Жазбаша жұмыс арқылы бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық қабілетін дамыту

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

І.Тарау. Бастауыш мектеп кезеңінде шығармашылық қабілетінің дамуын зерттеудің теориялық
негізі.
1.1. Шығармашылық қабілеттің дамуының психологиялық дидактикалық
алғы шарттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.2. Оқушылардың шығармашылық бастамасын дамыту ... ... ... ... ... ... ... ... ..9
1.3. Шығармашылықты қалыптастыру қажеттілігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...19
1.4. Оқушылардың шығармашылыққа деген қызығушылығын қалыптастыру
негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .24
1.5. Шығармашылық . нәтижелі оқыту ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .29
1.6. Шығармашылық дербестікті қалыптастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..38

ІІ .Тарау. Шығармашылық тапсырмалар . оқушылардың ой.өрісін
дамытудың жолы.
2.1 Ойлау қабілетін дамыту ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...45
2.2 Оқушылардың шығармашылық қабілеттерін тәрбиелеу маңызы ... ... ...51

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..56

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...57
Кіріспе

Дипломдық зерттеу жұмысының өзектілігі. ХХ ғасырдың соңғы жарты жылдығында барлық өркениетті елдерде қабілетті балаларды анықтап, зерттеу, оқыту және дамыту жұмыстары өркендеді. Өйткені жеке тұлғаның әлеуметтік, саяси – экономикалық, мәдениеттік процестерде ролі өзгерді. Қазіргі кезеңде өндірісті басқару, ғылым, мәдениет, өнер сферасының саласында өз бетінше, шығармашылық тұрғысынан ойлайтын іскер, алғыр жас маманды қалыптастыру талап етілуде.
Сондықтан да, білім беру жүйесінің басты міндеті – ұлттық және жалпы адамзаттық құндылықтар, ғылым мен практика жетістіктері негізінде жеке адамды қалыптастыруға, дамытуға және кәсіби шыңдауға бағытталған білім алу үшін қажетті жағдайлар жасау. Сонымен қатар жеке адамның шығармашылық, рухани және дене мүмкіндіктерін дамыту, адамгершілік пен салауатты өмір салтының берік негіздерін қалыптастыру, жеке басының дамуы үшін жағдай жасау арқылы интеллектін дамыту болып табылады.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауында (1-наурыз, 2006) төртінші басымдық білім беру реформасы - Қазақстанның бәсекеге қабілеттілігін қамтамасыз етуге мүмкіндік беретін аса маңызды құралдардың бірі - деп атап көрсетілген.
Бәсекеге қабілетті 50 елдің қатарына қосылуда жастарға білім берудің маңызы ерекше. Осыған орай оқушылардың білім жетістігін өркениетті елдердің білім деңгейіне көтеру, нәтижеге бағдарлап оқыту, ұлттық құндылықтарды оқушылар бойында қалыптастыру, білім беруді ізгілендіру, оқушылардың жас ерекшеліктерін ескеру, фундаментальді білім беру, қазіргі оқыту технологиясын жетілдіру және т.б. басым бағыттарды 12 жылдық мектептің бастауыш сатысындағы пәндер бойынша мемлекеттік міндетті білім стандартын, оқу бағдарламасын жетілдіруде басшылыққа алудың қажеттігі туындап отыр. Сонымен бірге оқушыларды кіші жастан өз бетінше ізденуге, олардың шығармашылықпен жұмыс істеуіне, топпен және дара жұмыс істеуге дағдыландырып, өзін - өзі тексеруге, өзін - өзі бағалауға, корытынды жасай білуге, өз пікірін айта білуге, өмір дағдыларына бейімдеу міндет етіледі.
Қоғамның әлеуметтік - экономикалық, ғылыми - техникалық т.б. үрдістері жастардың белсенді, шығармашылықпен жұмыс істейтін және кеңінен ойлауға қабілетті болуын қажет етеді. Сондықтан, мектептегі оқу үрдісінің негізгі мақсаты - арнайы педагогикалық әдістер арқылы мақсатты және жүйелі түрде оқушылардың интеллектін, шығармашылықпен ойлауын дамыту, ғылыми көзқарасы мен белсенділігін қалыптастыру, өз бетінше білім ала алу дағдыларының дамуына негіз салу. Мұндай мақсаттың баянды болуы оқу - ағарту жүйесінің үлесіне түсетінін ескерсек, білім негізі бастауыштан басталғандықтан, жас жеткіншектердің білімді, білікті болуында екені айқын.
Бастауыш білім - үздіксіз білім берудің алғашқы басқышы. Осыған сәйкес оқушыға белгілі - бір көлемдегі білім, білік - дағдыларды меңгертумен бірге табиғат, қоршаған дүние туралы түсініктерін кеңейте отырып, оларды шығармашылық бағытта жан - жақты дамыту - бүгінгі күннің талабы.
Мен өз жұмысымда негізге қойған міндетім - оқушылардың шығармашылық тапсырмалар арқылы ой - өрісін дамыту.
Диплом жұмысының мақсаты:
1. Қабілетті балалардың қасиеті жөніндегі әдебиеттерге талдау жүргізу.
2. Қабілетті балалардың ақыл – ой ерекшеліктерін және қасиеттерін зерттеу.
Зерттеу әдістері:
1. Балалардың қабілеттілігін бақылау.
2. Олардың ерекшелігін анықтау әдістері.
3. Ата – ана балалармен жүргізілетін сұхбат.
Зерттеудің әдіснамалық негізі:
Л.С.Выготскийдің мәдени – тарихи даму тұжырымдамасы, С.Юркевичтің қабілеттілікті анықтау еңбектепрі.
Зерттеудің теориялық құндылығы: Қабілетті балалармен жұмыс істеу теориялық негіздемесі құрылып қабілеттілік жөнінде қазақ тіліндегі әдебиет қатары толықтырылды.
Зерттеудің практикалық мәні:
Қабілетті балаларды диагностикалау, олардың таным мүмкіндіктерін ажыратуда әрі дамытуда қажетті практикалық құрал болып табылады.
Дипломдық зерттеу жұмысының базасы:
Ш.Уалиханов атындағы 2 лицей.
Зерттеу жұмысының объектісі: Бастауын сынып оқушылары.
Зерттеудің болжамы: Бастауыш сынып оқушыларының ақыл-ойы интеллектісін, олардың танымдық іс әрекетіне сүйене отырып дамытқан жағдайда қабілеттіліктің дәрежесін неғұрлым көтеруге болады.
Зерттеудің құрылымы: Дипломдық жұмыс кіріспеден, екі тараудан және қосымшалардан тұрады.
Пайдаланылған әдебиеттер.
1. Н.Айғабылов. Бастауыш класс оқушыларының ақыл – ой әрекеті
белсенділігін арттыру. А., Мектеп – 1970.
2. Асылбеков А. Оқушылардың ынтасын тәрбиелеу. – А. 1959.
3. А.Байтұрсынов. Тіл тағылымы. Алматы-1992ж
4. Педагогика и психология одарености школьников (под.ред.
У.Б.Жексенбаевой, А.К.Сатовой) Алма ата, 2002, с.248.
5. Ж.Б.Қоянбаев, Р.М.Қоянбаев Педагогика Астана-1998ж
6. Қ.Жарықбаев Жалпы психология Алматы-2004ж
7. Т.Қ.Оспанов, Ш.Х.Құрманалина, С.Х.Құрманалина Бастауыш
сыныптарда математиканы оқыту әдістемесі. Астана-2003ж
8. Яковлев Е. Развитие творческой одаренности детей школьного возраста
(школьный психолог). № 39, 2001. с.6-7.
9. Д.Рахымбек. Оқушының логика методологиялық білімдерін
жетілдіру. Алматы-1998ж.
10. Ж.Аймауытов. Жан жүйесі және өнер таңдау. «Бес томдық шығармалар
жинағы». – Алматы. Ғылым – 1998.
11. А.Е.Әбілқасымова. Математиканы оқытудың теориясы мен әдістемесі.
Алматы- 2005ж
12. Бұзаубақова К. Жаңа педагогикалық технологиялар. Қазақстан
мектебі 4/2005-5 б.
13. Матюшкин А.М. Таланты нужно беречь. Мир психологии,
№ 1, 2000. с.208.
14. Ж.И.Намазбаева. Психология Алматы-2005ж.
15. Б. Байжұманова. Бастауыш мектеп кезеңінде шығармашылық
қабілеттің дамуын зерттеудің теориялық негізі. Ізденіс 6/2001ж-1966
16. М.Мұхамедин. Оқушылардың шығармашылыққа деген қызығушылығын
қалыптастыру негізі. Ізденіс 6/2001-1216
17. Д.Әубәкірова. Шығармашылық қабілетті дамыту жолдары. Қазақстан
мектебі 7/2001ж-74б.
18. Н.Жанатбекова. Шығармашылық қабілеттілік-даму негіздері
Қазақстан мектебі 2/2006-15б.
19. М.Ыбышева. Оқушылардың математикалық ойлау қабілетін дамыту
Информатика. Физика. Математика. 4/2001ж-56,58б.
20. Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау қарсаңында
Астана.1.03.2006ж-6б.
21. С.Қарапаев. Оқушылардың шығармашылық қабілеттерін тәрбиелеу
маңызы. Бастауыш мектеп. 1/2006-24б.
22. Ж.Күнпейіс. Оқушыларды шығармашылыққа қалыптастыру. Бастауыш
мектеп 2/2006ж-32б.
23. Г.Дүйсенбина. Шығармашылық үрдіс. Қазақстан мектебі 12/2006ж-34б 24. Ж.Нұрманбетқызы. Шығармашылықты қалыптастыру қажеттілігі
Қазақстан мектебі 10/2006ж-16б.
25. Ш.Қайыпова. Танымдық шығармашылыққа баулиық. Қазақстан
мектебі 7/2005-56б.
26. Р.Омарова Шығармашылық ізденіске жетелейді Қазақстан мектебі
4/2006-47б.
27. Р.Омарова. Шығармашылық дербестікті қалыптастыру. Қазақстан
мектебі 5/2006-23б.
28. И.Бикирова Шығармашылық - нәтижелі оқыту негізі. Бастауыш
мектеп -5/2006ж-8б.
29. Р.Омарова Шығармашылық - басты мақсат. Бастауыш мектеп -
3/2006ж-30б.
30. Б.Сыдықбекова. Оқушылардың шығармашылық бастамасын дамыту
Мектептегі сыныптан тыс жұмыстар 8/2006 ж-26 б.
31. Д.Рахымбек, М.Мұсабеков, Г.Жетпісбаева . Шығармашылық
тапсырмалар - оқушыларды зерттеушілікпен жұмыс істеуге
тәрбиелеудің жолы ретінде ізденіс 2/2001ж-219б.
32.Е.Бекболғанов. Ойлау қабілетін дамыту. Қазақстан мектебі. 4/2005-49б.
        
        Жазбаша жұмыс арқылы бастауыш сынып оқушыларының  шығармашылық қабілетін
дамыту
Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
................................................3
І-Тарау. ... ... ... шығармашылық қабілетінің
дамуын зерттеудің ... ... ... ... психологиялық дидактикалық
алғы
шарттары....................................................................
.............................5
1.2. Оқушылардың шығармашылық бастамасын
дамыту..................................9
1.3. Шығармашылықты қалыптастыру
қажеттілігі...........................................19
1.4. Оқушылардың шығармашылыққа деген қызығушылығын қалыптастыру
негіздері...................................................................
......................................24
1.5. Шығармашылық - ... ... ... ... ... ... - ... ой-өрісін
дамытудың жолы.
2.1 Ойлау қабілетін
дамыту......................................................................
.........45
2.2 Оқушылардың шығармашылық қабілеттерін тәрбиелеу маңызы...........51
Қорытынды...................................................................
.......................................56
Пайдаланылған
әдебиеттер..................................................................
.............57
Кіріспе
Дипломдық зерттеу жұмысының ... ХХ ... ... жарты
жылдығында барлық өркениетті елдерде қабілетті балаларды анықтап, зерттеу,
оқыту және дамыту ... ... ... жеке тұлғаның әлеуметтік,
саяси – экономикалық, мәдениеттік процестерде ролі өзгерді. Қазіргі кезеңде
өндірісті басқару, ... ... өнер ... ... өз ... ... ойлайтын іскер, алғыр жас маманды қалыптастыру
талап етілуде.
Сондықтан да, білім беру жүйесінің басты ...... және ... құндылықтар, ғылым мен практика жетістіктері негізінде жеке
адамды қалыптастыруға, дамытуға және ... ... ... ... ... ... жағдайлар жасау. Сонымен қатар жеке адамның шығармашылық,
рухани және дене мүмкіндіктерін дамыту, адамгершілік пен ... ... ... ... ... жеке ... ... үшін жағдай
жасау арқылы интеллектін дамыту болып табылады.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың ... ... ... 2006) ... басымдық білім беру реформасы
- Қазақстанның бәсекеге қабілеттілігін қамтамасыз етуге ... ... ... ... бірі - деп атап көрсетілген.
Бәсекеге қабілетті 50 елдің қатарына қосылуда ... ... ... ... ... орай ... білім жетістігін өркениетті елдердің
білім деңгейіне көтеру, нәтижеге бағдарлап оқыту, ұлттық құндылықтарды
оқушылар бойында қалыптастыру, ... ... ... оқушылардың жас
ерекшеліктерін ескеру, фундаментальді білім беру, ... ... ... және т.б. ... ... 12 ... мектептің
бастауыш сатысындағы пәндер бойынша мемлекеттік міндетті білім стандартын,
оқу бағдарламасын жетілдіруде ... ... ... туындап отыр.
Сонымен бірге ... кіші ... өз ... ізденуге, олардың
шығармашылықпен жұмыс ... ... және дара ... ... өзін - өзі ... өзін - өзі ... корытынды
жасай білуге, өз пікірін айта білуге, өмір дағдыларына ... ... ... - экономикалық, ғылыми - техникалық т.б. үрдістері
жастардың белсенді, шығармашылықпен жұмыс істейтін және кеңінен ойлауға
қабілетті болуын ... ... ... ... оқу ... ... - арнайы педагогикалық әдістер арқылы мақсатты және жүйелі түрде
оқушылардың интеллектін, ... ... ... ... көзқарасы
мен белсенділігін қалыптастыру, өз бетінше ... ала алу ... ... ... ... ... баянды болуы оқу - ағарту жүйесінің
үлесіне түсетінін ескерсек, білім негізі бастауыштан басталғандықтан, ... ... ... ... ... ... білім - үздіксіз білім берудің алғашқы басқышы. Осыған сәйкес
оқушыға белгілі - бір ... ... ... - ... ... бірге
табиғат, қоршаған дүние туралы түсініктерін ... ... ... бағытта жан - жақты дамыту - бүгінгі күннің талабы.
Мен өз жұмысымда негізге қойған міндетім - ... ... ... ой - ... ... жұмысының мақсаты:
1. Қабілетті балалардың қасиеті жөніндегі әдебиеттерге талдау жүргізу.
2. ... ... ақыл – ой ... және ... ... ... қабілеттілігін бақылау.
2. Олардың ерекшелігін анықтау әдістері.
3. Ата – ана балалармен жүргізілетін сұхбат.
Зерттеудің әдіснамалық негізі:
Л.С.Выготскийдің мәдени – тарихи даму ... ... ... ... теориялық құндылығы: Қабілетті балалармен жұмыс істеу
теориялық негіздемесі ... ... ... ... ... ... ... практикалық мәні:
Қабілетті балаларды диагностикалау, олардың таным ... әрі ... ... ... ... ... табылады.
Дипломдық зерттеу жұмысының базасы:
Ш.Уалиханов атындағы 2 лицей.
Зерттеу жұмысының объектісі: Бастауын сынып оқушылары.
Зерттеудің болжамы: Бастауыш ... ... ... олардың танымдық іс ... ... ... ... ... ... ... көтеруге болады.
Зерттеудің құрылымы: Дипломдық жұмыс кіріспеден, екі тараудан және
қосымшалардан тұрады.
І-Тарау. Жазбаша жұмыс арқылы бастауыш ... ... ... ... ... қабілеттің дамуының психологиялық -
дидактикалық алғы шарттары.
Балалар психологиясында әрбір жас кездерінде психикалық даму ... ... Жас ... орай ... әрекеттерін біршама жедел
дамуының негізгі жолдарын ашу, олармен оқу тәлім-тәрбиелік жұмыс ... ... ... ... ... ... ... ескере
отырып, жеке даралық өзгешеліктерін жан-жақты дамуына түрткі - оқу ... ... ... Бала ... ... ... ... екенін Ж.Пиаже, Д.Б.Эльконин, А.В.Запоржежец, ... ... ... ... ... ... ... көруге болады. Ж.Аймауытов өзінің
педагогикалық еңбектерінде «білімдендіру көбінесе, екі мақсұт көздейді -
білім көбейту, яғни ... ... ақыл ... яғни ... ... - ... ... көзқарас - оқу баланың білімін көбейтеді, ақылын
күшейтеді, тәжірибесін молайтады.
Р.С.Немов ... ... ... оқу ... меңгеру
мүмкіншіліктері мен ақыл - ой қабілеті өте жоғарылылығы ... ... ... ... ... ... әдеттегі білімнен әлдеқайда
жоғары нәрселерді қабылдап, меңгере ... ... ... ... ... баланың барлық психикалық үрдістерінің едәуір жаңа ... ... ... ... Бастауыш сынып оқушыларының
психикалық дамуының жедел жүруіне бірден-бір себеп-оқу ... ... атап ... ... ... бүлдіршіндерді өз елінің ұлы
азаматы, жан-жақты білімді, жеке адам етіп ... ... ... бастауыш білімнің мемлекеттік стандартында көрсетілгендей (1)
бастауыш сатыдағы білім берудің ... ... - оқу ... ... дүниемен белсенді әрекеттестік, этникалық,
эстетикалық қарым-қатынасқа дайындау. Оқушының ... және ... ... ... қол жеткізу үшін, оның ... дәл ... ... ... ... ... аттасымен-ақ оқу үрдісінде балалардың
бұрын қалыптасқан барлық таным-әрекеттері, санасы қайта жаңа өзгерістерге
ұшырайды.
Р.С.Немов, егер ... ... ... ... дұрыс оқытса,
дұрыс меңгертуге үйретсе, кәдімгі баламен өзі де ... ... ... ... ... ... ... мүлдем бөлек өзіндік ерекшеліктері бар, темпераменті де
өзгеше болып келетін балалар да ... олар да оқу ... ... ие ... ... В.И.Волокитина дені сау оқушылардың арасынан логикалы ойлауға
қабілетті болмайтын бала болмайды, ... ... ... әрекетінің
ұшқырлық дәрежесі мен ойлауға қиыншылық келтіретін ... ... ... ... ... ... ... ойлау қарқынын жеделдету, ой ұшқырлығын
күшейтуге қиыншылық келтіретін себептерді ... - ... ... ... болып табылады.»
Шығармашылық қабілеттілік мәселесі психология ғылымында біржақты ... Бұл ... келе ... құпиялық қасиет болып табылады.
Құпияның ... ашу ... ... ... ... ... ... түсіндіріп ашады.
Шығармашылық қабілеттілік - бала өз бетінше жаңа, бір бейне құруымен
сипатталады, яғни іс-әрекеттің ... ... ... ... арқылы, жасампаздық бейне жасау арқылы ... жеке ... бір ... ... ... түсіндіріледі.
Соңғы жылдары шығармашылық психологиясы туралы ... ... ... О.К.Тихомиров, ал жалпы және
арнайы қабілеттіліктер ... ... ... ... ... ... және ... өзгешеліктердің
психологиясы мен психофизиологиясы туралы Б.М.Теплов, В.Д.Небылицин,
Э.А.Голубова, В.М.Русаловтың ... ... ... бойынша
жүргізген зерттеу жұмыстарының негізін ... ... ... ... оқу ... әр ... ... қабілеттілік, ақыл-ой дамуы туралы ... және шет ... ... зерттеу жұмыстарын жүргізген. Г.В.Бабиков, А.Крутецкий
(математика), Б.М.Кедров (ғылыми-техникалық шығармашылық), Е.И.Игнатьев,
О.И.Никифорова ... ... ... ... ... ... ... Ж.Аймауытов, М. Мұқанов т.б.
Қабілеттілік мәселесінің теориялық және ... ... ... Рубинштейн еңбектері зор роль атқарады. Ең ... ... ... ... ... негізін салса, кейінірек олардың
көрінуінің психологиялық құрылымын ашып берді.
С.Л.Рубинштейн қабілеттілікті нақты бір ... ... ... Оның айтуы бойынша қабілеттілік - жаңа бір ... ... ... ... ... бір ... екінші бір әрекетке
көшуі мен қабылдау тәсілдерін терең ... ... Оның ... ... негізі - туа біткен нышан, тұқым қуалаушылықтың белгісі болып
табылады, яғни, адамның ... ми ... ... ... табылады. Осыған орай ғалым қабілет нышандардың негізінде
дами отырып, нышанның өз бетінше функциялануы емес тек ... ... алғы ... деп жазды. С.Л. Рубинштейн іс-әрекет барысында ... ... ... байланысы ерекше роль атқаратынын айтады. Бұл екеуінің
бір-бірімен тығыз байланыста екендігін еске сала ... бір ... ... тағы ... ... қабілеті бар екенін білдірсе, қабілеттің
қалыптасуы сол іс-әрекеттердің ептілігі мен ... ... ... іске
асатындығын түсіндіреді.
Б.М.Теплов қабілетті адамдар арасындағы жеке даралық ... деп ... ... ... ... бере ... үш белгісін көрсетеді. Біріншіден қабілеттілік бір адамды
екінші адамнан ... ... ... жеке даралық психологиялық
ерекшелік; екіншіден, қабілеттілікке барлық жеке ... ... ... болмайды, тек қандай да бір немесе бірнеше ... ... ... ... ... ... ерекшеліктерді, қабілет
деп атауға болады; үшіншіден, «қабілет» түсінігі адамда бар білім, ептілік
және ... ғана ... ... айтады, яғни тек ептілік, білім,
дағды ғана бар деп айтуға болмайды, керісінше, сол ептілік, білім, дағдыны
меңгеруге ... деп ... ... ... ... - бір
жақты ғана болмайды, оның қозғаушы күші қарама-қарсы ойлардың ... ... ... ... ... ... қабілет тек индивидтің
белсенді іс-әрекетінде қоғамдық тәжірибені меңгерудегі психологиялық
аспектісі ретінде ғана ... ... ... ... ... жеке адамның қабілетке байланысын көрсетеді. Оның айтуы бойынша,
қабілеттілік - ... ... ... ... Тек ... әрі бұл білімдерді шығармашылық көрсетуінде ғана ... ... ... ... құра алуы деп ... ... ... әрекеттің приоритеті» атты еңбегінде
адамзат санасының қалыптасуы, ... ... ... ... - ... ... ... факторы деп көрсетеді.
Ю.Е.Виноградов еңбектері аффектілі ... мен ... адам ой ... ... ... ... болу жағдайы
және оның ой әрекетінің құрылымына әсері туралы жан-жақты ... ... ... туралы айтылатын барлық
еңбектеріндегі оның негізгі идеясы адамға берілген кез-келген ... ... ... ... ... ... ... тәжіриебелерді
меңгеру барысында дамиды және қалыптасады. Оның айтуы бойынша адамзат ... ... ... - ... мен ... даму деңгейіне
байланысты, яғни, мәдени жүйедегі ... ... ... ... жаңа
құрылым жасауды қажетсінеді.
Оқыту үрдісінде балалардың шығармашылық қабілеттілігінің дамуына
жағдай жасайтын жеке ... ... - кіші ... ... оқу ... ... алатын орны ерекше екендігі даусыз. Сондықтан ... ... ... ... жол ашу, ... жасау
керектігі жайында ғұлама психолог-педагог ғалымдардың еңбектерінде ерте
кезден-ақ баяндалып жүр.
Білім негізі бастауышта ... ... ... ... ... ... ... ойлаймын, ерекшеліктерді, бастауыш
мектептің оқу бағдарламасына ... ... жыл ... ... ... мекен-жайының өзгешіліктерін, баланың жеке даралық
психологиялық қасиеттерін ескере отырып, оқу ... ... ... ... бір ... ... ... дамытуға тиімді
әдістемелік жолды теориялық және практикалық тұрғыда ашып беру керек деп
ойлаймын.
1.2. ... ... ... ... - бүкіл тіршілік көзі. Адам баласының сөйлей бастаған
кезінен бастап, бүгінгі күнге дейін жеткен ... ... Ал, ... күрделі жаңарулар тұсында балалардың шығармашылық
бастамасы ... ... ... ... ... ... ... шешуде
бастауыш мектептің алар орны ерекше. Баланың шығармашылық ... ... ... ... психология мен ... өте ... ... келеді. Шығармашылық ұғымы мәдениеттің
барлық дәуіріндегі ойшылдардың назарында болған. Ежелден-ақ ... ... ... ... ... ... өз еңбектерінде
адамның жеке басын, қабілеттерін дамытуды үнемі көтеріп отырған. ... ... ... ... дамытудың жолдары қарастырылса, оқушы шығармашылығына бағыт-
бағдар беруді ең алғаш мазмұнына енгізген М.Жұмабаев болатын. Психологтар
мен ғалымдар Л.С.Выгодский., ... Л. В. ... В. А. ... өз
республикамыздағы көрнекті ғалымдар Т.Тәжібаев, М.Мұханов, ... ... ... жеке ... дамыту мәселесінің
теориясы және практиканың алтын қоры деп білеміз.
Шығармашылық ... ... ... ... келе ... келуге болады. Шығармашылық - өте күрделі психологиялық
процесс. Ол ... түрі ... тек ... ғана ... ... төркіні - шығару, ойлап табу, сол арқылы жетістікке
қол жеткізу деп ... ... ... сөздікте «Шығармашылық -
қайталанбас тарихи қоғамдық мәні бар, жоғары сападағы жаңалық ашатын ... деп ... Ұзақ ... бойы ... ... адамның
қолынан келе бермейді деп қарастырылып келсе, қазіргі ғылым ... ... ... ... ... болатындығын айтуда. Ал,
бастауыш сынып ... ... - тек ... ... табылатын, субъективтік жаңалық.
Шығармашылық тұрғыдан дамыған тұлға моделі:
Бастауыш ... ... ... ... ... үшін ... ... алынатын нысаны дамыта оқыту жүйесі. Дамыта оқыту баланы
оқыта ... ... ... оның ... қалыптастыру, өз бетінше
ізденуге, шешім қабылдауға дағдыландыру, жекелік ... ... ... ... ... ... ... барлық кешенді
мақсаттары мен шешімдері бала дамуына бағытталды. Дамыта оқыту жүйесінің
талаптарына ... №181 ... орта ... ... ... ... ... мақсатында 4 кезеңде жұмыс жасады. Сөйтіп, оқытудың
мақсатын, ... ... ... даму ... ... ойлауын дамыту, шығармашылық тұлға қалыптастыру алға
қойылды.
І-кезең: ... ... ... ... ... ... топтар құру, дамыта оқыту ... ... ... ... ... ... Жинақталған білім практикада жүзеге асырылды.
ІІІ-кезең: Атқарылған жұмыстардың жетістігі мен ... ... жою ... ... ... есептер жасау,
педагогикалық оқулар өткізу, бақылау түрлерін енгізу, сыртқы байланыстарды
ұйымдастыру жұмыстарын жүргізілді.
ІҮ-кезеңде ... ... ... ... нәтижесі
шығарылды.
Қорытындысында 4 сынып оқушылыраның білім сапасы - 35% II ... -
42 %, III ... - 49 %, ІҮ ... ... ... ... бойынша білім сапасы.- 50 % , II тоқсанда
білім сапасы - 54 %, III тоқсанда білім ... - 58 % , ІҮ ... ... - 62% ... жетті.
Оқушыларды шығармашылыққа баулып, бала бойына шығармашылық қасиетті
қалыптастыруда, ... ... ... құштарлығын оятуда бастауыш сыныптағы
ана тілі сабағының берері мол.
1. Өйткені ана тілі пәні оқушы тілін ... ... ... ... ... оқу ... қалыптастыру және жетілдіру.
3. Оқушылардың ауызша және жазбаша байланыстырып сөйлеуін дамыту.
4. Оқушылардың өзіндік ой-пікірін айта білуге ... ... ... пен міндеттерді шешуде Б.С.Блум жүйесіндегі алты
категория орындалды.
Олар: 1. ... ... ... ... ... ... Талдау категориясы.
5. Жинақтау категориясы.
6. Бағалау категориясы.
| | | | | |
| ... ... ... ... | |
| ... |Берілген жаңа түсінікті ұғуы, есте |Тыңдайды, | |
| | ... ... ... еске түсіруі |қабылдайды, еске | |
| | ... ... ... | |
| |Түсінуі ... ... ... ... ... | |
| | ... өзінше түсіндіру немесе |айтады, көрсетеді, | |
| | ... ... ... | |
| ... |Жаңа білімді тәжірибеде, яғни нақты |Бұрынғы | |
| | ... ... ... алуы ... ... | |
| | | ... жаңа ... | |
| | | ... | |
| ... ... ... ... ең ... ... салыстырады,| |
| | ... ... ... ала білуі, яғни|табады, талқылайды, | |
| | ... ... ... ... ізденеді. | |
| | ... ... ... | | |
| ... ... ... дара ... |Ойлап | |
| | ... ... ... алуы ... ... | |
| | | ... шығарады,| |
| | | ... | |
| ... ... ұғымның жаңа материалдың |Бағалайды, | |
| | ... ... ... |талқылайды, өз талабын| |
| | ... ... ... | |
| | | | | ... ... ... ... жолдары Қоғам өмірінің барлық
салаларында күрделі өзгерістер болып жатқан кезде келешегімізді ... әр ... ... ете ... ... ... мәдениетке
берілген қабілетті жастарды іріктеп олардан интеллектуалды орта қүру
жағдайын ... жөн. ... ... қолдан жасау мүмкін еместігін
ескерсек дарындыларды іздеп, ... ... ... ... ... ... іс.
Адамның еңбегі мен жұмыс күшіне мамандығына бағалы тауар ... жаңа ... ... ... мен басқа да халық шаруашылық
мекемелерінен ғылыми зерттеу ... ... ... ... олардың ынтасы мен шығармашылық қабілетіне, ойлап-болжай
білетіндігіне, тағы сол ... ... ... аударуды талап етуде.
Сұранысқа сай жоғары дәрежедегі маман қызметкерлер мен ... ... ету ... ... арасында шығармашылық қабілеттерін анықтау
және оларды әдейі әдістемелерді қолдана отырып, ... ... ... ... ... оқу ... қайта құруға бағытталған талпыныстарға
қарамастан, оқыту процесінде оқушыларға дайын ақпаратты жеткізіп ... ... орын алып ... ... ... ... еске сақтау, қайталап айту қабілеттерін ғана дамытып, ... ... ... ... ... бұрынғы сабақтарда дайын күйінде
берілген материалды қайталап айту жағына көңіл бөліп соны ғана ... ... ... қабілеті бағалаусыз қалады. ... ... ... ... ... ... қабілетті дамытуға
бағытталған оқыту әдістемелерін (дамыта оқыту әдістерін) қарастырып, ғылыми
тұрғыдан зерттеп, жаппай практикаға енгізуді ... алу ... Оқу ... құру ... ... ... де көңіл бөліп, заман талабына
сайларына ғана қолдау көрсетіп іріктеген жөн ... еді. Етек ... ... ... ... бар ... ... отырып, олардың
әрі қарай оқытудың ... ... ... ... ... ... ... Оқыту жұмысының табысты болуы, оқытудың озық
әдістерін қолдануға ғана ... ... ... ... ... әртүрлілігін ескеруге де байланысты болатындығы ғылыми
тұрғыдан дәлелденген. Шығармашылық ... ... ... ... ақыл-ой қалыстығынан бастап жоғары дәрежедегі таланттылық,
жалпы дарындалыққа дейінгіні ... ... ... бір ... ... ... болақ,
дарынды балалардың қабілеті дамуына зиян келтірген болар ... ... ... ... жүйсі орташа оқушыға, ал мамандыққа дайындау «орташа
маманға» ... ... ... ... балаларды оқыту жайы
жоспарланып, оларға әдейі арналған оқу орындарының ашылуы, өкіметіміздің
бұл саладағы бағытының ... ... ... ... ... ғылыми
зерттеулері ... ... ... ... және т.б) ... ... маман дайындау мәселесін, әуелі бастан дарындыларды таңдап алу
жағын реттеп алмай және ... ... ... ... ... ... көрсетті. Дарынды балаларды іріктеп алу
жұмыстары жүріп ... ... осы ... ... ... болуы үшін
қажеттілерінің бірі, шығармашыл ... - ... ... ... ... ... ... және оларды жұмысқа қажетті әдіс-құралдары
мен ғылыми теориялық біліммен ... ету ... әлі ... ... Сонымен қатар, шығармашыл, дарынды балалардың негізгі бөлімі
іріктеуден өтпей басқалармен ... ... ... ... ... мектеп кәсіптік техникалық ... ... ... тыс ... ... оқу ... ... орындары сияқты
тізбекте жүріп жатқанын ... ... ... ... ... ... дамыту жұмыстары да үзіліссіз, аталған тізбек бойында
жүргізіліп ... ... ... Осы ... ескере отырып,
психология және педагогика, әлеуметтану ғылымдарының жетістіктері
мен ... ... ... ... ... ... және дамыту қажет.
Шығармашылықта практикалық тексерістен өтіп, қолдау тапқан ... ... ... ... ... ... ... адамда, кез-келген түбі түзу
сәбиде болады. Айырмашылық тек қана ... ... және ... ... шығармашылық қабілетті балалық кезден бастап дамыту қажет:
- шығармашылық қабілетті дамытудың негізгі жолы - ... ... ... ... ... олар үшін оқу, ... және тәрбие алу
екендігін және ... бәрі де ... ... болу ... ... отырып, шығармашылық қызметке тарту болып табылады.
асау - мемлекеттік білім беру стандарттық бағдарламасын іске асырудың
негізгі құралы.
Ж.Аймауытов өз ... ... ... ... ... жауап
тілейді» дей отырып, балалардың шығармашылық қабілетін дамытуға ... ... мен ... ... ... ... ... бала
қабілеттіліктің жан-жақты, әрі мәнді көрінуіне ... ... ... адамдардың табиғатына қарай болсын» деп ... ... ... ... ... ... ... орай тапсырмалар беру -
баланың білімді тез, әрі жеңіл меңгеруіне, қабілеттің ... ... ... ... ... өмірден кітапқа қарай жылжысын» деген ойынан
бала мектептегі оқу бағдарламасынан алған білім жүйесін, ... ... ... ... ... ... жаңа ... мен ой
қорытындыларын шығара алуға, жаңа бейне жасауға бейім болу ... ... ... психологиясында әрбір жас кезеңдерінде, әсіресе, бастауыш
мектеп кезеңіндегі ... даму ... - ... ... ... ұйымдастыру мәселелеріндегі толғанатын жайт.
Бастауыш мектеп оқушысының жеке тұлғасын қалыптастыру, оның рухани
әлемін байыту, сабаққа ... ... жеке ... ... ... ... негізгі мәселелердің бірі. : Өйткені, қазіргі кезеңдегі
қоғамның жедел дамуы ғылым мен ... ... ... ... ... ... мен техниканың, өндірісті дамытатын ... ... ... мектеп оқушылары үлкен жауапкершілік пен білімдарлықты
қажет етеді. Оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... оқу материалын терең ұғына ... ... ... педагогикалық шеберлігіне де байланысты.
Мұғалімнің әрбір өтілген сабағы қазіргі кездегі оқыту ... ... ... ... Бұл ... ... бірге мұғалімнің әрбір өтілген
сабағы ғылыми түрде негізделіп, оның тәлім-тәрбиелік мәні жан-жақты ашылуы
тиіс.
Осы талаптардың орынды ... ғана ... да ... ... ... ... оқуға, білімге деген құштарлығы дамып отырады. Оқушы
құлшынысын ұдайы дамытып, әрбір өтетін сабағын ... ... ... озық әдіс-тәсілдерін қолдана білгенде ғана ... ... ... ... дами ... мұғалімдері бұл айтылған талаптарды іске асыра алуы үшін ... ... ... ... ... мен ... арасындағы оқыту
үрдісінің әрекеттері арқылы оқушыда қабілет дами түседі.
Бұндай кезеңдерде ... жаңа ... ... үш ... ... дамытушылық) толық шешімін таба білгенде ғана іске асырылып
отырады. Осы ... ... ... ... ... ... бірге, сабаққа қызығушылығын арттыра білуі керек. Мұғалім өзінің
сабағын шығармашылықпен ұйымдастырып, өтілетін ... ... ... ... ... қамтылуы тиіс. Мұғалім
өтілген ... ... ... ... жоспарланған сұрақтармен оқушы
ынтасын, зейінін, ой-қиялын дамытуға септігін ... ... ... ... ... сабақтарда тапсырмалардың жауабын табуда, орындауда,
қойылған сұрақтарға жауабын беруде «Ой-таласын» жасау - танымдық ... т.б. ... ... жаңа ... ... іске ... ... сабақ тартымды өтілетіні белгілі.
Ұстаз еңбегі - оқушы ... ... ... ... ... ... оқушы жүрегіне жол таба білуінде. Әрбір баланың бойындағы
қабілеті арқылы ... ... ... танып білуге, қоғам алдындағы
жауапкершілік қасиеттерін ... ... ... үшін ұстаз бойында мына төмендегідей қасиеттері болуы керек:
- ... өз ... ... ұқсайтын қасиеттерін аша білу;
- мұғалім ой-өрісі кең, ... ... ... ... ... ... ... үздіксіз өз ... өз ... ... ... Ал ... ... мына ... қасиеттерді күте білуі
керек.
- Оқушы ой-жүйесі ... ... ... ... ... ... сабаққа деген құлшыныс тұрақты болғаны жөн;
- Оқушы білімі, талғамы барлық пәнге дұрыс көзқараста болғаны ... ... ... ... ... байланыста болғаны тиімді.
Қорыта айтқанда, оқушы бойында шығармашылықты дамытуда үздіксіз
құлшыныс, оқуға, ... ... ... ... ... өшпей, күннен-күнге дами
түсуі қажет. ... ғана ... ... ... нұры ... ... сайын оқушының ішкі дүниесі сыртқы ортамен байланысы дамып, оқушы
дүниетанымы арта түсуі ... ... ... ... ... ... бүкіл әлем деңгейінде қоғамдық дамудың өлшемі мен
сол ... ... ... ... ... ... айналды. Сондықтан
да әлемдік қауымдастықты айтарлықтай ықпалы ... келе ... ... беру ... ... ... ... және бәсекеге қабілетті
маман даярлау мақсатында тың да нақты қадамдар жасалуда.
Қазіргі таңда ... ... ... ... функционалдық басым
бағыттары оқушылардың ғылымдар ... ... ... ... ... ... және этникалық топ аралық қатынастар мәдениетін, жеке
тұлғаның өзін-өзі айқындау және кәсіптік ... ... ... ... табылады. Ғылымның қай саласы болсын ұстаз қауымы алдына
зор міндеттер жүктейді. Соның ең бастысы - сапалы білім мен ... ... ... ... шығармашылық қабілеттерін, ақыл-ой
белсенділіктерін ... ... ... ... ғана ел ... ... ... әлеуметтік-экономикалық дамуына лайықты үлес қоса алады.
Ендеше өскелең ... ... ... ... ... ... мен бағалау
өлшемдерін қамтитын қоғамдық және ұжымдық тәжірибе тағылымдарын ғана ... оны әрі ... ... ... ... ... ... Республикасының «Білім туралы» заңының 8-ші бабында ... ... ... ... - ұлттық және жалпы адамзаттық құндылықтар,
ғылыми мен практика жетістіктері негізінде жеке ... ... және ... ... ... ... алуы үшін қажетті жағдайлар
жасау. Жеке адамның шығармашылық, рухани және дене ... ... пен ... өмір ... ... негіздерін қалыптастыру,
жеке басының дамуы үшін жағдай жасау арқылы интеллектін ... ... ... ... ... мен ... ... оларды
қайта даярлау және біліктілігін арттыру» делінген. Яғни, барша ұстаз
қауымына XXI ... ... сай ... ... ... ... Расында да, қазіргі қоғам шығармашылық ... ... ... ... ... ... ... мектептердегі пәнді оқытуда оқушыларға көп
жағдайда ... ... ... ... ... ... ... жаңа
ақпараттар іздестіруге, оқу тапсырмаларын өздігінен шешуге талпындырмайды.
Мектептегі оқу үрдісінің негізгі мақсаты - ... ... ... ... ... ... сол ... таным әрекетін дамыту. Бұл
оқушының өзіндік әрекеттерін, дербес жұмыс ... ... ... ... таным белсенділігін арттыру, шығармашылық ізденістерге баулу
бұл білім берудегі басты мәселе. Кезінде қазақ ... ... ... ... ... үлес қосты. Ол өз еңбегінде
«балалармен қысқа, ашуланбай, ... ... ... ... бар пейілмен
және қарапайым тілмен түсіндіру керек, мұғалім жан-жақты, ... ... ... ... ... деп атап ... Ал ... «Бала
білімді тәжірибе арқылы өздігінен алу керек, мұғалімнің міндеті балаға
жұмысты әліне қарай шағындап беру және ... ... ... бағыттап
отыру керек» деп ескертеді.
Демек, бүгінгі таңда мына ақпараттар ... ... ... жас ... ... Қалай оқыту керек?» деген ... тұр. Ел ... ... 2030» ... даму ... ... мемлекетіміз өсіп жетіліп, кемелденеді, біздің балаларымыз ... ... ... ер ... ... сөзін ұстаз қауымына нақта
айтылған аманат деп түсіну керек.
Бұл орайда ұлтымыздың рухани жарық жұлдызы ... ... да, ... ел ... да мектебінің қандай негізде құрылуына барып
тіреледі. ... ... ... ... ... ... негізде
құра білсек, келешегіміз үшін тайынбай-ақ серттесуге болады.» деген ... мәні ... ... ... ... ... үшін ... Сондықтан қазіргі жаңа білім үлгісін жасау аясында бүкіл қоғамды
жұмылдыра отырып ... ... және ... тәуелсіз
мемлекет орнату болашағына бағдарланған, ұлттық және жалпы адамзаттық
құндылықтарға үйлестірілген ... ... ... ... тәрбие-білім
жүйесін іске қосу — бүгінгі күннің кезек күттірмейтін мәселесі.
Ерте заманнан-ақ адам өзін қоршаған ... ... және ... өзін ... ... ... қатынасын танып білуге тырысты. Адам
өмірі қоршаған ортада өтетіндіктен, сол қоршаған ортаның ішкі сырын білуді
ғасырлар бойы ... ... Оның сан ... ... ... ... ... ерте заманның өзінде ұлағатты тәлімгерлер назарында
болған.
Айналадағы заттар мен құбылыстар ... ... ... ... деп ... ... саналы және берік меңгеріп ... ... ... ... ... ... мұғалімнің әдістері мен
тәсілдері оны дамытып, жетілдіре түседі. Сондықтан мұғалімнің сабақ үстінде
алға қоятын басты міндеттерінің бірі ... ... ... және ... болып табылады. Оқыту үрдісінде балалардың ... ... ... саналы түрде қабылдауының нәтижесінде балалардың
сезгіштігі ... ... ... ... оқу материалын қабылдауын
дұрыс ұйымдастыру үшін мұғалім оқыту үрдісінде ... ... ... Ал ойлауды дамыту міндетін алға қоюдың және оны шешудің
әртүрлі жолдары болады. ... ... ... ажырату және жалпылау
тәсілдері жатады
Негізінен, қоршаған дүниені білу танымға байланысты. ... - ... ... негізі және ол арқылы адам өзін қоршаған ортаны ... ... - ... ... ... ... адам санасында
бейнеленуі». Қоршаған дүние объективті түрде өмір ... ... ... мен құбылыстары санада бейнеленеді. Көру, сезіну, түйсіну
арқылы сезім мүшелерімізге материалдық ... әсер ... де, біз ... ... дүниені танып білеміз. Сезім ... ... ... ... байланыстырғанда ғана білім қалыптасады. Қабылдау
барысында сыртқы сезім мен ішкі сезімге біріге ... ... ... арқылы заттар мен құбылыстардың басты белгілері, ұқсастықтары
мен айырмашылықтары жайындағы бейнелік ... ... ұғым ... өмірлік қызмет барысында іске асады»
Р.Қоянбаевтың «Қысқаша педагогикалық сөздік» кітабында танымға былай
түсінік берілген: ... - ... ... ... ойында бейнелейтін
және қайта жаңғыртатын қоғамдық іс-әрекет барысы. Ол заттардың тәніне
дәлірек ... ... және ... ... барысы ретінде
қаралады. Ақиқатқа жетудің, объективті шындықты танудың диалектикалық жолы:
«Нақты пайымдаудан ... ... одан ... ... ... ... үрдісінде ойлаудың түрлі тәсілдері қолданылады. (Анализ,
синтез, ... ... ... ... ... және
т.б.).
Танымның негізгі және білімнің ақиқаттығының шарты - ... ... Сол ... де ... оқу ... ... іс-әрекет
ретінде жүзеге асады. Себебі, оның оқу іс-әрекетінің нәтижесі оның таным
өрісінің жаңа ... алып ... Ол үшін жаңа ... ... ... көзі ... жасындағы балалардың негізгі әрекеті - оқу. Оқу арқылы балаға
қоғам өзінің ғасырлар бойы жиналған асыл мұрасын, дағды тәжірибесін береді.
Қоршаған ... мен ... ... ... алып, оны нақты қабылдау
барысында оқушылар әртүрлі оқу әрекеттерін қолданады. Алдымен затты ... көру ... ... ... ... пішінін, көлемін анықтаса,
ұстап сезіну әрекеті арқылы оның күйін, қатты-жұмсақтығын және басқа да
сапасын ... ал ... ... ... ... ой ... ... айырмашылығы мен ұқсастығын табу нәтижесінде оларда
ғылыми ұғымның ... ... - ... ... Оның ... мен ... және мазмұны
қоғам қажеттеріне байланысты өзгеріп отырады. ... ... ... құралы болып табылатын балалардың ғылыми дүниетанымын қалыптастыру,
олардың рухани дамуын ... ... ... ... ... ... - таным үрдісі. Өйткені ондай ілгері қарай қозғалыс
болады, ... ... ... ... жүріп отырады. Оқытудағы міндет -
оқушыны табиғат, қоғам және адам дамуының жалпы және ... ... оқуы - ... ... ... үрдісінің өзгеше бір формасы.
Дүниетану заңдары барлық адамдарға бірдей ортақ болады. Адамның ... ... ... ... диалектикалық сипатта болатындығын
және оның белсенді әрекет екендігін есте сақтау керек. Ойткені, ... ... ... басшылығымен іске асырылып отырады. Оқыту
үрдісінде оқушылардың білімге деген қызығуын қалыптастыру - өте ... Ал ... ... ... солай жүрмейді, ұйымдасқан түрде жүзеге
асырылады. Сондықтан ... ... ... тән әдістері, ұйымдастыру
формалары мен нәтижесі болады. Ол жастарға білім беру мен дағдыны меңгеруді
көздейді. Оқушы ... алуы үшін оқу ... ... танымдық қабілеттерін
арттырады. Кейбір авторлар оқытуға анықтама бергенде, оны ... ... ... ... деп ... Мұндай анықтама дұрыс та
сияқты. Бірақ оқушының ... ... ... ... әрекеті жетекші
роль атқарады. Дегенмен, бұл көзқарас толықтыруды қажет етеді. Өйткені
оқушының танымдық ... тек ... ғана ... Оқыту баладан
ойлау әрекетімен қатар басқа да ... ... ... ... ... мен ... жігер мен қабілеттерін, т.б. ... ... ... ... ... қарағанда күрделі болғандықтан, балалардың кейбіреулерінің
оқуға ықыласы бола бермейді. ... ... ... ... ... да ... ... деген ықыласты тудыру үшін тапсырмаларды орындата ... ... ... мадақтау керек. Орындалған тапсырма үшін ... ... ... түрткі болады. Әдетте ықыластың тікелей және
жанама түрі бар. Тікелей ықылас оқушының ... ... ... Ал ... ... сол нәрсе қызық болса да жалпы сабақ үлгерімін
жақсартқысы ... ... ... ... түрі ... ... ... негізгі роль атқаруы тиіс.
Кіші жастағы оқушылар көпке дейін тапсырманы қалай орындаудың ... ... ... ... ... тапсырманы жаттап алғысы келіп
тұрады. Солай болуы ... ... ... ... ... әлі төселмегендігінен, қалай жұмыс істеуге ... ... ... ... ... ... мынадай екі түрлі ... ... ... ... ... үшін жауапты бала
өздігінен ... ... ... ... ... ... Оны ... үшін соның үлгісі беріледі. Мысалы, тақпақты жаттау
үшін, оның ... ... Оған ... ... ... ... ... ғана сүйене отырып бала оны жаттап алады.
Ал тапсырманың соңғы түрі өте ... ... ... оқу әрекеті деп
тапсырманы орындаудың бірінші түрін және ділгірлік мәселелерді орындай
білуді айтады. Бұл үшін оқушы ... ала ... ... өтуі тиіс. Егер
бала тиісті дайындық кезеңдерінен өтпей, оның бір ... ... ... ... ... кетсе тапсырманы орындай алуы мүмкін емес. Бұл
жерде оқу жағдаяты деп отырғаны ... ... ... шешу ... орай ... еске алу ... деген мағынаны білдіреді.
Ал оқу әрекетінің келесі бір бөлшегі тиісті мағлұматтарды пайдалана
отырып, сол тапсырманы орындаудан ... Оны ... ... ... ... ... жеке ... орындалған соң олардың қалай орындалғанын баланың
өзі тексере білуі шарт. Егер орындалғаны дұрыс ... ... бала ... ... ... Қате ... соны ... орындауға көшеді.
(Мұны «қайта оралу хабары» деп атайды).
Мұғалім тек қана баға ... Оқу ... бұл ... ... ... жұмысында жиі кездеседі.
1.4. Оқушылардың шығармашылыққа деген қызығушылығын
қалыптастыру негіздері
Шығармашылық тұлға - бұл шығармашылыққа ... ... да ... ... ... қабілетті қалыптастырудың
органикалық бірлігінде көрінетін, оған бір немесе бірнеше әрекет түрлеріне
прогресивті, жеке мәнді ... ... қол ... ... мотивациялық-шығармашылық белсенділік ... ... ... ... ... сапа емес, ол тұлғаның ... ... ... ... ... ... ... және оқыту
процесімен айқындалады деп есептейді. ... ... даму ... ... ... ... кездейсоқ түрде емес, ол
тұлға бойындағы белгілі бір қызығушылықтарға, белгілі бір бағытқа ... бір жүйе ... әсер ... - деп ... ... ... оқушыларының шығармашылыққа талпынысы, оның танымдық
мотивациясын қалыптастырушы ... ... ... ... ... саналады. Балалар шығармашылықты танып-білуге құштарлығы
ынта-ықыласпен іс-әрекет барысында көрінеді. Ол іс-әрекеттің шығармашылық
стилін айқындап, ... ... ... ... ... - бұл ішкі дүниедегі толассыз өзгерісті және ондағы пайда
болған жаңа мазмұнды үнемі түйсіну. Бұл ... ... ... ... ... адам сыртқы дүниеден түсетін ақпаратты ғана қажет етпейді,
сондай-ақ ішкі дүниеден жаңаны шығаруы ... ... адам ... ... ... ішкі ... ... қызығушылығы - ішкі дүниесіндегі
бейнелер, ойлармен ерекшеленеді.
Оның үстіне оған осы ішкі дүниесіндегі тағы да ... ... ... білу ... ... ... Сондықтан да нағыз шығармашылық
адамның мүмкіндіктерін байқап көруі болып саналады.
Әуестіктің, ... ... жету ... сезімдерді, шығармашылық процесс барысында жаңалық
ашудағы таңдану, таң ... күту ... ... ... ... ... ... реттеуді іске асыратын кері байланыс ролін
атқарады. Олар мақсатқа жету жолындағы ... ... ... ... ... Сезім мен интеллектуалдық,
шығармашылықтық белсенділіктің қозғаушы күші ретінде ... ол ... ... ... ... оның өту жылдамдығы мен нәтижелілігін
реттеп отырады. Мысалы, ... ... ... ... ... процестер арасында міндетті шешуге байланысты ойдың пайда
болуы, болжаудың қалыптасуы, оның дұрыстығын дәлелдеу ... ... ... эксперименттік мәліметтер шешім қабылдаудағы
эмоцияның жай ғана ... ... ... ... ... жүйесін іске асырады.
Біз, М.Мұхановтың шығармашылықты интелектуалдық іс-әрекет, жоғары күй
талап етеді және ... ... ... ... ... ... ... да эмоция мен сезім жаңа идеялардың ... ... жаңа ... ... ... ... ... солар атқарады,
өйткені «адамзатқа тән эмоциясыз, адамзаттық ақиқатты іздестіру болған емес
және ... да». ... ... қасиеттері - оның үзақ уақыт
шоғырлануы, - деп жазды, ... - ... ... ... онда ... ... негізгі күш көзінен айрылады».
Сонымен қызығушылық сұраным мен эмоцияға тығыз байланысқан тұлға
бағыттылығының өздігінше ... ... ... ... ... бойынша «қызығушылық - бұл маңызы өмірлік мәні мен
эмоционалдық тартымдылығында ... ... ... ... таңдап алған
қарым-қатынасы».
Шығармашылыққа деген қызығушылықтарды қалыптастыру үшін, олардың ... ... білу ... ... үш ... ... Олар: әуестік, құмарлық және
таза қызығушылық. Әуестік - әдеттен тыс, ... ... ... ... ... байқалатын сырттай қызығушылық.
Құмарлық - қызығушылықтың күрделі сатысы. Мұнда нысанамен (объектімен)
тереңірек танысуға, бірқатар сұрақтарға жауап іздестіруге ... ... ... жеке ... ... ... бір қасиет болып орныққаннан
кейін, әр түрлі ... ... ... ... ... ... ... - бұл іс-әрекеттің бір ... ... ... ... ... ... ... класс оқушыларының шығармашылыққа қызығушылығын тәрбиелеу және
қалыптастыру үшін, қызғылықты жаңалықты санқилылық мазмұндағы ... жас ... ... сипатталатын іс-әрекет ыңғайлы
негіз болып ... ... ... ... ... - ол балалардың проблемалық сипаттағы ... ... ... ... ... жеке даралайтын шығармашылық ... ... ... жаңа ... ... ... табысқа
жету мен жеңіп шығу жағдайын қалыптастыруды, қол жеткен ... ... ... ... ... әр түрлі формаларын
қолдануды ойластырады. Шығармашылыққа деген ... ... ... ... өзара және тәрбиешілермен арадағы қарым-
қатынасты ұйымдастыру деңгейі, іс-әрекеттегі (интеллектуалдық-шығармашылық
көңіл-күй, қарым-қатынастағы байсалды, ... ... ... ... ... ... ... педагогтың бала шығармашылығына
деген сенімі және оны ынталандыру) жоғары ... ... ... ... ... ... ... жарыстық тыныс пен мадақтаудың барабарлығымен ерекшелінеді.
Шығармашылыққа қызығушылық шығармашылықпен ойлау қабілеті ... ... ... ерекшеліктерге ие болады. Г.И.Шукинаның
жазғанындай ... ... ... ... ... нәтижелері, сондай-ақ төменгі класс оқушыларының шығармашылық
әркетіндегі қызығушылық сипатын, оның ... ... даму ... ... бақылау негізінде, төменгі класс
оқушыларының шығармашылыққа қызығушылығының ... ... ... және оның даму деңгейін бағалайды. Олар: ... ... ... ... ... ... ерекшелікке ұмтылыс,
қызығушылықтың (сыртқы немесе іс-әрекет ... ... ... ... ... деңгейінің (орындаушылық немесе шығармашылықтық)
типі, ынта-ықыластың бір жерге шоғырлануы жатады.
Аталмыш көрсеткіштер, төменгі ... ... ... ... төменгі, ортаңғы, жоғарғы ... ... ... ... ... ... ... қызығушылығының қалыптасу теориясы мен практикасына
қатысты мәселелерге жасалынған талдама негізінде, біз ... ... ... ... орнығуы және дамуына қозғау салатын қайнар
көзіне: шығармашылық іс-әрекеттің ... ... не ... топтық
шығармашылық әрекет: балалар шығармашылығын ұйымдастыру мен өту сипаты;
шығармашылық процеске қатысушылар ... ... ... ... ... ... ... - нәтижелі оқыту негізі.
Оқушыға белгілі бір көлемдегі ... ... ... табиғат, қоршаған дүние туралы түсініктерін кеңейте отырып, оларды
шығармашылық бағытта жан-жақты дамыту - бүгінгі күннің талабы.
Жалпы ... беру ... жаңа ... ... ... ... оқыту үрдісінде
демократияландыру және ізгілендіру, субъект қатынасын қалыптастыру,
сабақтағы оқушының ... ... ... ... ... ... ... оқушылардың даралық интеллектуалдық және шығармашылық
қабілеттерін, бейімділіктерін ашу және дамыту.
Шығармашылық ... ... ... мәселені қарастыруда қырағылық, көрегенділікті;
- ... ... ... ... ... бағалай білуді қарастырады; Адам әрекеті:
- ... ... ... әлеуметтік немесе жеке адамға деген мәнінің болуы;
- ... ... ... ... ... шығармашылық түлғаның жекелік қасиеттерінің ... ... ... ... - ... ... ... ол үшін жекелік
қасиеттердің болуын талап ететін, нәтижеде әлеуметтік не жеке адам ... бар, соны ... ... адам ... ... тұжырым жасалады.
Шығармашылықтың негізгі сипаты жаңалық ашуға, жаңа тәсілдер табуға
ұмтылу деп айтуға толық негіз бар. ... ... тың ... ... десек, ертеден белгілі нәрсені қайталауды немесе көшіруді шығармашылық
деп айтуға ... ... ... ... ... ... қандай да бір ерекшелік табу, оны ... ... ... ... табу ... тән ... ... болады.
Шығармашылық әрекетке - оқушының проблеманы көре білуі, өз ... ... ... ... және ойды іске асыру үшін жаңа идеялар
алуы жатады.
Оқыту ... ... ... оқушының танымдық белсенділігін
оятып, шығармашылық қабілеттерінің дамуына, тәртіптілік пен ... ... әсер ... ... ... ... кемшілігін көруге, оған достық қолын созуға, өзгелердің ... ... ... танымдылық, әлеуметтік ұстанымының қалыптасуына
өз ортасының пікірінің әсері зор. Мұндай сабақтарда оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... тұжырым жасауға
үйренеді: ортақ іске өз үлесін ... ... ... пікір айтып,
бағалауға үйренеді; оқушының өзіндік жұмысы талқыланады: шығарма, ... ... ... т.б; ... ... ... ... туғызады; ортақ мақсаттарының болуы есебінен ұжымдық шешім ... ... ... ... шығармашылық қабілетін дамыту проблемасын ұқыпты
қадағалау, оқу ... ... ... ... көрініс табады? Жалпы
үлгерім, яғни ... ... ... ... және логикасын
дамытуға бағытталған тапсырмалар тек ... мен ... ғана әсер ... қоймай оқушылардың ойлау қабілетін дамытады. Баланың ойлау қабілетін
дамыту мәселесі мектеп тәжірибесінде үлкен орын ... ... ... ең ... ... ... білсе, демек, ол күрделі шығармашылық мәндегі
тапсырмаларды орындай алады.
Оқушының шығармашылық қабілеті ... ... ... дамиды. Шығармашылыққа үйрететін сабақтар -жаңа технологияларды
қолдану болып табылады. Мұндай сабақтарда оқушыға ерекше ... ... ... ... ... ... Мұғалім бұл жағдайда білімді түсіндіріп қоюшы,
бақылаушы емес, бағалаушы ... ... ... ... ... ... ... Тек осындай оқыту ғана ... ... ... ... дамытады.
Сонымен қатар, шығармашылыққа үйрету интеллектуалдық аспектісі ғана
емес, оның психологиялық, мінез-құлық ... ... ... жаңа ... ... икемділік, қажырлылық пен
табандылық, тәуелсіздік пен ... ... ... ... қабілеті, белгісіз жағдайдағы өзіне сенімділік, ақиқатты іздеудегі
және қарым-қатынастағы адалдық жатады. Әр аудиторияда әр оқушыға ... ... ... жету ... ... Оның ... шарты - аталған
қасиеттерді көрсетуге тырысады.
Оқушылардың шығармашылығын, ізденімпаздығын ... ... ... ... ... ... шығармашылық, пәндік апталықтар
мен ғылыми шығармашылық апталық, жобалар, ... ... ... ... маңызы зор. Барлық жұмыстарда ... ... мен ... ... ... Оқушылардың танымдық
ізденімпаздығы мен белсенділігін, шығармашылық бағыттылығына негізделген
жұмыс түрлерін пайдалану - олардың танымдық ... ... ... ... ... ... ... көркемөнер және
техникалық көрмелер, түрлі ... ... ... ... ... дербес оң нәтижеге жетуге ықпал етеді.
Оқу процесінде шығармашылық түсінігін жеке бастың қасиеті ... оқу ... ... құралы табыстың белгісі деп білу керек.
Оқу процесіндегі негізгі мәселеле - оқушылардың белсенді іс-әрекеті және ол
шығармашылықтың ... ... ... ... іс-әрекеті неғұрлым
үйлесімді, кемелденеген, тиімді оқыту ... ... ... ... де ... ... болып, шығармашылықтың дамуы
қарқынды түрде көрінеді.
Осы ... ... ... қадамдар жасалып та үлгерді.
Республикамыздағы қосымша білім беру ... ... және ... ... мақсатында балалардың қоғамдық ұйымдары (135 ... ... ... (649), үздік қосымша білім беру педагогтері (90 ... ... ... ... ... (266 ... ... мәліметтер банкі құрылды. ... ... ... ... дәстүрлі байланыс құралдары және электрондық пошта арқылы
байланыстар орнатылды. «Қосымша білім және тәрбие. ... ... ... журналын шығару жүзеге асты.
Республикалық қосымша білім беру ... ... ... ашылды және ол апта сайын жаңартылып отырады. Еліміздің
барлық мектептен тыс ұйымдарын біріктіру ... ... ... құру ... ... ... ... мектептен тыс ұйымдарда
серверлер орнату, сайттар ашу және жаңарту, т.б.)
Сондай-ақ, ... ... ... беру ... және ... деңгейінде өткізілген шараларға сапалық ... ... ... ... ... ... қосымша білім беру жүйесіндегі жұмыстардың жағдайына
талдау жасауға 2005 жылы өткен авторлық ... ... ... және ... білім беру ... ... ... ... ... ... ... жерлерден
жіберілетін кеңейтілген есептерсіз бұл мәліметтер толық болмайтыны және
белгілі. ... бұл үшін ... беру ... балалар мен
жасөспірімдердің ... ... ... мектептен тыс ... ... ... ... ... тыс ... ... қамтамасыз ету және ... ... ... ... (критерий) әзірлеу жөнінде алдағы уақытта қыруар ... ... Сол ... ... бойынша қосымша білім беретін педагог
кадрларға деген сұранысының ... ... ... ... ... ... қорытындысы бойынша ҚР Білім және
ғылым министрлігіне еліміздің жоғары оқу орындарында ... ... ... ... ... ... ... болады. Сондықтан қосымша білім беру
ұйымдарының типтері және түрлері ... ... ... ... қажет.
Оқыту үрдісі екі жақты процесс болғандықтан, оқушының өздік жұмысы,
дербес іс-әрекетті ... ... ... ... ... өз ... ... әрекетін де керек етеді. Осыған
байланысты кейбір педагогтар мен психологтар оқушылардың ... ... ... - олардың ықыласын және өз еркімен әрекет жасауына
байланысты деп ... ... ... жұмысының жоғарғы түріне олардың өз еркімен амал-
тәсілдер қолданып жасайтын шығармалық жұмыстары жатады.
Өз бетінше ... ... ... ... яғни оқу ... жаңаны қабылдау мен меңгеру, алған білімдерін іс жүзінде қолдана
білу, оңайлы әдістерді таңдап алу, белгілі бір нәтижеге ... ... ... шығармашылық дербестігін қалыптастырудың алғашқы болып
табылады. ... ... ... ... істеу шеберлігі мен
дағдылары өзінен өзі пайда болады, ол мақсатты оқу қызметінің ... ... ... ... ... сипаттағы әртүрлі тапсырмаларды
орындау үрдісінде қалыптасады.
Оқудағы дербестік ... ... ... ... ... ... ынталық пайда болумен, назар мен ой-сана әрекетінің
бағыттылығымен (талдау мен ... ... мен ... т.б.), ... ... ... ... қандай да тәсілі мен әдістерін пайдалануда оқушының
қабілет дәрежесін ... ... ... ... ... ... ... жоғары оқушыларға ғана тапсыруға болады. Оқушыға таным
күшіне сәйкес келмейтін, мүмкіндігінен жоғары, білім ... ... ... ... ... ... ... оңды нәтиже бермейді.
Оқушылардың шығармашылық дербестігін, іздемпаздығын қалыптастыруда
сыныптан тыс, ... ... ... ... шығармашылық ой, пәндік
апталықтар мен ғылыми - шығармашылық ... ... ... үйірмелер мен
факультативтік сабақтардың маңызы зор. ... ... ... қалауы мен ұсыныстарын ескеру қажет. Оқушылардың ... мен ... ... ... ... ... ... - олардың танымдық қажеттіліктерін қанағаттандыра
алады. Сондай-ақ мектептегі ... ... ... ... ... ... түрлі шығармашылық кештер ... ... ... ... оң нәтижеге жетуге ықпал етеді.
Сонымен қатар, оқушылардың шығармашылық дербестігі мен ... ... ... ... ... оқушыларға шығармашылық іс-әрекетін ұйымдастыру мақсатында
түрлі танымдық тапсырмалар дайындауда мынадай талаптар қойылады.
- ... ... ... ... ... жеке ... ... шығармашылық тапсырмалар түрлі деңгейде болуы;
- кезекті тапсырма бұрын берілген ... ... және ... ... ... мен ... жетілдіретіндей болуы;
- тапсырмалардың қарапайымнан күрделіге қарай өзгеруі;
- оқушының жеке ... ... ... және ... ... ... болуы керек.
Сонымен, оқушылардың дербес, шығармашылықпен жұмыс істей алу әрекеті
мейлінше белсенділікті, ынталықты, іздемпаздылықты, өз еркімен жүйелі ... ... ... оны ... ... ... ... қажетіне
айналдыру орта мектептің қазіргі кезеңдегі маңызды міндеті.
Шығармашылық - оқушының танымдық қабілеттеріне мотивациялық тұрғыда
басшылық жасау нәтижесінде туындайды.
Оқушының ... ... ... болуы оның іс-әрекетінен
айқын аңғарылады. Ең әуелі ... ... ... ... ... ... арта түседі. Оқушының ... ... ... ... болмысы жаңа сипатқа ие болады.
Шығармашылық дербестік әртүрлі сапада көрінуі мүмкін. Оның күрделі
табиғатының өзі оның жеке адам ... ... ... күші ... ... талданған негізгі ұғымдардың көлемі мен мазмұнына
үңіле ... ... ... ... ... мәні мынада
деген тұжырымға келдік.
- қоғамда болып жатқан өзгерістерді танып-білуге, ғылым жаңалықтарына
түрақты қызығушылықтың пайда болуына;
- оқу-танымдық ... мен ... ... ... ... ... ... жұмыстарға тұрақты қызығушылық;
- оқушының танымдық ойлау белсенділігінің дамуы;
- жеке ... ... ... ... көрінетін қасиеттерінің
дамуы;
- жеке тұлғаның дербес ... ... ... тұрақты ізденімпаздық, шығармашылық іс-әрекетінің нәтижелі ... ... ... ... төңірегіндегі тұжырымдар, анықтамалар бұл
ұғымның өзіндік ерекшеліктерін, әртүрлі психикалық процестерден ... ... ... ... ерік) байланысын және жеке
тұлғаға беретін білімнің маңызын ашып ... ... бұл ... ... ... ... отырып, өз зерттеу пәнімізге байланысты
шығармашылық дербестік ұғымына өз анықтамамызды береміз.
Біздің ... ... ... - жеке тұлғаның танымдық
қажетсінуі мен қызығушылығын, белсенділігі мен танымдық іздемпаздығын
қамтитын сан ... ... ... ... ... ... ... интеллектуалдық қабілет.
Шығармашылық дербестік оқушы іс-әрекетінің сапасы ... ... ... ... белсенді әрекет ететін жеке тұлғасының қалыптасуына
мүмкіндік туғызады. ... ... адам ... жаңа ... ... ... мен ... шығуына негіз болып, жағымды
эмоциялық көңіл-күй орнатады.
Жүйелі жүргізілген зерттеулеріміз оқушының шығармашылық дербестігінің
деңгейі, ... ... ... ... ... ... ... педагогикалық шеберлігі, оқу материалының ... ... ... тиімді әдіс-тәсілдер, мұғалім мен
оқушы арасындагы жылы қарым-қатынас оқушылардың ... ... ... ... тигізді.
Демек, сабақтың жоғарғы деңгейде өтуі, оқушылардың дамуы мен
дайындығына сәйкес ... ... ... жеке ... ... түрлі танымдық тапсырмаларды мейлінше кеңінен пайдалану оқушыларда
оқу материалына деген қызығушылығын ... ... ... ... ... сабақтан тыс уақытта өздігінен ізденіп, белгілі бір ... ... ... ... қалыптасуына негіз болады. Мәселен,
бала сабақты жақсы оқиды, қабілетті, ... ... оқу ... ол ... ... Демек, баланың шығармашылық іс-әрекетке тұрақты
қызығушылығы, ізденімпаздығы дамымаған. Мұғалімнің шығармашылық ... ... ... оқушыда «интеллектуалдық енжарлық» пайда
болады.
Шығармашылық дербестік жеке тұлғаның тұрақты сапалық белгісі ретінде
оқушының жан-жақты ... ... ... ... ... және ... оның ... ойлау, елестету қабілетін, эмоциясын белсендіретін
қызықты интеллектуалдық іс-әрекетінде көрініс табады. Ол жеке ... ... ... және оның ... баға бере ... ... ... Шығармашылық дербестікті қалыптастыру.
Оқушылардың шығармашылық дербестігін қалыптастыруда сыныптан ... ... зор. Бұл ... ... ... (Е.Саркисян,
Г.Суворова, П.Лосев, В.Кутьев, т.б.) қарастырылған. Олар сыныптан тыс жұмыс
мектептегі бай ... ... ... оқу пәндері бойынша білімдерін
тереңдетуге, оны іс жүзінде ... оқу ... ... толық пайдалануға, дүниеге ғылыми көзқарасын және оқу
пәндеріне танымдық қызығуын қылыптастырып ... ... ... ... ... ... П.Пидкасисиый,
Б.Айтмәмбетова, т.б.), сыныптан тыс жұмыстар оқу ... сай ... ... ... және белгілі дәрежеде оқыту үрдісін оңтайлы
ұйымдастырушы, оқушылардың ... ... ... ... ... тыс жұмыстардың маңызды ерекшелігі - оқушылардың шығармашылық
мүмкіндіктерін жетілдіру. Мұндай ерекшелік мынадай жағдайда байқалады:
- оқушының іс-әрекетте нәтижеге ... ... ... ... ой-өрісін кеңейтуде;
- өзіндік жұмыс істеу біліктерінің қалыптасуында;
- дербес ... ... ... ... ... ... эмоционалдық, еріктік бөліктерін
қалыптастыруда;
- оқушының шығармашылық ... ... ... тыс
жұмыстар арқылы шығармашылық дербестікті қалыптастыру бір жағынан оқу
үрдісіне қызмет ... ... ... ... ықпал жасауды күшейтеді.
Сыныптан тыс жұмыс мазмұны әр ... ... ... ... Олар оқу ... ... ... жұмыс
ұйымдастыруда ізденімпаздығын, дербестігін, танымдық ... ... ... ... ... ... ... тыс жұмыстардың
іс жүзіндік жағы басым болғандықтан, олардың мазмұнын ... ... ... ... ... соған ойластырған жөн.
Ол үшін сыныптан тыс жұмыстарды ... ең ... ... түрлері
мен әдістерін іріктеп ала білудің маңызы зор.
Сыныптан тыс жүргізілетін жүмыстар пәннің негіздерін оқушыларға
үйретіп, қана ... ... ... ... ... ... әзірлеп,
мамандықты еркін таңдай білулеріне көп септігін тигізеді. ... өзі ... ... білім берудің жүйесіне жаппай бетбұрыс жасалып жатқан
қазіргі шақта жаңа ... ие ... ... мектептер сыныптан тыс ... ... ... атап айтқанда, кештер, «ойлан-тап» ойындарын өткізумен ғана
шектеледі. Оның өзінде оқушылардың өз ... ... ... ... мен ... ... ... жете көңіл бөлінбейді.
Соңғы кездерде сыныптан тыс жұмыстарды ... етіп ... ... ... ... ... ... кештері, т.б. көптеген
білім беретін ... кең ... ... ... қарамастан,
оларды қызықты етіп ұйымдастыру жағы жетіспейді. Бұл салада да ... аз ... ... ... ... тыс жұмыстар: мектепішілік пәндік олимпиадалар,
өндірістік мәні бар таным ... ... ... ... ... тапқыштар жарыс кештері сирек өткізіледі. ... ... ... ... өткізген үлгілі жұмыстарының нәтижесін басқаларға ... ... жеке ... тек ... ... қана қою ... ... үстінде де, сыныптан тыс жұмыстарда да сол ғылымды сүйе ... өз ... ... ала ... ... ... Ұстаздар тәжірибесі
сыныптан тыс жұмыстардың сабақтан басталатынын көрсетеді. Сондықтан да
сабақты ... етіп ... ... ... білімді өз беттерімен
тереңдете алатын жағдайға негіз қалау қажет.
Сыныптан тыс жұмыстар белгілі бір мақсатқа сай ... де ... ... ... ... ... пен ... тыс жұмыстардың өзара
байланыстылығын жетілдіру, мұнымен бірге оқушылардың білімге, жеке ... ... ... ... ... ... ... еңбекке
неғұрлым белсенді қатыстырып, белгілі бір кәсіптік мамандықты игеруге
әзірлеу - ... ... ... Сондай-ақ мұғалімнің оқу
материалын түсінікті етіп әсерлі ... ... ... көрсетіп, сабаққа танымдық ойын қисындарын енгізіп отыруы
оқушылардың пәнге ... ... ... ... қозғауға әсер етеді.
Мұғалім сыныптан тыс жұмыстарды жеке оқушыға ғана әсер ететіндей
емес, ... ... ... етіп ... ... пәнге деген ықыласы артып, қызыға бастаса, онда ... ... ... тереңдей түседі. Қазіргі кезеңде сабақтың мазмұны
мен оны түсіндірудің негізгі әдістері оқушылардың өз ... ... ... ... ... ... ... жүйелі меңгеретіндей
етіліп құрылғаны жөн. Осы ... бәрі ... жасы мен ... ... ... ... етеді.
Сыныптан тыс жұмыстар оқушылардың пәндік білімін ... ... ... жан-жақты тәрбиелеудің де міндеттерін шешеді. Әрбір оқушы
өзінің еріктілігімен қатар өз бетінше жеке дара жұмыс ... де, ... ... де ... ... ... Сыныптан тыс жұмыстардың
жоспарын жасаған кезде әрбір үйірме мүшелерінің жеке ... ... Бұл ... ... ... ұжымдық сезімді тудырады.
Ұжымдық ... ... сан ... ... ... Оқушылар
үйірмедегі бастаған жеке тапсырманы ұжымдық тапсырмаға ұластырып, қоғамдық
пайдалы жұмыстарды ... ... ... ... ... құрастырудан бастап пән кабинетін толық жабдықтауға дейінгі
жұмыстар жатады. Осыдан қоғамдық пайдалы жұмыстардың ... ... ... ... көрініп тұрады.
Оқушылардың пәнге қызығуын оқу бағдарламасы шеңберінде қанағаттандыру
мүмкін емес, сондықтан да ... тыс әр ... ... жүргізіледі.
Мұндай жұмыстар білім сапасын арттыруға септігін тигізіп, кәсіптік бағдар
беріп, мамандықты ... ... ... шығатын қорытынды, яғни
сыныптан тыс жүргізілетін пәндік ... ... ... - әр түрлі
үйірмелермен қамтылған оқушылардың қоғамдық және шығармашылық белсенділігін
көтермелеу. Оқушы өз күші ... ... ... ғана оның үйірмедегі не
бірлестіктегі ісі жемісті болады.
Оқушылардың ... ... ... ... ... ... жеке тұлғалық-бағдарлық оқыту, мұғалім
мен оқушының өзара қарым-қатынасындағы ... ... ... ... қазіргі өмірге бағдарланушылығын жүзеге асыру үшін сыныптан тыс
жеке-ұжымдық жұмыстар ұйымдастырудағы шығармашылық ай, ... ... ... ... жобалар, пәндік үйірмелер мен факультатив сабақтарының
маңызы зор.
Осындай формада жүргізілген жүмыстар ... ... ... ... ... және шығармашылық сүраныстарын қанағаттандыра алады, мектеп
олимпиадалары мен байқауларға, көркемөнер және ... ... ... бұл мектеп ішіндегі оқушылардың ... ... ... ... ... ... дербестігін қалыптастыруға бағытталған жұмыс
түрлерінің қайсысы болсын, ... жеке ... ... ... ... сабақтарды жиі өткізу оң нәтижеге бастайтыны
тәжірибе ... ... ... ... ... сабағы шығармашылық
сипатта өткізіліп отырса, оқушы дербестігінің қалыптасуы жоғары деңгейге
көтерілері сөзсіз.
А.Хуторской, В.Сластенин ... ... ... ... ... ... дербестігін қалыптастыруға ықпал ететін
шығармашылық ... ... ... ... ... ... ... 3) әдіснамалық; 4) коммуникативтік.
Енді жоғары сынып оқушыларының шығармашылық дербестігін ескере отырып,
жоспарын құру ерекшеліктері мен кезеңдеріне тоқтала ... ... ... ... - мұғалімнің білім беру бағдарламасын
жүзеге асыру құралы. Сондықтан сабақты жоспарлау тақырыпты (бөлім, тарау)
жоспарлаудан ... ... ... ... ... ... мақсаты,
тақырыбы, іс-әрекет түрі, мүмкін болар нәтижелерін ойластырады. Пән бойынша
жалпы бағдарлама негізінде және оқылып отырған ... ... ... ... жетістіктерін болжап, негізгі білімдік нәтижелерді
белгілейді.
2. Оқушылардың шығармашылық әлеуетін ... ... ... ... оқушылардың ерекшеліктерін еске түсіреді. Өткен сабақтың жетістік
жақтарын ескереді. Оқушының тақырып пен мәселеге байланысты көзқарасын ... ... ... ... мазмұны мен құралдарын реттейді.
3. Тақырып мәселесіне мұғалімнің жеке қатынасын көрсету. Осы мақсатта
сабақ тақырыбы ... ... ... ... ... ... ... іздеп табады. Бұл мәселе төңірегінде айтылған пікірлерді немесе
кем дегенде бір-біріне қарама-қайшы 2 ғалым пікірін табу ... ... ... ... ... қай ... айтқаны дұрыстығын анықтауды
ұсынады. Мұндай іс-әрекет оқушының талдау, ой қорытындысын жасау сияқты
қасиеттерін ... ... ... ... ... ... ... мәнін анықтау. Пәндік мақсаттар мен сабақ мәнінің ... ... ... мәні және оқылып отырған ... ... ... түрліше болуын ескеру қажет. Бұл жағдайда оқушының жеке ерекшелігі
мен қызығуын, жеке білім алу бағдарламасы бағыттарын білу ... ... ... және ... болатын шығармашылық нәтижелерге
негізделген сабақ идеясы жасалады. Оқушының ... жеке ... ... ... беретін сабақтардың бірнеше түрі
ойластыры лады.
6. Оқушының жеке ... ... ... ... ететін» (дүниеге
әкелетін) материал, қүралдар, әдістер мен ... ... ... ... ... білім беру стандарттарымен
сәйкес келуі. ... ... ... оқушы алдын-ала мәдени,
тарихи, түр нүсқаларды саралайды. Мысалы, тапсырмаларды орындауды ... ... өмір ... ... ... танысады.
8. Оқытудың түрлі субъектісіне қатынасы бойынша түрліше дәрежедегі
сабақ мақсаттары жазбаша құрастырылып, нақтыланады. ... ... ... мақсат бойынша мысал келтірсек олар ... ... ... ... ... ... тізіп жаз» (Пәндік мақсат);
«Заңдылық» ұғымын түсіндір (Пән ... ... «Өз ... ... ... ... қиындықтарды тап, графикалық рефлексия тәсілін игер»
(Әдіснамалық мақсат)
9. Сабақ құрылымының бірнеше варианттарын ойлап табу. Сабақтағы оқушы
әрекеті алуан түрлі болып ... ... ... ... ... ... Оның үлгі ретіндегі құрылымы мынадай
болады:
- ... ... ... ... ... түрі;
- сабақ мақсаттары;
- сабақтың қүрал-жабдықтары;
- оқушының жоспарланып отырған іс-әрекетіне бағытталған ... ... ... ... ... мәселесі (бір немесе бірнеше мәселе жазылады)
- оқушы іс-әрекет түрі мен кезеңдерін ... ... ... ... әр ... ... ... қүрастыру.
Шығармашылық сабақ тапсырмаларының орындалуы түрліше болуы үшін бір-
біріне ұқсамайтындай тапсырма орындалады:
- тапсырманы орындаудағы ... ... ... ... 2-3
вариантын көрсету керек);
- ... ... ... ... ... ... ... кесте, сызбалар;
- оқушы іс-әрекетіндегі рефлексия бойынша тапсырмалары;
- бақылау түрі және сабақты бағалау;
- үйге ... ... ... өзіндік жүмыс);
- оқушыларға ұсынылатын материалдар (оқулықтар, интернет жүйесіндегі
сайт, т.б.);
- мұғалімнің сабаққа ... ... ... ... ... ... ... өткізілген сабақты талдау формасы, сабаққа қатысқан мұғалімдер мен
оқушылардың пікірлері ... ... ... ... шығармашылық дербестігін қалыптастырудың
шығармашылық сабақтардың мәні үлкен. Дәстүрлі сабақ пен біз ұсынып отырған
шығармашылық сабақ ... ... өте зор. Оны ... ... ... мен артықшылықтарын төмендегі кестеден көруге
болады.
Шығармашылық сабақтың ерекшеліктері
|Дәстүрлі сабақ ... ... ... ... ... мақсаты: ... ... ... жаңа материалды беру|а) мұғалім үшін: оқушылардың ... ... үшін жаңа ... ... ... ... бағытталған |
| ... ... |
| |ә) ... ... ... ... |
| ... табу ... ... ... ... іс-әрекет түрі ... ... ... жаңа |а) ... ... оқушының |
|тақырыпты ... ... ... ... ... ... ... жаңа материалды |ә) оқушы үшін: жаңа нысанды зерттеу,|
|тыңдау, есте ... ... ... ... ... ... бойынша |Сабақ ... ... ... ... ... ... ... өзгермелі. |
|Сабак тақырыбына көзқарас - кітапта |Сабақ тақырыбына көзқарас - ... ... ... бір ... ... ... ... | ... ... ... тақырып бойынша |
|оқушылардың пысықтауы ... ... |
| ... ... |
| ... және ... ... қорытынды кезеңі - тақырып |Сабақтың қорытынды кезеңі - ... ... ... өзінің іс-әрекетіне саналы|
| ... ... ... ... тапсырмалар - оқушылардың
ой - өрісін дамытудың жолы ретінде.
2.1 Ойлау қабілетін дамыту.
В.Боголовский, А.Ковалев, А.Степанов ... ... ... ... - ... ... сол ... адам шынайы
құбылыстың және ... ... ... ... және сонымен қатар,
олардың ... ... ... ... ... ... авторлар ұжымы ойлаудың мазмұнын оқыту үрдісімен
баланыстырады: «Оқытудың мақсаты оқушыларға ... беру ғана ... ... ... ... ... дамыту, өз бетінше ойлай білуге ... ... ... ... және ... ... ... нәтижелі меңгеруі үшін, болашақ танымдық және ... ... ... ... үшін ... шарт ... ... Оқыту
мақсатын сипаттауда үрдіс ретінде ойлаудың ерекшелігі ... ... мен ... ... ... ... ... Педагогикалық
психологияда соңғы он жылда ойлауды есептеп шешу үрдісі ретінде анықтау кең
тарады. (Г.Костюк және т.б.) Осы ... ... ... ... ... мынадай сөзімен келтіруге болады: «ойлау қабілеті мәселеден
басталады».
Психологияда ойлау жаңа мәселені шешу ретінде жиі ... ... ... жаңаны ашумен шектелмейді, ... ... ... бағалау сәті де бар, яғни тек ... ... ... ... ... және ... ... де
тұрады.
Шынайы оқыту үрдісінде оқушыға мұғалім көмегінің үлкен мәні бар және
оның ішінде мәселені шешудің ... да ... ... ... ... ... дүрыс емес дәстүрінің бірі шынайы ойлау үрдісінде үлкен
роль атқаратын репродуктивті аспектілерді елемеу ... ... ... ... әлі қалыптасқан жоқ, себебі соңғы
уақытқа дейін білімнің бұл тарауы дидактикадан да, жеке ... ... ... ... жылдардың дидактикалық жұмыстарында ойлаудың
анықтамасын психология тұрғысында ... ... ... ... ... жалпы бейнеленуі түрінде»
іс-әрекеттің тәсілі және білімді меңгеру ретінде беріліп жүр. ... ... ... ... сипатта болса да бұл ... ... және ... анықтамаларында негізделеді
Оқыту өзінен кейін дамуды алып жүреді. Оқыту үрдісінде дамудың жақын
аймағы, яғни, үлкендердің ... ... шешу ... мен өзіндік іс-
әрекет арқылы үйлеспеушілік аймағы ... ... ... ... ой деп ... ... ... бөліп көрсетсе, ал ғалымдар
А.Лурия, С. Рубинштейн, А.Леонтьев, П.Гальпериннің ... өз ... әрі ... белгілі.
Ойлау үрдісі субъектінің қажеттілігіне, ... ... ... болады, яғни ойлауды зерттеу адамның іс-әрекеті ... ... ... ... ... ... әртүрлі бағыттары көбіне
қарама-қарсы қойылады (В.Беспечанский және т.б.), ... онда ... ... ... ... бар.
1. Ойлау қабілетінің дамыту үрдісі оқушылардың белсенді танымдық және
тәжірибелік іс-әрекетінде мол жетістікке жетеді.
2. Бұл іс-әрекет оқытудың ... ... ... ... ... ... болуы қажет.
3. Оқушылардың белсенді танымдық іс-әрекетінің маңызды сәті ... ... ... оқу ... меңгеру болып табылады.
Ойлау қабілетінің педагогикалық анықтамасы үшін ойлау түрлері туралы
бұрынғы мәселенің ... ... бар. ... ... жалпы бейнесі
ретінде әрқашан мазмұнды. Ойдаудың мазмұны адамның танымдық белсенділігінің
бағытталуына, таңдалуына, әлеуметтік шарттарға байланысты жүргізілетін ... ... мен ... ... ... ... ... үрдісін нақты мазмұнға байланысты әрбір жаңа мазмұнды ... түрі деп ... ... Ойлау әрбір жеке пәнге таратылады.
Адам шешетін мәселелердің әр түрлілігі сияқты, шынайылықтың жан-
жақтылығы секілді ... ... де көп ... Оны ... ... ... байланысты ойлаудың типологиясы өте көп. Психологияда
танымның басты категориялары қатынасының негізінде өте кең тараған ойлаудың
типологиясы ... ... ... көрнекі-іске асатын, көрнекі-бейнелі, нақты
түсінікті және абстрактілі-түсінікті.
Ойлау ... ... және ... бойынша ойлау репродуктивті,
өнімді және өнімзді емес болып бөлінеді. Педагогикалық психологияда ойлауды
жас ... ... ... ... ... ... ... оқушысының, жеткіншек және жоғары сынып оқушыларының ойлау ... ... ... - ... ... ... сыни ... және ойлау қабілетінің жаңа типологиясын құру. Ал біздің мақсатымыз -
ойлау қабілетін педагогикалық зерттеу үшін әрбір ... ... ... қарастыру.
Анықтамаларды және ойлаудың негізгі ... ... ... ... ... ... ... Оқушылардың
ойлау қабілеті - танымдық мәселені шешу ... ... ... ... белсенді талдамаушылық-жинақтаушылық іс-әрекет. Бұл анықтаманың
негізінде адам психикасын ... ... бар, ал ... ... ... мақсаттары деп аталады: білімді, ... ... ... және ... ... ... ... түсінігіне
әдіснамалық білім енеді, яғни білім және ... ... ... ал ... шеберлік түсінігіне түрлі жалпы оқулық ... ... ... ... де) кіреді.
Анықтамада түрлі мәселелердің, соның ішінде шығармашылық мәселелерінің
шешімі, ойлау қабілетінің негізгі даму жолдары көрсетілген. Сонымен бірге
анықтамада ... ... ... ... ... атап ... ... қабілетін қалыптастыру - білімді, дағдыны және
шеберлікті ... ... ... ... ... ... басқару,
оқушыларды танымның қажетті әдістерімен және тәсілдерімен қамтамасыз ету,
танымдық қажеттіліктерді ... және ... ... ... ... ... әдеттенуді үйрету. Сонымен. Оқыту үрдісіндегі
оқушылардың ойлау қабілетін қалыптастыру өзіндік мақсат емес, ол ... ... ... ... ... ... ... түсіну
үшін ақыл-ой қызметінің ... және ... ... ... ерекше маңызды. «Ойлау ... ... және ... ... ... ... оның ... бірлігінде продуктивті және репрдуктивті ... ... деп ... З. ... ... продуктивті және репродуктивті бөліктерінің
қатынасы дилактикада мынадай түрде анықталады: ... және ... ... ... жеке буыны, бірінші - дайындық болса, екінші -
негізгі болады; қайта ... және ... ... ... ... нүкте, іс-әрекеттің екі бөлігі өзара байланысты
және іс-әрекеттің ... ... ... ... ... және т.б) мен алдыңғы қатардағы ... ... ... студенттердің оқу мақсатын түсінуі, сезуі -
тәрбие үрдісі тиімділігінің міндетті ... бірі ... ... ... ... ... бөліктері алға қойған мақсаттың
орындалғанын көрсетіп «кері ... ... ... Сондықтан
оқушылардың өзіндік тексеру және өзіндік ... ... мен ... ... нәтижелілігін арттырады. Ойлау қызметінің орталық бөліктері
мазмұндық, операциялық және сарындық болып ... ... ... операциялық және психологияда ақыл-ой
қызметінің ... ... ... жұмыстар шеңберінде
зерттелген. (Д.Боглявленский, Н.Менчинкая, Е.Кабанова-Меллер, В. Решетников
және т.б) Н.Менчинская өз ... ... ... және нық ... ... оқушылардың ақыл-ой дамуына елеулі әсер етеді» ... оның ... ... ... ... ... ... қызметінің тәсілі - ол белгілі бір топтағы мәселелерді шешу
үшін ... ... ... ... ... операциялар
жиынтығы. Қазіргі логикада логикалық ... ... ... жатқызады, логикалық іс-әрекетке дәлелдеу,
жоққа шығару кіреді. Олардың жиынтығы тұтас жаңа ... яғни ... ... қалыптастырады.
Педагогикалық психологияда және дидактикада оқу жұмысының тәсілдері
мен ақыл-ой ... ... ... ... «Оқу ... - ол ... орындайтын тәсілдері және объективті түрде
көрсетілген тәсілдің құрамына кіретін тізім түрі» дейді ... ... ... ... ... және ... ... (мысалы, грамматикалық талдау тәсілдері, кері есептер
құрастыру және т.б) . ... ... ... мен оқу жұмысы
тәсілдерінің арасындағы қатынас өзара ... ... ... ... ... оқу ... оқу ... тәсілдерінде ақыл-ой
қызметі тәсілдері жасырынған».
Әрбір тәсіл қарапайым әрекет, іс-қимыл емес, ол күрделі ... ... ... ... ... ... бөліп алуды,
салыстыруды, жинақтауды ... ... өз ... ... бірсыпыра
(операциядан) іс-қимылдан тұрады және ол қорытындылаумен аяқталуы керек.
Жалпының және жекенің өзара ... ... ... ала ... ... жедел және мақсатты тәсілдерді айыра білу тиімді.
Нақты мәселе жағдайында ... ... ... ... ... бола ... ... талап ететін мәселеде қорытындылау мақсатты, ал оның
құраушы бөліктері бұл ... ... ... ... шешудегі іс-әрекеттің
танымдық құрылымының түрлі сатылары ... ... ... ... тұжырымдаманың негізгі ойын түсіну үшін қажет.
Ақыл-ой қызметінің тәсілдерін сұрыптау үшің басқа да негіздер ... ... ... оның ... ... ... зерттеп
жасаған. Ақыл-ой қызметі тәсілдерінің типологиясы ... ... екі ... оқу ... ерекшеліктерін және іс-әрекет сипатын
алып, ол мазмұнды - әдістемелік ретінде тануға болатын типология ... ... ... және жеке ... ... ... мен ... есептер тәсілінің типологиялары
студенттердің танымдық іс-әрекетінде толық ... ... ... - ... ... қарастырғанда - неғұрлым тұтас зерттеу деңгейіне
көтерілуге мүмкіндік жасайды. Дегенмен дидактикалық педагогикада төмендегі
сұрақтар ... ... ... неге ақыл-ой қызметінің ... ... ... және танымдық оқу кезеңдерінің негізгі бөлігі мен
қалай байланысқан? Оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... жауап беру үшін бағдарламалар мен оқулықтарды
салыстырмалы ... ... ... циклдегі қолданылып жүрген
оқулықтардың ақпаратын жеке талдау арқылы оқушылардың ойлау қызметін ... ... ... ... ... бірнеше өзгертілмейтін
тәсілдері таңдап алынды. 1. Негізгісін ... алу және ... 2. ... ... және қорытындылау. 4. Түсініктерді ... және ... 6. ... және жоққа шығару. 7. Мәселелік ... ... ... ... ... ... заңдылықтарын, оқыту
үрдісін дамыту функцияны күшейтудің қазіргі бет ... ... ... оқу ... ... етеді. Ұсынылған сұрыптама
дидактикалық сипатта, ... кең ... ... ... ... ... Мұғалімнің жеткізген оқу ақпараттарын қабылдау және
ұғынудан студенттердің алған білімін өз бетімен ... ... ... және ... ... ... ... және қорытындылау.
Оқушылардың өзіндік ойлау қабілетін дамыту үшін қажетті шығармашылық
жұмыстар өте ... ... ... ... ... ... дағдыны және шеберлікті
қолданып қана қоймай, сонымен бірге ... ... ... ... ... үрдісінде меңгерілген ғылыми таным әдістерінде пайдалануға
мүмкіндік береді.
2.2 Оқушылардың шығармашылық ... ... ... ... ... бірі - білімді әлемнің бүтіндей
бейнесін қабылдай алатын, шығармашылық ... ... ... ... ... ... алатын шығармашыл адамға ... ... даму ... сол ... жеке адамның
шығармашылық мүмкіншілігіне байланысты.
Мектептегі оқыту үрдісінің негізгі мақсаттары - баланың білім ... ... ... ... сол ... таным әрекетін
белсендіріп, шығармашылық қабілеттерін тәрбиелеп дамыту болып табылады.
Шығармашылық қабілетті тәрбиелеудің алғы шарттарына мына ... ... ... ... ... анықтау. (Топтау, бақылау,
қалыптастыру).
2. Қызығушылық және ... пен ... ... Оқушы мүмкіншілігіне (потенциалына) сай шығармашылық тапсырмаларды
әдістемелік тұрғыда жүйелі түрде орындату.
4. Шығармашылық қабілетті ... ... ... ... ... есепке алып зерттеу.
5. Оқушының шығармашылық қабілеттерін тәрбиелеуді кезең бойынша
сатылап дамыту.
6. ... ... ... ... ... ... ... отырған мәселенің өсу динамикасын бақылау.
7. Мұғалім өз ісіне ізденімпаздықпен қарап, сабақты шығармашылықпен
өткізу.
Осы мәселелер өз ... ... ... ... Шығармашыл жеке
тұлғаны тәрбиелеу ісі өз мақсатына жетеді. Жоғарыда ... ... ... ... ... қызығушылық-оқыту, ақыл-ойды жетілдіру
жеке адам тәрбиесінде байланыстырушы буын болып есептелінеді. ... ... - ... ішкі ... болып табылады. Бастауыш сынып
оқушыларында жаңа өзі білмейтін іске деген қызығушылық ... ... ... ... бар ... ішкі ... жұмылдырады және ерекше қуат
береді. Қызығушылықтың арқасында білім де, оны игеру үрдісі де, ... ... күш және ... ... адам ... маңызды фактор
болуы мүмкін. К.Д.Ушинский: «еріксіз көндірумен, күштеумен алған білім
дамыған ақыл тудыра қояр ма ... - ... ... ... негізгі ерікті
қызығушылық жағдайда болу керек. Сол ... ... ... ... үшін ... ... ... дұрыс. Олар:
- Оқушының өз бетімен ізденуге, жаңа білім «ашуға», проблемалық
тапсырмалар шешуге тартылуы; оқу ... ... да ... ... ... ... болуы керек;
- Бірізділік, біртекті ақпарат жалықтырады. Жаңа ... ... сай және оны ... ... болуы;
- Әрі қарай жұмыс істеуге қызықтыру үшін игерілген ... ... ... Оқу материалын бергенде мұғалім анық та эмоционалды болуы оқушыға,
оның пәнге деген қызығушылығына жақсы әсер етеді;
Н.И. Болдырев, М. А. ... ... ... ... ... бар ... ... талдау жасау арқылы өз беттерімен
ізденуге талпындыратын ... ... деп ... Ол үшін ... шешу ... дайын күйінде берілмей, оқушылар арқылы ... ... ... ... ... жеңу - ... ойлауын дамытады, оқуға
қызығушылығын көтеріп, жағымды эмоциялық күй тудырады.
Түсіндірумен қатар таным әрекетінің ... ... да ... ... ... мен ... ... пәнменді болады.
Қазақстан Республикасының жоғарғы педагогикалық білім тұжырымдамасы
(2005 ... ... ... ... сай ... мен ... ... міндеттер қойды. Аталған тұжырымдама жоғарғы
оқу орындарының ... өз ... жеке ... ... қалыптасуына,
мақсат қоя білуіне, педагогикалық жағдаяттарды талдау, оқу үрдісін ... іске ... өз ... ... ... ... ... жобалап отыр. Бұдан студенттердің оқыту бағытындағы дұрыс
таңдаулары, олардың алдағы ... сәл де ... ... ... ... ұйымдастырылуының қажеттілігі туындайды.
Шығармашылық мәселе сан қырлы: оған философиялық-эстетикалық
мәдениеттанымдық, ... және ... ... ... кіреді. Ал оның өмір сүруінің өзегін табуы үшін кешендік қатынас
қажет. Педагогика жеке тұлғаның ... ... ... көзқарасын,
шығармашыл бастамалардың қалыптасу механизмдерін тудыру әрекеттері
барысында шығармашылықты қарастырады.
Шығармашылық ... ... және ... ... білу ғана ... оқу үрдісін жүргізудегі күш-жігер жұмсаудың дұрыс
бағыттарын табу қабілеттері де кірмек. ... ... - ... ... ... ... болып келетін тәжірибелік әдістер мен
біліктілікті ... ... ... ... ... бір ... дейін шығармашылықтың әдістемеленуі белгілі бір
өнер түріне ғана қолданылды.
Қазіргі ... ... ... жаңа сала ... ... педагогика. Бұл - жүйелі ұйымдасқан бүтін педагогикалық
қызмет әрі оның күші жаңа ... ... бере ... ... ... - ... өз ... ғылыми ұйымдасқан, шығармашыл
бүтін педагогикалық іс-әрекетін жасауына барынша көмектесу және сол ... ... ... шешу әр мұғалімнің жоғары оқу орындары
жағдайында жеке тұлға болып аяққа кете алуына ықпал ... ... ... ... зерттеуде оның бірнеше
сатысын қарастырады: нысана және мәселені анықтау, оның талқылануы ... мен ... ... ... ғылыми еңбектерінде кәсіби шығармашылықтың
негізгі әдістемелік ұстанымдары көрсетілген. Бірауыздылық, қалыптылық,
жетілу, қарама-қайшылық, ой ... ... ... ... эмоция,
елестету және қисынды ойлауды іске қосқан сәттерде пайда болады. Болашақ
маманды даярлдау, ... ... ... ой ... ... ... етеді.
Педагогика үрдісінің басты және өзекті міндеттері дәл ... ... және ... ... ... ... іздеу-өтпелі кезеңнің кезек күттірмес ... Бұл ... ... ... ... қалыптастыру бойынша ... түсе ... ... мен ... сәйкес кәсіби жұмыскерді,
жауапты, әлемдік стандарттар деңгейінде сапалы еңбек етуге ыңғайлы, кәсіби
өсуге үнемі дайын, өз мамандығына қоса ... ... ... ... ... болып саналады. Қазіргі педагогика ғылымында «Компетенция және
компетенттік» деген ұғым жиі ... ... ... ... ... компетенция жеке тұлғаның жетілу ... ... ... ... ... талданады. Компетенттік - компетенцияға тікелей
қатысты қосалқы ұғым. Сондықтан педагогика ғылымынды «компетенттік» термині
жеке тұлғаның мінез құлқы ретінде ... әрі ол ... да ... ... қол жеткізбекші нәрселер мен функцияларын анықтайды.
Педагогикада білім мен біліктіліктен тұратын басты да ... ... ... Бұл компетенция түрін меңгеру күнделікті өмірдегі кәсіби,
әлеуметтік өмірдегі сан ... ... ... ... жол ... компетенциялар кәсіби қызметтердің белгілі бір түрінің жүзеге
асуына көмектеседі. ... ... ... негіз болуға
сауаттылық, зерттеулер, қызығу сапалары кіреді.
Әрбір тұлға жеке көзқарастарымен, қоршаған ортаға ... ... ... ... ... деңгейде сипатталады.
Қорытынды.
Қазақстанның тәуелсіздік және егемендік алуына байланысты, өскелең
ұрпаққа ... мен ... беру ... ... ... бағытында жан -жақты
дамыған сауатты, саналы азамат тәрбиелеу ... ... ... ... жұмысымыз педагогика мен мектеп практикасындағы
көкейкесті мәселелердің бірі ... ... ... танымдық
дербестігін дамыту мен шығармашылық тапсырмалар арқылы ой-өрісін дамытуды
қалыптастыруға арналған. ... және ... - ... ... басты мәселелердің бірі адамдардың белсенділігі, сапалы және
терең білімі мен іскерлігі сонымен қатар кәсіптік дайындығы болып ... да ... оқу ... негізгі мақсаты жүйелі түрде
оқушылардың интеллектін, шығармашылық ойлауын дамыту, ... ... ... ... өз ... ... алу дағдыларының дамуына негіз
салу болып табылады. Осы ... ... ала ... ... ... ... барысында оқушылардың ... ... ... ... ... мен ... ... мәселелер қарастырылды. Шығармашылық есте сақтауда, ойлауды,
байқағыштықты, мақсаткерлікті ... ете ... Осы ... ... оқу ... үрдісін ұйымдастырудың түрі әдіс - тәсілдерін
іздестіру, жаңа технологияны тиімді ... ... ... ... ... жаңа әдіс - ... ... арқылы
балалардың кішкентай кезінен бастап дүниеге өзіндік ... жол ашу. Бала ... ... ... оларды бақылауға,
зерттеуге, ойлауға, өзінің болашағын болжауға және идеяларымен еркін ... ... ... ... ... ... мақсатқа
талпынуға және қиялдауға итермелейтін шығармашылық ... көп ... ... ... Бастауыш сынып оқушыларының
шығармашылық ... ой - өріс ... ... ... дамыту
қажеттілігі жүзеге асады.
Пайдаланылған әдебиеттер.
1. Н.Айғабылов. Бастауыш класс оқушыларының ақыл – ой әрекеті
белсенділігін арттыру. А., Мектеп – ... ... А. ... ... ... – А. 1959.
3. А.Байтұрсынов. Тіл тағылымы. Алматы-1992ж
4. Педагогика и психология одарености школьников (под.ред.
У.Б.Жексенбаевой, А.К.Сатовой) Алма ата, 2002, ... ... ... ... Астана-1998ж
6. Қ.Жарықбаев Жалпы психология Алматы-2004ж
7. Т.Қ.Оспанов, Ш.Х.Құрманалина, ... ... ... ... ... ... ... Е. Развитие творческой одаренности детей школьного возраста
(школьный психолог). № 39, 2001. с.6-7.
9. Д.Рахымбек. Оқушының ... ... ... ... ... Жан жүйесі және өнер таңдау. «Бес томдық шығармалар
жинағы». – Алматы. Ғылым – ... ... ... ... ... мен ... 2005ж
12. Бұзаубақова К. Жаңа педагогикалық технологиялар. Қазақстан
мектебі 4/2005-5 б.
13. Матюшкин А.М. ... ... ... Мир ... 1, 2000. ... ... ... Алматы-2005ж.
15. Б. Байжұманова. Бастауыш мектеп кезеңінде шығармашылық
қабілеттің дамуын зерттеудің теориялық негізі. Ізденіс 6/2001ж-1966
16. М.Мұхамедин. ... ... ... қызығушылығын
қалыптастыру негізі. Ізденіс 6/2001-1216
17. Д.Әубәкірова. Шығармашылық қабілетті ... ... ... ... ... Шығармашылық қабілеттілік-даму негіздері
Қазақстан мектебі 2/2006-15б.
19. М.Ыбышева. Оқушылардың математикалық ойлау қабілетін дамыту
Информатика. Физика. Математика. 4/2001ж-56,58б.
20. Қазақстан өз ... жаңа ... ... ... ... ... ... қабілеттерін тәрбиелеу
маңызы. Бастауыш мектеп. 1/2006-24б.
22. Ж.Күнпейіс. Оқушыларды шығармашылыққа ... ... ... Г.Дүйсенбина. Шығармашылық үрдіс. Қазақстан мектебі 12/2006ж-34б 24.
Ж.Нұрманбетқызы. Шығармашылықты қалыптастыру қажеттілігі
Қазақстан мектебі 10/2006ж-16б.
25. ... ... ... ... ... ... ... Шығармашылық ізденіске жетелейді Қазақстан мектебі
4/2006-47б.
27. ... ... ... ... ... ... И.Бикирова Шығармашылық - нәтижелі оқыту негізі. ... ... ... ... - ... мақсат. Бастауыш мектеп -
3/2006ж-30б.
30. ... ... ... ... дамыту
Мектептегі сыныптан тыс жұмыстар 8/2006 ж-26 б.
31. Д.Рахымбек, М.Мұсабеков, Г.Жетпісбаева . Шығармашылық
тапсырмалар - ... ... ... ... жолы ... ізденіс 2/2001ж-219б.
32.Е.Бекболғанов. Ойлау қабілетін дамыту. Қазақстан мектебі. 4/2005-49б.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 55 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш сынып оқушыларын жазбаша байланыстырып сөйлеуге үйрету әдістемесі66 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру әдiстемесi (1-2 сынып)119 бет
«бастауыш сынып оқушыларына экологиялық тәрбие беру»29 бет
Адамгершілік мәдениетін қалыптастыруға бағытталған эксперимент жұмысының мазмұны мен нәтижесі7 бет
Ақпараттық технологиялар туралы жалпы түсініктер22 бет
Ақпараттық-коммуникациялық технологияны бастауыш сыныптарда дамыту9 бет
Баланың сөйлеу тілінің дамуында жаңылпаш пен жұмбақ қолдану24 бет
Бастауыш мектеп оқушыларын оқыту процесінде бағалауды психологиялық ерекшеліктері63 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының оқу мотивациясын экспериментальды зерттеу45 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының оқу-танымдық қызығушылығын зерттеу тәсілдері55 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь