Орталық Қазақстандықтардың 1940-1945 жылдардағы шаруашылығы

М А З М Ұ НЫ

КІРІСПЕ 3

І. ТАРАУ. ОРТАЛЫҚ ҚАЗАҚСТАНДЫҚТАРДЫҢ 1940.1945 ЖЫЛДАРДАҒЫ ШАРУАШЫЛЫҒЫ 13

ІІ ТАРАУ. СОҒЫСТАН КЕЙІНГІ ДӘУІРДЕ СОЦИАЛИСТІК ХАЛЫҚ ШАРУАШЫЛЫҒЫН ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУ ЖӘНЕ ӨРКЕНДЕТУ ЖОЛЫНДАҒЫ КҮРЕС (1945—1953 жылдар) 36

2.1 Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін халықаралық жағдайда болған негізгі өзгерістер. Екі лагерьдің құрылуы 36

2.2. Партияның халық шаруашылықтарын қалпына келтіру және онан әрі дамыту жөніндегі жұмысы. Төртінші бесжылдық жоспарының мерзімінен бұрын орындалуы 48

ҚОРЫТЫНДЫ 68

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР: 70

СІЛТЕМЕЛЕР 71
КІРІСПЕ
Бұл дипломдық жұмысты жазудағы алдағы қойған мақсатым, Ұлы Отан соғысының сан алуан беттеріне үңіле отырып Орталық Қазақстандықтардың соғыс жылдарындағы және Ұлы Отан соғысынан кейінгі жылдардағы еңбекшілердің таңқаларлық еңбегін көрсету. Биылғы 2004 жылы 22-ші маусымда Ұлы Отан соғысының басталғанына толықтай 63 жыл толады. Осы уақыт аралағында біршама зерттеулер жүргізіліп тарихи көзқараста үлкен сынға түскені белгілі. Дипломдық жұмыста қарастырылатын мәліметтер біршама ғалымдардың зерттеулерінде келтіріледі.
1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысы өзінің ауқымдығы мен ұзақтығы жағынан адамзат қоғамының дамудағы тендесі жоқ жаңа кезеңі болғаны мәлім. Дипломдық жұмыстың басты қарастыратын мәселесі Орталық Қазақстанның Ұлы Отан соғысы жылдарындағы экономикалық дамуды, оның ішінде Қарағанды көмір бассейнінің Балқаштың мысының тағы басқа да ауыл шаруашылық, өндіріс салаларының соғыс талабына сай майдан үшін жаппай көрсеткен еңбекке баға беру. Соғыс жылдарында экономикалық, әлеуметтік өзгерістерді көрсету алға қойылып отыр.
Бұл дипломдық жұмысты жазу үшін ең алдымен негізгі дәлелді дерек ретінде облыстық архив құжаттарын пайдаландым. Және де бұл тақырып белгілі ғалымдар, көптеген жұмыстарын жүргізіп келеді. Жалпы дипломдық жұмыс монографиялар, зерттеулер, газеттік материалдар, архивтік құжаттар негізінде жазылды. Отан соғысын зерттеу республиканың көптеген ғалымдары үшін актуальды мәселе болғандықтан, көптеген мәліметтер кездеседі. Олардың әрқайсысы өз алдына құнды дерек. Дипломдық жұмыстың нақты қарастыратыны Орталық Қазақстанның соғыс жылдардағы даму ерекшеліктерін көрсету болғандықтан бұл мәселені терең зерттеген ғалымдардың еңбегін пайдаландым. Мәселен Н. Дауылбаев Қарағанды көмір бассейнінің соғыс жылдарындағы дамуы, өндірістегі еңбекшілердің майдан үшін қосқан еңбегі жайлы өз монографиясында көрсетіп өткен .
Сонымен қатар М.Қозыбаев, Т.Б.Балақаев сынды ғалымдардың еңбектерін пайдаландым. 1970 жылы Алматыда басылып шыққан М.Қозыбаевтың «Қазақстан - арсенал фронта» атты еңбегін дипломдық жұмыстың біршама мәселелерін шешуге пайдаландым. Себебі Қозыбаев Ұлы Отан соғысы тарихын терең зерттеген ғалымдардың бірі болғандықтан, Орталық Қазақстанның соғыс кезеңі жайында, көптеген деректер нақтылы көрсетілген . Сонымен қатар Орталық Қазақстанның тылы, еңбеккерлерінің еңбектегі орны, майданға көрсеткен елеулі табыстары. Қарағанды көмір бассейнінің дамуы, сол сияқты майданға аттанып Отан үшін аянбай шайқасқан Қарағанды-лықтар, олардың ерлікте жайында мынадай ғалымдар зерттеу жүргізген. Әрине, олардың әрқайсысы Ұлы Отан соғысының Қазақстан аумағындағы алатын орыны туралы жалпылама шолу көрсете отырып, Орталық Қазақстанға да нақтылы тоқталып өтеді. Зерттеушілер ескі тарихи көзқараспен жазылса да бүгінгі таңда актуальдылығын жоғалтпаған құнды дерек көзі деуге болады.
Т.Б.Балақаевтың монографиясы біршама нақтылы зерттеу еңбегі болғандықтан бұл еңбектердің еңбекшілердің соғыс жылдарындағы майданды азық-түлікпен, көшірілген адамдар мен өндіріс орталықтарының жағдайы мен азат етілген аудандарға шефтік көмек көрсетуде ерекшеліктер көрсетілген...
Ұлы Отан соғысы еліміздің тарихындағы ең қиын және ерлікке толы кезең болды. Республикамыздың экономикалық, саяси, мәдени дамуында көптеген өзгерістер әкелді. Оның бірі - Орталық Қазақстан өңірі деуге болады. Майдан арсеналы бола отырып, соғысты жан-жақты қамтамасыз етуші орталықтардың бірі болғаны жайлы көптеген ғалымдардың еңбектерінен, архив деректерінен, мақалалардан көреміз.
Жалпы ғалымдар Қазақстанның Ұлы Отан соғысына көмек беруші негізгі күш екенін жан-жақты түрде зерттеді. Олардың жазған зерттеулерінде дипломдық жұмыстың актуальды мәселелерін ашық көрсететін нақтылы деректс қамтылады. Мәселен, Ұлы Отан соғыс тарихында зерттеу жүргізген: М.Қозыбаевтың «Қазақстан майдан арсеналы», Т.Б. Балақаевтың «Колхозное крестьянство Казахстана в годы Великой Отечественной войны 1941-1945г.» Л.Байсеркеевтің «Майданды демеген қуатты күш», көптеген ғалымдардың құрастыруымен шыққан: «Казахстан в период ВОВ Советского Союза» II томдық еңбекте, тарих ғылымдарының докторы Т.Б.Балақаевтың басшылығымен шыққан «Казахстан в годы Великой Отечественной Войны І-ІІ томах» еңбегін К.І.Оразовтың «Рабочий класс Казахстана в годы ВОВ» т.б. да авторлардың еңбектері, архив құжаттары т.б. да материалдар аталып отырған дипломдық жұмыстың маңызды мәселелерін шеуге негіз болды.
Орталық Қазақстанның соғыс жылдарындағы әлеуметтік – экономиклық өзгеріске ұшырағанын, оның өз алдына жетістіктері мен майданга берген күш-қуаты жайлы кең көлемде қамтиды.
Т.Б. Балақаевтың монографиясында соғыс жылдарындағы еңбекші тобының еңбектегі ерліктері, майдан даласын азық-түлікпен қаматамасыз ету сияқты мәселелер қарастырылған. Монографияда Орталық Қазақстан жайлы мөліметтер көптеп кездеседі. Архивтік және әдеби деректердің негізінде жазылған Балақаевтың бұл зерттеуінде соғыс жылдарындағы өнеркәсіп-ауыл шаруашылығындағы өзгерістер, азат етілген аудандарға Орталық Қазақстан аумағында қандай көмек жүргізілгені берілген. Қысқаша айтқанда Орталық Қазақстанның тылы көрсетілген .
1970 жылы Алматыда басылып шыққан М. Қозыбаевтың «Қазақстан арсенал фронта» атты еңбегі дипломдық жүмыстың бір шама мәселерін шешуге пайдаландым. Қозыбаев Ұлы Отан соғысы тарихын терең зерттеген ғалымдардың бірі болғандықтан, бұл монографиясы өз алдына құнды еңбек болып табылады. Мемлекеттік архив деректеріне құнды деректерге сүйеніп жазылған бұл еңбектің өзі бірнеше тараудан тұрады. Қазақстанның майдан арсеналы екенін көрсете отырып, бір тарауында Орталық Қазақстанға яғни Қарағанды магниткасы туралы жекелей тоқталып өткен, еңбекте сонымен бірге майданды транспортпен, шикізатпен, азық-түлікпен қамтамасыз еткен еңбек майданын көрсетіп өтеді. Соғыс жылдарында экономика мен
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР:

1.Алдажұманов Ғ “Оның құнын тірілер біледі” атты еңбегі
2.Балақаев Т.Б. Колхозное крестянство Казахстана в годы Великой Отечественной Войны (1941-1945 г.г.). Алматы, 1971.
3.Байсеркеев Л. Майданды демеген қуатты күш. Алматы, 1995.
4.Балақаев Т.Б. Алдажұманов Ғ. “Қазақстан еңбекшілері майдан қызметінде” атты еңбегі

6.Даулбаев Н. Карагандинский угольный бассейн. Алматы, 1970.
7.Казахстан в Великой Отечественной Войне. Алматы, 1974.1-ІІ тома.
8.«Орталық Қазақстан» газеті 1999ж. 24 ақпан, 1999ж. 17 наурыз, 2000ж. 11 наурыз 2000ж. 6 мамыр.
9.Өміржанов Ә. Келер деп хаты елеңдеп. Алматы, 1985.
10.«Қарқаралы» газеті, №19 саны
11.Караганда Карагандинская область Энциклопедия. Алматы, 1993.
12.Казахстан в период Советского союза Великой Отечественной Войны І-ІІ тома. Алматы, 1967
13.Қарағанды облыстық мемлекеттік архиві. Ф.341., Ф.1., Ф.314.
14.Қозыбаев М. Казахстан-арсенал фронта. Алматы, 1970.
15.Қозыбаев М.Қ, Едігенов М. Труд во имя победы. Алматы, 1995.
16.ҚазақССР тарихы социализм дәуірінде, Алматы, 1964.
        
        М А З М Ұ НЫ
КІРІСПЕ 3
І. ТАРАУ. ОРТАЛЫҚ ҚАЗАҚСТАНДЫҚТАРДЫҢ 1940-1945 ЖЫЛДАРДАҒЫ ШАРУАШЫЛЫҒЫ
13
ІІ ... ... ... ДӘУІРДЕ СОЦИАЛИСТІК ХАЛЫҚ ШАРУАШЫЛЫҒЫН ҚАЛПЫНА
КЕЛТІРУ ЖӘНЕ ӨРКЕНДЕТУ ЖОЛЫНДАҒЫ КҮРЕС (1945—1953 жылдар) 36
2.1 Екінші дүниежүзілік соғыстан ... ... ... ... негізгі
өзгерістер. Екі лагерьдің құрылуы 36
2.2. ... ... ... ... ... және онан әрі ... жұмысы. Төртінші бесжылдық жоспарының мерзімінен бұрын
орындалуы ... ... ... ... ... ... ... жазудағы алдағы қойған мақсатым, Ұлы Отан
соғысының сан алуан беттеріне үңіле ... ... ... ... және Ұлы Отан ... кейінгі жылдардағы еңбекшілердің
таңқаларлық еңбегін көрсету. Биылғы 2004 жылы 22-ші ... Ұлы ... ... ... 63 жыл ... Осы ... аралағында біршама
зерттеулер жүргізіліп тарихи көзқараста үлкен сынға түскені белгілі.
Дипломдық ... ... ... ... ... келтіріледі.
1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысы ... ... мен ... ... ... ... ... жоқ жаңа кезеңі болғаны мәлім.
Дипломдық жұмыстың басты қарастыратын мәселесі Орталық ... ... ... ... ... ... оның ... Қарағанды көмір
бассейнінің Балқаштың мысының тағы ... да ауыл ... ... ... ... сай ... үшін жаппай көрсеткен еңбекке баға
беру. Соғыс жылдарында экономикалық, әлеуметтік өзгерістерді көрсету ... ... ... ... жазу үшін ең ... ... ... дерек
ретінде облыстық архив құжаттарын ... Және де бұл ... ... ... ... ... келеді. Жалпы дипломдық
жұмыс монографиялар, ... ... ... ... ... ... Отан ... зерттеу республиканың көптеген ғалымдары
үшін ... ... ... көптеген мәліметтер кездеседі. Олардың
әрқайсысы өз алдына құнды дерек. Дипломдық жұмыстың нақты ... ... ... ... даму ерекшеліктерін көрсету
болғандықтан бұл мәселені ... ... ... ... ... Н. Дауылбаев Қарағанды көмір ... ... ... ... еңбекшілердің майдан үшін ... ... өз ... ... ... ... ... Т.Б.Балақаев сынды ғалымдардың ... 1970 жылы ... ... ... ... - ... ... атты еңбегін дипломдық жұмыстың біршама
мәселелерін шешуге пайдаландым. Себебі ... Ұлы Отан ... ... ... ... бірі болғандықтан, Орталық Қазақстанның соғыс
кезеңі жайында, көптеген деректер ... ... ... қатар
Орталық Қазақстанның тылы, еңбеккерлерінің еңбектегі орны, ... ... ... ... ... ... дамуы, сол сияқты
майданға аттанып Отан үшін ... ... ... ... ... ... ... зерттеу жүргізген. Әрине, олардың
әрқайсысы Ұлы Отан соғысының Қазақстан ... ... ... ... шолу ... ... ... Қазақстанға да нақтылы ... ... ескі ... ... ... да ... ... жоғалтпаған құнды дерек көзі деуге болады.
Т.Б.Балақаевтың монографиясы[iii] біршама нақтылы зерттеу еңбегі
болғандықтан бұл еңбектердің ... ... ... ... азық-
түлікпен, көшірілген адамдар мен өндіріс орталықтарының жағдайы мен азат
етілген аудандарға шефтік көмек көрсетуде ерекшеліктер көрсетілген...
Ұлы Отан ... ... ... ең қиын және ерлікке толы кезең
болды. Республикамыздың экономикалық, ... ... ... ... әкелді. Оның бірі - Орталық Қазақстан өңірі деуге болады. Майдан
арсеналы бола отырып, соғысты жан-жақты қамтамасыз етуші орталықтардың бірі
болғаны ... ... ... ... ... деректерінен,
мақалалардан көреміз.
Жалпы ғалымдар Қазақстанның Ұлы Отан соғысына көмек беруші негізгі күш
екенін жан-жақты түрде зерттеді. ... ... ... ... ... мәселелерін ашық көрсететін нақтылы деректс ... Ұлы Отан ... ... ... ... ... майдан арсеналы», Т.Б. Балақаевтың «Колхозное
крестьянство Казахстана в годы ... ... ... ... ... демеген қуатты ... ... ... шыққан: «Казахстан в период ВОВ Советского Союза»
II томдық еңбекте, тарих ғылымдарының докторы ... ... ... в годы ... ... ... І-ІІ ... еңбегін
К.І.Оразовтың «Рабочий класс Казахстана в годы ВОВ» т.б. ... ... ... ... т.б. да материалдар аталып отырған
дипломдық жұмыстың маңызды мәселелерін шеуге ... ... ... ... ... әлеуметтік – экономиклық
өзгеріске ұшырағанын, оның өз алдына жетістіктері мен майданга берген ... ... кең ... қамтиды.
Т.Б. Балақаевтың монографиясында соғыс жылдарындағы ... ... ... ... даласын азық-түлікпен ... ... ... ... ... ... ... жайлы
мөліметтер көптеп кездеседі. Архивтік және ... ... ... ... бұл зерттеуінде соғыс жылдарындағы өнеркәсіп-ауыл
шаруашылығындағы ... азат ... ... ... ... қандай көмек жүргізілгені ... ... ... Қазақстанның тылы көрсетілген[iv].
1970 жылы Алматыда басылып шыққан М. Қозыбаевтың ... ... атты ... ... жүмыстың бір шама мәселерін шешуге
пайдаландым. ... Ұлы Отан ... ... ... ... бірі ... бұл монографиясы өз алдына құнды еңбек болып
табылады. Мемлекеттік архив деректеріне құнды ... ... ... ... өзі ... ... ... Қазақстанның майдан арсеналы
екенін ... ... бір ... ... Қазақстанға яғни
Қарағанды магниткасы туралы жекелей тоқталып өткен, еңбекте сонымен бірге
майданды транспортпен, шикізатпен, ... ... ... ... ... өтеді. Соғыс ... ... ... ... ... ... мен мәдениеттің дамуына мамандар
дайындаудың санының өскендігі жайлы мәліметтер келтірілген. Қаһарлы соғыс
жылдарындағы тыл мен ... ... ... ... ... ... Отанға деген сүйіспешілігін айқындайды.
1967 жылда Б.А. Акжанов, М. Қозыбаев, Т.Б. Балақаев тағы басқа атақты
ғалымдардың қүрастыруында жарық көрген ... в ... ВОВ ... атты II ... еңбегі тарихи құнды құжаттарға бай ... ... ... ... ашып көрсетуге кеңінен пайдаланылды.
Бұл құрамы еңбек 3 бөлімнен түрады. ... ... ... ... ... қамтитын құнды да қызықты деректер баршылық.
Оның ішінде Қарағанды, Балқаш сияқты кенді аймақтардың сол аудандардағы
колхоздар мен ... ... ... ... Ұлы Отан
соғысы жылдарындағы мәдени құрылыстар, ғылыми мекемелердің дамуы жайлы әр
осы аймақтан шыққан ... ... ... ... ... азат
етуге қатысқан соғыстағы ерліктері туралы біршама деректер берілген.
Ұлы Отан соғысы жылдарында қазақ ... көп ... ... ... жауды жеңіп шығуға қосқан үлесі жайлы А.Н.Нүсіпбеков,
С.Б.Бәйішев, С.Н.Покровский сияқты ... ... 1964 жылы ... рет басылып шыққан «Қазақ ССР тарихы социализім дәуірінде» атты оқулықта
IX тарауы Ұлы Отан соғысына арналған. ... ... мен ... елеулі істерін береді.
1995 жылы Алматыда жаңаша архивтік деректердің зертелуінің ... ... ... ... пен Н.Е. ... ... во имя ... атты еңбек жарыққа шықты. Тарихтың өзі уақыттың
талабына сай зерттелетіні, жазылатыны белгілі. ... ... ... уақыт аралығында көптеген ғалымдардың құпия архивтік ... ... ... ... оған ... сол заманның талаптары сай екенін
көрсете отырып, қазіргі таңда еркіндік ... ... ... шынайы көзбе
нақтылы тоқталуға тырысады. Яғни бұл еңбекте көрсетіліп ... ... ... ... ... ... өзінің ұлттық
намысын жоғалтпау жолында, Отанына ... ... ... ... ... көмір бассейнінің дамуы соғыс ... мен ... көз ... ... ... өз алдына
дамудағы өзгерістеріне тоқталады. Сол сияқты Қарағанды облыстық ... Ұлы Отан ... ... кең ... ... туды. Осы ... ... ... ... ... документтер, батырлармен әңгімелесу кезіндегі жазба
деректер, Қарағандылық ... ... ... ... ... ... де Қарағандылық батырларды іздестіру мәселелері сияқты
құжаттар бар.
Қарағандылық батырлар жайлы құжаттар ғылыми-техникалық ... ... ... ... ... ... кезді камтитын №1
описьте сақталған[v].
Ұлы Отан соғысы жылдарындағы ерлік көрсеткен ... ... ... Н.П ... 1968 жылы ... II томдық «Герой ... ... атты ... ... Бұл ... ... ... мәселелерінің бірі Орталық ... ... ... ... ... ... болады. Еңбекте Совет одағының
батырлары жайлы, олардың өз алдына өмір ... ... ... ... Отан үшін жан пида ... ... ... шыққан II томды - ... в ... ... ... 1974 ... жарық көрген еңбек көптеген
тарихшы ғалымдардың зерттеу очерктерінен құрастырылған. ... Ұлы ... ... ... ... материалдарын пайдалана отырып жазған
Н.Едігеновтың «Социалистическое соревнование ... ... в годы ... еңбегінде Қарағанды көмір бассейнінің
жағдайына, Балқаш мыс заводтарының өнім ... ... ... табыс
көздері жайлы қарастырып өткен.
Соғыс жылдарында Қазақстан темір жолдарының ролі артқаны белгілі. ... ... ... 8 ... жол торабы құрылған еді. Соның бір
негізгісі Қарағанды мен Түркістан Сібір магистралі болатын. Осы ... ... ... ... атқарылған шаралар ... ... - ... атты ... терең зерттеле отырып баға беріп
өтеді.
М.Қ.Қозыбаевтың «Рабочий класс - ... - ... ... Қазақстан еңбекшілерінің майданға деген шынайы ... ... ... ... ... ... Жезқазған, Ағадыр, Жаңарқа
сияқты аудандардағы ... ... мен ... ... ... ... ... тұрып, күндіз-түні жаппай еңбек атқарғаны жайлы жазылған.
1995 жылы ... ... ... Мағауия Сембаевтың
құрастыруында «Жауынгер қыздар» атты ... ... ... ... ... ... басқыншыларына қарсы күресіне қазыналы Қарағанды
өңірі өз көмірі мен темірі арқылы көмектесіп қана ... жоқ, сол бір ... ер ... ... ... ... да өз еріктерімен
соғысқа аттанды. Олардың туған жер, өскен елге ... ... ... жауға
деген өшпенділік Ұлы жеңіс күнін жақындатуға өз үлестерін қосқаны жайлы
көпшілік қауымға ұсынылып ... бұл ... ... ... ... қарсы тұрып перзенттік парыздарын адал атқарған Қарағандылық
жауынгер қыздардың майдандағы және ... ... ... ... ... ... өмір жолдары нақтылы деректерге сүйене отырып баяндалады.
1994 жылы ... ... ... ... 3 ... ... құрастыруында «Боздақтар» атты еңбек жарыққа ... ... ... ... Ұлы Отан ... қаза ... ... кітап. Фашистік Германияны жеңудің 50 жылдығына арналған, бұл
кітапқа Отан үшін опат ... 18 000 ... ... ... Оларды мәңгілік еске сақтау үшін көпшілік тарапынан ... ... ... ... зор ... болады. Еңбектің жарыққа шығып
зертте-лудегі ... ... ... А.А.Абдуллин, С.З.Зиманов,
З.Қ. Қабдалов, М.Н. Қозыбаев, А.Қ. Қошанов, Ш.Мұртаза, С.Қ.Нүрмағанбетов
сияқты ... ... зор роль ... бас ... ... ... көрген бұл еңбекте Ұлы
Отан соғысының ұрыс ... қаза ... ... қасап
лагерлерінде азаппен жан қиғандардың, соғыстың ... ... ... ... құр қол ... Мәскеу түбіндегі
окоптарда Сталинград көшелеріндегі кескілескен ұрыстарда, Прибалтика мен
Еуропалық елдерді азат ... ... ... бен әпкелеріміздің
есімдері келтірілген халықтың ... ... ... ... жеңістің бір айғағы болды[vi].
1993 жылы Алматы баспасынан ... ... ... ... ... ... оның ... түрлі архивтік деректер мен
тарихқа, оның ішінде Ұлы Отан ... ... ... ... орынды
сипат берген атақты ғалымдардың еңбектерінің ... ... ... ... ... ... шықты. К.А.Аманбаев,
А.Ж.Жанғожин, М.Б.Исенов, В.М.Минин, Б.Б.Мұқышев, ... ... ... ... туындаған бұл кітап Қарағанды өңірінің өткені
мен бүгінгі өмірінен сыр шертеді. Көмірлі Қарағандының ... ... ірі ... ... ... пен ... ауыл
шаруашылығында, құрылыс мекемелерінде, денсаулық салаларындағы т.б.
өзгерістер баяндалып жазылған. Ұлы Отан ... ... ... майданында ерлердің ерлік істері жайлы мәліметтерге бай жазылған.
Сонымен қатар, Ұлы Отан соғысы жылдарындағы ... ... ... ... жайлы келтірілген.
Дипломдық жұмысым кіріспеден, екі тараудан және ... ... ... ... ... тарау: Орталық Қазақстандықтардың Ұлы
Отан соғысы жылдарындағы тылдағы еңбегі.
Бұл тарауда қарастырылатын мәселелер ... ... ... ... ... да ... сияқты көшіріліп келген
кәсіпорындар, халықтар жайлы ... Оның ... ... ... көмірмен қамтамасыз етуші одақтағы ірі орталықтардың
бірі Қарағанды болғандықтан соғыс жылдарындағы Қарағанды көмір ... ... мен ... ... тыс ... өнім бергені, Қарағанды
шахтерлерінің қажырлы еңбектері ... ... ... ... ... ... ... меаллургиясындағы өнім өндіру,
Қарсақпай заводы сияқты ... ... ... талабына сай қызмет
етуі айтылды. Соғыс жылдарында тек қана көмірмен, азық-түлікпен, ... ... етіп ... жоқ, майданға ұйымдасып танк ... ... Яғни ... ... Қазақстаннан шыққан «Қарағанды
комсомолы», «Қарағанды шахтері» т.б. танк колонналарына қанша мөлшерде ... ... ... ... ... ... жолының соғыс жылдарындағы дамуы, Орал сияқты ... ... ... қамтамасыз етуші орталықтардың бірі екенін
айта кеткен жөн.
Республиканың басқа облыстары мен ... ... ... ... шыдап Отанды қорғаушы жауынгер бауырларына арнап сыйлықтар,
жылы киім, ақшалай заемдар жіберуді алдарына ... ... Осы ... ... ... ... ... Ұлы Отан соғысы жылдарында тылдың негізгі ... ... ... ... ... аул шаруашылық
өнімдерін беруде алдыңғы орында болды. Жұмыста егін егіп, мал ... ... ... ... ... орны архив құжаттар
негізінде беріліп отыр. Сонымен қатар азат етілген ... ... ... ... көмек көрсетуі жөнінде мәліметтер кездеседі.
Жалпы алғанда бұл ... ашып ... ... ... ... тылдағы ерліктері, халықтар алдындағы араласқа түсіп,
бір-біріне деген ... ... ... ... ... тарау: Қазақстандықтардың Ұлы Отан соғысынан кейінгі кезеңдегі
ауыл шаруашылығын көтерудегі ерен ... ... және осы ... ... ... жұмсалған халықтың қажырлы еңбегі
көрсетіледі.
Бұл ... ... ... “Қазақстан еңбекшілері майдан
қызметінде” атты еңбегін және Алдажұмановтың “Оның құнын тірілер біледі”
атты ... ... ... ... ... ... ... ШАРУАШЫЛЫҒЫ
Ұлы Отан соғысы басталған ... ... ... ... ... майдан үшін, барлығы жауды талқандау үшін» деген ұранды
еліміздің барлық облыстарының еңбекші халқы бір ... ... ... өндірісінің еңбеккерлері, жер-жерде еңбек өнімділігін арттыруға,
еңбек тәртібін күшейтуге тылда ... ... ... ... ... ... ... байлықтарын майдан үшін қызмет еткізген аймақтың
бірі - ... ... ... ... Қарағандының көмірі, Балқаштың мысы,
өнеркәсіп саласының жүргізіліп жатқан әскер құрамалары үшін ... оқ ... ... аз роль атқарған жоқ. Еліміздің ең маңызды
ауылшаруашылық аудандары Украинадан, Доннан, Куваннан ... ... ... ... ... ... ... үлесіне
жауапты міндет, майдан мен елімізге көптеп астық, ет, май, жүн, темекі және
ауыл шаруашылығының басқа ... беру ... ... ... соғыс
жылдарында тыл мен майдан бір-бірімен тығыз байланыста болғаны белгілі.
Армия мен халықтың тұтастығы олардың ... Ұлы Отан ... ... ... ... ... ғана емес, сол сияқты еңбекшілердің
майдангерлерге, ... ... ... ... ... да ... Отан ... Қазақстанда соғыстан бұрынғы бесжылдықтардың ішінде
жасалған түсті металлургияның, көмір және ... ... ең ... ... ... қорғаныс өнеркәсібінде ірі роль атқарған,
сирек металдар шығаратын кәсіпорындарда өнімді ... ... ... ... ... ... Қазақстан болса осындай өнеркәсіп салаларына
бай аймақ. Қиын ... ... ... алдында зор міндет тұрды. Жау
еліміздің өмірлік маңызы бар бірсыпыра ... ... ... ... азық-
түлік және өнеркәсіп товарларымыздың қоры қатты кеміді. Соғыстың алғашқы
айларының өзінде-ақ Қазақстанға ... жау ... ... ... ... ... және ... жерлерінен эвакуацияланған
балалар мен ересек халық келе бастады. Орталық Қазақстанға да ... ... ... 1942-44 ... ... 50 ... жұмысшылар қоныс аударылды. Олардың ішінде техниканы ... әр ... ... бар ... ... ... ... бөлісіп, өндірісті жетілдіруге ат салысты. ... ... ... ... көшірілген болатын. Эвакуацияланған
кәсіпорындарды орналастыру, іске қосу тез уақыт аралығында ... ... ... кәсіпорындармен бірге келген аса маман жұмысшылар мен
инженер-техник кызметкерлер еңбектің ең ... ... ... отырып,
мұның нәтижесінде жергілікті кадрлардың мамандығының өсуіне ... ... ... ... соғыс жылдарында Қазақстанға 150 кәсіпорын
көшірілген болатын. Олардың біразы уақытша көшірілген.
Орталық Қазақстан ... ... ... ... Тіпті,
соғысқа дейінгі жылдардың өзінде Қарағандыға Нова-Подольск цемент заводынан
жабдықтар көшірілген болатын. ... ... ... басшылық көмек
көрсету жайлы 1931 жылы Қарағанды шахтерлерінің Украиндық кеншілерге жазған
хаттары «Правда» газетінде басылып ... Онда ... ... күресіне тәжірибелі кеншілердің келуін талап етіп шақырулары жазылады.
Донбасс еңбекшілері бір ауыздан қолдап ... ... он ... ... көптеген 500-ге жуық жоғары маманданған жұмысшылар
келген болатын. Оның ішінде ... ... ... ірі ... бар. Ол ... ... трестің құрушылардың бірі. Сол
сияқты соғыс жылдарында тәжірибелі өнім ... ат ... ... ... ... ... ... жөн. Сол себепті айта кететін ... ... ... ... ... ... өз ... дамыған,
маманданған кәсіпорындардың қатарында болды.
Жоғарыда атап өтілгендей, Ұлы Отан соғысы басталғаннан-ақ Орталық
Қазақстан аумағында да ... ... ... ... ... 3 ... астам донец шахтерлері, 2 мың шахта құрылысшылары
көшіріліп келді. Луганский А.Я. Пархоменко атындағы завод ... ал ... ... ... үшін ... алу ... негізгі көзіне айналды.
«Қарағанды көмір» комбинатының басқармасы және бас инженері болып Г. ... және Д. Г. ... № 31 ... ... ... А. Г. ... ... - С.С.Макаров тағайындалды[vii]. Әрине көшіріліп келген кәсіпорын-
дарға бос тұрған ... табу ... ... де, тыл ... ... ... ... Шығысқа тек қана адамдар мен өнеркәсіп мекемелері ғана емес,
ауыл шаруашылығы техникасы, мал, азық-түлік қоры көшірілген болатын[viii].
Шефтік көмек ... ... ... облыстық атқару
комитетінің тағайындауымен облыстың барлық аудандарында комиссия құрылады.
«Киров уголь» трестінің шахтерлері Донбасты ... ... үшін зор ... Ұлы Отан соғысы басталған уақыт аралығында өкімет Қарағанды көмір
бассейнін Одақтағы үшінші көмір өндіруші орталықтардың бірі ... ... ... ... үшін ... көмірді өндіруде Қарағандының
ролі артты. Соғыс уақытына байланысты, Отан алдында мемлекеттік жоспарды
орындаудағы жауапты істі ... ала ... осы ... ... ... мысалы № 17 бис (шахта бастығы Т. Клецко, бас ... ... ... 30, 7% ... №13 ... ... ... 40%
өсірді. Еңбекшілердің жетіспеушілігіне, материалдық ресурстардың
шектеулігіне ... ... ... 14 шахтаға таратылды. Соғыс
жылдарындағы талап көмір ... ... ... бөлінетінін тудырғанын айта
кеткен жөн. Қарағанды көмір комбинатының бастығы Иванцов пен тест ... ... алу ... ... ... ... бар: 1942 ... айында Қарағанды көмір комбинаты бойынша көмір алудың жарты төулік
кезінде 25000 тоннаға, қыркүйекте 27250 ... ... 31500 ... 33150 ... ... 38800 ... ... керек[ix].
Көмір бассейніндегі Донбасс сияқты өндіріс орындарына көмек көрсете
отырып қалпына келтіру жайлы мына мәліметтерге көз ... ... ... ... фашист басқыншыларының Донбасты қиратып басып алуына
байланысты жуық арада оны қалпына келтіру үшін Қарағанды ... ... ... ... жастар ұйымы Донбасс «Красноармейск уголь» ... ... ... 1943ж. 10-шы ... 12-ші ... ... өткізіліп, жастар шахталарда жөндеу жұмыстарын жүргізе отырып,
Донбасқа 3 түрлі әртүрлі ... ... ... ... өткізді.
Пархоменко атындағы заводтың партия комсомолдар ұйымы өз қарамағына Донецк
шахталарының жабдықтарын қалпына келтіріп, тапсыр-маларын орындауға ... ... ... ... нақтылы соғыс жылдарындағы негізгі
мәліметтер беріліп өтіледі. Жоғарыда айтылғандай, Қарағанды көмір ... Отан ... ... ... ... алдыңғы қатарда болды. Рес-
публика тыл орталықтарының біріне айнала отырып, Қазақстан бойынша ... ... 96,6 % өнім ... отырды. Соғыстың үш жарым
жылында Қарағанды көмірі 12357 мың ... ... Бүл ... ... үшін Қарағанды көмір бассейні ашылған жылдан-ақ 1854 жылдан 1940
жылды қосқанда, оның ... ... 86 жыл өмір сүру ... 30,741 мың ... ... 4 жыл ... ... бассейн өндіріс пен транспортқа 34443
мың тонна көмір ... ... ... ... ... Қарағанды
жылыту фабрикасында кокстік көмірдің көлемін ұлғайтуда көптеген іс шаралар
жүргізілген болатын. 1942 жылы бұл ... ... 461621 т. ... ... болса, 1944 жылы бұл сандық мөлшер ендігі ... т ... 202,0% ... Яғни 1942 жыл мен 1945 жыл ... кокстік көмірді тасымалдау 130% өскенін мәліметтер
көрсетеді. Әрине бұл ... ... ... өсуіне негізгі күш майдан үшін
еңбек еткен кеншілердің еңбектегі үлесі екенін атап өткен жөн. Бұл ... ... ... ... ... ... ... болды.
Эксплуатацияға 19 жаңа шахта және 3 ... ... ... ... 5945 м.
тонна қуаттылықпен іске қосылып жұмысқа берілген. ... ... ... ... тұрақты механикалық база құрастырылып, 4
механикалық ... ... іске ... Пархоменко атындағы завод
3 жаңаша корпустарымен жылыту ... мен ... ... көптеген
шаралар атқарды[x].
Халықтың еріктілігінің арқасында ... ірі ... ... ... ... экономикалық аудандарының дамуы
неғұрлым жоғары сипатқа ие болды. Қарағанды бассейнінің құрылуы жайында
В.В.Куйбышев былай жазған: «Қарағанды ... ... ... ... ... мен қатар бүкіл ел үшін, халық шаруашылығының
прогрессивті ... оның ... ... Орал, Орта Азия, Солтүстік Волга
сияқты елдердің дамуы үшін ... роль ... ... ... Қарағанды кеншілері митингілерде былай деген үндеу сөз сөйледі:
«Біз үшін Отанды қорғаудан артық, қасиетті ешнәрсе жоқ, осы ... ... ... ... ... ... қалуға, шахталарды қорғаныс
бекінісіне айналдыруға ант етеміз»[xii].
Қазақстан Орталық комитеті барлық ... ... ... арттыру барлық республикалық міндет дей отырып, барлығын ат
салысуға ... Сол ... ... ... өз ... ... 17 ... артық келіп қосылды, 10 мыңға жуық шахтерлер
арнайы мамандықтарды оқығандықтан тәжірибелері мен үлестерін қосты. ... ... ер ... ... ... ... жоғары
маманданған кадрларды дайындау зор роль атқарған болатын. Осы жылдарда ... ... ... пайда болды. Осыған дәлел болатын облыстық
архив деректеріне қарасақ мынандай ... бар. 1941 ... ... Қарағанды қалалық бөлімінің жарлығымен ... ... ... ... патриоттары отанымызға басып кірген герман
фашизміне жауап ретінде Отанның Қорғаныс жағдайы үшін ... ... ... 29 ... жексенбісінде өткен митингіде шешім қабылданды.
Еңбекпен өтеудегі елдің қорғанысы үшін ... ... ... ... еңбекші күштің арасында түбірлі өзгерістерді ... ете ... ... ... ... ... етеді. Бұл мәселені шешу
үшін әр мамандық саласындағы кеншілер ... ... ... ... ... Бұл резервтер Қызыл Армияға кеткен ... ... ... күш ... ... сай ... ... алдында жауапты міндет -
майданды Қарағандының көмірі, Балқаштың мысымен қамтамасыз ету т.б. ... ... Бұл ... ... алу - ... 1942-7,0, 1943-9,7, 1944-
10,9, 1945-11,3 (млн.т) құраған болатын. 39 шахта ... ... 43 ... ... ... ... айта ... бір жаңалық осы соғыс жылдарында
көмір алудың ... ... ... тау-кен комбайнды № 31 шахта
механигі ... ... ... ... ... ... ... маймен қамтамасыз ететін орталықтардың бірі
болды[xiii]. Майданға фашистік көмек көрсетудің нәтижесі ретінде ... ... ... ... ... жарыстар жүргізілген болатын. Бүл
социалистік жарыстардың нәтижесінде ... ... ... ... ... ... екінші бір нәтижелі жағы осы соғыс уақытында ... ... ... ... арта ... себеп болды. Бұл
жылдарда көптеген жексенбіліктер атқарылды.
Жоғарыда айтылып кеткендей, ... ... ... ... ... сай ... ... қуатты жұмыс жасауы ... ... 1942 жылы ... 20 маусымда өкімет «Караганда уголь» трестін
комбинат құрамына енгізуді жүзеге асырды. 1941 жылдың соңы мен 1942 ... ... ... ... ... ... сай ... озық мамандар келді. 1942 жылы Қарағандыға донецк шахтерлерінің
алғашқы топтары келіп жетті. ... ... ... ... келген орыс халқы т.б. ұлт өкілдерін құшақ жая қарсы алды. Осының
нәтижесінде жаңадан шахталар іске ... ... ... станциясы
тұрғызылды. Солайынша 5 айының ішінде 1941 ... ... ... ... аралығында 1940 жылмен салы-стырғанда 25,2% артық, электр
энергиясын өндірді. Донбасстан көшіп ... ... ... ... ... ... 1942 ... қазан айында Сталинград маңында
шайқас жүріп жатқан уақытта, Қарағандының аудандық электрстанциясы электр
тасымалдау ... іске ... Бұл ... ... ... ... ... алғашқы айларының өзінде-ақ Қарағандыға 850 адам Павлодардан
және 1800 адам Қостанай ... ... ... 1942 ... ... ... шахталарында жұмысшы күшінің саны жеткіліксіз болды. 1942 ... ... ... 20448 адам ... істеді. 1943 жылы ... 10694 адам ... ... 6583 ... Сөйтіп соғыс
талабына сай ондаған жаңаша әйел адамдарының мамандықтары пайда болды, ... ... ... ... ... ... ... ролі артты. Мәселен, Горбачев атындағы
шахтада Смирнов жолдастың басшылығындағы кеңесте іс тігу ... ... ... мүшелері 52 жылы көрпе, госпитальдарға жылы заттар тігіп
беріп отырды. № 31 шахтаның ... ... ... осы ... кеңесінің төрағасы болып тағайындалды. Оның белсенділігімен көмір
тасымалдау үшін ... ... ... ... ... ... кеңесі (1942 жылдың ақпан айы үшін) елдің қорғаныс
қорына 20000 ақша аударды[xv].
Қарағанды бойынша жер асты ... ... 99% - ке ... Бұл ... бойынша Ұлы Отан соғысы жылдарында үшінші көмір алу базасының дамуының
негізгі ... ... ... Қарағанды көмір бассейнінде еңбек
етушілердің саны 2,5 ... ... Бұл ... ... 7 ... және ... ... жұмыс атқарып, 2000-ға жуық білім алушылыр, 6 ... ... оның ... ... ... өндірісі саласында болды. Бұл жылдарда
соғыс уақыты болса да, еңбекшілер арасында мәдени шаралар да жиі ... ... ... ... қамтамасыз етуге екі театр,
бірнеше, кинотеатрлар мен ... ... ... ... ... ... өлкетану мұражайының ерекше қызметін айта
кеткен жөн, Ұлы Отан соғысының алғашқы күндерінен бастап өз ... ... ... ... ... ... «Кеңес халықтарының Отан соғысы неміс
басқыншыларына қарсы» атты ... ... ... ... былайша өрбіді; «Біздің нені кімді, немен қорғай ... ... - бұл ... ... ... ... ... сол
себептен бар күш - фашизмді талқандауға»[xvii].
Соғыс уақытының басталған уақыт аралығы мен аяғына ... ... ... ... ... нәтижелі істер атқарылды деуге болады. Мәселен,
1944 жылы 31 ... ... қара ... ... ... облысы бойынша Теміртауда өндіріс орталықтарының негізінде
металлургия заводы іске ... ... ... ... тек ... ... бола ... түсті және қара металлургия ... бола ... ... ... ... ... Қарағанды жастары
ұйымшылдықпен зор міндет атқарды. Өндірістің әр саласында аянбай ... ... №18 ... әр бір ... ... түскен жастар болды. 828
адамнан 1072-ге жетті. 1943 жылы 31 қаңтарда Қарағандыда жастардың ... ... ... №1 ... ... бригадасының жастар
бригадасының бригадирі Кабден Ысқақов былай деді: «Қарағандылықтардың Қызыл
Армия мерекесіне беретін ең ... ... ... болып табы-лады. Жоспардан
тыс 250 тоннадан кем ... ... ... ... ұйғарып отырмыз»[xix].
Сонымен бірге жастардың ... мен ... ... емес ... ... оған ... ... 14 мыңнан астам
жастар қатысты. Оның 2613-і комсомол ... ... ... ... ... ... ... қызметкерлер т.б. жексенблікте
белсене еңбек етті[xx].
Соғыс айларында Балхаш қаласының түсті металлургиясының ... ... ... ... Яғни 1942 ... 20 ... ... аралығында еңбек табысының қорытындысына № 517 ... ... ... завод түсті металл өндіру жоспарында Қоңырат қорғасын заводы
руда ... 1 ай ... 97,8% мыс ... ... ... Мыс заводында
негізгі цехтарда өндіруші мыс және молибдендік цехтарға арнайы майдандық
тапсырмалар берілді. Смена мен ... ... ... ... ... Оның ... Абдрахманов және Петровтың бригадаларында
өнім өндіру 189% ... ... ... ... ... ... көмір өндіру
бассейні шахталарда жоспардан тыс 26 220 т. артық өнім ... ... ... ... және «Сталин уголь» трестері жетті. «Кривоуголь»
қөмір өндірудің жарты тәуліктегі өнімін ... тыс 424 ... ... ... 13470 ... көмір беріп, айлығын 104,9% өтеді. «Сталин уголь»
тресті бойынша айлық жоспарды 104,3% атқарып, жоспардан тыс 9990 ... ... ... көрсетуді қажет ететін бір мәселе Қызыл Армияға қаржылық
көмек көрсету. Қазақстан КП(б) ... ... ... майданға
қаржылық көмек көрсетудегі республика ... ... ең кең ... түрі - ... ... үшін ... ... қаржы жинау қозғалысы болды. Майданға көмектің бұл патриоттық
формасы шын ... ... ... ... ие ... ... сәйкес Орталық
Қазақстан бойынша да ... ... ... Мәселен 1941 жылдың
желтоқсан айының ортасына қарай ... ... ... қару-жарақ
қорына 712 мың ақша аударды[xxii].
Қарағанды облысы Осакаров ауданының «Большевик» ауыл шаруашылығының
артель ... ... ... бес ... еңбек вахтасында тұрып,
табыстарын «Қазақстан комсомолы» танк ... ... ... ... қабылдады[xxiii]. Жастар екпінді еңбек вахтасына ... ... ... ... ... аянбай еңбек етіп, жұмыс
уақытында демалыс күндері ... ... ... ... ... бағалы заттар, ақшалай және ... ... ... да
ұйымдастырды. Нәтижесінде 1942 жылдың июнь айының ортасына қарай «Қазақстан
комсомолы» танк колоннасын жасау қорына 10 млн. 337 мың сом ... Ал ... ... ... ... тағы да бір ... хабар жетті.
Майдағы жинаған қаржыға жасалған 45 тон майдан әскерлеріне берілді[xxiv].
Сол сияқты 1943 жылы Қарсақпай заводы мен ... кен ... ... ... ... барлық еңбекшілеріне хат
жолдап, «Қазақстан металлургі» атты танк колоннасын жасату туралы ... Бұл ... ... ... ... қызу ... металлургі» танк колоннасы үшін Жезқазған ауданының еңбекшілері
8 миллион сомнан астам ақша жинап өткізді. Сондай-ақ, олар жоспардан тыс ... ... ... ... руда, мыс берді.
Сол сияқты, «Қарағанды комсомолы» танк колоннасы Ұлы Отан ... ... Енді 1944 ... ... ... №18 шахтаның кеншілері
Комсомол бригадаларының ұйымдастыруымен 96 мың тонна көмір ... ... мың сом танк ... ... ... ... ... міндетті
мойнына алғандар № 44-45, № 33-34 шахталар.
Сонымен бірге ... ... атты жер асты ... 230 мың ... ... ақша ... ... танк колоннасы Ұлы Отан соғысы жылдарында Қарағанды
көмір бассейні шахтерлерінің қаржыларынан жиналды. ... ... 23 ... жылы ... ... атындағы шахтаның ұжымының шақыруымен
басталды. 25.11, 25.12 уақыт аралығында майдан айлығын өткізе отырып көмір
өндіру мен ... ... 5 ... ... ... 28 ... өндірілді. 1943 жылдың көктеміне дейін «Қарағанды шахтері» қорына 2
миллион ақша ... ... мына ... көз ... №3 Киров атындағы
шахтаның әйел шахтерлерінің ұйымдастыруында ... ... ... келтіруде, балабақшалардың құрылысы жайлы ақшалай жағдайлар
атқаруда олар концерттік ... қоя ... ... ... ... ете
отырып, Донбастың мәдени мекемелерін қалпына келтіруге 74,27 сом ... ... ... көбісі бағалы әшекей заттарын
қорға тапсырған. Қарағанды әйелдерінің ержүрек ... үшін ... ... ... ... болатын. Алғашқы балалар үйіне
Қарағандының аты берілді. Орталық ... ... ... ... ... ... ... кездеседі. Олар жаудан азат етілген
Украина сияқты елдердің шаруашылықтарына үлкен көмек көрсетті. Ол жаққа ... ... нан ... 55 ... 11 мың ірі қара мал, 2 ... жуық ... Елеулі еңбектері үшін осы соғыс жылдарында көптеген кеншілер Совет
одағының ордендері мен медальдармен ... ... ... ... ... Ұлы Отан ... ... Қарағанды темір жолы қарқынды жұмыс
атқарған болатын[xxviii]. Қарағанды темір жол басқармасы соғыстың алғашқы
жылдарында-ақ іске қосылған. Соғыс ... сай ел ... ... ... тасымалдаудың қуаттылығын арттыру үшін жаңаша темір жолдар іске
қосылды. Қарағанды-Ақмола-Қарталы. Жезқазған-Жарық-Бертіс ... ... мыс ... мен ... Ұлы Отан ... ... темір жолы 34 млн. тонна көмір, 4 млн тоннадан астам руда, және
басқа да ... ... ... тасымалдай отырып, майдан үшін
аянбай қызмет етті. Жүк тасымалдауда көбінесе көмір, ... ... ... ... да құрылыс материалдары тасымалданды. ... ... ... ... сай ... құруды бастады. Қарағанды темір жолдары
қайта қүру жұмыстарымен жергілікті Қарағанды, Ақмола, Солтүстік Қазақстан,
Көкшетау ... ... ... ... ... ... темір жолын құруда көптеген шешім қабылданды. Қарағанды
темір жолының ... ... ... ... ... 1942 ... ... аралағында өткен облыс аралық ... ... СССР ... үздік академигі, белгілі ғалым В.Н. Образцов сөз
сөйлей отырып, Қарағанды темір жолының Уралды металлургия өндірістік ... майы мен ... ... ... дей ... тез арада, Ақмола-
Қарталы бойында Қарағанды темір жолын одан әрі ... ... ... ... ... ... жол ... соғыс тәртібін
орындауды қатаң талап ... ... ... ... ... мен Донбасс сияқты жерлердің уақытша жау қолына өтуіне
байланысты, ... ... ... ... ... әскери экономикаға үлкен роль атқарды. Қорғаныс
мекемелеріне көмір, руда тағы ... да ... ... ... ... ... ие болды. Соғыстың қиын сәттеріне қарамастан,
еңбекшілердің күшінің ... 1941 ... бұл ... 5 ... ... 31 ... ... да құрылыс техникалары жұмыс атқарды.
Қарағандыны Кузбаспен, Оралмен ... ... үшін ... жол бойы тез арада іске қосылды[xxx].
Соғыс жылдарының талабына сай теміржолшылардың жексенбіліктері мен
митингілірі өтіп ... 1943 ... 11 ... Курорт Боровое станциясының
енбекшілері Қарағанды темір ... ... ... ... ... қаржы жинауға шақырды. Оны қуаттаған, машинис Гольченко
колоннаның құрылысына 2500 сом ... ... ... ... ... қаржы аударған болатын. 1943 жылы 17 қаңтарда танк колоннасының
құрылыс қорына 2914942 сом ... Сол ... ... ... сом ... ... темір жолшыларына Қызыл Армиядан алғыс хат
келді. Сонымен қатар Қарағанды теміржолшылары жаңа ... ... 1942 ... ... жауынгерлеріне 2000 сом жинады. Бұл ақшаға олар азық-түлік,
сабын, ... т.б. ... ... ... ... Армияға көліктің басқа да формалары
дүниеге келді. ... бірі есеп ашу деп ... Бір ғана ... ... алты ... ... бұл ... өз үлестерін қосып, есеп
ашты. Олардың арасында Жезқазғандық ... ... 4000 т, ... т, ... 3500 т ... ... тыс өнім өндіріп, қорғаныс қорына
өткізді. 1943 жылы ... ... мен ... кен басқармасының
еңбекшілері Қазақстан ... ... ... ... хат
жолдап, онда «Қазақстан металлургі» атты танк колоннасын жасату ... ... ... жинау айлығы кезінде Қарағанды ... ... 22 мың адам ... ... Отан ... ... мемлекеттік бюджет кірістерінде мемлекеттік
заемның ролі едәуір үлғайды. Алғашқы күндерде-ақ бұл қозғалыстың кең қанат
жайып, бүкіл ... ... ... ... ... ... тылында өріс алған патриоттық қозғалыстың тағы бір ... оқ пен от ... ... ... Қызыл Армия жауынгерлеріне
деген халықтың жаппай қамқорлығынан да көруге болады. 1941 жылдың ... ... ... республика бойынша жылы киім ... ... ... шығарылды. 1942 жылы 11 қаңтарда Калинин қаласының
партия активінде сөйлеген сөзінде М.И. Калинин былай деді: «Қызыл Армия ... ... және ... ... Бұл біздің еліміздің өз армиямызды
гитлершілірден жақсы киіндіре алғанымызды ... ... ... жүзі
мойындаған факті. Ал мұның соғыс таразысына аса зор маңызы ... ... ... ... зор міндет тұрды. 1941 жылдың тамыз
айының бас кезінде майданға ... ... ... ... ... ... ... Еңбекшілірдің 1941 жылдың жазында жіберген
сыйлықтарды біздің ... ... ... жан ... ... ... ... делегациясы 1942 жылдың наурыз айында
солтүстік батыс ... ... 24 ... ... алып ... ... ... және саяси қызметшілерге жолдаған
хатында былай делінген: «Еңбек майданының қызметкерлері біздің ... ... бір ... ... ... ... пен Қарсақпай
металлургтері социалистік ауыл өндірісінің ... ... ... ... ... тынымсыз еңбек етуде, шағын сыйлығымызды майдан
мен тыл бірлігінің белгісі ретінде ... ... ... 200 ... ... Отан ... ... тылдың негізгі көзі - ауыл ... ... ... ... Республика бойынша ауыл шаруашылық
өнімдерін ... ... ... ... Ауыл ... саласында Қарағанды
облысының колхоздарында майдан айлығы кезінде 1943 жылдың 20.X кезінде шөп
шабу жалпы облыс бойынша 57,5 % - ке ... 57566 ... жер ... шөпті
базаларға тиеу жүмысы 66,8% немесе 95904 тонна орындалды. Мал шаруашылығы
бойынша майдан айлығы кезінде Ұлытау аудандары қырағылық ... Және ... ... Шет аудандарын да атауға болады[xxxv]. Облыстың архив
құжаттарында майдан ... ... ... көрсетілген. Оған дәлел
мынаны алсақ, Қарағанды ... ... Ж. ... ... ... VII ... ... ұйымдарына партия басшылығын
жақсарту туралы қаулысының ... ... ... ... бар: ... ... ... қатарлы отряды Лениндік, Сталиндік комсомол
фашизмге қарсы Отан соғысының ауыр сындарында ... ... олар ... ... ... ... бітіру, егістен мол өнім алу үшін, колхоз,
совхозда мал шаруашылығының өркендеуі жөніндегі мемлекеттік ... ... ауыл ... ... ... ... ... алдындағы міндеттерін
орындау үшін белсене күресті делінді[xxxvi].
Қазақстан колхозшыларының Сталин жолдасқа жазған ... ... 1943 ... ... ... ... табысты түрде
аяқтау мақсатында 45 колхоз, 101 ферма, 7 ауыл ... 1077 ... сол ... ... оқу орындары жарысқа түсті. Қарқаралы ауданы
бойынша, 45 колхозда ірі қара мал ... план ... ... Мал ... ... түрінен «Қарағаш», «Кеңестас», «Калинин»,
«Беталыс», «Новый путь» сияқты колхоздары - 100 % ... ... ... ... туын жоғары ұстап мал шаруашылығын ... ісін ... ... сай құра ... Тамаша үлгілерін көрсете отырып көзге
көрінген таңдаулы Стахановшылар бар, «Кеңестас» колхозында шопан Сарсекеев
Нұрбай 100 ... 110 қозы ... 700 ... күн ... Егін шаруашылығы
саласында партия мен үкімет егінді жинауды, ... ... ... ... ... ... ... жауды жеңу мүддесіне туған бұл айбынды
тапсырманы орындау үлкен сын болды. Әрбір ... ... ... шын ... майдан алдындағы борышын түсінетіндегі осы
міндеттемелердің орындалуына қарай бағаланды. Аудан ... ... ... егін ... одан 6900 га. егін ... ... ... ... ... ... қарағанда анағүрлым ұйымдасқан түрде өткізілді.
Аудан боыйнша 25 1/Х-ге міндетті ... ... ... 101%. ... Армия
қорына 90% Натур платы 100% орындалды[xxxvii].
Облыстың аудандарында тылдағы жұмысты ... ... ... ... 1942 ... ... бойынша бүкілодақтың социалистік
жарыс жұмысының қорытындысының есебі ... Шет ... ... ... бар: ... ... ... қарсы кемеңгер Үлы
Сталин жолдастың шақыруына тылда ерлік еңбек етумен жауап беру үшін бүкіл
Союздық, ... ... ... оны ... Істі ... ... ... орталық комитеті мен ССРО Совнаркомының арасына кең түсіндіру
арқылы ауданның 42 колхозы, 4 совхозы, 57 мал ... ... ... Еңбекшілердің күшінің арқасында тыл гвардейстерінің саны
артты. 42 ауыл ... ... жылы ... ... 457 Стахановшы екпінді
алдыңғы қатарлы адамдар шықты[xxxviii].
Қоңырат ... ... ... ... бөлімінен мынандай
құжаттар сақталған: 1943 жылы 28-29 ... ... ... -ның ... ... ... III ... болып өтті. Отанымызға шабуыл
жасап, бейбіт жатқан халықтардың ... ... адам ... жаулық
жасаған, гитлершілік сұмдарға біздің Сталиндік рухта ... ... ... ... 2 жыл болуына байланысты тылдағы
колхоздарымызда кездескен қиыншылыққа ... ... мал ... ... ... көлемінде колхозшыларымыз алдыңғы қатардағы
табыстарға жетті. ... ... ... мал ... 1942 ж.
бойынша 1500 62 яғни 31% асқан болса, 1943 жылы 5 ... ... 13112 ... 20,5% төл алды. Планнан тыс армиямызға бірнеше гектар дәнді ... ... ... интеллигенция өкілдері майданға кеткен ко-
мунистердің орнын толтырды[xxxix].
Соғыс жылдарындағы кәсіпшіл маманданған кадрларды ... зор ... ... ... мен шаруалардың ұйымдары өндіріс
мекемелерінде соғыс жылдарында әйелдердің ... ... ... ... ... бөлінді. Шындығында Ұлы Отан соғысы ... ... ... ... ... қоя ... халық арасында
жоғары мамандаған ... ... ... қажет етті. Жоғарыда
аталғандай, көшіріліп келген мыңдаған мамандар жергілікті халықпен ... ... ... ... ... ... атқарыла бастады.
Мәселен 1943 жылдың алғашқы айларында ... ... ... ... ... 14800 жаңа ... ... Сол сияқты
Қазақстанға оқу ... ... ... ... маман кадрларды
дайындаудың орталығы оның ішінде тау-кен ... ... ... білім
беру Қарағанды мен Балхаштың училищелері еді. 1942 жылы Қарағандыда ... ... 5 оқу орны ... 1945 жылы оның саны 11-ге ... ... адам оқып ... Осы ... жылдары аралығында бұл мектептер мен
училищелер республиканы өнеркәсіп пен ... ... 22865 ... оның ... тау-кен өндірісіне 12827, ... ... ... көмір бассейнінде ... ... ... тобы еңбек күшін толықтыруға ат салысты. 1942
жылдың қыркүйегінің өзінде 315 ... 1121 жас ... ... ... өндірістегі әйелдердің еңбегі арта түсті. ... ... ... ... ... ... пен Жезқазған 1941 жылдан
бастап кеншілердің орны 122, Балқаш пен Қарсақпайда көптеген сала-ларда
әйел ... ... ... ... ... ... ақы төлеуде жалақы құны
өсті.
Республикада ұсынылған социалистік жарыс кезеңінде № 1 ... ... ... коллективі 1941 жылдың 30 қазанында көмір алуды ерте
орындады. Балхаштың Ю.К.Победоносцевтың ... ... ... жасай отырып, майданға өз табыстарын жеткізді. 1941 жылдың ... ... ... мен ... қамтамасыз етуші
орталық болды. Ал бұл өнімді өндіруде Орталық Қазақстанның үлесіне ... ... ... ... ... ... ... Кеншілер сұрапыл борандарда қаһарлы күндерге төзе отырып, аянбай
еңбек етті. Соның ... ... ... молибден жеткізілді. Әрбір
бір 100 т. өндірілген молибденнің соғыс ... 80 ... ... ... кеншілерінің қолынан өндірілді. Олардың өшпес еңбек
ерліктері ... ... ... ... Отан ... ... Отан ... басталған жылдан-ақ әр жыл сайын атқарылған шаралар мен
елдегі әлеуметтік экономикалық ... өз ... ... ие бола
бастады. 1943 жылы соғыстың шарықтау кезі екенін айта ... ... ... ... ... Тыл ... ерліктері елге
белгілі бола түсті, оның ішінде Қарағанды кеншілерінің ерліктерін ел ... 200 ден ... адам СССР ... ... ... орденімен бұрғылаушы бригадирлер Ғазиз Абдрахманов, Тлеубек Сыздықов,
Рықым Ибраев т.б. марапатталды.
Жеқазған руднигінің металлургтерінің арасынан Аймуханов Балмұхан жаңаша
Қазақстан өнеркәсібінен атқылау ... ... өнім алу ... ойлап
тапты. Сөйтіп 1943 жыл ішінде Жезқазған руднигі Бас Командование қорына
жоспардан тыс 10000 тонна руда ... ... ... ... ... 1943
жылы әлем бойынша руда өндіруден екінші орынға шықты. Орталық Қазақстанның
түсті металының нәтижесіне Республикамыз ірі шикізат көзіне айналды[xliii].
Горбачев ... ... ... ... ... ... екі жылында
жеңіс қорына жоспардан тыс ... ... ... өндіруде металлургия
саласында 7500т болт өндірді. Отандық қарудың шеберлері одан 48 танк, ... 19200 ... 39000 ... 200- ге жуық ... ... ... бірінші болып түсті метеллургияның үздігі Ақшалов
Арыстанбек 1944 жылдың 5 ... ... ... 95 ... ... ... 3-4 еңбек күн режимін қолдана отырып, 1944 жылы 25 маусымда ол жылдық
жоспарды орындайды қорғаныс ... ... руда ... Осылайша
Қазақстандықтар соғыс жылдарында майдан даласына орасан зор түсті және
сирек металдарды жөнелтті. ... ... ... 19516,8 ... ... осы ... өндірген Балхаш заводы 232674 тонна мыс алды.
Қарағанды бассейні 45486,3 мың ... ... ... Отан ... ... тыл мен ... ... көрсеткен бір
мәселе азат етілген аудандарға ... ... ... заем беру болды.
Халықтың отанына деген сүйіспеншілігінің нәтижесінде, көптеген ... мен ... тыл ... ... ... ... табыстарын соғыс аяқталғанша майдан қорына аударды. ... ... ... ... ... ... деді: «Біз барлық
әскери мекемелер майдан үшін ... ... ... ... оны білеміз бірақ
бізде де отанның қорғанысы үшін фашистік жауыздықтың ... ... жою ... ... вахтасына шығып, қорғаныс қорын бір күндік жалақыларымызды
тапсырамыз».
Осылайша Орталық Қазақстанның барлық аудандарында ... ... ... ... Оларға дәлел ретінде мынадай ... ... ... ... ... Сафин Ахметқали 1400 тонна
руда өндіре отырып еңбек ақысына 1257 сом 88 тиын ... ... ... ... Жезқазғанның кеншілері үш күнгі тапсырыс ... 4 млн. ... жуық ... ... ... № 44-45 әйгілі
басқармасы Күзембаев Т. 20000 сом жазып ақшалай береді[xlvi].
Азат етілген аудандарды қалпына келтіру жауапты ... ... ... ... Донбасты азат етілуінен кейін 1943 ... ... ... ... ... да ... ... болатын. 1944 жылы
Донбастықтар 11 ... ... 17 ... жол ... мен ... ... бірге Донбассты қалпына ... ... ... мен техниктер 250-ден астам жүмысшылар жіберді. Әрі
мекемелерін қалпына келтіруге миллион сом қаржы аударды.
Сол ... ... ... ... кеншілері №4 Васильевская, Ростов
облысының «Богузаруголь» тестін көмекке алуға міндет алды. Бұл шахталарға
олар тау-кен ... мен ... 40 ... ... ... 300 мың
сом ақша аударды. Донбассқа көмек көрсету ... ... ... ... облысы Тельман ауданының «Путь к социализму» ... ... ... Украинаның азат етілген аудандарына және
Донбасстың шахтерлеріне арнап 400 бас ірі қара мал, 1350 қой, 12 пұт ... пұт ... 200кг. жүн бөлу ... бір ауыздан қаулы алды. Бұлардың
үлгісіне жұрт барлық колхоздарда қызу үн ... ... ... ... малынан 260 ірі қара мал, 400 қой, ... ... ҚП(б) ... комитетінің басшылығымен жергілікті партия
ұйымдары госпитальдар ұйымдастыруда көп жұмыстар атқарды.
Жаралы жауынгерлерді Қазақстандықтар жылы ... ... алып ... ... ... ... жағынан да көмек берді. Ондаған
селолық аудандар, жүздеген колхоздар гопитальдарда шефке алды.
Орталық Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық басқа да жағдайының ... ... ... ... ... үлкен зерттеуді қажет ететін
мәселелердің бірі. 1943 жылы ... ... ... ... азат ... ... Донбасты қалпына келтіруге бірден жұмыла кіріскен
болатын. Барлық Донецк ... ... ... ... ... тау-кен
электр механикалық жабдықтарды қырыққа жуық озық ... ... ... мәдени-тұрмыс мекемелерін құру үшін 300 000 ақша ... ... ауыл ... ... мен ... ... тыс қалмады. Бұның өзі халықтар арасындағы мызғымас татулықты көрсетті.
Қорыта келгенде, Отан алдындағы зор міндетті республиканың басқа ... ... ... Қазақстан нәтижелі атқаруда үлкен сыннан сүрінбей
өтті. Соғыс жылдарында елдің экономикалық, ... ... ... ... ... нәтижесінде халықтар достығын нығайтуда көптеген
шаралардың ... ... ... ... ... ТАРАУ. СОҒЫСТАН КЕЙІНГІ ДӘУІРДЕ СОЦИАЛИСТІК ХАЛЫҚ ШАРУАШЫЛЫҒЫН
ҚАЛПЫНА ... ЖӘНЕ ... ... ... ... ... ... дүниежүзілік соғыстан кейін халықаралық жағдайда болған
негізгі өзгерістер. Екі лагерьдің құрылуы
Ұлы Отан ... ... ... ... халқының барлық күші халық
шаруашылығын қалпына келтіріп, онан әрі дамытуға, социализм ... ... ... өтуге жұмсалды. Партияның ішкі және сыртқы
саяси шаралары осы міндеттерді шешуге бағындырылды.
Партияның сыртқы саяси істерінің ... ... ... және ... ... ету, дүниежүзілік аренада социализм позициясын
нығайту, капитализмнен қол ... ... жаңа өмір ... жәрдемдесу
болды. Халық-аралық жағдайдың аса маңызды ерекшелігі дүниежүзілік аренада
күштердің ара салмағының капитализмге зиянды, ал ... үшін ... ... негізінен өзгеруінде болды.
Совет Одағы соғыстың негізгі ауыртпалығын көтерді. Ол материалдық
шығынды да, адам шығынын да ... ... ... де көп ... КСРО соғысқа кіріскен кезіндегімен салыстырғанда бұл ... ... ... ... шықты: халықтың, партияның және үкіметтің бірлігі
нығайды, Совет мемлекетінің беделі мен моральдық-саяси қадірі ... ... ... ... Енді ... ... бірде-бір ірі мәселесі
КСРО-нің қатысуынсыз толық шешіле алмайтын болды.
Совет мемлекетінің сыртқы саяси істерінің өрісі кеңіді. КСРО-нің басқа
елдермен байланыстары ... ... және әр ... ... ... сыртқы саясат мәселелері анағұрлым көп орын алды.
Капиталистік ... ... ... ... дамыды. Соғыстың
нәтижесінде капитализм системасы көп шығынға ұшырап, соғысқа дейінгісіне
қарағанда анағұрлым әлсіреп ... ... ... ... ... ... мұның ең басты көрінісі ... жаңа ... ... капитализм системасынан Албания, Болгария, Шығыс Германия,
Венгрия, Чехославакия, Польша, Румыния және Югославия бөлініп ... ... ... ... ... жалпы заңдылықтардың әсері
болды және ... ... ... туған
ерекше өзгешеліктер болды. Бұл елдерде құрылған халық өкіметі бірқатар
маңызды демократиялық ... ... ... ... кең
демократиялық праволар мен бостандықтар алды. ... ... ... Жерге помещиктік меншік (бұ-рын помещиктік ... ... ... шаруалар жер алды.
Демократиялық міндеттердің шешілуіне қарай бұл елдердің жұмысшы табы
саяси және ... ... ... ... ... асыра берді.
Жаңа халықтық өкімет барлық жерлерде неміс және итальян ... ... ... адамдардың бәрінің меншігіндегі мүліктерін
конфискациялады. Арпалысқан тап күресінің үстінде ... ... ... өзі ... ... ... мәселені біржола шешкендік еді.
Орталық және Оңтүстік-Шығыс Европа ... ... ... пролетариат диктатурасы үстем болды. ... ... ... ісі ... ... ... дами бастады.
Бұл елдерде халық бұқарасының ... тез ... ... ... ... ... табының басшылық ролінің арқасы.
Бұл елдердегі халықтардың азаттық күресінде Совет ... ... ... болды.
Халықтық-демократиялық елдермен өзінің қарым-қатынастарында Коммунистік
партия мен Совет үкіметі олардың ішкі істеріне қол ... ... ... отырды. СССР бұл мемлекеттердің халықтык үкіметтерін таныды, оларды
саяси жағынан қуаттады. Өзінің интернационалдық, борышын адал ... ... ... кұлдырап азайып кеткен запастарынан халықтық-
демократиялық елдерге астық, тұқым, шикізат бөліп беріп ... ... ... елдердің халқын азық-түлікпен қамтамасыз етуге және көптеген өнеркәсіп
орындарын тез арада іске ... ... ... ... ... ... елдерде болуы ішкі контрреволюцияның
азамат соғысын ашып ... ... ... ... Совет Одағы демократиялық елдердің ішкі ... ... қол сұғу ... ... ... да ... шебі мықтап бұзылды. Помещиктер мен компрадорлық
буржуазияға карсы, шет ел империалистеріне қарсы ұзақ ... ... ... ... жұмысшы табы бастаған қытай халқы Коммунистік
партияның басшылығымен гоминдан үкіметін құлатып, өкіметті өз ... ... жылы ... ... табы басшылық роль атқаратын жұмысшылар мен
шаруалар одағына ... ... ... ... ... революция социалистік революцияға ұласты. Пролетариат
диктатурасының орнатылуы қытайдың. социалистік ... ... ... халқының жеңісі — соғыстан кейінгі дәуірдің аса маңызды оқиғасы.
Адамзат тағдырына өзінің маңызы, ... ... ... ... ... ... ... Октябрь революциясынан кейін
екінші орын алады. Бұл революция капитализмге, әсіресе оның ... тағы да ... ... ... тиді, дүниежүзілік көлемде күштердің
орналасуы мен арасалмағын бұрынғыдан да ... ... ... ... бірге Азияда ұзақ күрестен кейін Корея Халыктық-Демократиялық
Республикасы ... мен ... ... ... (ДРВ)
социалистік ... ... ... ... соғыстан кейін 700 миллионнан астам ... ... он бір ... ... ... ... ... Мұның
өзі Совет Одағының халықаралық жағдайын негізінен өзгертті. ... ... ... ... ... ғана ... ел ... өмір
сүруі осымен аяқталды. Халықаралық ... ... жаңа ... ... ... ... жер ... территорияның 17
проценті және халықтың 9 проценті ... ... ... еді, ... ... жер ... территорияның 26 проценті, халықтың 35
проценті социалистік ... ... ... ... ... ісі ... ... жалпы дағдарысының екінші кезеңінің тағы басты көрінісі —
ұлт-азаттық ... ... ... империалистердің отарлық
үстемдігінің күйреуі болып табылады. Октябрь революциясы отарлық системаның
тереңдей ... ... басы ... ... ... ... оның ыдырауы басталды. Капитализм системасынан
бөлініп шыққан, сөйтіп социализм ... ... ... ... ... Демократиялық Республикасын, Корея Халық-
Демократиялық Республикасын былай қойғанда, ... бойы ... ... ... ... ... Индонезия, Цейлон және көптеген басқа елдер
Дербес Даму жолына түсті. Азаттық жолындағы күрес ... ... де ... ... отарлап қанау үшін империалистердің мүмкіншілігі азайды.
Ұлт-азаттық козғалыстың өрістеуі империалистік ... ... ... ... ... ... пен демократияны
жақтаушылардың позициясын, сондай-ақ социализмнің ... ... ... ... ең ... ... ... беделі мен ықпалының
өсуі арқасында, дүниежүзілік ... ... ... нығаюы
арқасында жеделдей түсті. Өз тағдырын билеуге әрбір ... ... ... ... ... ... Халық Республикасымен және басқа
социалистік елдермен ... ... ... ... ... және ... ... азаттық қозғалысты қарулы күшпен басып
тастауға жол бермеді. Совет Одағы ... ... де ... ... және саяси жағынан қолдап, ... ... азат ... ... ... күш ... ... экономикалык және саяси дамуындағы әркелкіліктің
онан әрі күшейе беруі де капитализмніц жалпы дағдарысының екінші кезенінің
көрінісі болып ... ... ... өмірі бұрынғыдан да бетер
кайшылықты, кеселді сипат алды, шіру мен паразитизм белгілері күшейді. Ұзақ
уақыт Италия, ... және ... ... ... ... ... бұрынғы ролінен айрылды. Британ империясы ыдырай бастады.
Ағылшын империализмінің құдіретті шағы сөне бастады. Англия мен ... ... ұзак ... ... ... ... Бұған қарама-карсы АҚШ-
тың экономикалық және соғыс ... ... ... кетті. АҚШ іс
жүзінде капиталистік дүниенің экономикалык, ... және ... ... ... кейін капиталистік елдерде жаппай жұмыссыздық басталды. 1949
жылы жұмыссыздардың саны 40 миллионнан ... яғни ... ... ... да ... ... Ауыр экономикалық шайқалыстардың соққысы
капиталистік дүниені тітіретті.
АҚШ басқа ... ... ... ... және ... ... оларды өзіне ба-ғындырмақ болды. Көмек беру
дегенді сылтауратып, АКШ бұл елдердің экономикасына ене ... ... ... қол сұға ... Ірі ... ...... Батыс
Германия, Италия, Франция, Англия — ... ... енді ... ... ... ... болды. Батыс Европа халықтар алдында
американ империализмінің қол ... ... ... ... ... қалу міндеті келіп туды.
Екінші дүниежүзілік соғыс біткен соң бес-алты жылдан кейін капиталистік
елдер экономикалық қиыншылықтардың бірсыпырасын ... ... ... дәрежесінен асып түсті, жұмыссыздардың саны ... ... аса ... ... ... шеше ... тұрақты
қалыпқа келе алмады. Өнеркәсіп өндірісінің өрлеуі кеселді, тұрақсыз негізде
жүріп жатты. Капиталистік елдердің экономикалық дамуының ... ... ... онан бетер шиеленістірді. Ықпал өрісі үшін ... көзі үшін ... ... ... ... ... өрши ... Империалистік мемлекеттердің арасындағы қайшылықтар
күшейді.
Ақырында капитализмнің жалпы дағдарысының екінші кезеңі, бір ... ... ... жағынан, жұмысшы табының, ... ... ... онан әрі ... ... ... өзі монополистік буржуазия үстемдігінің ... ... ... ... онан әрі іри ... ... Барлық империалистік елдерде монополистік буржуазияның
реакцияшылдығы күшейді. Ол демократиялық бостандыотар туын лақтырып ... ашық ... ... ... күш сала бастады.
Халық пен монополистік буржуазияның арасындағы ... тап ... ... де, ... ... ... ... артуынан да көрінді. Коммунистік партиялардыц беделі мен
ықпалы күшейді. Соғысқа ... ... ... ... ... 1724 мың адам бар еді, ал 1946 жылы бұл ... едәуір азайса да, коммунистердің саны 5 миллионға жуық болды.
Бұрын саны аз болып келген кейбір коммунистік партиялар ... ... ... айналды. Бірқатар елдерде (Италия, Франция)
коммунистік ... ... ... ... ... басқа партиялардың
ішінде бірінші орын алды. Жұмысшы табының төңірегіне ... емес ... тобы ... ... ... системасында
жаңадан оның әлсіз жерлері ашылды. Италияда, Францияда, Грецияда, Малайяда,
Индонезияда, Бирмада, Филиппинда және ... ... ... реакцияға
қарсы, шын бостандық үшін, халықтық өкімет үшін белсеніп күресе бастады.
Капиталистік елдердің көпшілігінде ... ... ... ... ... өз ... төтеп бере алмайтын
болды. Жұмысшы табына және барлық еңбекшілерге бірлесіп карсы шабуыл жасау
үшін, азаттық ... ... ... ... ... және ... күресу үшін бұл елдердің билеуші топтары бас қосып, халыкаралық
реакциялық ... құра ... ... ... ... барлық күш-қуатын өздерінің ... ... және ... ... ... ... қалуға
жұмсады. Революциялық қозғалысты басу үшін карулы ... де, ... да, ... ... ... тура қол ... да ... 1947-1949
жылдары халықаралық реакцияның біріккен күштері Грециядағы халық козғалысын
басып ... ... ... және бірқатар басқа елдерде
еңбекшілердің азаттық күресіне ауыр соққылар берді. ... ... ... ... ... ... ... шабуылға көшу
әрекетін жасады. ... ... өз ... ... ... қозғалысын басып тастауды мақсат етіп қойды. ... ... ... басталды, саяси өмірді фашистендіру тенденциясы ... ... жала ... ... ... ... және ... күштердің шабуылына негізінен тойтарыс берілді, пролетариат өзінің
маңызды-маңызды позицияларын сақтап ... ... ... ... ықпалы бір елдерде сақталып, басқа бір елдерде ... ... ... қозғалысы неғұрлым бұқаралық, неғұрлым ... ... ... ... мен ... ... дүниежүзілік соғыстан кейін болған негізгі өзгерістердің
нәтижесінде дүниенің саяси кескіні де мықтап өзгерді. ... ... ... лагерь құрылды: социалистік, демократиялық лагерь және
империалистік, антидемократиялық лагерь.
Социалистік лагерьге СССР, Европа мен Азияның халықтық, ... ... Бұл ... ... халықаралық жұмысшы қозғалысы, барлық
маркстік-лениндік ... ... ... Одағы Коммунистік партиясы баска елдердің коммунистік
партияларымен байланыстарын ... ... көп ... ... ... ... тәжірибе алысты, саяси және идеологиялық күрестің ... ... ... ... ортақ көзқарас белгілеп отырды. Бұл
байланыстардың формалары ... ... ... ... 1947 жылы ... ... ... демократия елдерінің, Францияның және Италияның
коммунистік партиялары Информациялық бюро ... ... ... ... ісін
ұйымдастыру және қажет болған күнде өзара ... ... ... ... ... ... ... жүктелді.
Информбюроның жанынан баспасөз органы — «За ... мир, за ... ... ... ... халықтық демократия үшін!») газеті
ұйымдастырылды. СССР Коммунистік партиясы басқа туысқан партиялармен екі
жақтың өзара ... ... ... ... ... ... ... ұлттық тәуелсіздігі ... ... үшін ... күрес жүргізіп отырған ... мен ... да ... ... бейімделе бастады.
Бұл лагерьлік күштері бейбітшілік үшін, жаңа соғыстық каупіне қарсы
дәйектілікпен күресуде, демократияны және ... ... ... ... ... ... ... кеңейтуді көздейді,
адамзаттың жарқын болашағын ... ... ... ... ... негізі — АҚШ бастаған басты-басты
империалистік мемлекеттердіц блогы. Бұл блокқа басқа капиталистік елдердің
барлық реакцияшыл ... ... ... ... ... ... мақсаты — капитализм позициясын нығайту,
коммунистік козғалысты басып ... ... ... тәуелсіздікке деген
талабын күйрету, Қытайда, басқа халықтық демократия елдерінде және Совет
Одағында капиталистік тәртіптерді қайта орнату.
Дүниежүзілік үстемдікке ... ... ... ... ... ... тұрғысынан» ғана мақсатка жете аламыз деп ашық ... ... ... ... ... ашты. Олар үшінші дүниежүзілік
соғыстың өртін тұтандырмақ болды. 1949 жылы АҚШ ... ... ... деген атпен әйгілі болған агрессиялық блокты құрды. 1946 жылдың
өзінде-ақ батыс мемлекеттер ... ... ... жүргізе бастады
да, 1949 жылы батыс герман мемлекетінің құрылуынан ... ... ... ... ... ... кезде батыс мемлекеттер батыс
герман ... ... ... ... ... өзі Германияның
бөлшектенуін бұрынғыдан да тереңдетіп, оның қайта бірігуін ... ... ... қауіпті соғыс ошағы қалыптаса бастады. Қиыр Шығыста АҚШ
Жапонияны соғыс ... ... күш ... ... ... ... күштері мен соғыс базалары орналасты.
1950 жылы АҚШ Қиыр ... ... ... ... Олар ... ... ... алды. Корея Халық-Демократиялық Республикасы мен
Оңтүстік Кореяны ... ... ... ... ... қарсы
агрессиялық соғыс бастады. Кореядағы соғыс Қытай Халық Республикасына қауіп
тудырды. Қорей халқына қытай ... ... ... ... ... авантюрасы халықаралық қатынастардағы
шиеленісті қатты күшейтіп жіберді. АҚШ жанталаса ... ... ... ... және ... ... ... қару түрлерін өндіру
карқынын күшейтті. Капиталистік дүниенің түрлі пункттерінде ең алдымен СССР-
ге, Қытайға және басқа ... ... ... бағытталған американ соғыс
базалары жедел салына бастады. Соғыс блоктары жанталаса ұйымдастырылып
жатты. Адамдарды ... қыру ... ... ... дүниежүзілік
соғыстың каупі мықтап күшейді.
Осы жағдайда бейбітшілік туралы мәселе ... ... ... ... корғау ісі әрбір елде аса маңызды ... ... адам ... ... ... жолындағы күрестің түйінді
өзегіне айналды. Барлық елде ... ... ... ... өрістеді. Бұл козғалысқа түрлі таптар ... ... ... ... мен діни ... ... ... адамдар қатысты. Бейбітшілік жақтаушылардың қозғалысы - адам ... ең ... ... ... Мұның өзі мемлекеттердің
әлеуметтік-экономикалық құрылысына ешбір нұқсан келтірмейді. ... үшін ... ... ... агрессияшыл империалистік топтар
әшкереленіп, оқшаулана береді, бұл өзі тұтас алғанда ... ... ... үшін ... ... ... мен ... мемлекетінің бүкіл
сыртқы саясат істерінің негізгі буыны болды. Түрліше ... ... ... ... өмір сүру ... тыңғылықты ұстап отырған Совет
Одағы халықаралық даулы мәселелерді келіссөздер негізінде шешуді, кәдімгі
қарулар мен ... ... ... атом ... ... ... жөніндегі бардық шаралардың дұрыс қолданылуын қатаң бақылауға
алуды ... СССР ... ... ... ... ... мен ... әржақты дамытудың инициаторы болды.
Совет үкіметі демократиялық ... ... ... ... ... ... ... қатыстыруды, сөйтіп біртұтас
демократиялық Германиямен бітім жасасуды әлденеше рет ұсынған болатын. ... СССР ... ... ... ... әділ бітім жасасуға,
тату көршілік катынас орнатуға тырысты. СССР корей мәселесін бейбіт жолмен
шешуге, АҚШ-тың тура ... ... ... жүргізген Вьетнамдағы
соғысты тоқтатуға күш салды.
Партияпыц дәйекті бейбітшілдік саясаты бірқатар практикалық шаралардан
көрінді. Соғыс ... ... СССР ... ... ... ... өз әскерлерін әкетті; бұл елдерге ... ... және ... ... куған бетінде барып кірген болатын.
Армияның көбі демобилизацияланды. Көп ұзамай-ак СССР Қарулы ... ... 1939 ... ... ... ... ... қозғалысына қызу катыса отырып, совет адамдары атом қаруына
тыйым салу жөніндегі Стокгольм үндеуіне бір ауыздан қол қойды. 1951 ... ... ... ... ... ауыр қылмыс деп жариялаған заң
қабылдады.
Бейбітшілік жолындағы, ... ... әділ шешу ... СССР ... ... Ұйымына (ООН) белгілі мән береді, ... ... ... ... ... ... ... тән толып жаткан
кемшіліктер бар, бұл кемшіліктердің болып отырған себебі АҚШ өз ... ... ... ұсақ мемлекеттерден, ең алдымен Латын ... ... топ ... ... ... ... ... Біріккен
Ұлттар ¥йымының жұмысын халықаралық ынтымақ пен бейбітшілік ... ... ... деп ... партия мен Совет мемлекетінің дәйекті бейбітшілдік саясаты
жер шарындағы барлық халықтардың, қоғамның барлық ... ... сай. ... ... ... ... ... елдерде көптеген одақтастары бар. Коммунистік партия бастаған
совет халқы барлық бейбітшілік жақтаушылармен тығыз ... ... ... ... ... жаңа ... соғысты ашу әрекеттеріне
қарсы белсенді күрес жүргізді, жүргізіп те отыр. ... ... ... беру үшін ... халқына бейбітшілік керек.
2.2. Партияның халық шаруашылықтарын ... ... және онан ... ... ... Төртінші бесжылдық жоспарының ... ... ... және ... ... ... ... оккупациялап алуы салдарынан Совет Одағының халықтары ... ... ... Гитлершілдер миллиондаған бейбіт совет азаматтарын қырып
жіберді. Миллиондаған жауынгерлер майдандарда қаза ... ... ... ... гитлершілдер орасан көп мүлікті жойып, талан-тараж ... ... ... ... ... 70 ... астам селолар мен деревнялар
күл-талқан болды немесе өртеніп кетті. 32 мыңға жуық өнеркәсіп ... ... ... ... жол толық немесе ішінара жойылды, 98 мың ... ... және 2890 ... ... таланды, көптеген ауруханалар,
мектептер, техникумдар, жоғары оқу орындары және кітапханалар қиратылды.
Барлығы 679 миллиард сом ... ... ... бағамен) мүлік таланып
жойылды. Мұның өзі шамамен алғанда СССР-де төрт бесжылдықтың ішінде жаңа
фабрикалар, ... ... ... ... ... ... және ... кәсіпорындар салуға жұмсалған каржыға тең.
Бірақ тартқан зиян мұнымен ғана бітпейді. Совет ... ... ... көп ... жұмсауға мәжбүр болды Шаруашылықты соғыс мүддесіне лайықтап
қайта құру мол ... ... ... етті. Жау басып алған аудандардан өнім
алудың тоқталғандығынан еліміз аса кеп шығындар тартты. (ал бұл аудандарда
соғысқа ... СССР ... ... ... ... бірі ... ... осы шығын шамамен алғанда 1 900 миллиард сом ... ... ... ... салған байлықты, соғысқа шығарған қаржыны және
оккупацияға ұшыраған территориядағы кәсіпорындардан алынбай ... ... ... ... халқының заттай шығыны 2 600 миллиард сомға жуық болды.
Бірде-бір ел бірде-бір соғыста мұндайлық шығынға және мұндай ... ... ... ... коммунизмге қарай ілгерілеуін он жылдан
астам уақытқа кідіртті.
Капиталистік мемлекеттердіц ... ... ... ... ... ... кері ... тастар еді де, неғүрлым күшті державаларға тәуелді
болар еді. Бірақ СССР мұндай халге түскен жоқ. ... ... ... ... еңбегі, Коммунистік партияның басшылығы ... тез ... ... ... ... ... беруді қамтамасыз
етті.
Партия мен Совет ... аса ... ... ... ... жолынан бейбітшілік жолына көшіру болды. Қапиталистік
елдерде соғыс экономикасынан бейбіт экономикаға көшу ... ... ... ... түрде өтті. Көптеген заводтар мен фабрикалар жабылып қалды.
Миллиондаған жұмысшылар көшеге шығарылып ... ... ... ... ... ... ... жағдайларында да соғыс экономикасынан бейбіт экономикаға көшу
үлкен қиыншылықтармен өтті, уақытты және ... ... ... Бірақ
социалистік құрылыс экономиканы шайқалыссыз, жоспарлы түрде кайта құруға
мүмкіншілік берді.
Заводтар, фабрикалар, барлық кәсіпорындар бейбітшілік өнімдерін ... ... ... ... ... ... ... күштерін,
шикізатты, материалдарды қайта бөлу ісі жүзеге ... ... құру ... ... ... ... ... жаңа пропорциялар
қалыптасты. Соғыс шығындарын азайтудың ... ... ... ... ... едәуір көбейтілді. Соғыс өнеркәсібінің
көпшілігі бейбіт мақсаттарға ... ... ең ... пайдалылығын арттырудың есебінен, халық шаруашылығын
каржыландыруды қамтамасыз етті.
Бейбіт жағдайларда шаруашылық ... және ... ... ... Қәсіпорындарда еңбектің қалыпты тәртібі енгізілді. ... ... ... ... ... мен ... ... демалыс алатын болды. Шаруашылықты бейбіт жолмен қайта кұру ... ... 1946 жылы ... ... өзі ... ... ... өрісін кеңейтуге мүмкіншілік туғызды.
Бұқараны халық шаруашылығын қалпына келтіру және онан әрі дамыту ісіне
жұмылдыра отырып, партия күрестің ұлы мақсатын — ... ... ... ... ... Соғыс біткеннен кейін партияның XVIII съезі белгілеген
программаны — социализм кұру ісін ... және ... ... ... ... ... ... жұмыс елімізде кайтадан өрістетілді,
коммунистік ... ... ... жолмен талдап шешу ... Сол ... ... партиялық және ... ... ... ... ... ... коммунизм кұрылысы туралы ілім ілгері дамытылды. Партияның
таяудағы жылдарда және неғұрлым ұзақ тарихи ... ... ... ... және ... ... нақтылы белгіленді.
Социализмнен бірте-бірте коммунизмге өтудің нақтылы ... ... ... ... ... сатысы өзінің сипатты
белгілері жағынан СССР-де негізінен жүзеге асқандығын еске алды. ... ... ... ... әлі ... ашылып жетпеген еді. Өндіргіш
күштер халыққа қажетті товарлар молшылығын жасарлықтай және адамдардың
тұрғын үй ... ... ... ... даму дәрежесіне
жеткен жоқты. Өнім бөлудің социалистік ... ... ... ... ... болды. Бұл киыншылықтар әсіресе соғыстан
кейінгі алғашқы жылдарда айқын көрінді: карточка системасын сақтауға ... ... ... ... мен ... ... ... жоғары
бағасының арасындағы айырмашылық қалып қойды, колхоз базарларында баға онан
да ... ... ... ... келтіріліп, өндіргіш күштер дамыған
сайын товар тапшылығы үздіксіз кеми берді. Бірақ ... ... әлі ... ... ... ... ... сауда мен колхоз
базарындағы бағалардың айырмасы сақталып қалды.
Социализм ... ... және ... коммунизмге өту жөніндегі
партия нұсқауының мәнісі ең ... ... ... ... міндеттері орындалуға тиіс, социализм толық баянды етілуге тиіс
және осы ... ... ... фазасына қарай ілгерілеу қам-тамасыз
етілуге тиіс деген сөз еді.
Өндіріс саласындағы міндет: ең алдымен ... ... ... ... ... ... және оның ... дейінгі дәрежесінен
елеулі мөлшерде асып түсуде, ... ... ... да ... оны ... ... аман сақтауда болды. Неғұрлым ... ... ұлы ...... ... ... ...
жан басына негізгі өнімдерді енгізу жағынан ең үздік ... ... қуып ... ... озу, ... ... ... тұсындағыдан
жоғары сатыға көтеру, сөйтіп капитализмді коммунизмнің экономикалық жағынан
толық жеңіп шығуын қамтамасыз ету еді.
Экономикалық қатынастар саласындағы міндет — өндіргіш ... ... ... ... ... дамытып жетілдіре беру: жалпы
халықтық меншіктің ролін бұрынғыдан да ... ... ... ... ... ... ... нығайту; өнімді жұмсалған
еңбектің саны мен сапасына қарай ... ... ... ... ... ең ... ... ішінде толығынан жою; еңбек ақы
төлеуде больш келген теңгермені және ... ... ... жою, ... ... өнім ... ... бәрін жою,
Идеология және мәдениет саласында ... ... ... ... ... ... ... күрес жүргізу,
империалистік Батыстың реакциялық мәдениетінің шірік әсерін толығынан жою,
барлық совет азаматтарын ... ... ету, ... ... ... да жоғары көтеру, кітап, газет, журнал, кинофильмдерді
көп шығару. Неғұрлым ұзақ мерзімге арнап партия, совет ... ... және ... ... жан-жақты өршітуді қамтамасыз ету,
олардың санасындағы ... ... жою ... мен ... ... инженер және агронам қызметкерлердің дәрежесіне көтеру,
еңбек бөлінісінен туатын сойқанды зардаптарды жою, ... ... ... ... және саналы құрылысшыларына ... ... ... кұру ісін ... және ... ... өту
үшін бірнеше бесжылдық керек. 1946 жылы СССР ... ... ... бесжылдық жоспары бұл міндетті жүзеге ... ... ... ... болды.
Төртінші бесжылдықтың негізгі шаруашылық саяси міндеті «еліміздің
зардап шеккен аудандарын ... ... ... пен ауыл ... ... ... қалпына келтіру, сонсоң едәуір мәлшерде сол
дәрежеден асып түсу» болды.
Ең ... ауыр ... және ... жол ... ... ... ісі ... бұлай етпейінше СССР-дің бүкіл ... тез және ... ... келтіру мүмкін емес еді. Осы
негізде ауыл шаруашылығын көтеру және халық ... ... ... ... ... ... ... дәрежесіне жетіп, одан асып
түсу, ... ... ... ... отырып, сауданы кеңінен
өрістету, мектептер, жоғары оқу орындары жүйесін қалпына келтіріп, ұлғайта
түсу, ... үй ... ... ... ... ... ісін
жақсарту міндеті белгіленді.
1946 жылы партия Орталық Комитеті бесжылдық ... ... ... жұмысы туралы шешім алды. Осы шешімде соғыстан
кейінгі ... ... ... ... ... жарысты ұйымдастыру, төртінші бесжылдықтың жоспарын орындау
және артығымен орындау жолындағы күреске совет адамдарын ... ... ... ... ... заводтар мен фабрикаларда өндірістік кеңестерді жандандырды,
бұқараның белсенділігі мен ынта-жігерін ... үшін ... ... ... 1946 жылы ... 4 миллионға жуық өндірістік кеңестер өткізілді.
Бұларға қатысушылар кәсіпорындардың жұмысын жақсарту жөнінде 5 ... ... ... ... ... және сол ... рационализаторлық ұсыныстардың саны үздіксіз көбейе берді. 1950
жылы 6 ... ... ... ... өтті және 9 миллионнан астам
ұсыныстар ... ... 7 ... астамы іске асырылды.
Халықты төртінші бесжылдық жоспарын орындауға жұмылдыру жөніндегі
жұмысында партия ұйымдары жаппай социалистік ... ... ... аса зор
көңіл бөлді. Социалистік жарысты ұйымдастыру жұмысын жақсарту мақсатын
көздеп, партияның ... ... ... ... бұл жұмыстың
жайын тексерді. Бұл жұмыста елеулі-елеулі кемшіліктер әйгіленді: ... ... ... ... ... ... жете
бағаланбайтындығы анықталды. Жергілікті партия ... да нақ ... ... ... жою ... социалистік жарыс жаңа сатыға көтерілді.
Мұның сипаты бұқара белсенділігінің өсуінен, ... ... әр ... ... жылы Макеевка металлурггтерінің, бірқатар Москва ... ... ... да кәсіпорындары жұмысшыларының бастауымен төртінші
бесжылдық жоспарды орындау, асыра орындау ... ... ... ... ... ... ұйымдары басшылық етті. Жарысушылардың алдыңғы
қатарында коммунистер болды. Осылардың үлгісіне ... жүз ... ... ... және ... ... ... бұрын орындау
жөнінде жеке ... ... ... ... ... ... жоғары дәрежедегі табыстарынан бригадалардың, цехтардың
және бүтін заводтардың жоғары өнімді еңбек етуіне көшу ісін ... жылы ... ... әдістері үшін қозғалыс басталды. Жеделші-токарьлар
металл кесудін жеделдігін минутына 70—80 ... ... ... ... инициативасы бойынша жұмыстың ... ... ... ... бұрғылау жұмысында, кен ісінде кең тарады.
Халық ішінде жеделшілерді уакыттан озушылар деп атап кетті. ... мен ... ... ... достығының негізін салды. Бұл
қозғалыс басқа қалаларда да тез тарады. ... ... шұға ... облысы) шикізатты үнемдеу жолында ... ... ... ... ... ... жолындағы жарысқа басқа да
кәсіпорындардың жүздеген мың ... ... ... қосылды.
Москвалықтардың ұсынысы бойынша елімізде кәсіпорындардың рентабельді жұмыс
істеуі және жоспардан тыс пайда корын көбейту жолында, ... ... ... ... күрес үдеді. Мұның өзі СССР өнеркәсібінің бір
ғана 1949 жылдың ... ... 20 ... ... сомның өнімін
өндіруіне мүмкіншілік берді. Москвадағы Краснохолм зауыты мата комбинатының
коллективі тек жоғары сапалы өнім шығару ... ... ... ... ... тасқыны шапшаң үдей берді. Партия ұйымдарының
зор ұйымдастырушылық жұмысының ... ... ... ... ... ... жатты. 1946 жылы жұмысшылардың 80 процентінен
көбірегі жарысқа ... ал 1950 жылы — ... 90 ... ... ... ... ... Донбасс көміршілері
Кузбасс көміршілерімен, Баку мұнайшылары ... ... ... ... мен ... ... ... Жұмысшылар жүздеген мың ұсыныстар енгізіп, бұл ұсыныстардың
жүзеге асуын көздеп отырды. Төртінші бесжылдықтың ... орта ... ... 400 ... ... ... техникалык жаңалық және рационализаторлық
ұсыныс енгізіліп отырды, бұлар өндіріс процесін жеделдетті және мол каржы
үнемдеуге мүмкіншілік туғызды.
Партия ... ... ... ... үлгісімен тәрбиеледі,
озаттардың тәжірибесін жинастырып, қорытты, оны бұқара арасында ... ... озат ... зерттеп, тарататын партиялық-техникалық
конференциялар кең өріс алды, түрліше заводтар мен қалалардың ... ... ... алысу үшін кездесіп отырды.
Партия еңбекшілердің барлық күш-қуатын соғыс кезінде зардап шеккен
аудандардың шаруашылығын қалпына келтіруге ... ... ... ... ... партияның белсенді көмекшілері болды. Орыстың
ескілікті 15 каласын: ... ... ... ... және ... қалпына келтіру ісін комсомол өзінің қамқорлығына алды.
Ондаған мың ... ... ... «Запорожстальді» қалпына
келтіру үшін еңбек етті. ... ... ... ... ... ... мен ... совет адамдарының қаһармандық еңбегі
арқасында ... ... ... ... ... мен Донбасстың
шахталары, Оңтүстіктің металлургиялық кәсіпорындары, Харьков пен Сталинград
трактор ... ... пен ... ... ... ... ... оның ішінде Днепрогэс, ... ... да ... ... ... ... ... Соғыстан
кейінгі шаруашылықты қалпына келтіру жұмысының аса маңызды бір өзгешелігі
— қайта тұрғызылған ... ең жаңа ... ... ... ... ... соғыс жылдарындағы ерлік
істерден кем соқпайтын қаһармандық еңбектің тамаша үлгілерін ... Жүз ... ... ... ... ... ... көп өнер, көп тапқырлық көрсетті. Мысалы, «Азовсталь» заводында
гитлершілдер бүлдірген 4-номерлі домнаның сиқы бұзылып, өзі ... ... ... еді. Оны ... бұзып тастап, жаңа домна салу керек деушілер
болғанды. Бірақ инженерлер мен жұмысшылар ... ... ... ... ... болып шешті. Салмағы 1300 тонналық пешті
түзетіп, туралап, өз орнына ... Бұл ... ... бір ... ... домна төрт ай бұрын іске ... ... ... ... ... ... ... практикада болып көрмеген
әдісін, колданып, оны қалпына келтіру жұмысын едәуір тездетті. Донбастың
кеншілері өте ... ... ... шахталарды 650 миллион ... ... ... ... ... жағынан мұның өзі кеңдігі 70 шаршы ... 10 метр ... суын ... бірдей. Донбаста кеншілер
ұзындығы 2 500 километр келетін, көміліп ... ... ... Бұл ... шамамен алғанда, Москвадан Парижге дейін тереңдігі
200—700 метр тоннель қазып, бекіткенмен бірдей. Донбасс ... аса ... ... ... ... катарға қосылды.
Сөғыстан зардап шеккен республикалар мен облыстардың халық шаруашылығын
қалпына ... ... мен ... ... ... ... Азияның өнеркәсібіне сүйенді. Бұл аудандардың өнеркәсіп ... ... ... ... еді. Азат ... ... еліміздің шығысынан ең
өндіргіш машиналар мен механизмдер көптеп ... ... ... ... ... ... ... артта қалғандығын
жойған Қазақстан, Орта Азия республикалары енді ... ... ... кадрлар мен техника жағынан орасан зор көмек көрсетті. Мұның ... ... ... ... ... отырған халықтар достығының ұлы
күшінің айқын көрінісі.
1948 жылы СССР-де өнеркәсіп өндірісінің ... ... ... жетіп қана қоймай, онан асып та түсті. ... аса ... ... ... ... ... кейін шаруашылықты қалпына
келтіру үшін елімізге алты жыл керек болған еді. Ұлы Отан соғысында ... ... ... ... ... ... бола тұрса да,
өнеркәсіпті қалпына келтіру үшін екі ... ... ғана ... ... ... етілген аудандарда шаруашылықты калпына келтіре ... ... ... мен ... да ... есінен шығарған жоқ,
елімізде өндіргіш күштерді орналастыру ісін онан әрі ... ... ... ... Урал мен ... металлургиясының өндіріс қуаты
едәуір өсті. Партияның инициативасы бойынша Орта Азия мен Закавказьеде ... ... жаңа ... ... ... СССР-дің европалык
бөлегінің солтүстігінде металлургия базасы құрыла ... ... ... ... ... ... арта ... Урал-Волга
бассейнінде мұнай көп шығарыла бастады. Жаңадан салынатын бу ... мен су ... ... ... кең өріс алды ... және ... Волгада - Волга және Сталинград су электр
станцияларының ... ... ... жасау және химия өнеркәсібі мықтап
алға басты.
Халық ... ... ... ... ... ... ... жетті. Социализмнің канитализммен жарысы техниканы жедел
өркендетуді керек етеді. Осы жолмен жүргенде ғана ... ... ... ... ... ... Техникалық прогресс проблемасы
бірінші дәрежелі саяси мағына алды. Партия ғылым мен ... ... ... ... инженерлердің, жаңашылдардың жорығын бастады,
техниканың жетістіктерін өндіріске енгізу ісін ұйымдастырды.
Ғылым мен техниканы дамыту ... ... ... ... ... ... ... қатарында атом ішіндегі куатты меңгеру
бірінші орын алады; бұл куатты өндірісте қолдану адамзат тарихында ең ... ... ... ... ... жаңа ... ... табылады.
Төртінші бесжылдық ішінде электрлендіру ісі мықтап дамыды, электрон
техникасы енгізіле бастады, қара ... ауыр ... кең ... ... асырылды, көмір қазуды механикаландыру
ісі аяқталды, мұнай ... ... ... ... ең ... ... меңгерілді. Машина жасауда поток ... ... ... ... ... ... автомобиль моторларының поршеньдерін
шығаратын автомат завод салынды. Машина жасаушылар ... ... ... жаңа станок, автомат, тағы басқа машина түрлерін ойлап шығарып,
оларды көп өндіре бастады.
Бірақ ... ... ... көп ... әлі де ... Өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығының бірқатар тарауларында ғылым мен
техниканың ең соңғы жетістіктері өндіріске баяу еніп ... ... ... ... жеткілікті көңіл бөлінбеді. Кейбір заводтар мен
фабрикаларда жабдықтар ескіріп калды, өнімі ... ... ... ... ... мен ... ... жатты. Ағаш және
көмір өнеркәсібінде ең жаңа машиналар мен механизмдер нашар пайдаланылды.
Көптеген кәсіпорындарда жайбарақат-тық тіпті ... пен ... ... ... өнеркәсіптің басшылары жана техниканы менгеруде белгілі
бір табысқа жеткеннің артынан жайбарақаттыққа ... ... ... ... ... ... жаңа ... ең жаңа
техникамен ауыстыруға тырыспады. Ақырында ... ... ... ... ... жағынан дүниежүзілік ғылым мен ... ... ... ... ... ... ... үшін күресу
міндеті партия мен халықтың бірінші ... ... ... ... ... ... және партияның дұрыс басшылығы
өнеркәсіп саласында төртінші бесжылдық ... ... ... қамтамасыз етті. Төртінші бесжылдық ішінде, ұсақ кәсіпорындарды
есептемегенде, 6 ... ... ... ... ... ... ... іске қосылды, яғни ... және ... ... жалпы мөлшермен тең деуге болады. Күн сайын орта есеппен үштен
көбірек кәсіпорын қатарға ... ... ... ... ... 4 жыл 3 ай ішінде орындалды. Өнеркәсіптің жалпы өнімі 1950 ... ... ... 73 ... ... ал жоспар бойынша 48 процент
асуға тиісті болатын. Қорытылған шойын 19 миллион ... ... ... 29 ... ... болат - 27 миллион тонна (соғыстан бұрынғыдан
49 процент артық), өндірілген көмір - 261 ... ... ... ... артық), мұнай - 38 миллион тоннаға жуық (22 процент артық), электр
куаты - 91 ... ... ... ... ... ... ... 1940 жылғымен салыстырғанда 37 процент өсті.
Соғыстан, сонымен ... 1946 ... ... көп зиян ... ауыл
шаруашылығында партия күрделі міндеттерді шешті. Партия еліміздің азат
етілген ... ... ... және ... ... ... ұйымдастырды, колхоз меншігін нығайту ісін қамтамасыз етті.
Коллективтік еңбектің артықшылығына өз ... ... ... ... ... қуып ... ... партия ұйымдарының
басшылығымен колхоздарды кайта құрды. Қалпына келтіріліп жаткан колхоздарға
Совет үкіметі машиналармен, ... ... ... ... ... ... өзара жәрдем кеңінен өрістеді: шығыс аудандардың
колхоздары калпына келтіріліп ... ... ... мал, ... ... ... ... бірқатар шешімдерінде және партия ... ... ... (1947 жыл) ауыл ... калпына келтіру
жөнінде нақтылы шаралар белгіленді, оны ілгері ... беру ... ... ... ... ... көтеру жолындағы
күресте колхоздарды ұйымдастыру - шаруашылық жағынан нығайтудың бұл дәуірде
айрықша зор манызы болды. «Колхоздарда ... ... ... жою ... ... ... үкіметі мен ВКП(б) Орталық Комитетінің
1946 жылы күзде қабылдаған ... және ... ... ... ... шешімдерінде колхоз өміріндегі ... ... ... ... мен коғамдық игілігін талан-таражға салу,
еңбеккүндерді дұрыс жұмсамау фактілері) ашылды, бұл ... ... ... ... партия ұйымдарының алдына мынадай міндеттер қойды:
ауылшаруашылық артелінің Уставын бұзушылықтың бәрін жою, ... ... мен ... ... ... ... теріс жұмсауға жол бермеу, колхоздарды ... ... ... ... салу, жерді, көлік-сайманды
пайдаланудағы иесіздікті жою, ... ... ... және ... ... ... ... теңгермені жою, колхоздарда
агрономиялық және зоотехникалық жәрдем беруді ... ... ... ... ... дайындау және кайта дайындау ісін жақсарту.
Партия Орталық Комитетінің қаулыларын жүзеге асыра ... ... ... ... маңызды шараларды жүзеге асырды. Түрлі ұйымдар ... ... ... ... колхозшыларға және басқа адамдарға
заңсыз ... ... ... ... малы және ... құнды заттар
колхоздарға кайтарылды, колхоздардың басқару аппараты ... ... ... жатқан еңбеккүнді үнемдеуге мүмкіндік берді. Орталық ... ... ... ... ... белсенділігі едәуір
көтерілді. Алайда ол дәуірде колхоз ... ... ... ... ету ... көптеген ірі кемшіліктер ашылмай ... бұл ... ... ауыл шаруашылығының дамуына үлкен бөгет жасады.
Партияның камқорлығы арқасында ауыл шаруашылығының ... ... ... ... Деревняға көптеген машиналар, жанармай
және тыңайтқыш ... ... 1949 жылы ... ... мен ... мен ... ... 1940 жылғыдан екі жарым-төрт есе
көп алды. Ауыл шаруашылығында тракторлар соғыстан бұрынғыдан көп болды.
Колхоздарды, ... мен ... ... ... үдей ... өндірісінің материалдық-техникалық базасын нығайту, МТС-терді ең
жаңа ауылшаруашылық техникасымен қаруландыру, ... ... ... беру мәселесін күн тәртібіне әкеліп қойды. Елімізде 10-
30 үйді біріктірген, жер көлемі аз, кішігірім ... көп ... ... ... нашар пайдаланылды, әкімшілік-басқару шығыны өте көп
болды. Осындай колхоздар ауыл шаруашылығының өнімділігін дамытуға ... ... ... көп ... ... түсе ... жылы коммунистердің инициативасы бойынша ұсақ ... ... етіп ... ... ... кең ... ... ірілендіру ісі бірігуші колхоздардың ықтиярымен және өзара
келісімі бойынша ғана жүргізілді. Колхоздарды біріктіргенге ... ... мың ұсақ ... бар еді, ал ... ... 1953 ... ... мың ірі колхоз болды.
Колхоздарды ірілендірудің зор экономикалық маңызы болды. ... ... үшін ... өзі кең жол ... Ірі ... өнімділігі
жоғары техника неғұрлым толық пайдаланылады, егіннен мол өнім алу үшін, мал
шаруашылығының өнімділігін арттыру үшін бұлардың мүмкіншіліктері көп.
Соғыс ... ... ауыл ... ... ... ірі шара ... Белоруссияның, Молдавияның ... ... ... ... ... ... ... Совет Одағының құрамына соғыстың алдында қосылған бұл
облыстар мен республикаларда ауыл ... ... ұсақ ... еді. Бүл ... мен ... партия ұйымдары жекеше
шаруалардың арасында үлкен жұмыс жүргізді. Партия ұйымдары олардың алдында
ірі колхоз өндірісінің артықшылықтарын ... ... осы ... ... ... ... бұл аудандарда ауыл шаруашылығын
коллективтендіру негізінде аяқталды.
Соғыстан ... ... ... ... ... ... ... босатылған көп коммунистер деревняға барды. Бірсыпыра коммунистер
аудан мен қала ... ... ... ... ... ... ... партия ұйымдарының саны артты. 1947 жылы ... ... ... ... бар еді, ал 1950 жылы 180 мыңнан асты. Бұларда
1864 мыңнан астам коммунист болды.
Колхоздарды ... ... - ... ... нығайту,
социалистік жарысты күшейтіп, жаңашылдардың тәжірибесін пайдалану негізінде
партия ұйымдары төртінші бесжылдықтың ауылшаруашылық өндірісі ... ... ... табыстарға ... ... ... және ... ... халқының жәрдеміне
сүйене отырып, колхозшылар, МТС және совхоз жұмысшылары ауыл ... ... ... ... негізінде жойды. Ауылшаруашылық
өндірісі негізінен алғанда соғыстан бұрынғы дәрежесіне ... ... ... ... әлі ашылмай жатқан ауыл шаруашылық ... ... ... толық пайдаланылмады. Сондықтан ауыл шаруашылығы
халықтың азық-түлік жөніндегі ... ал, ... және ... шикізат жөніндегі ... ... ... ... ... шешілмей келді. Дәнді НВД егіс ... ... ... 20 ... арта ... да, ... ... жетпеді. Егін тұсімділігі әлі де темен дәрежеде қалып қойып
отырды. Мал шаруашылығын дамытуда ірі ... ... Сиыр мен ... ... аз ... Мла шаруашылығының өнімділігі төмен
дәрежесінде қала берді. ... ... ... ... ... артта қалып келе жатқан колхоздар мен ... ... ... бір ... — ауыл шаруашылығына басшылық етуде елеулі-
елеулі жетімсіздіктер ... ... ... ... ... колхоздар мен колхозшыларды еңбек нәтижелеріне ... ... ... ... Соғыстан кейінгі дәуірде И.В.Сталинніц
ұсынысы ... ... ... ... ... ... ... дамуына теріс әсерін тигізді.
Өнеркәсіптің тез өсуі негізінде және ауыл шаруашылығы ... ... ... ... ... халкының материалдық әл-ауқаты
мен мәдени дәрежесін көтерді. 1947 жылдың аяғында партия Орталық Комитеті
мен ... ... ... ... ... ... ... бөлу орнына
мемлекеттік және кооперативтік сауданы кең өрістете жүргізді. Мұнымен ... ... ... асырылды, көпшілік тұтынатын заттардың ... Осы ... ... ... ... көп ... ... 1947-
1950 жылдары көпшілік тұтынатын товарлардың бағасы үш рет төмендетілді.
1950 жылы жұмысшылардың, ... және ... ... ... ... ... ... еңбекшілерінің тұтыну дәрежесі көтерілді. Алайда ең алдымен ауыл
шаруашылығының кейіндеп қалуының салдарынан ... ... әрі ... ... Бірқатар мекендерде халықты азық-түлік өнімдерімен
қамтамасыз етуде қиыншылықтар туды. ... ... ... ... ... және ... жетімсіздігі сезіліп отырды.
Гитлершілдер киратқан тұрғын үйлерді калпына келтіру және ... ... ... ... ... ... ... ішінде қалалар мен
жұмысшы поселкелерінде көлемі 100 миллион шаршы ... ... ... ... келтірілді және жаңадан салынды, селолық жерлерде 2 700 мың тұрғын
үй салынды. Бірақ тұрғын үйге ... әлі ... ... еді де, ... ... ең ауыр ... ... қала берді. Емдеу орындарының,
санаторийлердің саны едәуір көбейді, ... ... ... кітапханалардың саны өсті.
Төртінші бесжылдық жоспарды орындау жолындағы күресте ... ... ... бұл қиыншылықтардың бәрі түгел жойыла қойған жок.
Ал тұтас алғанда төртінші бесжылдық ... ... ірі ... бесжылдық болды. Бұл бесжылдык ... ... ... ... ... адым ... Отан соғысы жылдарында Орталық Қазақстанның тылдағы еңбеккерлері,
бүкіл Қазақстан халықтарымен бірге ... ... ... ... ... ... ұранмен бір адамдай жұмыла кірісті. Әсіресе ... ... ... ... ... жау ... ... байланысты
Қарағандының көміріне, Балқаш пен ... ... және ... ... артуынан Орталық Қазақстандықтар күні-түні
жанқиярлықпен еңбектенді. Әсіресе ... ... ... ... ... ғалымдары Сарыарқаның мысын,
вольфрамын, молибденін, хромын, алтын-күмісін және хром ... ... ... ... жатты.
Орталық Қазақстандықтар майданда да үлкен ерліктер көрсете білді.
Майдан ... ... ... ... атқыштар дивизиялары
жіберіліп жауынгерлері орасан зор ерлікпен күресті. Отан алдындағы ерен
ерліктері үшін ... ... 12 ... ең ... атақ - ... батыры атағына ие болды. Олардың ішінде ... ... ... ... ... Мартбек Мамыраев, атқыш Қазыбек Нұржанов т.б.
бар.
Соғыстан кейінгі ... ... ... ... бейбіт арнаға
қайтарып Орталық Қазақстанның экономикалық қуатын одан әрі ... ... ... ... ... ... ... бес жылдықтарды
мерзімінен бұрын ... ... ... ... үлес ... Тек төртінші
бесжылдықтың кезінде ғана 17 ірі ... ... ... ... Бесінші бесжылдықта Саранда, Тентекте, Шерубай-Нұрада, ... кен ... ... ... №31 шахтаның механигі С.С.Макаров 1944
жылы Москваның ғылыми-зерттеу және ... ... ... қуатты
қабаттар үшін көмір комбайнын, ал 1948 жылы қопарғыш машина жасады. ... ... ... ... ... соқа ойлап тапты, ол жұқа да
қатты қабаттарға салғанда тиімді болып шықты. Қарағандыда жасалған осы ... ... ... көмір өнеркәсібінде техникалық прогрессты алға
бастыруда белгілі роль атқарды. Көмір ... ... ... П.Денисов КСРО мемлекеттік сыйлығына ие болды (1948 жылы). ... ... ... рет аталып өтілген кеншілердің кәсіптік мейрамы
шахтер күні қарсаңында 10 адам Социалистік Еңбек Ері ... ... ... ... ... ... ... Г.Хайруллин т.б еңбек майталмандары бар. Бесінші ... ... ... ... 62 пайызға артты, ал еліміз бойынша тұтас
алғанда бұл көрсеткіш 49,8% ... Осы ... ... ... ... 24 млн.
тонналық 9 шахта мен 1 көмір разрезі және жылына 3,757 млн.тонна ... 4 ... ... ... ... өнеркәсібін дамытуда Қарағанды жасанды каучук зауыты елеулі орын
алады. 1943 жылы 2 ... ... ... ... пеші іске ... ... ... республика қара металлургиясының ең ірі ... ... ... болды. Машина жасау өндірісінің көш бастаушысы Жаңа
Қарағанды машина жасау зауыты әртүрлі ... мен ... 100 ... ... ... жылдары ауыл шаруашылығы ойдағыдай өрге басты.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР:
1.Алдажұманов Ғ “Оның құнын тірілер біледі” атты еңбегі
2.Балақаев Т.Б. ... ... ... в годы ... Войны (1941-1945 г.г.). Алматы, 1971.
3.Байсеркеев Л. Майданды ... ... күш. ... ... Т.Б. ... Ғ. ... еңбекшілері майдан қызметінде”
атты еңбегі
5.Боздақтар ... ... Н. ... угольный бассейн. ... ... в ... ... ... ... 1974.1-ІІ тома.
8.«Орталық Қазақстан» газеті 1999ж. 24 ақпан, 1999ж. 17 ... 2000ж. ... 2000ж. 6 ... Ә. ... деп хаты ... ... ... газеті, №19 саны
11.Караганда Карагандинская область Энциклопедия. Алматы, ... в ... ... союза Великой Отечественной ... ... ... ... ... ... архиві. Ф.341., Ф.1., Ф.314.
14.Қозыбаев М. ... ... ... ... М.Қ, ... М. Труд во имя победы. Алматы, ... ... ... ... ... 1964.
СІЛТЕМЕЛЕР
-----------------------
[i] Дауылбаев Карагандинский угольный бассейн. Алматы 1970 ж.
[ii] Қозыбаев М. «Қазақстан - арсенал фронта» Алматы 1970 ... ... Т.Б. ... ... ... в годы ВОВ: 1941-
1495 гг. 967
[iv] Балақаев Т.Б Колхозное ... ... в годы ... ... г. 1971. 87 ... Гос. ... Карагандинский область. Ф 1314 опись №1 18 бет
[vi] Боздақтар Қарағанды облысы Алматы 1994 ж.
[vii] Караганда. Карагандинская область энциклопедия. ... 1993 ... Т.Б. ... ... крестьянство в годы ВОВ 1941-1945 Алматы
1971 ... ҚОМА Ф 341 ON7 д 5. 112 ... ... в период ВОВТ Советского Союза І-том. Алматы 1967 ж. ... ... М. ... - ... ... ... 1970 ж. 319 ... Қозыбаев М. Казахстан - арсенал фронта Алматы 1970 ж. 35 бет.
[xiii] ... М. Труд во имя ... ... 1995 ж. 59 ... Даулбаев Н. Карагандинский угольный бассейн. Алматы 1970 ж. 239 бет
[xv] Көрсетілген еңбек 257 бет.
[xvi] Сонда 244 бет.
[xvii] Сонда 261 ... ... 242 ... ... 250 ... А. ... ... демеген қуатты күш. Алматы 1995 ж. 35 бет.
[xxi] ҚОМА Ф1 ОN 2 д 461 50-53 бет.
[xxii] А. Байсеркеев ... ... ... күш. ... 1985 ж. 51-52 ... ... 52 бет.
[xxiv] А. Байсеркеев Майданды демеген қуатты күш Алматы 1985 ж. 53 бет
[xxv] Карагандинская область. Энциклопедия 312 бет.
[xxvi] Сонда 560 ... ... О2 д461 ... ... Карагандинская область Энциклопедия Алматы 1993 ж. 34
бет
[xxix] Казахстан в ... ... ... ... 1974 ж. 43 ... Казахстан В ВОВ. Алматы 1974 ж. 49-50 бет.
[xxxi] Казахстан В ВОВ. Алматы 1974 ж. 63 ... А. ... ... ... ... күш. 61-63 бет.
[xxxiii] А. Байсеркеев Майданды демеген қуатты күш. 98 бет.
[xxxiv] Көрсетілген еңбек 105-106 бет.
[xxxv] ҚОМА Ф1 02д. 461 58 ... ҚОМА Ф1 02д. 461 58 ... ... І оп N 2 д 461. 109 ... ҚОМА Ф1 оп N2 д 461 93 ... ҚОМА Ф1 оп N2 д 461. 118-120 ... ... М., Едігенов Н. Труд во имя Победы Алматы 1995 ж. 76 бет.
[xli] Сонда 77 ... ... М, ... Н. Труд во имя ... 100 ... ... М., ... Н. Труд во имя Победы 125 бет.
[xliv] Көрсетілген еңбек 135 бет.
[xlv] Қозыбаев М., ... Н. Труд во имя ... 139 ... ... ССР ... ... дәуірінде 583 бет.
[xlvii] Н. Даулыбаев. Карагандинский угольный бассейн. Алматы 1970 ж. 263-
264 бет.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 58 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Шенгел и К» ЖШС63 бет
Аграрлық кәсіпкерлікті құқықтық реттеу52 бет
Ауыл шаруашылығы бөлімі36 бет
Ауыл шаруашылығы саласын дамыту89 бет
Инвестициялар, олардың түрлері, қызметі және жүйесі14 бет
Кәсіпкерлік құқықтың пайда болу тарихы5 бет
Сарыағаш ауданы бойынша шаруашылық жүргізуші субьектілердің қаржы қорларын талдау23 бет
Тауарлы материалдық қорлар24 бет
Шаруа (фермер) қожалығының құрылу тәртібі және ерекшеліктері64 бет
Шаруашылық iс-әрекеттерiн реттеудегi салық жеңiлдiктерi30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь