Үлкен Үштік конференциялардағы АҚШ дипломатиясы


Мазмұны:

Кіріспе . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.6

І . тарау. Үлкен Үштік конференциялардағы АҚШ
дипломатиясы

ІІ.1 Москва және Тегеран конференцияларындағы
АҚШ дипломатиясы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7.11

ІІ.2 Қырым конференциясындағы АҚШ.тың
позициясы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12.24

ІІ.3 АҚШ Потсдам конференциясында . . . . . . 25.58

Қорытынды . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57.58

Сілтемелер . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59.61

Пайдаланған әдебиеттер тізімі . . . . . . . . . . . . .62.63
Кіріспе

1941 жылы 22 маусым күні Германия соғыс жарияламастан, Совет Одағына қарсы соғыс қимылдарын бастады. Сол күні-ақ АҚШ президенті Ф.Д.Рузвельт Кеңес Одағына әскери және материалдық көмек беруге әзір екендігін мәлімдеді. 1941 жылы күзде Москвада АҚШ пен Кеңес Одағының делегацияларының кездесуінде бұл көмек нақтыланды.
1941 жылғы Москва түбіндегі жеңіс, 1942 жылдың аяғындағы Сталинград майданындағы және 1943 жылғы Курск түбіндегі жеңістер АҚШ пен Англия басшыларының Кеңес Одағымен Германияға қарсы күресте Одақ құруға итермеледі.
Соғыс барысында АҚШ, КСРО және Англия басшыларының қатысуымен болған Тегерандағы, Ялтадағы және Потсдамдағы конференциялар жайлы айтқанда олар қандай мерзімде, қандай тарихи кезеңдерінде өткізілгеніне көз жүгіртуіміз керек.
Осы конференцияларды дайындау және оны өткізу үшін қаншама күш-жігер жұмсалды. Оған барудың қиыншылығы, үш елдің: АҚШ, КСРО және Англия басшыларының саяси және әскери мәселелердегі көзқарастарының әртүрлі болуы. АҚШ, КСРО және Англия елдерінің басшыларының қатысуымен болатын 1-ші конференцияны өткізу үшін орын белгілеу кезінде қаншама бас қатыруға тура келді. Американдықтар мен ағылшындар бұл конференцияны Каирде немесе Асмарда, Жерорта теңізінің бір порттарында, Бағдат пен Басраның шет аймақтарының бірінде өткізуді ұсынды. Ал У.Черчилль болса тіпті Кипрде өткізуді ұсынды.
Сталин конференция өткізуге қолайлы деп Иран мемлекетінің астанасы Тегеранды қалады. Оған Тегераннан телефон арқылы соғыс қимылдарымен танысып, нұсқау беріп отыру қолайлы еді. Сөйтіп ұзақ келіссөздердің нәтижесінде конференция өткізуге қолайлы деп Иран мемлекетінің астанасы - Тегеран қаласы белгіленді.
Ялта мен Потсдамдағы конференцияларды өткізу орнын анықтағанда да біраз келіспеушіліктер болып, кейін түсіністіктердің арқасында осы жоғарыда аталған қалаларда өткізу белгіленді. Бұған Кеңес Армиясының Шығыс майданындағы жеңістері себеп болды. Осы жеңістер Кеңес Одағының бүкіл дүниежүзінде беделін айтарлықтай көтерді. АҚШ президенті Рузвельт пен Англияның премьер-министрі У.Черчилль оны мойындауға тура келді. Міне, осы жағдайлар оларды КСРО-мен жоғары деңгейде келіссөз жүргізуге итермеледі.
Одақтастардың аса ірі талқылаған әскери мәселесі - екінші майданды ашу мерзімі еді.
Келісім бойынша екінші майдан 1942 жылы басталуы керек еді. Ал екінші майдан 1942 жылы да, 1943 жылы да ашылған жоқ. Сондықтан да Тегеранда өткізілген конференцияда бұл мәселе негізгі мәселе болып талқыланды. Москва конференциясында бұл мәселе тағы да талқыланды.
Екінші майданды 1944 жылы ашамыз деп келісілді. Англияның премьер – министрі У.Черчилль екінші майданды ашуға асықпады, тек АҚШ президентінің талабымен екінші майдан 1944 жылы ашылды.
«Үлкен Үштік» конференцияларындағы қаралған күрделі мәселелердің бірі соғыстан кейінгі Германияның тағдыры еді. АҚШ және Англия басшылары Германияны бөлшектеп бірнеше республика құруды ұсынды.
Тегеран конференциясында АҚШ пен Англияның басшыларының ұсынысымен Германияны бөлшектеу күн тәртібіне қойылды.
АҚШ президенті Ф.Д.Рузвельт Тегеран конференциясында Германияны бес және жеке мемлекеттерге бөлу керек деп ұсыныс жасады. Бұл мәселе Қырым және Потсдам конференцияларында да күн тәртібіне қойылды.
Потсдам конференциясында АҚШ және Англия басшылары Ф.Д.Рузвельт, У.Черчилль Германияны үшке: Оңтүстік Германия, Солтүстік Германия және Батыс Германия деп бөлу керектігін ұсынды. Кеңес Одағы бұл ұсынысқа қарсы шықты.
1945 жылы 9 мамыр Жеңіс күні КСРО-ның басшысы И.В.Сталин: «Біз Германияны бөлуге де, жоюға да қарсымыз», - деп мәлімдеді.
Одақтастардың әскери күштерін топтастыруда Ялта конференциясының атқарған рөлі ерекше болды. Соның нәтижесінде Германия мен Жапония әскери күштерін тез арада жоюдың сәті түсті. Кеңес Одағының Жапонияға қарсы соғыс әрекеттерінің мерзімі белгіленді. Совет Одағы өзінің одақтастарына адал екендігін көрсетіп, Жапонияға қарсы соғысты белгілеген мерзімде бастады.
«Үлкен Үштік» конференцияларында аса маңызды саяси мәселелер де қаралды. Соның бірі соғыстан кейінгі Германия тағдыры еді. Қырым конференциясында АҚШ, КСРО және Англияның басшылары Германияның сөзсіз тізе бүгуінің шарттарын белгіледі.
Конференцияда ерекше саяси мәні бар «Азат Европаның декларациясы» қабылданды. Азат етілген мемлекеттер фашистік, ұлтшылдық қалдықтарды жойып, демократиялық негіздерге сүйенген басқару жүйелерін қалыптастыруға мүмкіндік алды.
АҚШ және Англия билеушілері Герман фашистерінің азат етілген елдерде бұрынғы режимдерді сақтап қалғысы келді. Сол мақсаттарын жүзеге асыру үшін конференция мінбелерін пайдаланды.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі:

1. Советский Союз на международных конференциях периода
Великой Отечественной войны 1941-1945 гг. Т.І. Московская
конференция министров иностранных дел СССР, США и
Великобритании (19-30 октября 1943 г.). Сборник документов

1. Советский Союз на международных конференциях периода Великой Отечественной войны 1941-1945 гг. Т.ІІІ. Конференция представителей СССР, США и Великобритании в Думбартон-Оксе ( 21 августа-28 сентября 1944 г.), М., 1978.

2. Советский Союз на международных конференциях периода Великой Отечественной войны 1941-1945 гг. Т.ІІ. Крымская конференция руководителей трех союзных держав СССР, США и Великобритании (4 -11 февраля 1945 г.), М., 1978.

3. Советский Союз на международных конференциях периода Великой Отечественной войны 1941-1945 гг. Берлинская (Потсдамская) конференция руководителей трех союзных держав СССР, США и Великобритании (17 июля – 2 августа 1945 г.), М., 1980.

4. Внешняя политика Советского Союза в период Отечественной войны. Документы и материалы. М., 1947, т.ІІІ.

5. Сборник действующих договоров, соглашений и конвенций, заключенных СССР с иностранными государствами. Вып.9. М., 1955.

6. Великая Отечественная война Советского Союза. 1941-1945гг. Краткая история. М., 1965.

7. История Великой Отечественной войны Советкого Союза. 1941-1945гг. М., 1963.

8. Фостер У.З. Очерки политической истории Америки. ИЛ, 1955.

9. Тридцатилетие Победы советского народа в Великой Отечественной войне. Документы и материалы. М., 1975.

10. Советско-французские отношения во время Великой Отечественной войны 1941-1945 гг. Документы и материалы. М., 1959.

11. Шервуд Р. Рузвельт и Гопкинс. Глазами очевидца. М., 1958. Т.ІІ.

Пән: Халықаралық қатынастар
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 56 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге




Мазмұны:

Кіріспе . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. 2-6

І – тарау. Үлкен Үштік конференциялардағы АҚШ
дипломатиясы

ІІ.1 Москва және Тегеран конференцияларындағы
АҚШ дипломатиясы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7-11

ІІ.2 Қырым конференциясындағы АҚШ-тың
позициясы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
12-24

ІІ.3 АҚШ Потсдам конференциясында . . . . . . 25-58

Қорытынды . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57-58

Сілтемелер . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59-
61

Пайдаланған әдебиеттер тізімі . . . . . . . . . . . . .62-63

Кіріспе

1941 жылы 22 маусым күні Германия соғыс жарияламастан,
Совет Одағына қарсы соғыс қимылдарын бастады. Сол күні-ақ АҚШ
президенті Ф.Д.Рузвельт Кеңес Одағына әскери және материалдық
көмек беруге әзір екендігін мәлімдеді. 1941 жылы күзде Москвада
АҚШ пен Кеңес Одағының делегацияларының кездесуінде бұл көмек
нақтыланды.
1941 жылғы Москва түбіндегі жеңіс, 1942 жылдың аяғындағы
Сталинград майданындағы және 1943 жылғы Курск түбіндегі жеңістер
АҚШ пен Англия басшыларының Кеңес Одағымен Германияға қарсы
күресте Одақ құруға итермеледі.
Соғыс барысында АҚШ, КСРО және Англия басшыларының
қатысуымен болған Тегерандағы, Ялтадағы және Потсдамдағы
конференциялар жайлы айтқанда олар қандай мерзімде, қандай тарихи
кезеңдерінде өткізілгеніне көз жүгіртуіміз керек.
Осы конференцияларды дайындау және оны өткізу үшін
қаншама күш-жігер жұмсалды. Оған барудың қиыншылығы, үш елдің:
АҚШ, КСРО және Англия басшыларының саяси және әскери
мәселелердегі көзқарастарының әртүрлі болуы. АҚШ, КСРО және
Англия елдерінің басшыларының қатысуымен болатын 1-ші конференцияны
өткізу үшін орын белгілеу кезінде қаншама бас қатыруға тура
келді. Американдықтар мен ағылшындар бұл конференцияны Каирде
немесе Асмарда, Жерорта теңізінің бір порттарында, Бағдат пен
Басраның шет аймақтарының бірінде өткізуді ұсынды. Ал У.Черчилль
болса тіпті Кипрде өткізуді ұсынды.
Сталин конференция өткізуге қолайлы деп Иран мемлекетінің
астанасы Тегеранды қалады. Оған Тегераннан телефон арқылы соғыс
қимылдарымен танысып, нұсқау беріп отыру қолайлы еді. Сөйтіп
ұзақ келіссөздердің нәтижесінде конференция өткізуге қолайлы
деп Иран мемлекетінің астанасы - Тегеран қаласы белгіленді.
Ялта мен Потсдамдағы конференцияларды өткізу орнын
анықтағанда да біраз келіспеушіліктер болып, кейін
түсіністіктердің арқасында осы жоғарыда аталған қалаларда өткізу
белгіленді. Бұған Кеңес Армиясының Шығыс майданындағы жеңістері
себеп болды. Осы жеңістер Кеңес Одағының бүкіл дүниежүзінде
беделін айтарлықтай көтерді. АҚШ президенті Рузвельт пен
Англияның премьер-министрі У.Черчилль оны мойындауға тура келді.
Міне, осы жағдайлар оларды КСРО-мен жоғары деңгейде келіссөз
жүргізуге итермеледі.
Одақтастардың аса ірі талқылаған әскери мәселесі - екінші
майданды ашу мерзімі еді.
Келісім бойынша екінші майдан 1942 жылы басталуы керек
еді. Ал екінші майдан 1942 жылы да, 1943 жылы да ашылған жоқ.
Сондықтан да Тегеранда өткізілген конференцияда бұл мәселе
негізгі мәселе болып талқыланды. Москва конференциясында бұл мәселе
тағы да талқыланды.
Екінші майданды 1944 жылы ашамыз деп келісілді. Англияның
премьер – министрі У.Черчилль екінші майданды ашуға асықпады, тек
АҚШ президентінің талабымен екінші майдан 1944 жылы ашылды.
Үлкен Үштік конференцияларындағы қаралған күрделі
мәселелердің бірі соғыстан кейінгі Германияның тағдыры еді. АҚШ
және Англия басшылары Германияны бөлшектеп бірнеше республика
құруды ұсынды.
Тегеран конференциясында АҚШ пен Англияның басшыларының
ұсынысымен Германияны бөлшектеу күн тәртібіне қойылды.
АҚШ президенті Ф.Д.Рузвельт Тегеран конференциясында
Германияны бес және жеке мемлекеттерге бөлу керек деп ұсыныс
жасады. Бұл мәселе Қырым және Потсдам конференцияларында да күн
тәртібіне қойылды.
Потсдам конференциясында АҚШ және Англия басшылары
Ф.Д.Рузвельт, У.Черчилль Германияны үшке: Оңтүстік Германия,
Солтүстік Германия және Батыс Германия деп бөлу керектігін ұсынды.
Кеңес Одағы бұл ұсынысқа қарсы шықты.
1945 жылы 9 мамыр Жеңіс күні КСРО-ның басшысы
И.В.Сталин: Біз Германияны бөлуге де, жоюға да қарсымыз, - деп
мәлімдеді.
Одақтастардың әскери күштерін топтастыруда Ялта
конференциясының атқарған рөлі ерекше болды. Соның нәтижесінде
Германия мен Жапония әскери күштерін тез арада жоюдың сәті
түсті. Кеңес Одағының Жапонияға қарсы соғыс әрекеттерінің мерзімі
белгіленді. Совет Одағы өзінің одақтастарына адал екендігін
көрсетіп, Жапонияға қарсы соғысты белгілеген мерзімде бастады.
Үлкен Үштік конференцияларында аса маңызды саяси
мәселелер де қаралды. Соның бірі соғыстан кейінгі Германия
тағдыры еді. Қырым конференциясында АҚШ, КСРО және Англияның
басшылары Германияның сөзсіз тізе бүгуінің шарттарын белгіледі.
Конференцияда ерекше саяси мәні бар Азат Европаның
декларациясы қабылданды. Азат етілген мемлекеттер фашистік,
ұлтшылдық қалдықтарды жойып, демократиялық негіздерге сүйенген
басқару жүйелерін қалыптастыруға мүмкіндік алды.
АҚШ және Англия билеушілері Герман фашистерінің азат
етілген елдерде бұрынғы режимдерді сақтап қалғысы келді. Сол
мақсаттарын жүзеге асыру үшін конференция мінбелерін пайдаланды.
Тегеран конференциясында Польшаны басқаруға Лондондағы
реакцияшылдар бұрынғы Польша басшыларын әкеліп қойғысы келді. Оған
Кеңес Одағы үзілді-кесілді қарсы шықты.
Тегеран және Қырым конференцияларында соғыстан кейінгі
дүниежүзінде қауіпсіздік пен бейбітшілікті сақтау өткір мәселе
болып қойылды. АҚШ, КСРО және Англия делегациясының басшыларының
көп күш - жігер жұмсауының арқасында өмірге қауіпсіздік пен
бейбітшілікті сақтайтын Халықаралық ұйым Біріккен Ұлттар
ұйымы келді.
Потсдам конференциясында Германияны қарусыздандыру
милитаризм мен фашизмді жою, сөйтіп Германия бұдан былай
көршілеріне қару жұмсамайтын болатындығы талқыланып, тиісті шешімдер
қабылданды. Сөйтіп тарихқа Ұлы державалар КСРО, АҚШ және Англия
Үштік Одағы енді.
Сондықтан диплом жұмысының өзектілігі мынадай

Диплом жұмысының мақсаты - Үлкен Үштік
конференцияларындағы АҚШ дипломатиясының алған маңызды орны және
Ұлттар арасындағы қауіпсіздік пен бейбітшілікті сақтау мақсатында
белгілі ұйымның құрылуына атсалысуы, сонымен қатар Халықаралық
ынтымақтастықты сақтау мен Халықаралық техникалық, әлеуметтік және
экономикалық ынтымақтастықты орнату барысында жасалған еңбектерінің
мәнін, сипатын ашу.

Диплом жұмысында мынадай міндеттер өз шешімін табады:
- Екінші дүниежүзілік соғыс барысында АҚШ дипломатиясының басты
бағыттары;
- Үлкен Үштік конференциялардың шешіміне АҚШ дипломатиясының
тигізген ықпалы;
- Москва конференциясының өту барысы және ондағы АҚШ
дипломатиясы;
- Тегеран конференциясы және ондағы АҚШ позициясы.
- Қырым конференциясы және оның шешімдеріне АҚШ дипломатиясының
тигізген ықпалы;
- Потсдам конференциясы және ондағы шешімін тапқан мәселелердің
мазмұны;
- Германияның сөзсіз тізе бүгіп жеңілуі және оның соғыстан
кейінгі тағдырының шешілуіне АҚШ дипломатиясының тигізген ықпалы.

Диплом жұмысы кіріспеден, 1 тараудан және қорытынды,
сілтемелер, пайдаланған әдебиеттер тізімінен тұрады.
Тарихнамалық шолу.

І-тарау. Үлкен Үштік конференциялардағы АҚШ дипломатиясы

І.1 Москва және Тегеран конференцияларындағы АҚШ дипломатиясы

Екінші дүниежүзілік соғыс барысында АҚШ көптеген
халықаралық конференциялар жұмыстарына қатысып, көптеген келісім-
шарттар қабылдады.
Америка тарихында мухиттың аржағындағы мемлекеттермен
мұндай көп келісім - шарт еш уақытта қабылданған емес еді.
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ президенті мухиттың
аржағына Халықаралық конференциялар жұмысына қатынасу үшін үш
рет баруға мәжбүр болды.
1943 жылы 19 қазан - 30 қазан аралығында АҚШ, Совет Одағы
және Англия сыртқы істер министрлерінің қатысуымен Москва
қаласында конференция болып өтті.
Москва конференциясы АҚШ, КСРО және Англия үшеуі бірігіп
Германия фашистеріне соққы беру және халықаралық бейбітшілікті
сақтау үшін Халықаралық Ұйым құру керектігін айтты. Сондай-ақ Европа
мәселесімен айналысатын Европалық консультативтік комиссия құрды.
Италия және Австрия туралы да шешім қабылданды. (1)
Тегеран қаласының 1943 жылы 28 қавраша – 1 желтоқсан
аралығында өткен Одақтас үш мемлекет КСРО, АҚШ және Англия
басшыларының қатысуымен өткен конференцияның орны ерекше.
Москва конференциясының күн тәртібіне мына мәселелер
қойылды:

1. Қысқа мерзімде фашистік Германиямен соғысты аяқтау үшін

мүмкіншіліктерді қарастыру.

2. а) жалпы қауіпсіздікті сақтау туралы төрт ұлт
декларациясы.
ә) біріккен үш держава комиссиясын құру.
3. Алжирде әскери-саяси комиссия құру.
4. Италия және Балкан түбегі елдерінің жағдайлары
туралы
өздерінің көзқарастарын білдіріп отыру.
5. Күнделікті саяси және экономикалық мәселелерді
шешудің
әдістері туралы.
6. Франция туралы.
7. Германия және басқа да жау мемлекеттермен қарым-қатынас;
8. Соғыстан кейінгі негізгі Одақтар мен кішігірім Одақтармен
болатын келісім.
9. Түркия туралы біріккен саясат.
10. Ирандағы біріккен саясат.
11. КСРО мен Польша арасындағы қатынас туралы.
12. Польша, Дунай және Балкан мемлекеттерінің болашағы туралы.
13. Жауласушы елдермен қатынасты бейбіт жолмен шешудің
мүмкіншілігі туралы.
14. Одақтардың әскери күштерімен азат етілген Одақтар
территориясына байланысты саясат.
15. КСРО мен соғыстан кейінгі экономикалық қатынас.
16. Экономикалық мәселелерді қайта құру.
17. Опасыз әрекеттері үшін гитлершілердің жауапкершілігі.
18. Әскери ақпарат алмасу туралы.
19. Конференция документтерін жариялау туралы (2).

Конференция барысында мынадай шешімдер қабылдады:
1. Жалпы қауіпсіздік туралы декларация.
2. Европалық консультативтік комиссия құру туралы.
3. Италия мәселесі туралы консультативтік кеңес.
4. Италия жөнідегі декларация.
5. Азат Францияны басқарудың схемасы.
6. Австрия туралы декларация.
7. Польша және Дунай мен Балкан болашағы туралы.
8. Басқа елдерге жәрдем берудегі біріккен іс-әрекеттер.
9. Халықаралық экономикалық мәселелеріндегі атқарылатын іс-жоспарлар.
10. Өзара жәрдем беру туралы келісім.
11. Опасыз әрекеттері үшін Гитлершілердің жауапкершілігі туралы
декларация.

Бұл конференцияда соғыс және бейбітшілік туралы және
соғыстан кейінгі жағдайларға жан-жақты баға беріп, тиісті
шаралар белгіленді. Тегеран конференциясында Одақтастардың Екінші
майдан ашудың мерзімі белгіленді, сондай-ақ соғыстан кейінгі
дүниежүзіндегі болатын өзгерістері талқыланып, халықаралық
қауіпсіздікті сақтау, бейбітшілікті дамыту, Польша мәселесін
біржақты шешу талқыланып тиісті шешім қабылданды (3).
Сонымен қатар Тегеран конференциясы мынадай шешімдер
қабылдады:
1. Югославия партизандарына жан-жақты материалдық–техникалық
көмек көрсету.
2. Жылдың аяғына дейін Түркия одақтастар құрамына соғысқа
кіретін болуы керек.

3. Егер Түркия мен Германия арасындағы соғыс барысында
Болгария Түркияға қарсы соғыс ашатын болса, Кеңес Одағы Болгарияға
қарсы тез арада соғыс ашады.
4. Оверлорд операциясы 1944 жылы майда басталады.
5. Үш державаның әскери штабтары бір-бірімен тығыз
байланыста жұмыс істейді.

Тегеран конференциясында Иран мемлекеті туралы да
мәлімдеме қабылданды. Бұл мәлімдемеде Иран мемлекетінің өзінің
территориясы арқылы АҚШ тауарларының КСРО – ға өтуіне
жәрдемдесуіне орай Иранға жан-жақты көмек көрсетілетіні шешілді.
1943 жылы 29 қараша АҚШ президенті Кеңес Одағына Қиыр
Шығыстағы әскери базаларын Жапонияға қарсы соғысқа пайдалану
туралы ұсыныс жасады. Бірақ бұл ұсынысты Совет Одағы
қабылдамады.
1943 жылы 29 қараша АҚШ президенті Ф.Д.Рузвельт Германия
туралы Кеңес Одағы ұсынып отырған мәселелерді талқылай келіп,
онымен келісетінін мәлімдеді. Атап айтқанда, Германияны бақылап
отыратын күшті орган құру керектігін айтты.
1943 жылы 1 желтоқсандағы мәжіліске Ф.Д.Рузвельт
Германияны бөлшектеу туралы ұсыныс енгізді. Ф.Д.Рузвельттің
пікірінше соғыстан кейін Германияны бес бөлікке бөлу керек деп
мәлімдеді:
1. Пруссия.
2. Гановар және Германияның солтүстік батыс аймақтары.
3. Саксония және Лейпциг аудандары.
4. Гессен провинциясы, Дармштаут, Кассель және Рейн өзенінің
оңтүстігіндегі аудандар.
5. Бавария, Бауен, Вюртемберг. (4)

Бұлардың әрқайсысы жеке-жеке мемлекет болуы керек. Гамбург
және Киль аралы аудандарын Біріккен ұлттар Ұйымы немесе төрт
держава АҚШ, Англия, КСРО және Франция басқаруы қажет. Рур
мен Саар облыстарында Біріккен Ұлттар Ұйымы немесе бүкіл Европа
басқаруы керек, Польша туралы біржақты келісімге келген жоқ.
АҚШ президенті Рузвельт бұл мәселеге араласпайтынын мәлімдеді.
И.В.Сталиннің Кенигсберг қаласын КСРО құрамына қосу
туралы ұсынысын АҚШ, Англия қолдады. АҚШ президенті
Ф.Д.Рузвельттің ұсыныс бойынша Финляндияның соғысты тоқтату туралы
ұсынысын талқылады (5).
АҚШ президенті Халықаралық қауіпсіздікті сақтау ұйымын
құру туралы өз ойын айтты. Ол ұйым Біріккен Ұлттар Ұйымы
болу керек. Ол үш органнан тұрады:
- Біріккен ұлттар ұйымының біріккен елдердің ассамблеясы;
- КСРО, АҚШ, Англия және Қытай мемлекеттерінің біріккен
атқару комитеті;
- КСРО, АҚШ, Англия және Қытай мемлекеттерінің полициясы.

І.2 Қырым конференциясындағы АҚШ-тың позициясы

Қырым конференциясы 1945 жылы 4-11 ақпан аралығында
Қырымдағы Ялта қаласының маңындағы Ливадия қалашығында өтті.
Конференцияға КСРО, АҚШ және Англия басшылары қатысты.
Конференцияда майдандағы жағдай жан-жақты талқыланып, Германияға
қарсы соғыс операцияларын бұдан да күшейту мақұлданды. АҚШ және
Англия Қызыл Армияның Германияға қарсы соғыстағы
жетістіктеріне қызғанышпен қарап, оны Европаға тереңдеп енуіне
қандай болсын кедергі жасамақшы болды.
Қырым конференциясында Үштік Германияның сөзсіз тізе
бүгетініне сенді және оны тез арада іске асырудың жолдарын
белгіледі. Сонымен қатар соғыстан кейінгі Германияны қайта құру
жолдары және оны толық қарусыздандырып, демократиялық қоғам
құрудың жолдары қарастырылды (6).
Одақтастардың Германияны оккупациялап, оған АҚШ, КСРО және
Англияның бақылау орнататындығы айтылды. Оккупацияның мақсаты
және Одақтастардың бақылау орнатуы, Германияны қарусыздандыру,
Германия милитаризмі мен нацизмін жою. Одақтас державалар
Германияның барлық қарулы күштерін таратуды бес штабты
жоюды, барлық соғыс құралдарын жоюды, соғыс техникасын шығаратын
өнеркәсіп орындарын жабуды және барлық әскери қылмыскерлерді
жазалауды ұсынды. Барлық нацистік, милитаристік ықпалы бар-ау
деген қоғамдық мекемелерді, өнер басқа да салаларды тарату
конференция мүшелерінің мақсаты Германия халқын жою емес, тек
ұлтшылдықты, милитаризмді тұншықтыру екендігін мәлімдеді.
Европалық Консультативтік Комиссияның жасаған келісім
туралы жобасын үш державаның мемлекет басшылары бекітті.
Келешекте Германия үш зонаға бөлініп орналасатыны келісуі.
Мемлекеттің жоғарғы басқару функциясы КСРО, АҚШ және
Англия әскери күштерінің бас қолбасшыларының билігінде
болатындығын мәлімдеді.
АҚШ мемлекеті бүкіл соғыс барысында Францияны Үштік
Одақтың құрамында көргісі келмеді. Тек қана Ливадияда АҚШ
президенті Ф.Д.Рузвельт Францияның Германия территориясын
оккупациялауға қатысуының мүмкіндіктерінің бар екендігіне келісті
және АҚШ президенті Францияны Бақылау кеңесіне кіруіне қарсы
болды, бірақ кейін ол ойынан қайтты (7).
Конференцияда Франция мемлекетіне Германияда оккупациялауға
зона бөлінуіне келісім берді. Сондай-ақ Францияның уақытша
өкіметі өзінің мүшесін Бақылау кеңесіне жіберілетін болып
шешілді.
Бақылау кеңесінің қабылдаған шешімдері төрттік бірауыздан
жүзеге асырылатын болып келісілді.
Ол Кеңес Германия үшін маңызды экономикалық саяси және
әскери мәселелерді шешуге әр зона қолбасшыларын өзара қарым-
қатынаста болуын көздеді.
Одақаралық келісім шарты бойынша және Қырым
конференциясының шешіміне байланысты Үлкен Берлин Шығыс зона,
Кеңес зонасы территориясының құрамындарының нәтижесінде Берлин
Кеңес Одағы әскерлерінің күшімен 1945 жылы 4 шілде дейін
асып алынды. Ал АҚШ және Англия әскерлер Берлинге 4
июльде басып кірді. Ал Франция әскерлері 12 тамыз кірді.

Германияны оккупациялау туралы және Үлкен Берлинді
басқару туралы келісім бойынша Бүкіл Шығыс зона Берлиннің
басқасы Кеңес әскерлерінің қармағында болды.
Ал Берлинде Бақылау кеңесі орналасқандықтан, оны
оккупациялау төрт Одақтас мемлекетке жүктелді.
Үлкен Берлинді басқару Одақтастар бірлестігінің
комендаттық жүйесі атқаратын болды. Оның қызметі Бақылау
Кеңесінің қарамағына берілді. Бақылау кеңесі т.б. Германиядағы
басқару органдарының жұмысы уақытша еді.
Конференциядағы келелі қаралған мәселе Германиямен
есеп айырысу болды. КСРО –ның соғыстан әкелген шығынын
Мемлекеттік төтенше комиссия анықтады. Кеңес Одағы осы соғыстың
барысында 20 млн. адамынан айрылды. Мұндай адам шығыны
бірде-бір мемлекетте болған емес.
Неміс-фашист басқыншылары 1710 қала және 70 мың ауыл
мен селоны өртеп, тас талқанын шығарды. 6 млн. Тұрғын үй
талқандалып 25 млн. адам баспанасыз қалды.
1950 өнеркәсіп орындары, 65 мың км темір жол және
4100 темір жол вокзалдары қиратылды, 98 мың колхоз, 1876
совхоз және 2890 машина трактор станциялары жойылды.
Германияға 7 млн. жылқы, 17 млн. ірі қара, 20 млн.
шошқа, 27 млн. қой мен ешкіні айдап кетті немесе сойды.
Германияның Кеңес Одағына келтірген тікелей зияны 679 млрд.
сом болды. Бүкіл шығын әскери шығынды және халықшаруашығын
қосақоса есептегенде 2 триллион 569 млрд. сомға жетті. Совет
Одағы Германияға осы шығындардың кейбір бөлігін қайтаруды
сұрады. Осы мәселелерді жүзеге асыру үшін Москвада АҚШ, КСРО
және Англия елдерінің өкілдері тағайындалды. (8)
Қырым конференциясының барысында АҚШ Кеңес Одағына 20
млрд. сомнан 500 пайызы төленетінін қолдады, ал Англия бұл
жобаға қарсы шықты. Кейін АҚШ өкіметі де бұл жобаға көзқарасын
өзгертті.
Конференцияда тағы да Германияны бірнеше республикаға
бөлу туралы мәселе қаралды.
1944 жылы АҚШ-ты мемлекеттік секретарының орынбасары
Уэллес Германияны үш бөлікке бөлу керек деп ұсыныс жасады. Ал
Ф.Д.Рузвельттің ұсынысымен Моргентау жасаған жоба бойынша
Германияның Саар және Мозель мен Рейн аралығындағы территория
Франция құрамына берілетін болды. Рур, Рейн облысы, Киль каналы
және оның солтүстік аудандарын басқару Халықаралық органға
жүктелді (9).
Ал қалған жерлерді екіге бөлу көзделді. Солтүстік
Германия мемлекеті оның құрамына Пруссия, Саксония, Тюрингия
және Оңтүстік Германия мемлекеті оның құрамына Бавария,
Вюртемберг, Баден т.б. қалалары енетін болып белгіленді. Бұл
жоспар көптеген өнеркәсіп орындары мен ауыл шаруашылығы
өндірісіне өте қолайсыз болды.
Германияны бөлшектеу мәселесінде конференция барысында
бір шешімге қол жеткізудің мүмкіндігі болмады. Сөйтіп оны іске
асыру үшін Германияны бөлшектеу туралы арнаулы комиссия құрылды
(10).
Қырым конференциясы Польша мәселесіне ерекше көңіл
аударды. Мұнда АҚШ, Англия және КСРО мемлекеттерінің
көзқарастары сәйкес келмеді. Талас Польша шекарасын белгілеу
барысында өрбіді. Польша өкіметінің құрамы да үлкен дау
туғызды. Өйткені АҚШ және Англия Польшаның бұрынғы реакциялық
өкіметімен байланысын үзген жоқ еді. Ал КСРО Польша өкіметін
басқаруды демократиялық негізде Польшаның өзінде құруды көздеді.
Бірақ АҚШ, Англия бұл жобаға қарсы шықты. Конференция
уақытша өкіметтің құрамын өзгертуге мәжбүр болды, оның құрамын
Польша демократиялық күштерімен қатар Англиядағы реакциялық
бұрынғы өкімет мүшелерінің де өкілдері кірді.
Қырым конференциясы Югославия мәселесімен де айналысты.
Югославияда Польшадағыдай мемлекет аппараты демократия
өкілдерінің ықпалында болуына қарамай АҚШ пен Англияның
ұсынысымен Тито мен Шубашич басқаратын уақытша өкімет құруға
келісті. Кеңес Одағы Қырым конференциясында Жапония қарсы соғыс
әрекеттерін жүргізудің мерзімін белгіледі және мынадай үш талап
қойды.
1. Монгол халық Республикасының жағдайы.
2. Оңтүстік Сахалинді қайтару Дайренді интернационализациялау,

Порт-Артурды арендалауды қалпына келтіру Қытай Шығыс
және Оңтүстік Маньжур темір жолын пайдалану.
3. Куриль аралдарын Кеңес Одағының құрамына бөлу. Сондай-ақ
конференцияда Біріккен Ұлттар ұйымын құру туралы мәлімдеме
жасалды. 1945 жылы 25 сәуір Сан-Франциско қаласында Біріккен Ұлттар
Ұйымының Уставын қабылдау үшін конференция өткізу келісілді.
(11)
Конференция өткізу Азат Европа туралы декларация
қабылдады. АҚШ, КСРО және Англия Европадағы тәуелсіздік алған
елдерге экономикалық, саяси және т.б. жәрдем беруге міндеттенді.
Қырым конференциясы демократиялық құрылыстың жоспарын айқындады.
Қырым конференциясы бүкіл адамзаттың екінші дүниежүзілік
соғысты аяқтауының кепілі болды және демократияны дамытудың алғы
шарттары жасалынды.
Конференцияны 1944 жылы 21 тамыз күні АҚШ-тың
мемлекеттік секретары Корделл Хелл ашты. К.Хелл конференция
делегаттарын АҚШ президенті Ф.Д.Рузвельттің және өзінің атынан шын
жүректен ризашылығын білдіріп, Вашингтонға келулерімен құттықтады
(12).
Халықаралық ынтымақтың мақсаты қауіпсіздікті сақтау және
бейбітшілікті орнату екендігін атап өтті. Осы мақсатқа жету үшін
Халықаралық ұйым құру керектігіне тоқталды. Кеңес Одағы делегацияның
жетекшісі А.А.Громыко өз сөзінде бейбітшілікті сақтау және
қауіпсіздікті орнату оңай шаруа емес екендігіне тоқталды.
Бейбітшілікті орнату және қауіпсіздікті сақтау үшін үлкен күш-
жігер керек, ондай күш-жігер жеткілікті екендігіне баса назар
аударды.
Англия делегациясының жетекшісі А.Кадоган осы конференцияның
өтуіне себепкер болған Кеңес мемлекетіне рахметін жеткізді (13).
22 тамыз күні Халықаралық қауіпсіздік ұйым туралы
конференцияның екі отырысы болды. Кеңес делегациясының басшысы А.А.
Громыко Халықаралық қауіпсіздік ұйымының меморандумымен таныстырды:

І. Ұйымның мақсаты -қауіпсіздік пен жалпыға ортақ
бейбітшілікті сақтау.
ІІ. Ұйымның құрамы-Англия делегациясының басшысы Кадоган
Францияны да Халықаралық қауіпсіздік ұйымын құрудың ұйтқысы
ретінде қарау екендігін ескертті, оны Кеңес Одағы мен АҚШ
делегацияларының басшылары мақұлдады.
ІІІ. Негізгі органдар.
ІV. Жалпы жиналыс.
V. Кеңес.
VІ. Халықаралық сот туралы.
VІІ. Бас секретариат туралы.
VІІІ. Агрессияны басудың құралы және алдын-алудың құралы
туралы.
- Ассамблея барлық мәселелерді талқылауға құқықты;
- Әлеуметтік және экономикалық мәселелерді де талқылайды (14).

23 тамыз күні екі комитеттің отырысы болды. Конференция
барысында Біріккен Ұлттар Ұйымының Уставы, тағы да басқа
документтері жан-жақты талқыланып, үш делегация мүшелері мына
текстіге тоқталды (15).
І. Мақсаты
1. Ұйымның мақсаты - қауіпсіздік пен бейбітшілікті сақтау.
2. Халықаралық ерегістерді бейбіт жолмен шешу.
3. Ұлттар арсындағы татулықты сақтау және дамыту.
4. Халықаралық ынтымақтастықты сақтау және Халықаралық
техникалық, әлеуметтік және экономикалық ынтымақтастықты
орнату.
5. Осы мақсатқа жету үшін ұлттық әрекеттің ұйтқысы болу.

ІІ. Принциптері
Ұйым өзінің көздеген мақсатына жету үшін мынадай
принциптері қолдайды:
1. Ұйым бейбітшілікті сүйетін мемлекеттердің теңдігіне
негізделеді.
2. Мүше елдер ұйымының статусы бойынша белгілінген барлық
міндетемелерді орындауға уәде береді.
3. Барлық елдер өздерінің ерегісін бейбіт жолмен шешеді.
4. Барлық елдер бір-біріне күш көрсету арқылы кейбір
мәселелерді шешуге тиым салынады.

ІІІ. Мүшелік
Ұйымның мүшесі Біріккен ұлттар және бейбітшілікті сүйетін
барлық елдер.
ІV . Негізгі органдар
а) Ассамблея;
ә) Кеңес;
б) Халықаралық сот;
в) Секратариат. (15)
30 тамыз күні ұйымның негізгі органының функциясы мен
құрылымын анықтау талқыланды. Олар төмендегілер:
1. Қауіпсіздік пен бейбітшілікті сақтау туралы Кеңестің
шешімі ұйымға мүше емес елдерге қатысты ма? Егер ұйымға мүше
емес елдер қауіпсіздік пен бейбітшілікті сақтауды өрескел бұзса,
онда ол ел мүше болмаса да жазаға тартылады.
2. Егер Кеңеске мүше емес елдің мүддесіне нұқсан
келтіретін мәселе қаралып жатса, онда ол ел дауыс беруге
қатыса ала ма? АҚШ және Англия делегациялары мұндай жағдайда ол
қатысуға мүдделі болғанымен дауыс беруге құқы жоқ екендігі
айтылды.
3. Кеңес отырыстары қалай жүзеге асырылады? Кеңес отырыстары
жүйелі түрде үзіліссіз жүзеге асырылады.
4. Бас секретарь қанша мерзімге сайлануы қажет? Бас секретарь
5 жылға сайланады, қайта сайлануға құқықты.
31 тамыздағы отырыста Ассамблея туралы өзгерістер мен
толықтырулар енгізілді. (16)

1. Ассамблея
А) Құрамы:
Ассамблея ұйымға мүше барлық елдердің өкілдерінен құралады.
Ә) Өкілеттілігі мен функциясы:
Қауіпсіздік пен бейбітшілікті сақтау
2. Мүшелікке қабылдау.
Ассамблея ұйымға жаңа мүшелерді кеңестің шешімімен
қабылдайды.
3. Сайлау функциясы.
Ассамблея Кеңестің нұсқауына сәйкес ұйымның Бас
директорын, Халықаралық соттың судьясын сайлайды.
4. Бюджет.
Ассамблея бекітеді.
5. Есебін тыңдау.
Ассамблея жыл сайын ұйым мүшелері мен кеңестік есебін
тыңдап отырады.
6. Дауыс беру тәртібі.
Қауіпсіздік пен бейбітшілікті сақтаудың жолдарын, Кеңес
мүшелерін, соттың судьяларын сайлау нәтижелерін бекіту, бюджетті
белгілеу. Ассамблея делегаттарының 23 бөлігі дауыс берген
жағдайда қабылданады, ал басқа мәселерде көпшілік дауыспен
шешіледі.
Б) Ассамблея сессиясы жылына бір рет өтеді (17).

VІ. Кеңес.
А) құрамы:
Кеңес 11 елдің өкілінен тұрады.
Ә) Кеңестің функциясы мен өкілеттігі:
1. Кеңеске қауіпсіздік пен бейбітшілікті сақтау жүктеледі.
2. Мемлекет араларындағы жанжалдарды бейбіт жолмен шешу.
3. Барлық елдер Кеңестің шешіміне бағынуға және оны
орындауға міндетті.

VII. Халықаралық сот.

VIII. Қауіпсіздік пен бейбітшілікті сақтаудың жолдары:
А) ерегістерді бейбіт жолмен шешу;
1. Егер екі ел арасында келіспеушілік туындысы оны,
бейбіт жолмен келіссөздер арқылы шешілуі тиіс.
2. 1944 жылы 1 қыркүйекте болған мәжілісте тағы да
Біріккен Ұлттар Ұйымының басқарушы органы Ассамблея туралы кеңес
болды.
Ассамблея Біріккен Ұлттар Ұйымының ең жоғары органы
бола отырып, Біріккен Ұлттар Ұйымының сессия аралығындағы барлық
жұмыстарына басқару жасап, бағыт беріп отырады. Бұл отырыста тағы
да Біріккен Ұлттар Ұйымының жанындағы Кеңестің атқаратын жұмысына
талдау жасалынды. Кеңестің талап етуімен барлық мүше елдер
қауіпсіздік пен бейбітшілікті сақтау үшін өздерінің қарулы
күштерін Кеңестің қарамағына беруге міндетті.
Қарулы күштерді пайдаланудың жоспарын әскери кеңес жасауы
тиіс. Кеңестің жанынан әскери комитет құрулуы тиіс. Оның міндеті
Кеңеске жан-жақты көмек көрсетіп отыру. Әскери комитет Кеңестің
тұрақты мүшелерінің штаб бастықтарының құрулуы тиіс.(18)
7 қыркүейкете 1944 жылғы конференция отырысында:
Экономикалық және әлеуметтік байланыстар туралы мәселе
талқыланды. Оның мақсаттары мен міндеттері айқындалды. Осы жоспар
іс жүзіне асыру үшін Экономикалық және Әлеуметтік Кеңес
құрылды.
Экономикалық және Әлеуметтік Кеңес 18 мемлекеттің өкілінен
тұруы керек. Оларды Бас Ассамблея 3 жылға сайлайды.
Экономикалық және Әлеуметтік Кеңес өзінің мүшелерінен төраға
сайлайды.
Экономикалық және Әлеуметтік Кеңестің тұрақты аппараты болуы
шарт. Халықаралық ұйымның негізгі әкімшілік тұлғасы ол - Бас
секретарь. Бас секретарь Халықаралық ұйымның барлық жұмысына
тікелей араласып, басшылық жасайтын бірден-бір тұлға (19).
Конференция делегаттарының арасындағы бірден-бір шешім таппай
отырған, ол - дауыс беру мәселесі.
АҚШ пен Англия 312 деп келіссе, КСРО делегациясы
көпшілік дауыспен ұсыныс жасап отыр. Бұл туралы АҚШ президенті
Ф.Д.Рузвельт өз ойын айтты.
Сонымен Кеңес мүшелерінің 6 адамы жақтап дауыс берсе
қабылданатын болып шешілді. Тағы да Біріккен Ұлттар ұйымына
мүше болатын елдер туралы әңгіме болды. Мына төменде аталған
елдер БҰҰ-ға мүше болып тіркелді:
1. КСРО
2. АҚШ
3. Англия
4. Австралия
5. Канада
6. Жаңа Зеландия
7. Оңтүстік Африка Одағы
8. Үндістан
9. Қытай
10. Коста-Лика
11. Куба
12. Доминикан Республикасы
13. Сальвадор
14. Гватемала
15. Гаити
16. Нидерланды
17. Норвегия
18. Польша
19. Югославия
20. Мексика
21. Филиппины
22. Эфиопия
23. Ирак
24. Бразилия
25. Боливия
26. Иран
27. Колумбия
28. Либерия
29. Панама
30. Бельгия
31. Чехословакия
32. Грекия
33. Гондурас
34. Никарагуа (20).
1944 жылы 28 қыркүйек күні Думбартон-Окседегі үштік
АҚШ, КСРО және Англия өкілдерінің қатысуымен болған конференция
өз жұмысын аяқтады.
Конференцияның ақырғы күні АҚШ делегациясының өкілі
Э.Стеттиниус Англия делегациясының басшысы Кадоган және КСРО
делегациясының басшысы, КСРО-ның АҚШ-тағы елшісі А.А.Громыко
қорытынды сөз сөйледі.
АҚШ делегациясының басшысы Стеттиниус мынадай мәлімдеме
жасады: Алты апта бойы біз өте маңызды проблемалық келіссөздер
жүргіздік. Осы қысқа уақыттың ішінде біз көптеген жұмыстар
тындырдық. Біздің бұл табыстарымыз КСРО делегациясының басшысы
А.А.Громыко, Англия делегациясының басшысы Кадоган мырзалардың
еңбектерінің арқасында деп білемін. Жасалынған жұмыстарға өзімнің
қанағаттанғанымды және ризашылымды білдіремін. Осы алты апта ішінде
тарихи маңызы бар Халықаралық қауіпсіздік пен бейбітшілікті
сақтайтын ұйым құрып, оның фундаментін қаладық. Бейбітшілікті
сүйетін дүниежүзінің барлық халықтары біздің бұл еңбегімізді
бағалайды деп білемін. Олар біздің бұл бастаған жұмыстарымыздың
тез аяқталуына асыға күтуі сөзсіз (21).
АҚШ президенті Ф.Д.Рузвельт Думбартон-Оксе конференциясы
туралы мынадай мәлімдеме жасады:
АҚШ, КСРО және Англия делегацияларының бастамасымен
құрылатын қауіпсіздікті және бейбітшілікті сақтайтын Халықаралық
ұйымның маңызды екенін атап өткім келеді. Аз уақыттың ішінде
өте көп жұмыс жасалынды. Бұл Халықаралық Ұйымның негізгі мақсаты
- Дүниежүзінде қауіпсіздік пен бейбітшілікті сақтау. Мұндай ұйым
бейбітшілікті жақтайтын барлық халықтарға керек. Тарихта енді
Гитлер және Жапония сияқты соғыс өртін тұтататын күш болмауы
керек (22).

І.3 АҚШ Потсдам конференциясында

Потсдам конференциясы 1945 жылы 17 шілде – 2 тамыз
аралығында Берлин маңындағы Потсдам қаласында өтті.
Берлин (Потсдам) конференциясы КСРО, АҚШ және Англия
мемлетттерінің басшыларының қатысуымен (17 шілде-2 тамыз 1945 жылы)
Ұлы Отан соғысының барысындағы ең ақырғы конференция болды. Бұл
конференцияның бір ерекшелігі ол соғыс біткеннен кейін өз
жұмысын бастады.
Гитлерлік Германия екінші дүниежүзілік соғыста ойсырай
жеңілді. 1945 жылы мамырда үш Ұлы держава АҚШ, КСРО және Англия
мемлекеттерінің өкілдерінің қатысуымен, Германия басшылары сөзсіз
тізе бүгу актысына қол қойды. Гитлерлік Германияны жеңуге үш Ұлы
держава КСРО, АҚШ және Англия қатар басқа да елдердің Армиясы мен
халықтарының еңбегінде атап өту керек. Берлин конференциясының
міндеттері КСРО, АҚШ және Англия халықтарының фашистік Германияны
жеңуін бекіту және соғыстан кейін Европада бейбітшілікті орнату
және дамыту мәселелерін түпкілікті шешу болды (23).
Соғыс аяқталғаннан соң ең негізгі мәселе Германия мәселесі
болды. Берлин конференциясындағы үш Ұлы держава КСРО, АҚШ және
Англия мемлекетерінің басшыларының осы мәселеге айрықша көңіл бөлді.
Германияға байланысты экономикалық және саяси принциптерді айқындау
қажет болды. Оның негізгі принциптері Германияны қайта соғыс
бастау мүмкіндіктерінен айыру еді. Неміс халқының демократиялық және
бейбітшілік жолмен дамуына жағдай жасау еді.
Үш ұлы держава АҚШ, КСРО және Англия басшыларына сондай-ақ
Греманияның соғыс шығындарын өтеуін, территория мәселелері және соғыс
қылмыскерлері туралы да мәселерді шешу қажет болды.
Сондай-ақ Берлин конференциясында үш Ұлы Держава КСРО, АҚШ
және Англия басшылары Германия құрамында болған, кейін Германияға
қарсы соғыс қимылдарын жүргізген Италия, Румыния, Болгария, Венгрия
және Финляндия туралы біржақты шешім қабылдау міндеттері тұрды (24).
Үш Одақты держава басшыларына Польша мәселесін түпкілікті
шешу керек болды. Онда уақытша Польша өкіметін құру, Англиядағы
Польша эмигранттық өкіметін жою тән. Польшаның батыс шекарасын
анықтап, оны бекіту керек болды.
Европадағы соғыс қимылдары аяқталған соң АҚШ және КСРО
арасындағы Қырым конференциясындағы келісім бойынша, Жапонияға қарсы
КСРО соғыс бастауға тиіс болды. Бұл мәселе Берлин конференциясында
өз шешімін тапты.
АҚШ және Англия билеуші топтарының арасында Берлин
конференциясының қабылданған кейбір шешімдеріне ашықтан-ашық қарсы
шықты. Әсіресе Англия премьер-министрі Черчилльдің өзі көптеген
шешімдердің қабылдауына қолынан келгенше қарсылық жасап бақты.
Сол кездің өзінде-ақ Лонданда империялық бас штабқа Россияға
қарсы соғыс қимылдарын бастау мүмкіншіліктерін қарастыру тапсырылды.
Соғыстан кейінгі кезеңдерде АҚШ сыртқы саясатында да КСРО-ға қарсы
қатты бағыт ұсталғанын көреміз (25).
Батыс державаларда Қырым конференциясының шешімдерін қайта қарау
тенденциясы байқала бастайды (Польша туралы, Германияның құн төлеуі
т.б.).
Европаның кейбір билеуші топтары өз тәуелсіздігін алған
Болгарияны, Венгрияны және Румынияны мойындағысы келмеді.
Қырым конференциясынан кейінгі кезеңдерде кейбір шешімін таппаған
өзекті мәселелер бойынша КСРО, АҚШ және Англия басшыларының арасында
хат алмасу болып тұрды. Бірақ ол мәлеселер өз шешімінін таппады.
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жылдарда КСРО-ның бүкілдүние
жүзілік аренадағы беделі жоғары еді. Сондықтан оған қарсы ашықтан-ашық
күш көрсету, соғыс қимылдарын бастау мүмкін емес еді. Англия
армиясының бас штабының командирі фельдмаршал Алан Брук өз
күнделігінде Россияға қарыс соғыс ашу ол таза фантазия және
жеңіске жетудің мүмкіндігі нольге тең деп мәлімдеді (26).
Осындай көзқарастарды АҚШ әскери басшылары да қолдады. АҚШ
билеуші топтары Жапониямен арадағы соғыстың тез арада бітуін қалады.
Ал, ол КСРО-ның көмегінсіз мүмкін емес еді. Сондықтан АҚШ президенті
Г.Трумэн, Англия премьер-министрі Черчилльдің көзқарастарын қолдамады.
Англия премьер-министрі У.Черчилльге жолдаған хатында АҚШ
президенті Г.Трумэнге: Барлық мәселелерді шешкенде қазіргі
қалыптасқан жағдайларды ескеруіміз керек, - деп мәлімдеді. (27)
АҚШ билеушісі топтар өкілдері КСРО-мен тікелей байланыс жасау
әрекеттерін қарастырды. 1945 жылы 20 мамыр АҚШ президенті Трумэн
Сталинге былай деп жазды: Біздің алдымызда тұрған күрделі және керек
мәселелерді елшілердің көмегімен шешу мүмкін емес екендігін білемін,
бірақ қазір жоғары деңгейде кездесу мүмкін емес, сондықтан сізге
кейбір мәселелерді шешу үшін Гарри Гопкинс және елші Гарриманды
жіберіп отырмын, -деп жазды (28).
Ал Англия премьер-министрі У.Черчильмен тікелей келіссөз
жүргізу үшін бұрынғы КСРО-дағы АҚШ елшісі Дж. Дэвисті жібереді.
КСРО басшылары мен Гопкинс арасында көптеген мәселелер туралы
келіссөз жүргізілді. Г.К.Жуковтың Бақылау кеңеске мүшелікке
сайланғаны туралы мәлімдейді.
Осы келіссөздердің нәтижесінде АҚШ және Англия әскерлер КСРО-ға
қарасты Германия территориясынан шығаратыны келісілді. Сондай-ақ
Австрия территориясына Одақтастар әскерін орналастыру тәртібі
бекітілді.
КСРО басшылары мен Гопкинстің арасындағы келіссөздердің
нәтижесінде Польшада уақытша өкімет құру туралы мәселе шешімін
табады. Сөйтіп 1945 жылы 28 маусымда Крайова Рада Народова Польша
уақытша мемлекетінің негізін қалайды. Оны бірінші болып Совет Одағы
мойындайды, кейін 29 маусымда Франция, ал 1945 жылы 5 шілдеде АҚШ
оның тәуелсіздігін таниды.
Москвадағы келіссөздерден кейін Сан-Франциско қаласында
конференция болды. Ол өз жұмысын 26 шілдеде аяқтап Біріккен Ұлттар
Ұйымының Уставын қабылдайды (29).
Москвадағы келіссөздердің нәтижесінде Берлин конференциясын 15
шілдеде 1945 жылы бастау мерзімі белгіленеді. Берлин
конференциясының мерзімін АҚШ басшылары ұсынады. Ондағы мақсаты
Америка атом бомбасын сынақтан өткізіп алу еді.
АҚШ, КСРО және Англия басшыларының конференция туралы хат алмасу
кезінде конференцияны шартты түрде Терминал деп атау келісілді.
Конференцияны КСРО-ның ұсынысы бойынша Берлин қаласында өткізу
белгіленді. Бірақ Берлин қаласында конференция өткізетін орынның
қаласыз болуының нәтижесінде конференцияны Берлин маңындағы Потсдам
қалашағында өткізу ұйғарылды. Делегация мүшелері Берлин маңындағы
Бабельсберг қалашығының виллаларына орналасады. АҚШ делегация АҚШ
президент Г.Трумэн және Англия делегациясы премьер-министрі У.Черчилль
басқаруымен Берлинде 1945 жылы 15 шілдеде келеді.(30)
КСРО делегациясы Халық Комиссарлар Кеңесінің төрағасы
И.В.Сталиннің басқаруымен 1945 жылы 16 шілдеде поездбен келеді. 17
шілдеде Сталин АҚШ-тың жаңа президенті Трумэнмен жеке кездеседі.
Осы кездесуде АҚШ президенті Г.Трумэн И.В.Сталинге бұрынғы АҚШ
президенті Ф.Д.Рузвельт сияқты Сталинмен достық қарым-қатынас
орнатуға көздейтінін мәлімдейді.
Берлин конференциясында қаралған мәселелердің ішіндегі ең
негізгі мәселе, ол Германия мәселесі болды.
Кеңес Одағының ұсынысы бойынша конференциясының күн тәртібіне
Германиядағы барлық қару-жарақты жою, қарулы күштердің барлық түрін
тарату, әскери оқуды қысқарту және ұлтшыл-социалитсік партияны жою
туралы мәселелер қойылды. Конференция барысында Германияның
экономикасын қайта құру мәселесі өткір мәселе болып қалды. Бұл
мәселелерді қарағанда көптеген келіспеушіліктер орын алды (31).
Германияны басқару мәселесі де көп тартыстардан кейін оң
шешімін тапты. Германиядағы ең жоғарғы басқару органы, КСРО-ның, АҚШ-
тың, Англияның және Францияның қарулы күштерінің бас қолбасшыларына
жүктелді. Олар өз өкілеттігін өздеріне тиісті оккупацияланған зонасында
ғана жүргізуге міндетті болды.
Үш держава КСРО, АҚШ және Англия басшылары уақытша Германияда
біріккен мемлекет органдарын құрмайтын болып келісті. Германияда
қару-жарақ шығаруды тоқтатумен қатар ірі трестер, синдикаттар т.б.
ірі бірлестіктер жойылды. Германия экономикасын қайта құрғанда ауыл
шаруашылығын және бейбіт өнеркәсіпті дамыту көзделді. Германия
экономикасын қайта құрғанда тау-кен, өңдеу, ауыл шаруашылығы, орман
шаруашылығы және балық өндіру: айлық, баға, импорт пен экспорт
жоспары, ақша және банк системасын дамыту көзделді.
Репарация туралы мәселені қарағанда, ол Германияны
қарусыздандыруды және кейбір елдердің соғыстағы келтірген шығындарының
орнын толтыруды мақсат етті. Мысалы, Гремания тарапынан КСРО-ға
соғыс жылдарында 2 триллион 600 млрд. сом шығын келтірген (32).
Қырым конференциясында үштік Одақ осы мәселе туралы біржақты
келісімге келген. Ал Берлин конференциясында бұл мәселеде келіспеушілік
туындайды. АҚШ делегациясы және Англия басқа ұсыныстарды алға тартады.
Бұрынғы бекітілген репарация көлемін төлеуге Германияның мүмкіншілігі
жоқ деген дәлелдерді келтіреді. Сөйтіп АҚШ және Англия басшылары
Германияның әскери-экономикалық потенциялын әлсіреткісі келмейді.
Сондай-ақ Греманияның өте ірі өнеркәсіп ауданы Рур аймағын
басқару тетігін белгіленгенде де келіспеушілік пайда болады.
КСРО басшылары Рур облысына бақылауды үш держава АҚШ, КСРО
және Англия бірігіп атқаруды ұсынады, бірақ АҚШ және Англия басшылары
бұған қарсы шығады. Келісім бойынша репарацияны әр ел өз зонасынан
өндіру керек болады, бірақ КСРО делегациясы Германияның батыс
аймақтарынан да үлес алуды талап етеді. Берлин конференциясында
Германияның әскери-теңіз флотының тағдыры да талқыланды. Бірақ АҚШ
және Англия басшылары бұл мәселеге көңіл бөлмеу, оны кейінге қалдыруды
көздейді. КСРО басшыларының талап етуі бойынша бұл мәселе конференция
мәжілісінде талқыланып, Германия әскери-теңіз флотын теңдей бөлетін
болып келісті (33).
Сондай-ақ германияның сауда флотында болу үшін үштік комиссия
құрып, Германияның барлық сауда флотын есепке алып, оны бөлісуді
Жапониямен арадағы соғыс аяқталғаннан кейін бітіретін болып келісті.
Конференцияда әскери қылмыскерлерді жазалау, олардың аты-жөнін
жариялау мәселесі де көп айтыс туғызды. Кеңес Одағының талап етуімен
әскери қылмыскерлердің алғашқы тізімі 1945 жылдың 1 қыркүйекке
дейін жарияланатын болды. Берлин конференциясында Кеңес Одағының
тарапынан АҚШ және Англия үкімет басшыларына Норвегияда Германияның
400 мың әскерінің қарусыздандырылмағаны мәлім болып, оны тез арада
қарусыздандыру талап етілді.
Потсдам конференциясында КСРО, АҚШ және Англия басшылары,
Жапонияға қарсы соғыс қимылдарын жүргізу мәселесі де талқыланды.
Әскери мәселе бойынша үш ұлы держава армияларының штаб бастықтарының
кездесуі болды. Потсдам конференциясында КСРО басшысы, Қырым
конференциясының келісіміне сәйкес Совет Одағы Жапонияға қарсы соғысты
1945 жылы тамыз айында бастайтынын мәлімдейді. Қызыл Армияның бас
штаб бастығы, Совет әскерлер Қиыр шығыста орналаса бастағанын айтып,
соғыс қимылдарын Солтүстік Шығыс аудандарында бастап, Ляодун түбегінде
аяқтайтынын айтты.
Берлин конференциясының шешімдері баспасөз бетінде
1945 жылы 2 тамыз жарияланды, оның шешімдерін басқа елдер де қызу
қолдады. Берлин конференциясында Батыс Европа мемлекеттерінің шекаралары
белгіленді, ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Англия дипломатиясы
Чан Кайши дипломатиясы
Ежелгі түркілердің дипломатиясы
Адольф Гитлер дипломатиясы
Қазақстан дипломатиясының Орталық Азиядағы дипломатиясы
АҚШ
АҚШ құрылымы
Үштік жүйкенің салдануы, этиологиясы, диагностикасы, емі
АҚШ тың экономикалық даму ерекшеліктері
АҚШ журналистикасы
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь