйымдастыра алды. ... ... ... жеке ... ... әрқайсысына ұжым
ішінен тиісті орын тауып ... ... ... ұжымның пікірімен
санасып, осы арқылы жеке ... ... ... ... ... адам ... ... жақтарын әділ бағалайтын ең негізгі
төреші – қоғамдық ... деп ... Ұжым ... тәрбиеде түрлі
әдістерді өте шебер пайдаланып, жарамсыз ... ... ... ... ... ... балалармен жеке, не ұжым ішінде
әңгімелесу, не күні ... ... ... шақыру т.б. неше
түрлі әдістерді жүргізіп отырған. А.С.Макаренконың ... ... ... әдістерін талап етеді. Ұжымдық ... жеті – ... ... онша дами ... ... ... ... орнына “мен” деп
айтқанды жақсы көреді. Мәселен, ... ... ... ... ... ... ... жасаған ескертуін өзіне қатысы жоқ деп
есептейді. Балаларға “біздікі ” ... ... ... өзі ... шеберлігін қажет етеді. Мұндайда мұғалім барлық ... ... ... баса ... ... ... балалардың
тұратын үйі, мектеп, емхана, транспорт т.б. нәрселердің бәрімізге ... ... ... Мектеп айналасына басқа балалармен
бірлесіп гүл егетін болса, енді оны ... ... деп ... ... ... ... ... қайталана берсе, біртіндеп
баланың мінез ... ... ... ... сынып оқушылары
мектеп жұмысына белсене араласа бастайды. ... да ... ... анағұрлым жоғарылай түседі.
3) Оқушылардың мінез бітістерін тәрбиелеуде ... ... ... үстінде адам өзіне қажетті материалдық игіліктерді өндіру
мен бірге ... ... ... де ... отырады.
Еңбек арқылы адамның өзіне – өзі қызмет етуіне ... ... ... әзір ... ... істегі дербестілігі, ынтасы,
тапқырлығы, ... ... ... ... ... жағынан азғындап бұзылады, пасық
істерге барады. Еңбек әрекетінің ... ... ... соғады,
ондай адамның өмір сүруі мақсатсыз болады да бұдан надандық, топастық,
арамдық, ... ... ... жағымсыз қасиеттер келіп шығады. Тек,
қажырлы творчестволық еңбек қана ... осы ... ... оның ... ... ... таза болуына жағдай
жасайды.
Адам тек еңбек ету ... ғана ... ... ... ... алады және оған жете алатынына сенімі мол болады.
4) ... ... қоя ... оның ... ... ... қойып отыру, оның нәтижесін қадағалау баланың
мінезін тәрбиелеудегі басты ... ... ... ... ... ... ... іс қадағаланбаса, берекесіздік туады.
Адамға, тіпті, ... ... ... ... талаптар қойып,
міндеттер жүктеп отыру оны жауапкершілікке, ... ... ... ... ... қою, міндет жүктеу бала оқуға түскеннен кейін
ерекше байқалатын болады. Мәселен, жеті ... бала ... ... ... оның ... – тілектерін орындау
оқушы үшін заң. ... алу, ... ... талабын мүлтіксіз орындап
шығу – үлкен ... іс. Осы ... ... баланың психикасы да
күот өзгере ... ... ... ... ... ... талап қоюшылық – міндет алушылық болмайды. Міндет алу,
талаптарды ... оңай ... ... ... әдістерін адамның
дара ерекшеліктеріне қарай әр ... ... ... ... ... ... ... түрі балаға өз міндеті ... ... ал ... ... түрі ... ... бұйыру. Адам талап қою,
оны бір ... ... ... салу ... де болып отырады.
Дұрыс талап қоя ... ... ... мәні ... да ... қоя білу – ... өнер. Оқушыларға жөндеп талап қоя
алмайтын, қойса да оны ... ... ... ... ... оған ... ... солай қарайтын мұғалімдер де ... ... қоя ... ... сынып ұжымын ынтымақтыққа, бір
ауыздылыққа тәрбиелеу алуы да қиын. Балаға ... ... қоя ... оның іс – ... қадағалап отыру да ... ... оқу іске ... ... ... деген сенімін
күшейтеді, әрекетінің қоғамдық маңызын аңғара білуге, сөз бен ... ... ... отыруға мүмкіндік береді.
Оқушыларға талап қоюмен олардың іс – ... ... ... мына ... ... ... ... әр
уақытта күмәнсіз орындалатын нәрселерге ғана талап ... ... ауыр ... қою, оның ... келетін – келмейтінін ескермеу
әрқашанда да жақсы нәтиже бермейді. ... ... дәл, ... ... одан ... ... орын ... тиіс.Екіншіден, талап
ықшам сөздермен қойылып, оның ... ... бала ... ... нәтижелі болып орындалады.Үшіншіден, талап баланың ... ... ... жөн. Осы ... ... ... жүзеге асырып
отыру,мұғалім мен ат – ананың шеберлігін қажет ... ... ... ... қалыптасуында дене шынықтыру
жаттығулар мен тұрақты күндік ... де ... ... ... ... ... ерлік пен батылдыққа
табандылық пен өз ... сене ... ... суға ... ... жаяу және шаңғы ... шығу тағы ... ... ... жүректілігін, шыдамдылығын, өзіне –
өзі меңгеру алу қабілетін, бір ... ... ден ... ... ... жеңе білу ... қалыптастырады, аса қиын
жағдайларда да шыдамдылық көрсетуге, төзе білуге ... ... ... ... ... қабілеті де күшті болады. ...... ... ... шат ... ... түседі.
Дене шынықтыру мен спорт ... ... ... ... ғана ... ... жақсы мінез ... ... ... Ал ... оқта – ... ... ерік ... жасытып, мұқалтып жіберуге себепші болады.Олай болса,
мұндай ... адам ... ... ... тұрақты бір бөлегі
етіп, онымен өмір бойы ... ... ... жерде мұғалім ұлы ... ... ... үлгі – ... ... ... ... қайраткерлер Л.Толстой, И.П.Павлов,
К.А.Тимирязов, Қ.Сәтпаев, С.Әуезов, т.б. жас ... ... ... жаттығулармен күндік режимге ерекше ... ... ... олар ... ... сақтап, мұқиятылықпен орындап отырған.
Мәселен, Л.Толстой өле – ... ... ... ... Ол ... атқа ... ... күніне қатарына 10 сағат жұмыс істесе ... ... ... ... .
Мұғалімдер дене шынықтыру ... ... ... ... сенімін арттырып, жаттығу сабақтарын методикалық шеберлікпен
өткізіп отыруы ... ... ... ... жету ... ... ... ісін аяғына дейін апаруға машықтандыру, ... ... мен ... ... ... ... – бұл ... баланы күшті ерік пен жақсы мінезге ... ... и ... ... есінен ешқашан да шығармайтын болсын.
Бала мінезін тәрбиелеу ... ... мен ... ... ... бұл ... ылғи жалықпай, қажымай әрекет етпейінше,
тиісті нәтиже ... өте ... ... ... ... ... ... амал – тәсілдер де аз емес. Мәселе ... ... жеке дара ... мен ... өмір сүру ... ... ... әдіс – тәсілдерінің қатарына ... ана мен ... ... жеке өнегесі, кісінің ұстаған бағыты, сөзі
мен ісінің, танымы мен ... ... жас ... өзін – ... ... ... міндетін (жалқаулық, осалдық,, жасқаншылық.
Жасықтық, езбелік т.б.) ... ...... ... ... іс – шаралардың бір тобы.
Күнделікті ... ... ... ... ... жиі ... ... оқушысына мінездеме бере ... осы ... ... ... ... ... айтады. Мектепте оқушыларға
түрлі қоғамдық жұмыстар жүктелгенде де ... ... , ...... ...... еске алынып, бұған ерекше мән ... ... ... әр ... ... бір ... ... көрсететін дара
ерекшелігі болатынын байқатады. Мұндай ерекшеліктер іс – ... ... ... оның ... ... ... отырады.
Мәселен, біреу қолға алған ісін бұрқыратып тез ... ... оны өте ... етіп ... Ал екінші біреу өте ... әрі істі ... етіп ... Бұл мысалда да бірінші
дамның іске қабілеттілігі екіншіге ... ... ... ... тұр. Қандай да болмасын бірер нәрсеге ... ... ... Ол ... ... ... ... болып келуі
мүмкін. Тәжірибе мен парасат адамдардың ... ... тең ... дәлелдейді.
Бастауыш сыныптарда мұғалім оқушылардың ... ... ... ... ... ... кең жол ашады.Мұғалім алғашқы
күннен бастап оқушының ыждағаты мен ... Оның ... ... ... оқу мен ... ұқыптылығы қандай екендігін есепке
алып, оқу ... осы ... ... ... ... ... ... қабілеттілігін оның оқу материалдарын
тез ұға алушылығымен ғана ... Бұл ... ... ... ... өйткені нерф жүйесінің, тума қасиеттеріне
байланысты ... баяу ... мен ... болып
келетін балаларда аз емес .Осындай баяу ойланып ... ... ... ... ... ... бұл педагогикалық
тұрғыдан өрескел қате болып есептеледі.
Бала қабілетін ... үшін ... ... ... түрлері сан алуан. Бұларды нақты ... ... жас, дара ... ... ... ... жүргізе білу әрбір мұғалімнің жеке ... ... ... осындай жұмыстардың бірі – оқушылардың
оқу әрекетін тартымды мазмұнды, қызғылықты етіп ... ... ... ... ... көре ... ... барынша көтермеліп, белсенділігін үнемі арттырып отырған
жөн. Мәселен, мұғалім жақсы ... ... ... ... ... тапсырмалар беретін болса, “орташа” ... ... да ... тыс ... ... Кей жағдайларда осындай
балалардың табиғи ... ... ... ... тыс қалып қояды ... ... ... кете ... да оқушының келешегіне зор ... ... ... Мұғалім
оқушылардың практикалық қабілеттерін дамытып отыруды да ұмытпауы тиіс.
Бұл үшін ол оқушыларға ... ... ... оның орындау сапасын
тексереді, сондай – ақ баланың ыждағаттылығын, ... ... ... дами ... ... ... ... практикалық
қабілеттерін дамытуда мектептегі қоғамдық ұйымдардың жұмысы, еңбек, ден
шынықтыру, айтыс, диспут, ән – күй ... ... ... ... ... мектеп оқушыларының оқуға
қызығушылығының ерекшеліктері
Қызығу-шындықтағы заттар мен ... ... ... ... ... тұрақты жеке ерекшілігінің бір көрінісі.Сонымен
қатар,қызуғуда бір нәрсені ерекше тандап, соған зейін қойылады. ... ... ... ... бәрі ... ... болып табылады.
Қызығудың физиологиялық негізі- “Бұл не?” дейтін рефлекс. Мәселен, ... ... ... ... ... ... футбол жөніндегі
кітаптарды оқып отыратындығын, біреу мен ... де, ... ... ... сөз ... ... ... байқаймыз. Сөйтіп
адамның қызығуы бір нәрселерге ... ... ... оған ... ... ... отырады.
Қызығулар да бейімділік тәрізді балалардың кішкентай кезінде ... ... ... ... ... ... атаулыға әуесқой келеді.Мұндай балалардың есі-дерті машина болып,
уақытының көбін ... ... ... олардың маркасы жақсы айыра
алатын болады. Кейін осы бала ... ... ... еңбегі сияқты
пәндерді бар ықыласымен оқиды, ал мектеп бітіргеннен ... сол ... ... өзі ... ... ... саласында нәтижелі жұмыс
істеп, өз қабілеттерін жақсы көрсетеді . ... ... ... ... Ол ең алдымен өзінің көлемі жағынан ажыратылады. ... бір ... ... кең, ... ... келеді де, екінші
біреудікі керісінше өте тар болады. Қызығуы өте тайыз, ой-өрісі тар адамның
образын Н.В.Гоголь шығармаларынан ... ... ... Мәселен,
”Шинель” әңгімесіндегі Акакий Акакиевич қағаз ... өз ... ... ... Ол тіпті қызметтен қайытқаннан кейінгібос уақытының
барлығын қағаз көшіріпжазуға арнайтын болған,осы ... ... ... сан ... ... болуы мүмкін.Бірақ осылардың ішінде басты
біреуі, ең басыңқы ... ... ... ... ... аса қажет. Оқу қызығуларының әсерлі, күшті, тұрақты, ... ... ... үлгеруіне, білімді терең алуына көп жәрдем тигізеді.Оқу
қызығулары балаларды оқу ... ... ... қалыптасып
отырады.
Адамда қызығудың жөнді көрінбеуі оның ... ... ... ол енжар болып, іші пысады, зерігіп,берекесі кетеді. ... әрі ... ... оның ... ... ... ... рухани өмірі дамымайды. Қызығуы тұрақты қасиетке айналған адам ғана
іс-әрекеттен жақсы нәтиже шығара алады, ісі әр ... да ... ... адамдар кез келген нәрсеге қызығады да,сайып келгенде, оның бір де
біреуіне ... ... ... ... ... ... ... етеді .Егер осы әдет бойға сіңіп кеткен болса, бұл-
үлкен кемшілік. Қызығуы тұрақтанбаған адам қызметтің қай ... ... ... ете алмайды.Тек тұрақты қызығу ғана адамның бүкіл бойын
билеп, қандай бөгеттер ... да жеңе ... ... ... ... ... ... мазмұны мен бағытына қарай: материалдық, қоғамдық,
саяси, кәсіптік, ... ... ... ... т.б. ... ... ... өз алдына бірнеше түрге бөлінеді. Мәселен, таным
қызығулары оқуға,ғылымға қызығу,(математика, химия, биология, философия
т.б.): ... ... сал ... ... ... байланысты
(эстетикалық қызығулар кино,театр, музыка,бейнелеу ... т.б) ... ... ... ... ... қызығады. Осы тұрғыдан қызығу
тікелей және жанама болып екіге ... ... ... ... ... ... ... футболға қызығуды осыған
жатқызуға болады. Жанама қызығу-бұл әрекеттің ... ... ... ... ... ... қызығу осындай қызығулар. Жанама қызығу
тұрақты, ... ... ... ... ісі оңға ... ол ... ... біле түсуге ықыласы кетіп ... ... ... ... де әр ... Бұл ... адамның, іс- әрекетіне,
көзқарасы мен талғамына, мұраты мен мүддесіне байланысты белгілі ... ... ... бір ... ...... мәселелерге қызығатын
болса, екінші біреулер эстетикаға қызығады. Ал үшінші біреулер ... ... ... ... ... аударып отырады, төртінші біреулерде
осы айтылғандардың ... ... ... ... ... ... ... онша ажыратылмайды. Дегенмен
бөбектерде де ... ... ... ... ... Қызығудың
жақсы көрінетін жері- мектеп. Мектеп жасындағы ... ... ... ... бастайды. Мектеп өмірі балаларға көптеген
қызығулардың түрлерін туғызады. Біртіндеп оқу ... ... ... қалыптасады.Қызығу көбіне баланың бір
нәрсеге бейімділігіне қарай ... ... ... ... ... ... айналысуға бейімділігінен туады. Бірақ, ... ... те ... ... ... ... ... футболға
қызығатындардың футбол ойынына жөнді бейімділігі болмаса да, ... ... ... ... ... ... пәрменді қызығу деп айтуға
болмайды. ... ... ... болу ... бала ... әрекетпен
айналысуы қажет. Мұғалім балалардың қызығуын тәрбиелеуде оларға әлі де ... емес ... ... ... ... ... ... жағын
ойлауы керек. Сонда ғана бала рухани өмірге бай, босқа ... ... ... жан- ... ... адам ... шығады.
Жеке адам психологиясының неге бағытталған ... ... ... ... ... танымы мен сенімі.
Дүниетаным – адамның табиғат, қоғамдық өмір туралы ... ... ... ... мен идеализмге жат, дәйекті ғылыми
материалистік дүниетаным. Оның басты ...... ... бір ... ... ... заңдарын дұрыс
түсіндіретін ғылымға ... ... ғана адам ... бағыт береді. Кісі еңбегін қанайтын адамдардың дүниетанымы мейлінше
кертартпа өзімшілдік, адамға деген өшпенділік, шындықты көре тұра ... ... ... ... белгісі. Адамдардың
дүниетанымы ... ... ... ... құрметтей білу),
оптимизмді (жарқын болашаққа сену) дәріптеп қоймай, ... ... ... жолындағы жанқиярлық күреске баулиды. ... ... ... ... ... да бала ... ... оның
дүниетанымы біршама қалыптасады. адамның алдына қойған ... ... ... өмірмен байланыстылығы берік сенімнен туады. Адамның
дүниетанымына ... ... ... іс- ... мен тәжірбиесіне байланысты
бекімеген дүниетаным берік болмайды. Сенім мен ... ... ғана адам ... ... ... Өйткені бұл екеуі, құстың қос
қанатындай, адамның ең асыл қасиеттері болып табылады. ... ... ... ... ... да, ... ... құлық та болмайды. Сенімі
қалыптаспаған адамның шындықтың жай-жапсарын дұрыстап айыруға, ... ... дұры с ... ... да шамасы жете бермейді. Оны ... ... ... ... мында соқтырады да,мінез-құлықты көлденеңнен
кез келген кездейсоқ жағдайлар билеп кетіп отырады. ... ... ... ұлы ... ... ... ... «Әрі-сері
адамдар, бұлар ол да емес, бұл да емес, қандай ... ... ... қаладағы Богдан да емес, селодағы ... да ... ... ... да ... бір түсінігі болады. Бірақ осының барлығы дұрыс
болып келе ... Тек ... ... ... ... ... ұштасқан дүниетаным ғана бірден-бір дұрыс
дүниетаным ... ... сан ... ... ... пен
имандылықтың ұлы қозғаушы күші-сенім. Сенім жоғалған ... ... де ... ... ... көзқарас қақтығысында,ынтымаққа кең жол
ашылғанда ғана ... ... Ол ... ... ... ... тойшылау, кесіп-пішіп көру тәжірибе ... соны ... ... ... ... ... ... Сенім кісінің еркін
білдірген, сенімін қозғаған, мақсат ... ... ... ... ... Мұндай дүниетанымды қалыптастыру үшін адамға бәрінен бұрын
білім негіздерін меңгеру қажет. Білімсіз дүниетаным ... ... ... ... ... ... ... Ал
адамның алған ... ... ... ... шашылып жатса (әңгіме
білімді қалай болса солай, жеңіл “ меңгеретіндер “ туралы болып ... ... ... түкке тұрмайды. Тек зердесіне құйылған, саналықпен
меңгерілген, белгілі жүйемен алған ... ғана ... ... бола ... ... ... ғылымға негізделген белгілі дүниетанымы,
айқын мақсаты бар адамның ғана психологиялық қасиеті ... ... ... адам ... ар- ... ... тұрады. Мәселен, бір адам
жұмыс үстінде ағаттық істеп, қателескен екен ... Оның ... ... ... да мүмкіндігі бар еді, бірақ өзі бұл ... ... ... деп ... ... ... адам
өзінің қатесін мойнына алуды бірден бір дұрыс деп табады.
Жеке адамның психикасын ... ... енді бірі – ... Бұл-адамның өзіне өмірден өнеге іздеуі, біреуді
ардақ ... ... ... - ... ... ... ... асыл мақсаты. Адам ... жету үшін ... ... пайдаланады. Өзін тәрбиелеуге кіріседі. Барлық күш- жігерін соның
сарп етеді. Мұрат дүниетаным, айқын сенім,сөз бен істің ... бар ... ... ... асыл ... рухына тәрбиелеу –
бастауыш мектеп мұғалімдерінің де ... ... ... адам ... ... орын алатын ... - ... Бұл ... ... мен ... өмірлік
позициясына, бағыт- пен мұратына, бағдарына, мақсатына байланысып ... ... ... ... ... де елеулі әсер етеді.
Модаға (сән) ... ... ... талғам орын алады.Мәселен, кейбір
ала-құла көзге қораш киіну талғамы дұрыс ... адам деп айту ... ... талғам дұрыс, жүйелі жақсы ... ... ... ... ... әр кезде іс- әрекетке итермелеп
отыратын ең негізгі қозғаушы ... ... ... ... ... ... да анық сәулеленіп отырады. Бірақ ... кез ... ... ... келе бермейді.Мән- мәнісі адамға онша айқын емес,
көмескі күңгірт ... ... ... де толып жатыр. Осы топтағы
мотивтердің қатарына бағдар (установка), фрустрация, ... ... ... ... Енді ... ... қысқаша тоқталып өтейік.
Мәселен, грузин психологы, академик Д.Н.Узнадзе (1886-1950) зерттеген
бағдар ... мәні мына ... ... ... жақсы
байқалады. Салмағында айырмасы бар екі шарды қолымен 10-15 рет ... ... ... ... ... сезе ... Кейін осы кісіге салмағы
бірдей екі шар ... де, ол ... ... екі ... деп
қабылдайды. Тәжірибенің негізгі мәнісі де осында. ... екі ... ... ... қабылдауы (иллюзия) оның алдыңғы қабылдауындағы
субьективтік ... ... ... ... ... ... ... өзіне емес, сол зат туғызатын сезімге, көңіл ... ... ... бір біріне тең ... қате ... ... ... ... ... мен ... жөндеп сезіне алмаған жағдайы бағдар деп
аталады. Мұндай жағдайды күнделікті өмірде де жиі ... ... ... ... ... үшін мұғалім қай жағынан да аса беделді
адам. Оның ақ дегені ақ, қара ... ... ... да олар ... ... ... де ... қабылдай береді. Оқушылардың
мұғалім жөнінде бір жақты түсінектері осындай әлде де ... ... тек ... ... жай ... көрініс.
Адам қажетін өтеу үстінде неше түрлі жағдайға тап болады.Мәселен,бұрын
сонды өзіне кездеспеген ... ... ... ... ... жолы болмай, сәтсіздікке ... не сол ... оған ... ... көрінеді. Адамның жолы болмай босқа бәлек болған ... ... ... деп атайды. Бұл көп ... ...... ... әсер ... оны ... ... осындай жолы болмаушылық қайталана берсе, ... ... орын ... ... ... ... сылбыр, немқұрайды,
жігерсіз күйге түседі, енді біреулер орынсыз ... ... ... ... ... арасында да байқалады. Балаға
үнемі шамасы ... ... ... оны ... ... ... онда ... күйдің орнығуына жол бермеу – ... ... ... тактісін қажет етеді.
2.2. Бастауыш мектеп оқушыларының оқу-танымдық
әрекеттерін ... ... ... ... қызығушылығын зерттеу мақсатында,
Ленгір қаласындағы Қ.И.Сәтбаев атындағы № 4 – ші қазақ орта мектебінің 3- ... ... және ... ... қолданылды.
Оқушыларға келесі сұрақ қойылды: ” Анкетаны аяғына дейін оқып,
тізімдегі пәндердің ішінен сені ... ... Ана ... ... тілі
3. Матеиатика
4.Орыс тілі
5.Дүниетану
6.Дене шынықтыру
7.Бейнелеу өнері
8.Еңбек
9.Музыка
Оқушылардың берген жауаптарын ... ... ... ... ... ... пайда болу себептерін және де
қызығудың оқушылардың үлгеріміне қалайша әсер ... ... ... ... отырып, келесі жағдайлар анықталады: 1.
Сыныпта өтілетін пәндердің ішінен оқу – танымдық қызығушылықты ... ... ... 52% ... түрлі қызығатын есептер шығарамыз. Ана
тілі 54% себебі сабақта ертегілер, жұмбақтар,жаңылпаштар ... ... ... ... ... ... ... береді:
2. сабаққа қызығады- 5 оқушы.
3. сабаққа - 5 оқушы.
4.сабаққа – 2.оқушы.
5. сабаққа - 4. ... ... – 3 ... сабаққа - 3 оқушы.
8. сабаққа - ------
9. сабаққа – 3 оқушы.
3. Оқушылардың арасынан 54% - ті ана ... 52% -ті ... ... қызығушылықты көрсетеді, себебі олардың осы пәндердің үлгірімі де
жоғары.
4. 3-б сыныбында жақсы ... ... ... ... ... ұнайды, олар ізденеді,өздерінің ... ... ... ... ... ... ... С. Үлгерімі төмен оқушылар тек жеке әрекеттерді
орындауға ғана бағыталады. Олар ... ... ғана ... іс ... ... оқу процесінің мазмұнына назарды аз аударады. Қорыта
айтқанда,бастауыш мектепте қандай да болмасын пәнге терең қызығушылық ... ... ... ... ... ... ... яғни олардың
мазмұны. Түрлі сабақтарда түрлі тақырыптарды өткенде, ... ... ... ... ... ... 1
|Сұралған |Жауап саны|Қызығу бағыты ... | | ... | | |
| | |
| | | | | | | | | | |
| |Бір |Екі |Үш ... |Бес ... ... ... |Тоғыз |
| ... ... | ... ... ... |сабаққа |сабаққа |сабаққа |
|100% |--- |5 |5 |2 |4 |3 |3 |--- |3 |
| | |20% |20% |8% |16% |12% |12% | |12% ... ... ... ... ... ... тілі ... |Орыс тілі
|Дүниетану |Бейнелеу |Еңбек |Музыка |Дене шынықтыру | | | |қызығу |баға
|қызығу |баға ... ... ... |баға |қызығу |баға |қызығу |баға
|қызығу |баға |қызығу |баға ... ... | |1 ... ... |+ |5 ... |+ |5 |+ |5 |+ |5 |+ |5 |+ |5 |+ |5 |+ |5 | |2 |Жүнісов ... |+ |5 ... |+ |5 |+ |5 |+ |5 |+ |5 |+ |5 |+ |5 |+ |5 | |3 ... ... |- |3 ... |- |3 |- |3 |- |3 |+ |4 |- |4 |- |3 |+ |4 | |4 |Алдабергенова Назира |-
|3 |- |3 |- |3 |- |3 |- |3 |+ |4 |- |4 |- |3 |+ |4 | ... ... ... оқушыларының оқуға танымдық
қызығушылығын дамытуда мұғалімнің атқаратын жұмысы
Республикада оқыту мазмұны жаңартылып, жаңа буын ... ... ... ... ... жаңа ... әрбір мұғалімнен жаңаша ... ... ... ... ... белсенділігі мен қызыуғушылығын арттыруды талап
етеді. А.С.Макаренко ... ... ... ... ... арттырып, білімге құмарту керектігіне баса көңіл бөлді. ... ... ... оқудың негізгі жолы, ешбір қызығусыз тек
қана зорлық күшімен ... оқу ... ... ... ... ... жояды.
Жас бала не нәрсені болса да құмар, ... ... ... ... ... ... ... қызығушылығын арттыру жақсы
ұйымдастырылған сабаққа ... ... ... ... ... мәліметтерді қайталай бермей, оқытудың жаңа әдіс- ... ... ... ... ... жарыс сабағы, концерт,
аукцион,кіріктіру сабағы т.б. өз нәтижесін беріп жүр. Әсіресе, ... ... ата- ... ... ... шәкірттердің
бойына дарыту мақсатында халық ауыз әдебиетін пайдалануға болады.Қазақ
халқының мейірімділігі, ... ... ... туралы әңгімелеу арқылы осы қасиеттерді шәкірт бойына сіңіру,
үлкенді ... ... ... ... бйік ... ... үйретуге болады. Оқушының пәнге қызығушылығын арттыру мақсатында
сабақта проблемалы жағдай туғызып ... да ... ... шешімін табу
арқылы оқушының ойлау қабілеті нығайып кез келген, ... ... ... ... ... ... жүйесі 3 негізгі
құраушыдан (оқу мақсаттарының қойылуы, оны ... ... ... ... ... ... Сабақта жақсы оқитын
оқушылармен ғана белсенді жұмыс істеп қана ... ... ... ... ... ... туғызып, қабілеті жеткен жерге дейін еңбек ... әр ... ... деген қызығушылығы артады.
Бастауыш мектеп – оқушы тұлғасы мен санасының дамуы ... ... ... ... ... ... ... білім – үздіксіз білім
берудің алғашқы басқышы, қиын да ... ... ... балаға білім беріп қана қоймай, оны жалпы дамыту,
яғни ... оқу, ... орта ... ... көзқарас қалыптастыру,
жағдайларды объективті түрде бақылап, талдау жасауға үйрету, ойын ... ... ... ... ... ... ... беру мекмелерінің қазіргі жаңа құрлымы мен ... ... ... ... ... ... пен жаңа технологияны ендіру
міндеттерін шешуді ... ... ... өзі ... ... оқушының пәнге
деген қызығушылығы мен белсенділігін қалыптастыруда маңызы зор екендігін
айғақтайды.
Бастауыш сынып ... ... екі ... ... ... – кез келген бала адамзат баласының осы кезге дейінгі ... ... ... оқу әрекеті арқылы дамиды, білім, білік,
дағдыны ... ... – кез ... ... шығармашылық әрекеттер
орындау арқылы өзінің мүмкіндіктерін дамытады.Оқу әрекетінен шығармашылық
әрекеттің ... ... жаңа ... ... ... ... ... шешуге талпыныс жасайды.
Екі әрекетте оқушылар – екі түрлі ... ... әр ... ... ... оқу ... белгілі дағдыны қалыптастыратын, белгілі
бір ережені меңгеретін жаттығулар ... ... ... ... ... ... ... болады. Оқу әрекеті баланың ... ... ... ... ... ... шешу барысында
нәтижеге жеткізетін қабілеттерін дамытады.Жаңа буын оқулықтары ... пен ... ... ... ... ... терең әрі тиянақты беру үшін оқыту әдісін жетілдіру – әр ұзтаздың
негізгі міндеті. Бастауыш сынып ... ой- ... ... ... маңызы зор. Ойын – балалардың негізгі іс- әрекеттерінің бір
түрі. Ойын ... үшін ... ... ... ... ойын ... да ... Сабақтағы ойын арқылы білімін шыңдап, ой- өрісін кеңейте алады. Ал
ойынның өз мақсаты, жоспары, тәрбиелік ... ... ... ... ... жас ... сай ұымдастырылған ойындар баланың
ақылын, дүниетанымын кеңейтеді, ... ... ... және ... ... ... арттыру.
Оқушылардың сабақтағы қызығушылығы мен белсенділігін қалыптастырудың
жолдары сан-алуан. Бұл ... ... ... ... әрі ... ғалымдар пікірлеріне үндесіп отырады. Сондықтан
қандай да бір пән болмасын, сол пәнге оқушының ... ... ... ... ... мен ... жұмыс түрлерін
жинақтап көрсетуге болады.
1. Берілетін білім мазмұны мен оқушының жас ерекшелік ақыл-ой даму
деңгейінің ... ... ... қызықты ... Оқу ... ... ... ... ... кәсіби және мәдени құзырлығының жоғары деңгейлігі.
5. Оқушылардың міне-құлық, қабілет ерекшелігінің ескерілуі.
6.Оқушылардың өз бетінше және ... ... ... ... ... ... негізделе жүргізілуі.
8. Оқушының оқу мүмкіндігін, денсаулығын есепке ала оқыту
9.Проблемалық ... ... ... ... Ерік – ... ... борыштық сезімін тәрбиелеу.
Сабақта берілетін оқу материалдарын оқушыларға ... ... әр – ... ... ... ... Мектептегі ең кең тараған оқыту әдісі –
ол ... ... ... Бұл әдіс оқу процесінде жетекші ... ... ... ... және сабақтың түрлі кезеңдерінде әсіресе
жаңа материалды түсіндіруде кеңінен орын ... ... ... ... бейнелермен байланыстырады. Мұғалімнің
ауызша баяндауы, сұрақтарды анық және ... етіп ... ... ... етіп ... баяндалатын материалдың ең маңызды жерлерін
айырып беруі, хабарлаудың жүйелі және дәлелді болуы қажет. Мұғалімнің ... ... ... ... қатар дауыс ырғағы мен мимикасы мәнерлі
және бай болғаны жөн.
Қорытынды
Қызығу оқыту мен ... ... ... ... ... ... ... мазмұны, ғылым мен техниканың соңғы табыстары, бұрыннан
білетін ... жаңа ... ... ... ... ... ... формалары, құралдарын және
әдістерін жетілдіру. Бұған ... ... ... тиімділігін арттыру, танымдық ойындар ұйымдастыру, ... ... ... ... орындайтын жұмыстарын тиімді
ұйымдастыру, білім тексеру мен бағалаудың алуан ... ... ... ... кері ... ... мұғалім мен оқушы, оқушы мен оқушы арасындағы ... ... ... ... жылуының болуын қамтамасыз ету.
Оқушыларды шығармашылық ... ... ... ... және
қызығушылығын арттыру үшін мұғалім ... ... ... ... ... ... жинақтау.
2. Арнаулы бір тақырыпта пікірталас тудыру.
3. ... ... ... дамытатын ойындармен берілген
тапсырмаларды шешу. (сөз жұмбақ, құрастырмалы ойындар)
4. Берілген тапсырманы ... ... ... (кері есеп
құрастыру,мәтін мазмұнын өңдеу, шығарма, шағын әңгіме мәтінін ... ... ... ... бөліктерге бөлу,ат қойғызу
6. ... ... ... ... ... ... оқыту.
7. Ұнатқан кейіпкерлерге мінездеме беру.
8. ... ... ... өз бетінше аяқтау.
Пайдаланған әдебиеттер:
1. ҚР «Білім туралы Заңы». 1999.
2. ҚР ... ... ... ... жылдарға арналған Мемлекеттік
бағдарлама // Е.К. -16 ... ... Қ. ... ... негіздері: Алматы, 2005 126-132 ... С. ... ... ... ... 2004 110-115 ... А. А. Люблинская.
Мұғалімге бастауыш мектеп оқушысының психологиясы ... ... 84-105 ... А.В. ... ... ... және ... психологиясы: Алматы, 1987 68-90 ... А. ... Жеке ... ... ... 2005 52-60 ... Б.С.Волков, ... ... 2004 76-80 б. ... Н. В. ... ... психология- М, 2005 30-45 ... ... ... ... - М, 2002 24-32 ... ... Е.А. Петрова. Возрастная и педагогическая психология-
М, 2003 72-86 ... Б.С. ... ... ... Как ... ему учиться-М, 2004,
24-34 б.
13. Немов Р.С. Психология т.1:2:3. М, ... ... ... ... ... ... Алматы,
Бастауыш мектеп 2004 №1 9-10 б.
15. А. Мустоятова. ... ... ... ... ... мектеп 2006 №5 14 б.
16. А. Қамалбекова. Оқушылардың танымдық ... ойын ... ... ... ... ... 2005 №5 18-19 ... М.Мухамедин.
Оқушылардың шығармашылыққа деген қызығушылығын ... ... ... 2001 №6 121-123 б.
18. В.И.Рогов Психология человека. М.2001.
19. Қ.Салпынова. Оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... мектеп 2005 №7 27 б.
20. З.Көкшеева. Оқушылардың эстетикалық қызығушылығын ... ... 2006 №10 18-4-19 ... ... ... ... оятудың жолдары:Алматы, Бастауыш
мектеп 2002 №8 7-9 б.
22. М. Абуова. ... ... мен ... ... ... 2006 №5 20-21 ... А ... Ойын-оқушы білімін беріп меңгерту құралы: ... ... 2005 №9 ... ... ... ... ... проблемалар:Алматы,
Мектеп директоры 2003 №6 3-4 ... С. ... Жаңа ... ...... ... ... мектеп 2003 №11 3-5 б.
26. Г. ... ... ... ... ... мектеп 2005 №7 25-26 б.
27. Ж. Күнпейіс. Оқушыларды шығармашылыққа ... ... ... 2006 №2 32-36 ... ... Л.И. Проблемы формирования личности. – Воронеж, 1995.
29. Дубровина И.В., Прихожан Л.И. ... ... ...... ... Н.Ф. ... ... деятельности младших
школьников: Кн.для учителя. – М.: Просвещение, 1988.
31. Эльконин Д.Б. Психология обучения младшего школьника. М.,
«Знание», 1974. 64с. ... в ... ... ... ... «Педагогика
психология».
32. Гальперин П.Я. Методы обучения и умственное развитие ребенка. М., 1985.
33. Выготский Л.С. ... и ... в ... ... СПб.: ... 96с.
34. Макаренко А.С. Ұстаздық дастан. Педагогикалық шеберлік. – А., ... ... В.В. ... Общей и педагогической психологии.
Акад. Пед. Наук СССР. – М.: Педагогика, 1990.-160.
36. Леонтьев А.А. ... ... ... ... и ... // ... психологии. 1998., N5.
37. Зак А.З. Развитие теоритического мышления у младших школьников. – М.,
1984.
38. Валлон А.А. ... ... ... – М., ... ... А.М. ... ... в мышлении и обучении. – М., 1972.
40. Бастауыш мектеп журналы. 2000-2005 ж.
ПІКІР
Қазіргі кезеңде жастар тәрбиесіне ... ... ... ... ... ... болып қалыптасуын қажет етеді. Бұл олардың бастауыш
мектептен бастап оқу жүйесінде оқу танымдық қызығушылығын арттыру ... ... ... А.Лауланбекованың зерттеуге алып отырған
мәселесі өте маңызды.
Диплом жұмысы – кіріспеден, ... екі ... ... және ... ... ... тұрады. Жұмыс мазмұнында
бастауыш сынып оқушыларының оқу-танымдық қызығушылығын арттыру, ең ...... ... ... ... және ... оқуға
қызығушылығының ерекшеліктері теориялық тұрғыда талдау жасалып, бастауыш
сыныпта оның көрініс беру мүмкіншіліктері баяндалды.
Мектеп практикасында көрініс – ... ... ... ... ... отырып, сипат береді. Бастауыш сынып оқушыларының оқу-
танымдық қызығушылығын айқындау, оны ... ... ... ... –бітіруші өз мүмкіншілігін дұрыс пайдаланған,
жұмыс талапқа сай орындалған.
ПІКІР
Диплом жұмысының басты мақсаты бастауыш мектеп оқушыларының ... ... ... ... ... ... табылады..
Ізденушінің дипломдық жұмысының мазмұны тақырыпқа сай, жоспар бойынша
жүйелі жазылып, ... ... ... ... мектеп
оқушыларының оқу – танымдық қызығушылығын дамыту ерекшеліктері” жөніндегі –
пікірлер мен ... ... ... ... ... тақырыбын екі тарау бойынша жеке – жеке қарастырып,
бастауыш мектеп оқушыларының оқу – ... ... ... ... ... іс – ... зерттеу мәліметтеріне сүйене
отырып, нақты да дәлелді мысалдармен ... ... ... 2 тарауда
бастауыш мектеп оқушыларының оқу – ... ... ... оқуға
танымдық қызығушылығын дамытуда мұғалімнің атқаратын жұмысы, ... ... ... мектеп жұмысында олардың практикалық қолданылымын жақсы
көрсете білген. Ізденуші диплом ... ... ... – педагог,
әдіскерлердің еңбектерін пайдаланған.
Қорыта айтқанда – бітіруші өз ... ... ... ... ... ... ... жұмысын “өте жақсы” бағалауға
ұсыныс жасаймын.
-----------------------
53

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 55 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш сынып оқушыларының танымдық қызығушылығын арттыру жолдары44 бет
Бастауыш сынып оқушыларының танымдық қызығушылығын дамыту мен тәрбиелеу мәселесі22 бет
Оқушылардың танымдық қызығушылығын қалыптастырудың теориялық негіздері27 бет
Оқушылардың танымдық қызығушылығының теориясы туралы42 бет
Жеке тұлганың танымдық қызығушылықтарын арттыру45 бет
Мектеп оқушыларының фермер мамандығына қызығушылығын қалыптастыру55 бет
Оқушылардың танымдық қызығушылығын қалыптастырудағы мектеп пен университет арасындағы сабақтастық23 бет
"көркем бейненің танымдық, эстетикалық мәні"12 бет
2-сынып оқушыларының математикадан шығармашылық қабілетін дамыту70 бет
3 - сынып оқушыларының математика сабақтарындағы есептеу дағдыларын дамытуға модульдік оқытудың әсері62 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь