Кіші мектеп жасындағы оқушылардың жеке тұлғасын қалыптастырудың педагогикалық мәселелері

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

І . тарау. Бастауыш сынып оқушыларының жеке тұлғасын қалыптастырудың теориялық негіздері.
1.1. Бастауыш сынып оқушыларының тұлғалық қасиеттерінің ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8
1.2. Оқушылардың тұлғалық қасиеттерін қалыптастырудың мәні, мазмұны мен міндеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...17

ІІ . тарау. Бастауыш сынып оқушыларының жеке тұлғасын қалыптастырудың әдістемелік негіздері.
2.1. Бастауыш сынып оқушылары жеке тұлғасын қалыптастыруда мектеп пен жанұяның бірлескен жұмысының бүгінгі күнгі ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .34
2.2. Оқушылардың жеке тұлғасын қалыптастыруда мектеп пен жанұяның бірлескен жұмысының мазмұны мен әдіс . тәсілдері ... .45

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 53

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .56

Қосымша ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .58
Кіріспе
Зерттеудің көкейтестілігі.
Қазақстан Республикасы тәлім тәрбие тұжырымдамасында: «тәрбиенің негізгі мақсаты – дені сау, ұлттық сана – сезімі оянған, рухани ойлау дәрежесі биік, мәдениетті, парасатты, ар – ожданы мол, еңбекқор, іскер, бойында басқа да игі қасиеттер қалыптасқан адамды тәрбиелеу» - деп көрсетілген. Осыған байланысты, жас ұрпақтың жеке тұлғасын қалыптастыру – қазіргі кездегі тәрбие мен білім берудің басты көкейтесті мәселелерінің бірі болып табылады.
Осы орайда, Қазақстан Республикасы «Білім туралы» заңында Елбасымыздың «Болашақ», «Дарын» бағдарламаларында, «Қазақстан – 2030» атты Қазақстан халқына жолдауында, «Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2005-2010 жылдарға арналған Мемлекеттік бағдарламасында» білім беру саласындағы мемлекеттің саясаттың басты принциптері ретінде жеке адамның білімділігін ынталандыру және дарындылығын дамыту, білім берудің дамытушы сипатын арттыру мәселелері айқындалып, басымды міндеттер қатарына қойылған.
Бұл міндеттерді жүзеге асырудың бір жолы – оқушылардың тұлғасын қалыптастыруда мектеп пен жанұяның ынтымақтастық жұмысын дамытудың және оның тиімді әдістемесін жасау болып табылады.
Қазақстан Республикасының әлемдік өркениетке кіруі, демократиялық дәстүрге өту жағдайында халықтың ғасырлар бойы жинақтаған жалпы адамзаттық құндылықтар мұрасына ден қоюы адамгершілік, гумандық процестің айқын көрінісіне айналуда. Бұл мәселе, соңғы жылдар ішінде ғалымдардың зерттеу обьектілеріне айналуымен қатар, мектеп мұғалімдерінің тәжірибесінде бастауыш мектеп оқушыларын жеке тұлға етіп қалыптастыруда олардың қасиеттерін жан-жақты дамыту басты нысанаға алынған.
Жеке тұлға өзіндік құндылық. Оның тұлғалық қасиетінің дамуы мен қалыптасуы мектепте оқыту мен тәрбиелеудің басты мақсаты болуы керек.
Бұл жөнінде ежелден – ақ ұлы ойшылдарымыз Әл – Фараби, Ж. Баласағұн, Ұлы Абай ерекше толғанған, сондықтан еңбектерінде адамның жеке басын, қабілеттерін дамытуды үнемі көтеріп отырған Д. Кішібеков, Р.Н.Нұрғалиев жеке тұлғаның дамуы – қоғамдық қатынастардың нәтижесі деген философиялық тұжырым жасаған.
Оқушының жеке тұлғасын қалыптастыру үшін, ол күн сайын жанұя мүшелері арасындағы ең жарасымды, ең әділетті қарым – қатынастардың куәсі болуы қажет. Жанұя мүшелері бір – бірімен тату – тәтті, өзара түсінікте болса, одан адамгершілік пен әділеттің, көрінісі айқын сезіліп тұрады. Жанұяның бірлігі мен ынтымақтастығы оның құрамындағы адамдардың бір – біріне деген қамқорлығынан, тіпті бірыңғай саяси көзқарасты ұстануымен, соған орай, ерлі – зайыптылық және ата – ананың сезімін терең түсіне білулерінен байқалады.
Жанұя мен мектептің ынтымақтастығының негізгі міндеті – баланың тұлғасын қалыптастыруға, жарқын сезімдер мен нұрлы мұраттарға тәрбиелеу және адамдар арасында өмір сүре білуге үйрету. Бұл қасиеттедің барлығы – негізінен жанұя мен мектепте, яғни жан иелерін тәрбиелеп шығаратын ортада дамып, қалыптасып нығаяды.
Барлық зерттеу жұмыстары баланы өмірге дайындауға жанұя тәрбиесіне үлкен жауапкершіліктің жүктелгенін көрсетеді. Әділдік пен бауырмашылдық, өзара түсінушілік, ата – анаға және туған туыстарына деген сүйіспеншілік пен сыйластық, отанға және айналадағы қоршаған табиғатқа деген махаббат, адамдарға және еңбекке леген құрмет тағы да сол сияқты тұлғалық қасиеттер баланың кішкентай кезінен жанұяда және мектеп қабырғасында қаланады. Сондықтан, жанұядағы, мектептегі және айдаладағылармен қарым-қатынас жасаудың дұрыстығы өте маңызды. Соңғы жылдары Азаров Ю.П, И.В Гребенников, А.И. Лихачев, Ю.П Петров, А.О Пинт және т.б жанұяда баланың тұлғасын қалыптастыру мәселелерін зерттеген ғалымда, ал Қазақстанда Ж.Б Қоянбаев, Р.М Қоянбаев және т.б жанұяның мектеппен ынтымақтастығы мәселелерін зерттеген.
Көрнекті педагогтар К.Д Ушинский, А.С Макаренко, В.А Сухомлинский, Ы Алтынсарин шығармаларында оқушы тұлғасын қалыптастырудың жолдары қарастырылса, оқушы тұлғасын қалыптастыруға бағыт-бағдар беруді ең алғаш тәрбие жұмысының мазмұнына енгізген белгілі педагог ғалым М Жұмабаев болды. Психологтар мен педагог ғалымдар Ж. Пиаже, Л.С. Выготский, Л.С Рубинштейн, Л.В. Зоньков, А.Н. Леонтьев, Д.Б. Эльконин, А.Г.Ковалевтің және Қазақстандық көрнекті ғалымдар Т.Тәжібаев, С.Қ. Қалиев, К.Ж. Қожахметовалар өз еңбектеріне жеке тұлғаны дамыту мәселелеріне теориялық және практикалық талдау жасаған.
Оқу-тәрбие процесінде баланың тұлғалық қасиеттерін дамыту мәселесі Ш.А. Амонашвили, К.К. Платонов, В.С. Библер, Б.М. Теплов, А.Н. Лук, Б.Т. Ананьев, В.А. Крутецкий, В.И. Кириенко, Н.С. Лейтес, А.В. Петровский, В.Т. Пушкин, Д.Б. Богословский, В.Ш. Андреев, Г.А. Давыдова және т.б еңбектерінде қарастырылады. Қазақстанда бұл мәселеге назар аударған ғалымдар М.Ә. Құдайқұлов, Е.Ө. Жұматаева, А.Б. Мырзабаев, Л.Т. Дирксен, К.К. Жұмадилова, және т.б.
Көптеген психологтар М. Мұханов, Қ.Жарықбаев, А.В. Петровский және т.б ғалымдардың айтуы бойынша бастауыш сынып кезеңі орта мектеп оқушыларының І – ІҮ сыныптарын және 6-11 жас аралығын қамтиды. Бұл кезеңнің негізгі психологиялық ерекшелігін оның өз бойында мектеп жасына дейінгі балалық шақтың белгілерін оқушының ерекшеліктерімен ұштастыратын өтпелі кезең. Бұл белгілер – оның мінез-құлқында, санасында күрделі, ол кейде қайшылықты үйлесім түрінде қатар жүреді. Кез келген өтпелі күй сияқты бұл кезең «Көзі ашылмаған балалықтай» даму мүмкіндіктеріне бай, оларды дер кезінде байқап қолдап отыру маңызды. Адамның көптеген психикалық негіздері бастауыш сынып кезеңінде қалыптасады және әдетке айналады.
Педагогикалық – психологиялық әдебиеттерге талдау жасау барысында бастауыш сынып оқушыларының жеке тұлғасын қалыптастырудың педагогикалық мәселелерінің әлі де ғылыми зерттеулерде өз дәрежесінде
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.

1. Қазақстан Республикасының Білім беру туралы заңы. Қазақстан мұғалімі, 1992. 18-қаңтар.
2. Қазақстан Республикасының этникалық-мәдени білім беру тұжырымдамасы. "Егемен Қазақстан", 1996. 7-тамыз.
3. Қазақстан Республикасының жалпы білім беретін мектептерінің тұжырымдамасы. Қазақстан мұғалімі. 1993. 9-сәуір.
4. Қазақстан Республикасының азаматтарының мінез-құлқын қалыптастыру тұжырымдамасы. "Егемен Қазақстан", 1995.
5. Қазақстан Республикасының гуманитарлық білім беру тұжырымдамасы. "Егемен Қазақстан", 1994. 20-тамыз.
6. Қазақтың тәлімдік ой-пікір онтологиясы. І-том. Қ. Жарықбаев және т.б.- А., 1994.
7. Қазақ педагогикалық энциклопедия сөздігі. Б.Айтмамбетова және т.б.- А., 1993.
8. Қоянбаев Ж.Б. Семья және балалар мен жетекшілер тәрбиесі.- А., 1990.
9. Қоянбаев Ж.Б., Қоянбаев Р. Педагогика.- А., 1998.
10. Тәлім-тәрбие тұжырымдамасы. Қазақстан мұғалімі, - А., 1993, ақпан.
11. Атемова Қ.Т. Оқушылар бойында гумандық қасиеттерді қалыптастырудағы отбасының ролі.- А., 2002. -118 б.
12. I. Сманов., А.Оңғарбай. Отабасы мен мектептің ынтымақтастығы. Оқу құралы. ІІІымкент. 2005. 60 б.
13. Құнанбаев А. Қара сөздері.- А., 1993. - 91 б.
14. Айтмамбетова Б., Бозжанова К. және т.б. Балаларды семьяда адамгершілікке тәрбиелеудің кейбір мәселелері.- А., 1985.
15. Әбенбаев С.Ш. Сынып жетекшісі.- А., Дарын, 2004.
16. Әбенбасв С.Ш. Тәрбие теориясы және әдістемесі.- А., Дарын, 2004.
17. Әбдіразақов Е. Адамгершілік, имандылық тәрбиесі. ІІІымкент. 1994.
18. Афанасьева Т.М. Семья. (жоғарғы класс оқушыларына арналған оқулық).- А., 1985.
19. Сейталиев К.Б. Тәрбие теориясы. А., 1986.
20. Рувинский Л.И. Тәрбие гуманизациясы. (мамандыққа кіріспе кітабынан)- А., 1991.
21. Өтешева Х.А. Оқушыларды халық педагогикасы негізінде тәрбиелеу. А., 1994. 135 б.
22. Төлеубекова Р. Бала тәрбиесіндегі халықтық педагогика.- А., 1994. 135 б.
23. Төлеубекова Р. Адамгершілік тәрбиесінің негіздері. -А., 1991.
24. Мұқанов М. Жас және педагогикалық психология. - А., 1982.
25. Гребенников И.В. Основы семейной жизни. -М., 1991.
26. Жарықбаев Қ., Қалиев С. Қазақ тәлім - тәрбиесі. - А., 1995.
27. Нұрғалиева Г, Артықбаева Е, Ахметова Г, Тілеуова С. Кәсіптік білім негіздері. -А., 2002ж
28. Майғаронова. Мектеп оқушыларын рухани дамыту мәселелері. -А, 2002ж
29. Қалиев С. Оқушылардың жеке тұлғасын қалыптастырудың теориялық негіздері. -А. 2002ж
        
        Тақырыбы: Кіші мектеп жасындағы оқушылардың жеке тұлғасын қалыптастырудың
педагогикалық мәселелері.
Мазмұны
Кіріспе................................................................
...........................................3
І – тарау. Бастауыш сынып ... жеке ... ... ... ... сынып оқушыларының тұлғалық ... ... ... қасиеттерін қалыптастырудың мәні, мазмұны мен
міндеттері.........................................................
..........17
ІІ - тарау. Бастауыш сынып оқушыларының жеке тұлғасын қалыптастырудың
әдістемелік негіздері.
2.1. Бастауыш ... ... жеке ... ... мектеп пен
жанұяның бірлескен ... ... ... ... жеке ... қалыптастыруда мектеп пен жанұяның
бірлескен жұмысының мазмұны мен әдіс - тәсілдері.....45
Қорытынды..............................................................
..................................53
Пайдаланылған
әдебиеттер..................................................................
...56
Қосымша................................................................
.....................................58
Кіріспе
Зерттеудің ... ... ... ... тұжырымдамасында: «тәрбиенің
негізгі мақсаты – дені сау, ұлттық сана – ... ... ... ... ... мәдениетті, парасатты, ар – ожданы мол, еңбекқор, іскер,
бойында ... да игі ... ... адамды тәрбиелеу» - деп
көрсетілген. Осыған байланысты, жас ұрпақтың жеке тұлғасын ... ... ... ... мен ... ... басты көкейтесті мәселелерінің
бірі болып ... ... ... ... ... туралы» заңында
Елбасымыздың «Болашақ», «Дарын» бағдарламаларында, «Қазақстан – 2030» ... ... ... ... ... ... беруді
дамытудың 2005-2010 жылдарға арналған Мемлекеттік бағдарламасында» ... ... ... ... басты принциптері ретінде жеке
адамның білімділігін ынталандыру және дарындылығын дамыту, ... ... ... ... ... ... ... міндеттер қатарына
қойылған.
Бұл міндеттерді жүзеге асырудың бір жолы – оқушылардың ... ... пен ... ... ... ... ... тиімді әдістемесін жасау болып табылады.
Қазақстан Республикасының әлемдік өркениетке кіруі, демократиялық
дәстүрге өту жағдайында халықтың ... бойы ... ... адамзаттық
құндылықтар мұрасына ден қоюы адамгершілік, гумандық процестің айқын
көрінісіне айналуда. Бұл ... ... ... ... ... ... айналуымен қатар, мектеп мұғалімдерінің ... ... ... жеке ... етіп ... олардың
қасиеттерін жан-жақты дамыту басты нысанаға алынған.
Жеке тұлға ... ... Оның ... ... дамуы мен
қалыптасуы мектепте оқыту мен тәрбиелеудің басты мақсаты болуы керек.
Бұл жөнінде ... – ақ ұлы ... Әл – ... Ж. Баласағұн,
Ұлы Абай ерекше толғанған, сондықтан еңбектерінде ... жеке ... ... ... ... ... Д. ... Р.Н.Нұрғалиев
жеке тұлғаның дамуы – қоғамдық қатынастардың нәтижесі деген ... ... жеке ... ... ... ол күн сайын жанұя мүшелері
арасындағы ең жарасымды, ең әділетті қарым – ... ... ... ... мүшелері бір – бірімен тату – тәтті, өзара түсінікте болса,
одан адамгершілік пен әділеттің, көрінісі айқын ... ... ... мен ... оның ... ... бір – біріне деген
қамқорлығынан, тіпті бірыңғай саяси көзқарасты ұстануымен, соған орай, ерлі
– зайыптылық және ата – ... ... ... ... ... байқалады.
Жанұя мен мектептің ынтымақтастығының негізгі міндеті – ... ... ... ... мен ... ... ... адамдар арасында өмір сүре білуге үйрету. Бұл қасиеттедің ... ... ... мен ... яғни жан ... ... ... ортада
дамып, қалыптасып нығаяды.
Барлық зерттеу жұмыстары баланы өмірге ... ... ... ... жүктелгенін көрсетеді. Әділдік пен бауырмашылдық,
өзара түсінушілік, ата – анаға және ... ... ... ... ... отанға және айналадағы қоршаған табиғатқа деген махаббат,
адамдарға және еңбекке леген құрмет тағы да сол сияқты ... ... ... ... ... және мектеп қабырғасында қаланады.
Сондықтан, жанұядағы, ... және ... ... дұрыстығы өте маңызды. Соңғы жылдары Азаров Ю.П, И.В Гребенников,
А.И. Лихачев, Ю.П ... А.О Пинт және т.б ... ... ... ... зерттеген ғалымда, ал Қазақстанда Ж.Б Қоянбаев,
Р.М Қоянбаев және т.б ... ... ... ... ... К.Д ... А.С ... В.А Сухомлинский, Ы
Алтынсарин шығармаларында оқушы тұлғасын қалыптастырудың ... ... ... ... ... ... ең ... жұмысының мазмұнына енгізген белгілі педагог ғалым М Жұмабаев болды.
Психологтар мен педагог ғалымдар Ж. Пиаже, Л.С. Выготский, Л.С ... ... А.Н. ... Д.Б. ... А.Г.Ковалевтің және
Қазақстандық көрнекті ғалымдар Т.Тәжібаев, С.Қ. Қалиев, К.Ж. Қожахметовалар
өз еңбектеріне жеке тұлғаны дамыту мәселелеріне теориялық және ... ... ... ... ... ... дамыту мәселесі
Ш.А. Амонашвили, К.К. Платонов, В.С. Библер, Б.М. Теплов, А.Н. Лук, ... В.А. ... В.И. ... Н.С. ... А.В. ... ... Д.Б. ... В.Ш. Андреев, Г.А. Давыдова және ... ... ... бұл ... ... ... М.Ә. ... Е.Ө. Жұматаева, А.Б. Мырзабаев, Л.Т. Дирксен,
К.К. Жұмадилова, және т.б.
Көптеген психологтар М. ... ... А.В. ... ... ... айтуы бойынша бастауыш ... ... орта ... І – ІҮ ... және 6-11 жас ... қамтиды. Бұл кезеңнің
негізгі психологиялық ерекшелігін оның өз ... ... ... ... ... ... оқушының ерекшеліктерімен ұштастыратын өтпелі
кезең. Бұл белгілер – оның мінез-құлқында, санасында күрделі, ол ... ... ... ... ... Кез келген өтпелі күй сияқты ... ... ... ... даму ... бай, оларды дер
кезінде байқап қолдап ... ... ... ... психикалық негіздері
бастауыш сынып кезеңінде қалыптасады және әдетке ...... ... ... ... ... ... оқушыларының жеке тұлғасын қалыптастырудың педагогикалық
мәселелерінің әлі де ... ... өз ... ... ... Бұл ... ... жеке тұлға болып дамуының
және қалыптасуының бастапқы кезеңі болып ... ... ... ... мәні аса ... ... жанұя тәрбиесінің
педагогикалық маңыздылығы мектептен бірлесе отырып, жұмыс атқарса, ... ... еді. ... ... жеке ... қалыптастыруда оның
педагогикалық мәселелерінің ғылыми-теориялық негізінің ... ... ... ... қайшылық айқын байқалады. Осы
қайшылықтың шешімін табу бізге зерттеу ... ... ... ... жеке тұлғасын қалыптастырудың педагогикалық мәселелері» ... ... ... ... Кіші ... жасындағы оқушылардың жеке тұлғасын
қалыптастырудың педагогикалық мәселелерін теориялық және ... ... ... Кіші ... ... ... жеке ... обьектісі: Кіші мектеп жасындағы оқушылардың тәрбие үрдісі.
Зерттеу міндеттері:
- Кіші мектеп оқушыларының тұлғалық қасиеттерінің ерекшеліктерін;
- ... ... ... ... ... ... мен
міндеттерін айқындау;
- Кіші мектеп жасындағы оқушылардың жеке тұлғасын қалыптастыруда мектеп пен
жанұяның бірлескен ... ... ... ... ... ... оқушылардың жеке тұлғасын қалыптастыруда мектеп пен
жанұяның бірлескен жұмысының мазмұны мен әдіс-тәсілдерін айқындау.
Зерттеу базасы: Эксперименттік ... ... ... №9
Ш.Уәлиханов атындағы орта мектепте өткізілді. ... ... ... ... кіріспеден, екі тараудан, қорытындыдан, пайдаланылған
әдебиеттер тізімінен және қосымшадан ... ... ... оқушыларының жеке тұлғасын қалыптастырудың
теориялық негіздері.
1.1. Бастауыш сынып оқушыларының тұлғалық қасиеттерінің ерекшеліктері.
Бүгінгі таңда ... ... ... ... тұлғаны
қалыптастыру қажет»-деп көрсетеді. Осыған байланысты біз бастауыш ... жеке ... ... ... мәнін ашу үшін «жеке
тұлға» деген ұғымға түсініктеме анықтама беруге болады.
«Жеке тұлға» ұғымы ... ... ... жеке ... адам тұлғасы. Бұл саналы іс-әрекет обьектісі. Тұрақты және әлеуметтік
маңызды қасиеттерге ... жеке ... мен ... ... жеке ... ... сана мен қоғамдық сананың пайда болуына
байланысты қалыптасады.
Жеке тұлға ретінде жеке адам ... ... ... ... ... ... ... жағынан интеграциялық ұйым. Оның ... ... ... ... ... қасиеттер сақталған. Оның басқа
адамдардан айырмашылығы да сонда.
Күнделікті тіршілікте жеке тұлғаның ... ... ... ... жеке ... ... ... психологтардың пікірлері бар.
Олардың әрқайсысы жеке тұлға туралы әртүрлі анықтама береді.
Адамның жеке тұлға ... ... ... ... ... ең ... ... іздеуде, оның құрылысын зерттеуде, пайда
болу заңдылықтарын ... ... ... ... ... ... қалыптасқан ойлар мен гипотезалар
жиынтығы. Жеке тұлға теориясын зерттеу көптеген жаңа ойларға қол жеткізеді.
Бізге ... ... ... адам ... Біздің мақсатымыз-адам
бойындағы қалыптасқан қасиеттерді зерттеу.
Жеке тұлға теориясы-негізгі екі функцияны атқарады: олар ... ... және ... ала болжайды. Жеке тұлға теориясы адамның
жеке басындағы мінез-құлықты зерттеп, қалыптасқан ... ... Ол ... ... сан ... ... ... тұлға теориясы-адамның күнделікті тыныс-тіршілігін түсіндіре
алады. Жеке тұлғаның ... ... ... ... ... ... жасайды.
Психология ғылымында «жеке тұлға» туралы мынадай теорияларды ... ... ... З.Фрейдтің (4865-1939ж) психодинамикалық
теориясы адамның ... ... ... ... ... Жеке тұлғаның Эго теориясы (Э. Эриксон). Бұл теория бойынша, қоғамға
және жеке адамдарға, олардың ... ... ... жеке ... қалыптасуы
тепе-теңдік теориясына негізделген.
3. Джулиана Роттердің әлеуметтік ілім теориясы. Әлеуметтік ілім ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас
түрлерінің әлеуметтік әсерін қабылдаудың нәтижесі деп түсіндіріледі. ... ... ... мінез құлқын, тұрмыс ... ... ... ... Ол ... адам ... ортамен қарым-қатынас жасау арқылы қалыптасады.
4. Альберт Бандураның әлеуметтік когнитивтік теориясы. Ол жеке тұлғаның
және әрбір ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктерін көрсетеді. Оның дәлелденуіне «адамдар
концепциясы, яғни мінезі мен ... ... ... ... ... жеке ... дәрменсіз обьект емес, ортаны бақылайтын сананы әрі күш
қуаты бар адам ретінде танылады және ол ойланған ... ... оны ... Бұл ... ... ... құлық реакциясы мен айналадағылардың
дамуы, ортамен сыпайы ... ... ... ... ... жеке ... когнитивтік теориясы (1967) ... ... ... ... адам ... ... ... Бұл арқылы қоршаған ортадағы интерпретациялық оқиғаны ... Бұл ... ... ... сол ... ... айқындайды.
Бұл теория кейде «жеке тұлғаның теориясы» деп аталады. Осы арқылы ... ... ... ... жеке ... қасиетінің құрылыс теориясы. Бұл теория
эмпирикалық ... ... ... ... ... ... ... көмегімен жеке тұлғаның игі қасиеттерін ашу мақсатында
мінездің ғылыми моделін конструкциялаған. Кеттел ... жеке ... бір ... кезінде дәлелденуге арналған жеке адамның ... жеке ... ... ... жеке ... белгілі бір жағдай кезінде
дәлелденуге арналған жеке ... ... ... жеке ... ... оның ... психикалық құрылысы. Ол адам мінезінің белгілі
бір істі бітірудегі, оны аса бір ... ... ... істеудегі
психологиялық сипаттамасы, адамның іске деген құлшынысы. ... ... ...... туа ... ... Кеттел игі қасиетті оның болмысына –
конститутцияның көзіне байланысты сипаттайды.
Карл Роджерстің жеке тұлғалық феноменологиялық теориясы. 1902-1987 ж.
Бұл теорияның авторлары феноменологиялық ... ... ішкі ... ... ... ... ғана ... болып табылады деген.
Субьективтік әлем – оның феномені қоршаған ортаны ... қай ... ... ... ... субьективтік қабылдау немесе адамның уайым
тартуы жеке ... ... ... ... тән өзгерісін
дәлелдейді.
Жеке іс-қимыл теориясы. Іс-қимыл теориясы кәсіптік даму үрдісінің
методологиялық ... ... ... Ол ... ... не
әлеуметтік топ) белсенділігін туғызатын және сол белсенділік арқылы ... ... ... дәуіріндегі педагогикада жеке тұлғаны ... және ... ... пәні ретінде ғана қарастырылады.
Соның салдарынан отандық мектептердегі біржақты көзқарас, демек, оқу-
тәрбие үрдісін тек ынтымақтастық ретінде түсінетін ұғым әлі ... ... жоқ, ... мен ... жеке тұлғалық өзара қарым-қатынасы.
Көрнекті отандық психологтар Я.С.Выготский, С.Л.Рубинштейн, Б.Г.Ананьев,
А.Н.Леонтьев, ... ... ... ... жеке ... ... ... айтарлықтай үлес қосты. Отандық
психологтардың және педагогтардың көпшілігінің ... ... ... ... ... ... – жеке тұлғаның даму
жағдайында және биологиялық қабілетте үлкен рөл ... Бұл ... ... ... ... ... ... бар екенін,
сондай-ақ адамға тән арнаулы адамдық қажетінің туа ... ... Оған ... қажеттілігі жатады және қажеттілік жеке тұлғаның өзі болып саналу
мүмкіндігін естен шығаруға болмайды.
Іс-қимыл қарым-қатынасында жеке ... даму көзі ... ... Оның ... ... күші ... ... іс-қимыл
жүйесінің қайшылығы алынады.
А.Н.Леонтьев жеке тұлғаның дамуы және оның ... ... ... ... ... көрнекті орын берген. Ол жасаған
классификацияға ... ... ... адамның өмірлік-
психологиялық (мотивтік) және мінез-құлықтың (іс-қимыл) сипатын ... ... ... деп ... ... ... ... жеке тұлғаның ішкі жан дүниесін
мотивациялық деңгейге жатқызады. Оның теориясының тағы бір ... ... ... ... ... Ол ... қарым-қатынас мақсатын,
оның іс-қимылының қандай түрге бағытталғанын және ... ... оның ... ... түрге бағытталғанын және оның мотивтік ерекшелігін
туғызатын ... ... Жеке ... ... әр ... ... оның биік ... екендігін және ірі тұлғалылығын көрсетеді.
Қазіргі таңдағы ұлттық тәрбие беру жүйесінде бастауыш ... ... ... ... жеті жастан – он, он бір ... ... ... ... сынып кезеңіне тән негізгі белгілер мынадай: бұл ... ... ... бала ... ... айналады. Мұнда баланың өз
бойында мектеп жасына дейінгі балалық ... ... ... ... ... кезең болып саналады. Бұл белгілер
оның мінез-құлқында санасында күрделі, ол кейде ... ... ... ... Кез келген өтпелі күй сияқты, бұл шақ көзі ашылмаған даму
мүмкіндіктеріне бай, ... дер ... ... ... ... маңызды.
Адамның көптеген психикалық қасиеттерінің негіздері нақ осы ... ... ... және ... айналады. Сондықтан бүгінгі таңда
көптеген ғалым-психологтарының ерекше ... ... ... ... ... ... ... Бұл резервтерді пайдалану
балаларды ары қарай оқу және еңбек ... ... ... ... береді.
Бастауыш сынып оқушыларының психологиялық ерекшеліктері мен тұлғалық
қасиеттері туралы ... ...... ... психологтары:
А.В.Петровский, Р.С.Немов, В.С.Мухина, ... ... және т.б. Ал ... ... психологтар: Қ.Жарықбаев,
М.Мұханов және т.б. еңбектерінен кездестіруімізге болады.
Тәжірибелі ұстаздарға белгілі, психологиялық ... ... ... ... ... ... ... күнінен-ақ оған оқушының сабақтағы,
жанұядағы және қоғамдық орындардағы мінез-құлық ережелерін айқын да, ... ... ... ... оның жаңа ... ... ... бұрынғы ол әдеттенген жағдайлардан айырмашылығын дереу түсіндіру
керек. Жаңа ... мен ... ... орындауды талап ету – бастауыш
сынып оқушысына орынсыз қаталдық ... ... ... баруға даярланған
балалардың өз түсініктеріне сәйкес, олардың ... ... ... ... табылады.
Бастауыш сынып оқушысының жеке басына тән қасиетінің дамуында «Мен»
деген ұғымның мәні жатады. Бала өзін ... соң ... ... ... қандай орын алатынын ойлап, қайткенде ... ... ... деп ... ... Бұл ... ... өзінің қандай орын алғысы
келетіні туралы бағасы мен құрбыларының, не ... ол ... ... ... ... ... жақсы. Егер бастауыш сынып оқушысының өзі
жөніндегі бағасы, құрбыларының бағасынан асып ... ... ... деп ... Керісінше оның өзі жөніндегі бағасы өзгелердің ... ... ... ... осындай баланы кішіпейіл дейді. Кіші оқушы
өзінің ісіне, не мінезіне әлі сын көзбен қарай алмайтын болғандықтан, ... ... ... ... ... ... жоғары дәрежеде келеді.
Бастауыш сынып оқушысының жеке басына тән ... тек ... ... ... ... ... тиісті мөлшерлерге қалайша бағынады,
мінезі, ерік жігері қандай, ашуланғыш не сабырлы келе ме, ... ... және ... ... қандай екендігін қарастыратын
болсақ, бастауыш сынып оқушысына қойылатын талаптарды мөлшер немесе норма
деп атайды. Балада мектепке ... ... нені ... ... не
болмайтынын әбден жақсы біледі. Мектепке кіргеннен кейін, бұрын ... ... ... ... тиіс. Мысалы, сабаққа кешігіп, не берілген
тапсырманы орындамай келуге болмайды. ... ... сол ... таза ... ... немесе тәртіп бұзса, бұл «нормаларды» бұзуға
жатады. Әуелгі кезде осыған үйрене алмай қиналатын болады. Бірақ, ... ... ... ... бастайды. Бұл мөлшерлерді норма дейтін
себебі осыларды орындау дәлелденген және дәстүр болып ... ... ... ... ... тән қасиеттері мынада: әуесқой,
ақкөңіл өзгелерге жәрдем бергісі келіп, дәрменсіздерді не қарт адамдарды
аяп ... ... ... ... 7-8 ... ... ... сұрақ қойғанды, мектепке дейінгілер сияқты
«Бұл не?» - деп сұрамайды, «Бұл неліктен?» - ... ... ... үлкен мән бар. Өйткені бастауыш сынып оқушылары нәрсенің не екенін
гана білгісі ... ... ... ... ... білгісі келеді.
Бастауыш сынып оқушысында кейде ашуланғыштық қасиеті де ... ... ... көп ... онда ол ... ... тез ... күйіп-
пісетіні кездеседі. Керісінше, күтпеген жағдайда, «Жақсы», «Өте жақсы»,
деген баға алса, жұрттың көзінше, соған қатты куанғанын ... ... ... оқушысының ерік жігерін недәуір қалыптасып қалса да,
кейде өзін - өзі ... ... ... іс ... ... кездеседі.
Импульстік іс деп ойланбай, не болса соған қызып, бірдеңені бүлдіріп алуды
айтады. Осындай жайт, баланың тәртіпсіздігінен емес, импульстік іске ... ... яғни өзін - өзі ... ... ... ... ... өз құрбыларымен қарым қатынасы әртүрлі және
осының өзі бұрын бала ... ... ... орай ... ... қасиетінің қалай қалыптасатынын алсақ, осының өзі І сыныпта ... ... ... ... балалардың бірқатары
өзгелерден бөлшектеніп, өзін сол ұжым мүшесі деп санамайтыны кездеседі.
Бұлар бір-біріне жаны ... ... ... білмейді. Тек өзіне басқалар
кедергі жасамаса болғаны. Бірақ 2-3 сыныптарда бұл ... ... ... ... ... ... бір-біріне көмектесуі әуелгі уақытта
мұғалімнің басшылығымен іске асады. Кейін барлыгы өзара ... ... ... келе бастайды.
Бастауыш сынып оқушыларындағы басты қажеттілік - оқушы болу. Ол ... мен ... озат болу ... ... мінез-құлқымен,
«мектеп оқушысын» ... ... ... ... ... ... бірге болуға талаптанумен
айқындалады.
Оқушының тұлғалық бейнесі осы ... ... ... Бұл ... бойында өзін оқушы сезіну, жақсы үлгеруші, қолынан бәрі ... ... ... ... деген мақтаныш сезімі билейді.
Жеке басының тұлғалық дамуының мүмкіндіктері: Оқудағы ... ... ... оқу ... ... ... ... қатынасқа,
бірлескен оқу қызметіне сапалы түрде бірінші ... ... ... ... ... ... ... бастауыш сынып оқушыларының жеке басының дамуы
мен психологиялық ерекшеліктері ... ... бұл жас ... ... №1 ... ... көрсетуге болады.
Л.В.Петровский өз еңбегінде бастауыш сынып ... жеке ... ... жан ... ... ... ... жағынан
тәрбиелеу мектепке дейін басталады. Алайда, ол мектепте ғана ... де ... ... ... ... талаптардың айқын да, кең
жүйесінде кездеседі. Бастауыш ... ... ... мен ережелерінің аса кең жиынтығы үйретілді, ... ... және ... ... ... қатынас жасаудың әртүрлі
жағдайларында, сабақтарда, үзілісте, ... ... ... және ... ... басшылыққа алуы тиіс. Балаларда мінез-құлық
нормалары мен ережелерін сақтау көбінесе ... ... ... ... және өз ... байланысты деген сезім пайда
болады. Баланың моральдық өрісінің ... ... ең ... ... құлық нормалары мен ережелер жалған сипатта және ішкі қажеттіліктер
үшін емес, қандай да бір ... ... ... ... ішінде
жазаланамын деп қорыққандықтан орындалуы керек деген ұғым пайда болады.
Балалардың мінез құлық нормалары мен ... шын ... ... игеруі алдымен мұғалімнің олардың орындалуын ескерудің ... ... мен ... ... бар ... ... ... мен ережелерді айқын тұжырымдау, орындаушылықты міндетті түрде
мадақтап және ... пен ... ... кем емес ... ... ... қолдану бастауыш сынып оқушыларының тәртіптілігі мен
ұйымшылдығын тәрбиелеудің маңызды шарттары. Балада осы ... ... ... ... ... ішкі және ... жетістігі болады.
Бастауыш сынып оқушыларының өзара және ... ... ... ... ... ... бір бөлігінде оларға тән емес
белгілер көріне бастайды (тұйықсыздық, әдепсіздік). Бірақ, балалармен өзара
қарым қатынасты орнату барысында әрбір оқушы ... шын ... ... көрінеді.
1.2. Оқушылардың тұлғалық қасиеттерін қалыптастырудың мәні, мазмұны мен
міндеттері.
Педагогика ғылымының соңғы жетістіктері тұрғысынан ... ... ... жеке ... ... өзекті мәселенің біріне
айналды.
Баланың жеке тұлғасын дамыту ... ... ... ... ең ... ... артылады. Алайда, ол мектепте жеке тұлғаның
дамуын оқу қызметіндегі бірінші кезектегі міндет деп ... ғана ... ... ... осы ... міндетті
шешу мектепте, ең ... оның ... ... оқу ... ... түбегейлі өзгертумен байланысты екендігіне көз ... ... ... ... ... және ... мектептегі оқытудың жаңа эксперименттік жүйелері шеңберінде
мектеп окушысы жеке ... ... ... ... ... айқындайтын фактілер жинақтала бастады. Сөйтіп, оқу ... ... ... айқындайтын педагогикалық тәжірибе пайда
болды. Бұл оқушының жеке ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік туғызды. Осы міндетті шешумен 70-90
жылдары ғалымдар ұжымы айналысты. Ол оқу материалы ... ... ... ұстанымы негізінде бастауыш мектепте оқу қызметін ... ... асты (Д. ... ... ... эксперимент, біріншіден, зерттеудің тұтастығын талап етті. Сол
себептсн оқушы тұлгасының дамуын, сынып ұжымын және оларды ... ... ... ... ... ... Біріншіден зерттеу эксперименттік-
эстетикалық болды. Баланың жеке тұлғасы мектепте болған кезең бойы оқу
қызметіне ... ... ... ... ... Бұл ... механизмдерін, бір жастан келесіге ауысу ... ... ... ... ... ... оқудың екі амалындағы даму нұсқаларын салыстырып талдау
көзделді: біріншісі, білім берудің бұқаралық жүйесінде қалыптасқан және
қарапайым дағдылар мен ... ... ... ... ... ... теориялық ұғымдар жүйесіне негізделеді. Мектеп
оқушылары ұғымдардың пайда ... оқу ... ... ... ... ... жұмыс барысында оқып үйренеді.
Жүргізілген зерттеулер нәтижесінде бастауыш мектепте бала ... ... ... ... ... ... ... танымдық мүдделерінің жедел қалыптасуы негізінде оқу ... ... ... ... Олар бастауыш мектеп ... ... ... ... да, баланың әр түрлі оқу материалына
көзқарасы, арқылы айқындалып қызығуын қанағаттандыратын ... ... ... ... ... ... мотивтер оқуда ғана емес,
оқушы тіршілігінің бүкіл жүйесінде жетекіші орын ... ... ... ... ... ... барысында пайда болады, оларды бала толық
қоғамдық формасы - ... ... ... ... ұғынады.
Дамыта оқыту теориясы шеңберінде де әр түрлі мәселелер бойынша қатар
зерттеулер жүргізілді. Олар - бастауыш сыныптарда дамыта оқытуды ... ... ... ету ... оқу ... жеке ... ... оқу барысындағы қатынас түрлері (Г.Цукерман), оқу
қызметінің қалыптасу деңгейіне баға беру (В.Репкина) және ... ... ... ... мектептерде арнайы тексеру
жүргізілді. Тексеру бастауыш мектептегі оқу жылының аяғында ... ... ... оқу ... ... ... негізгі
көрсеткіштерін белгілеп, олар тұжырымдаманы және ... ... ... ... ... ... қатар
қазіргі мектепте іске асырылатын өзге оқыту жүйелерін ... ... ... нәтижесі мынадай болды. Тексерілген
сыныптардың 80 пайызында мұғалімдер ... ... ... ... ... ... ... Оқу қызметінің қалыптасуы, оқушылардың
интеллектуальды дамуы, сондай-ақ оқу ұжым мен жеке ... ... ... ... тіркелген көрсеткіштермен бірдей
болған. Бұл дамыта оқыту жүйесі жобасының пайдалылығын дәлелдеді. Сонымен
қатар, ... осы ... ... ... ... ... айқындап
берді. Мұғалімдердің, көбі 80 пайызға ... жүйе ... ... педагогикалық қызмет жүзеге асыру барысында, әсіресе, ұйымдастыру-
коммуникациялық деңгейінде кездесетін елеулі қиындықтарға ұшырасқан.
Алынған нәтижелерге теориялық талдау, А. ... ... ... ... ... еңбегінде жасалған. Талдау бастауыш мектепте оқуды
ұйымдастыру әдісі және бала ... ... ... ... ... ... ... берді. Қазіргі жағдайда
бастауыш мектеп кезеңі - қоршаған ортаға деген ... ... ... ... ... көзқарасқа ауысуына ең қолайлы
мезгіл екендігі көрсетілді. Алайда, бұл оқу мазмұны мен оқыту ... ... ... ... ... қарым-қатынасында алуан түрлі тұлғааралық байланыстар құрудың
өзгермелі үрдісі бала тұлғасы сана-сезімінің дамуына ықпал ... ... ... дәл ... ... ... жеке ... қасиеттеріне байланысты. Қарым-қатынас барысында белгілі жұмысты
атқаруға орай қасиеттер емес, баланың ... оның ... ... ие ... ... ... жасында келесі кезеңдерге өтуді қамтамасыз
ететін тұлғалық әлеует қалыптасады. Орта және ... ... ... ... ... ... зерттеулер байқатты. Оның негізін
тіршіліктің саналы мотиві ретінде айқындалатын ... ... ... ... анық ... қалыптасады, бұл имандығын саналы түрде таңдауды
қамтамасыз ... Оқу ... бойы ... ... ... үшін ... тән ... тәрбие ортасы болып қалады.
В.Давыдов оқу қызметінің, құрылымында оқу қажеттілігі, ... ... мен ... секілді бөліктерді атап көрсетеді.
«Мектептің бірінші ... ... ... оқу ... ... ... Қолайлы жағдайда ол мектеп қабырғасында бірнеше жыл
ішінде, ... ... ... ... - ... ... ... оқу қызметінің негізгі және жекеше түрі болып табылады. Оны атқару
барысында ... ... жаңа ... ... дамуына негіз
қалайтын және ең алдымен, заттардың пайда болу және даму ... ... ... ойлау негізінде дамиды. «Педагогика ... ... ... сипатта болса, тәрбие мен оқытудың теориясын
іске асыру жағынан қолданбалы сипат алады.
Тұлғаның құрылымдық компоненттері үш ... ... ... ... ... ... санасын жетілдіру, екіншіден ... ... ... сіңіру, үшіншіден, жеке тұлғаны іс-әрекетке
ендіру арқылы өзін-өзі тәрбиелеуге ... ... ... ... осы үш ... тығыз бірлікте қызмет етеді.
Әлеуметтік көзқарас тұрғысынан ... ... ... және ... ... ... мемлекеттік
және қоғамдық құрылымдар арқылы басқарып ... ... ... ... ... ... ... ісі деп қараймыз.
Тәрбие ісі ... ... ... ортада және оның санасында
қалыптастыруды мақсат ... ... ол ... ... ... ... ... қасиеттерін қалыптастырудың
мазмұны мен міндеттері тәрбие бағыттарымен өзара тығыз байланысты дамиды.
Бастауыш сынып ... ... ... бірі – ... ... ... ... табылады. балалардың
интелектуалдық мәдениетін қалыптастыруда ... ... шешу ... ... ... ... ... алған білімдерін өмірде қолдана білуге
тәрбиелеу;
- Табиғат құбылыстарын және өмірді дұрыс қабылдай ... ... ... ... ... ... алған білімінің өмірлік
қажеттілігін түсіндіре білуге үйрету қажет, олардың оқуға ... ... ... ... ... орынды; әр оқушыны
сыныптың жалпы шараларына қатысуға, сыныпта және үйде тапсырмаларды үнемі
орындауға бағыттап отыру керек.
Бастауыш ... ... ... ... зерттеліп отырған
құбылыстардың ішінен жалпысын және ерекше көзге түскенін ... ала ... ... ... дамыту қажет, сондай-ақ оқу еңбегін
ұйымдастыру, алған білімдерін өмірде ... ... ... ... жазбаша және ауызша мазмұндамаларды өздігінен оқу, өзіне-өзі
қызмет ету дағдыларын қалыптастыру керек.
Бастауыш сынып ... ... ... ... ... достыққа, жолдастыққа, ұйымшылдыққа, еңбек сүйгіштікке тәрбиелеу
қажет.
Бастауыш сынып оқушыларының жеке тұлғасын қалыптастыруда ... ... ... алу ... Өз ... ... ... сүйіспеншілікті ету, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... қарапайымдылыққа,
адалдыққа, әділдікке, шындыққа, міндеттілікке тәрбиелеу;
- Үлкендерге құрмет көрсетуге, туыстық ... ... ... Зұлымдыққа қарсы тұра білуге, немқұрайдылықты жоюға тәрбиелеу;
- Үсті-басын ұқыпты ұстауға, ұқыптылыққа, мәдениетті ... ... ... ... ... ... көрсете білуге
тәрбиелеу;
- Ой және дене еңбегін ажырата білуге, қоғамдық-пайдалы ... ... ... ... ... біліктерін өмірде қолдана білуге, әрбір
істе жауаптылықты сезінуге ... ... ... ... - жұмыс орнын таза ұстауға, жұмыс аспаптарына
ұқыптылықпен қарауға, ұжымда ынтымақты ... ... ... түрін,
соның ішінде зергерлік өнерді игеру мүмкіндігін жасауды үйрету;
- Еңбек сүйгіштікке тәрбиелеу және қоғамдық меншікті жеке ... ... ... ... ... және ... кеңістігіндегі космостық тазалықты
сақтауға қабілетті ұрпақ тәрбиелеу.
Бастауыш ... ... ... және ... ... ... ... жерді, суды және т.б. өз заттарын ұқыпты
пайдалануға, ұжымдық, еңбексүйгіштік, ұқыптылық, тәртіптілік, мүдделік
сезімдері мен ... ... ... ... оқушының өз әлсіздігі болады және әрқайсысынан ... тән ... да ... ... ... жинақтылық немесе басқалармен қарым-
қатынас жасай білу. Оқушының мінез-құлқының ... ... ... ... өз күшімен мүмкіндігіне сенімін арттыру керек.
Бастауыш сынып ... ... ... ... алғашқы
ұғымдарын қалыптастыру орынды және оларға адамның ... ... ... ... ... ... ... өз қызметінде
пайдалануы туралы түсіндіру қажет.
Қоғамдық пайдалы еңбектің қажеттілігін сынып ұжымының ... ... ... ... ... ... қажеттілігін
түсіндіріп тәрбиелеу орынды.
Адамгершілік тәрбиесі үрдісінде ерте кезден бері қалыптасып келе
жатқан ... ... ... және ... ... пен
мейірімділік, қарапайымдылық және басқа да ... ... ... ... ... ... ету қажет. Ата-аналар мен үлкендер
отбасындағы балалар тәрбиесіне, ... ... ... ... ... іске қоғамдық орындардың қатысуына көңіл бөлу керек.
Оқушыларға ... ... ... табиғат әсемділігін түсіну
арқылы адамдықтың жақсы сапаларын қалыптастыруда үлкендерге көмек көрсету
жүзеге асырылады.
Рухани-адамгершілік ... ... ... көзқарас қалыптастыруды да
қарастырады. Сондықтан мұғалімнің басты ... бірі ... адам ... ... білуді, адам өміріндегі еңбектің рөлін түсіне
білуді дарыту болып табылады.
Бастауыш сынып ... кез ... ... ... дер кезінде
орындай білуге, басталған істі ... ... ... білуге, еңбек
мәдениетінің қарапайым элементтеріне, ұжымда ... ете ... ... ... ... ... құралдарын дұрыс пайдалана білуге үйрету керек.
Бастауыш сынып оқушыларында қоғамдық-пайдалы еңбекке қатысуға, ... ... ... ... ... ... сонымен бірге
өздігінен бастама жасай білу қабілетін қалыптастырған орынды.
Оқушыларды бірінші күннен ... жеке ... ... оқу ... ... ... ... кітаптарына, бәрі ойнайтын ойыншықтарға, ... ... ... ... ... ... қажет.
Экономикалық тәрбие оқушылардың бойында жинақылықты, ұқыптылықты,
сапалы өнім даярлай білуді қалыптастыруды және ... ... ... ... ... ... ... тәрбиенің ерекше маңызға
ие болатынын жан-жақты түсіндіру қажет.
Бастауыш сыныптан бастап нарықтық экономикалық табыс, ... ... ... ... ... қоғамға пайдалылығы, жеке меншік пен
мемлекеттік кәсіпорынның ... ... ... ақша ... ұғымдарға үйрету қарастырылады.
Бастауыш сынып оқушыларын күн режимін сақтау арқылы уақытты үнемдей
білуге; еңбек сабағында және оқудан тыс ... ... ... ... ... ... білуге; өздері шығарған өнімдерден пайда ала
білуге және ақау ... жеке және ... ... арқылы
алынған табыстың салмағын айыра білугс ... ... ... ... ... ... тиыннан теңге құралатынын түсіндірген жөн. Еңбек сабақтарында
немесе қызметтің басқа түрлерінде есеп ... ... ... ... ... әсемдікке тәрбиелеуде мынадай міндеттерді басшылыққа алу
қажет.
Әсемдікті сезіне білу, түстерді заттардың сыртқы кескінін ... және оны ... ... сөз ... бере ... ... ... білуге тәрбиелеу.
Өнер туындыларын қабылдай білуді және оның мәдени құндылығын ... ... ... ... ... кие ... сыртқы пішіннің әсем
болуына мән беруді, сол ... ... ... ... білуді үйретіп тәрбиелеу.
Бастауыш сынып оқушылары көркем ... ... ... ... ұғымдарды, сондай-ақ, табиғаттағы, адамдық қызмет жөне
өнер туралы ұғымдарды ... ... ... ... ... ... ... және биге қызығушылығын тәрбиелеуге бағытталған жұмыстар
жүйесін жүргізу, ... ... ... ... ... және ... да ... құндылықтармен
таныстыру қажет. Ұлттық түр өлшемдерін қалыптастыруда ... ... түр киім ... ою-өрнек және т.б.) маңызы зор.
Бастауыш сынып ... дене ... ... ... ... ... ... күнделікті еңбекте және әскерде ... ... ... жеңе ... ... ... маңызын түсіне білуге
тәрбиелеу.
Бастауыш сынып оқушыларына адамның ... үшін күн ... ... ... спортқа қызығушылықты арттыру қажет. Тәрбиеші
балаларды өзінің сыртқы ... ... ... ... керек. Денсаулық пен
жеке бас гигиенасының ережелерін сақтау мен организмді шынықтыру арасында
тікелей ... бар ... ... түсіндіріп отыру қажет.
Жеке басты қалыптастыруда ұзақ ... ... ... ... ... деп ... Оған ұзақ мерзімді жаттықтыру
ісі, оқытудың әдістерінің ... ... жеке ... ... ... мәселе жөнінде (мәселе жеке бастың үлгісі туралы болып отыр) ... жиі ... ... ... ... ... негізсіздігін,
оның тіпті педагогиканы ... ... ... ... ... ... өзінше ойлап тапқан «жаңалығы» деп ... ... ... жеке бастың қалыптасуы мүмкін емес. Оқушы үшін ... ... ... ... ... - жеке ... ... қалыптастыратын тәрбиенің ең маңызды
әдісі. Әсіресе бұл әдісті талдауда Н.К.Крупская ерекше еңбек етті. ... әр ... ... және ... жұмыстарға
деген балалардың сана-сезімін олардың әлеуметтік көзқарасынан ... ... ... Осы негізде Н.К.Крупская балалардың өмірі мен еңбегін
ұйымдастыру ісін олардың адамгершілік ... даму ... ... іске саналы түрде қатынасуымен тығыз ... ... ... тек ... ... ... ... олардың істеп
отырған ісіне сенімін арттыру керек» дейді.
Бастауыш сынып ... ... және ... жағынан,
адамгершілік-имандылық тұрғысынан тәрбиелеп қалыптастырудың маңызын аша
көрсетіп, ... ... осы ... ... ... жетілдіруге деген
сенімін арттырады. Оны іске асырудың маңызды құралы ретінде оқу ... және ... ... ... ... ... мен
конференцияларда, саяси хабарлар мен пікір таластарда кеңінен колданады.
Бұл істердің бәрінде сендіру әдістерінің нәтижелі ... оның ... ... сезімге құрылуына байланысгы болмақ.
Жағымды үлгі-өнеге арқылы тәрбиелеу ... жеке ... ... дамуы
үшін тәрбие ісіндс зор рөл атқарады.
Бір данышпан жеке бастың рухани дамуы үшін үш ... - ... ... ... және ... ... керек деген екен.
Бастауыш сынып окушысы ... ... ... ... оны
саналылықпен және моральдық сеніммен ерекше қабылдап, өзіне ... ... аса ... ... ... ... ... отырып
ерлік, еңбек сүйгіштік, саналылық дегендердің мазмұны мен мәнін ой елегінен
өткізіп, өзінше тебіреніп барып қабылдайды. ... ... ... ... ... ... ... еліктеуі оны көшіре салу емес, өмірге
өзінше баға беріп, ... ... ... арқылы басқаның
адамгерішілік сезімі мен көзқарасына сын көзімен қарап, өзінше ... ... деп ... ... бастауыш сынып оқушылары ... ... ... ... ... болды. Осы тұрғыдан қарағанда
бастауыш сынып оқушыларының өзіне ... ... жеке ... ... ... оны өзінің рухани қажетіне үлгі етіп жаратуы ... ... іс ... ... ... жеке бас ... жастарға өнеге
еткенде, келтіріліп отырған мысалға қоғамдық тұрғыдан талдау жасап, ол іс-
әрекет несімен құнды, неліктен оны үлгі ... ... ... түрде талдау
арқылы қабылдау керек.
Жаттықтыру әдісі жеке басты іс-әрекетке, тәртіптілікке ... ... роль ... тәрбие әдісінің бір түрі. Әсіресе мәдениетті,
жақсы мінез-құлықты оқушының ... ... ... ... ... үшін
жаттықтыру, қайталап үйрету үлкен роль ... ... ... ... практикалық іс-тәжірибемен байыту, олардың мінез-құлқына
мәдениеттік дағды мен әдетті сіңіру аса қажет деп ... Ол ... ... ... ... ... одан ... ісінде үнемі сапалылыққа
ғана сүйену керек деген ұғым тумайды. Нағыз этикалық мінез-құлық нормасы
саналылықтан әдет ... ... ... ... ... ... ғана ... мәдениетті азамат тәрбиелейміз. Сондықтан да
балалардың бойында жақсы әдет дағдыларды мықтап орын алуы үшін оны ... ... ... ... ... ... ... бойына қажетті жағымды
іс-әрекетті, мінез-құлықты әлденеше рет қайталау арқылы жаттықтырып ... ... ... ... ... айналдырып қалыптастыру».
Осы әдіс арқылы оқушының бойына мәдениетті мінез-құлық дағдыларын
сіңіруде тәрбие құралы ретінде оқу ... да, әр ... ... ... ... атқаруда да еңбекке, мәдени-көпшілік, саяси ... ... ... ... ... сөз, ... әңгіме,
баяндама т.б. іс-тәжірибеде қолданып ... іске ... ... Бір ... ... баланың оқу-тәрбие процесіне байланысты
мектепте істейтін ... бәрі ... ... іске ... ... ... ... ретінде баланы саяси, қоғамдық,
адамгершілік, дене және ... ... ... міндеттерін шешуде
қолданылады. Әсіресе, бұл әдісті баланы ... ... ... ... Ол ... ... ... отыруға, жүріп-тұруға, жолдастарымен
дұрыс қарым-қатынас жасауға үйретуден бастап, принципшілдікке, адалдыққа,
отан сүйгіштікке, ерлікке, саналы тәртіпке үйрету ... ... ... ... ... ... дейін қолданылатын әдіс.
Жаттықтыру дене тәрбиесінің көркемдік эстетикалық қабілетті ... ... ... ... ... ... немесе іс-әрекетті мінез-құлық дағдысы
етіп қалыптастыруда жаттықтырудың педагогикалық негізі жөнінде К.Д.Ушинский
де көптеген ... ... ... Ол ... ... ... «адам психологиясынан алатын орнын айқындай келе жаттықтыруды іске
асырудың төмендегідей тәсілдерін ұсынады:
а) балалардың ... ... бір ... ... ... міндет қою;
ә) сол іс-әрекетті шешуге ... ... ... ... оқушыға іс-әрекет кезінде іске асырылатын әрекетті алдын-ала
қайталап жасатып үйрету;
в) ... ол ... ... қайталатып жаттықтыру,
қалыпты дағдыға айналдыру;
г) ... ... ... ... талап ету;
е) іс-әрекет үстіндегі адамның мінез-құлқының үнемі ... ... ... бақылау, оған талап қою әдісі.Бала ойынға
алданып, теледидардан ... ... ... ... ... үй тапсырмасын ... ... ... ... тыс ... ... ... немесе оны еңбектің
бір түрінен екінші түріне ауыстырудың тәлімдік маңызы зор. Талап ... ... ... ... бір ... ... Талап қою
-баланың жауапкершілік сезімін ... Бұл ... іске ... ... ... ... нұсқау беруі. Оның ерекшелігі баланың тез іс-
әрекет етуіне, оның мінез-құлқын өзі ... ... ... ... Ол
көбінесе мұғалім мен оқушының ара қатынасы дұрыс, бірін-бірі ... ... ... ... ... нормалар мен ережелерді орындауға
ынталандыруды ... ... ... ол белгілі тапсырмалар мен
талаптарды орындауға бағытталады. Ал оны ... ... ... мінез-құлқын, іс-әрекетін, жұмысын бақылау, тапсырмалардың орындалу
барысы туралы ... ... ... алдында есеп беруі немесе
сыныптас жолдастары алдында есеп беруі арқылы іске ... ... ... ... ... бағыт-бағдар беруге бейімделе
жүргізіледі.
Баланы бір ... ... ... ... ... ... басқаша. Кейбір бала үнемі бір іспен
шұғылданғанды жақсы көреді. Мысалы, детективтік ... көп ... ... ... әуес болуы немесе үзілісте балалық мінездерді
көбірек күйттеу т.б. Бала жақсы көретін іске тиым салу ... ... бере ... ... жағдайда баланы еңбектің екінші түрімен
айналыстыруға тура ... Бала өзі ... ... екінші іс түріне
ауыспайды. Алғашқыда мұғалімге риза болмай, қарсылық ... де ... ... ... ... ... ... жайлап түсіндіріп, ол істі
істеуге оқушының ынтасын біртіндеп туғызу керек.
Тәрбиенің жеке тұлғаны ... ... ... ... ... ... - адам мінезінің берік болуына мүмкіндік
туғызады, баланы өзінің іс-әрекетіне жауапкершілікпен қарауға, оның ... ... ... ... ... ықпал етеді» -деді.
Мадақтау әдісі дегеніміз – тәрбиешінің баланың ... ... ... мен ... ... жағдайларды көріп, оның
қоғамдық мінез-құлық нормалары мен ... сай ... ... ... ... мен ... әдісінің психологиялық негізі баланың ішкі жан
дүниесінің күйініш, яки сүйініш сезімімен ... Бұл ... ... ... ... ... ... баға беруіне итермелеп
отырады. Сонымен бірге теріс іс-әрекеттен бойын тежеуге үйретеді. Олай
болса, ... я ... ... ... ... ... ... ықпал етеді, өзіне-өзі талап қоя ... ... ... мұғалімнің оңаша мақтауы, алғыс жариялауы, жолдастарының
алдында алғыс жариялауы, мектеп дирекциясының ... ... ... сыйлықтар беру, мақтау грамотасымен, алтын, күміс медалімен
марапаттау. Одан басқа ... ... ... ... ... ... қою т.б.
Мадақтау әдісін баланың жас ерекшеліктеріне қарай ... ... ... ... мадақтау жиірек қолданылады. Мысалы, бала партада
түзу отырғанда, қолын дұрыс көтергенде, сабақ үстінде ... ... ... ... ... ... іс-әрекетінің күрделі түрлері мадақталады.
Мысалы, бала үнемі үй тапсырмасын орындап келеді. Көрнекі ... ... ... ... т.б. ... ... жиі ... болмайды. Ол
оқушыны дандайсытуы мүмкін. Мадақтау әдісін жеке оқушыға да, ... ... да ... ... ... ... ... көре білудің, жақсы істерді үлгі етудің
тәлімдік мәні зор. Осы мақсатпен - ... ... ... ... ... ... ... айдармен мақала ұйымдастыру орынды
(немесе «Олардың ісі - басқаларға үлгі» т.б.)
Тәрбиенің әдіс-тәсілдерін қорыта келе ... ... ... ... ... қолдану, оларды бір-бірімен байланысты деп қарау ғана жеке
басты қалыптастыруда нәтиже береді. Оның бәрі ... ... ... жұмсалғанда ғана нәтижелі болып шығатынын ескеру ... ... ... ... ... ... ғана ... ісі жемісті болмақ.
Бала тәрбие үрдісінің объектісі ретінде сырттан ... ... және ... сананың, табиғат пен әлеуметтік ортаның сын сезініп,
белгілі әлеуметтік тәжірибені және ақпаратты игереді.
Бала обьективті тәрбие үрдісінің мүшесі ... ... ... ... ... ... ... барысында, балалардың дағдылары
қалыптасып, іс-әрекеті, санасы, дүние туралы түсінігі қаланып, ... ... мен ... дамиды. Сөйтіп, бала қоғам өмір мен өндіріске
қатынасатын мүшеге айналады.
Бала-тәрбие үрдісінің субъектісі ретінде табиғи күш пен ... ... ... мен түрткілерге және қызығуына байланысты
дамиды. Оның қабілеті мен қажеттіліктерінің ... ... ... ол ... орта және ... ... байланысты, баланың жеке
басының қалыптасуы тек ішкі заңдылықтармен ... сол ... ... ... да оның түрлі қыры, мысалы, дарыны,
қызығуының дамуы ... ... ... ... субьектісі ретінде
біртіндеп қалыптасып, азаматтық тұлға, ол өз түрткісі мен ... ... ... ... түсінікті, идеяларды саналы түрде таңдап, оны
бойы сіңіреді. Біріншіден даралық ... ... ... ... ... ... ... өзара әрекеттесуді талдауды
үйренеді.
Тәрбиелілік ұжымда және қоғамдық ұйымдарда ... ... ... қоғамдық өмірдің түрлі қырын, мәселен, экономикалық жағын игереді.
Бала еңбек ету ... ... ... ... ... ... ұжымы арқылы адам қоғамдық қатынастардың
белсенді мүшесіне айналады. Оқушылар нарықтық мәселелер жайлы, мысалы,
жалға беру және ... ... ... түр-қырларымен танысады.
Нарықтық қатынастың тәжірибелік жағын түсіндіріп баланың ұжымдық тәрбиесі
мен еңбекке шығармашылық қатынасын нығайтады. Бастауыш сынып ... ... ... ... сатысындағы «Бизнес» бағыты арқылы нарықтық
қатынастардың алғашқы түсініктерін ... ... ... ... жүзінде іске асыруға болады. Кішігірім бизнес жасауға, нарықтың
мәнін түсінуі ... ... ... ... ... ... мектеп жасындағы тәжірибе учаскесі) жайлы түрлі мәселелік
жағдайлар тудырып, оны ... ... ... ... жаттықтыру
белгіленеді.
Балалар ұжымын ерікті оқушылар қоғамы арқылы ... ... ... ... ... үшін ... мектептегі сайлау
жұмыстарына, мерекелер мен фестиваль жұмыстарын ұйымдастыруға қатыстыру
арқылы ел жандылыққа баулып, ... ... ... ... сыныпта ұлттық ерлік дәстүрлерді насихаттап, оқушыларды Отан
алдындағы борышын орындауға, Отанын қорғауға, денсаулығын нығайтып, денесін
шынықтыруға, ... ... ... ... ... ... байланыс орнатып окушылардың азаматтық тәрбиесін «Ерлік»
бағыты бойынша жетілдіру ... ... ... ... ... ... олардың тәндік саулығын нығайтуға да болады.
Оқушылар ұйымының әлеуметтік қыры. Ұжымдағы балалардың ... ... ... ... ... ... ... өз ықтиярымен іс атқаруға даярлығы тәрізді ... ... ... әр ... өзін ... ... ... тиістімін деп
сезінуі қажет. Ұжым мүшелері әрқайсысының отбасы туралы, оның ... ... ... ... ... ... ... көмек көрсетеді.
Оқушылар бірлестіктерінде балалардың дарындылығы мен ... ... ұжым ... ... ... қол жеткізеді, ұжым мен жеке
тұлға арасындағы байланыстың мәнін түсінеді. «Балдырған» сатысындағы «Іздер
бағытында қоғамдық әлеуметтік өзгеріс, нарықтық ... ... ... алғашқы элементтерін игеру (мультимедия компьютерлік ойындардың
бағдарламасын жасап, шығармашылық ізденіске түсу), ... ... жеке ... қасиеттерін дамытуды көздейді.
Оқушылар ұйымында балалардың мораль мен адамгершіліктің ... ... ... ... ... еңбекті ұйымдастыру
барысындағы бір-біріне тәуелділікті, достық қатынасты, ... ... ... ... ... ... және қоғам алдындағы
жауапкершілігін саналы түсінеді.
Жоғарыда келтірілген ғалым ... ... ала ... ... ... ... ... дамытудың педагогикалық психологиялық негізін
келесі сызба арқылы көрсетуімізге болады:
№1 сызба
Бастауыш сынып ... ... ... ... жанұя
тәрбиесінің ролі ерекше мәнге ие. Осыған орай, біз келесі тақырыпта ... ... ... ... ... - ... ... сынып оқушыларының жеке тұлғасын қалыптастырудың
әдістемелік негіздері
2.1 Бастауыш сынын оқушылары: Жеке ... ... ... пен
жанұяның бірлескен жұмысының бүгінгі күнгі ... ... ... ... мақсаты «Тұлғаны жан -жақты,
үйлесімді етіп тәрбиелеу» деп көрсетілген. Демек бүгінде ... ... ... ... және ... ... ... молайту көзделіп
отыр. Бұл мақсат-міндеттер жанұя тәрбиесін жақсатудан бастау ... ... мен ... педагогикалық білімдерін жетілдірумен шешілмек.
Бүгінгі таңда ата-аналардың жанұя ... ... ... ... ең ... ұйытқы болатын мектеп, соның ішінде сынып
жетекшілері болып отыр.
Мектептің ... ... ... ... үшін ата - аналарға мектеп
есігін үнемі ашып, балалармен өткізілетін әртүрлі тәрбиелік іс -шаралар мен
сабақтарға ... ... ... ... сынып оқушыларының жеке тұлғасын қалыптастыруда мектептің
ата-аналары мен жүргізілетін жұмысының негізгі ... ... ... ата - аналар мектепті балаларының шын жүрегімен қабылдайтын ... ... ... мектеп жұмысына көмектесуге дайын болуын қамтамасыз ету.
Екіншіден, ата - аналарды жанұяда баламен өзара қарым - қатынаста ... ... ... ... әдістемелік бірлестіктері жанұя
тәрбиесі мәселелері бойынша ата - ... ... ... ... - ... балалардың дамуға, есеюге, бостандыққа ұмтылуының ... ... ... ... ... қалыптастырудың маңыздылығын ол үшін
қоршаған ортадан сүйіспеншілік ... ... ... ... ... ата - ... ... баланың мектепте және жанұяда, тұтас ... ... ... ... ... ... бағытталған. Жанұя саналылық ... және ... ... ... ... ... ... толығымен аша отырып, ата –аналардың да ... ... ... ... ... ... пәк ... тек адамдық пен ізгілік қасиеттермен дүниеге
келеді бұл ұлы заңдылық. Бірақ, пәктік ізгі ниеттілік балада өзімен ... ұзақ ... ... ... дұрыс тәрбие беру мақсаты - оған дұрыс
білім беруге мүмкіндік ... Ол үшін ... өз ... ... ... бір құлықпен келетін, оны өзгерту мүмкін емес екенінің
білулері қажет. Баланың дара ерекшелігін біле ... оның ... ... Ол үшін ... ата - ана жас кезеңдеріне сай ... ... ... ... ... ... отыру, мектеппен сынып жетекшісімен
тығыз байланыста болуы керек. ... ... ... таңда ата-аналармен
жанұя құрамына байланысты келесі топтарға біріктіруге болады.
• Отбасында жалғыз баласы бар ата – аналар
• Көп ... ... ата – ... ... ата - әжелер
• Әкелер
• Аналар, т.б. түрге жұмыс жүргізуге болады.
Ұлы халқымыз - «Тәрбиеде ұсақ ... ... ... - деп, ... толық ата-аналармен бөлісе жұмысты ұйымдастырады. Оларға балалы
жанұяда тәрбиелеуде кеңестер беріп, ой ... ... ... ... де ... хат ... хабарласады. Олардың өз бетінше әрекет
етіп, дамуны бағыт беріп отырады.
Біз өзіміздің зерттеу жұмысымызды айқындау мақсатында ... ... осы ... ... ... ... жаз. А ... №9 Ш.
Уәлиханов атындығы орта мектептерінде бастауыш сынып оқушыларының ... ... ... ... және ... ... ... сұрақтар тарату ... ... ... ... ... ... Мектепке деген көзқарасыңыз қандай?
2) Мектеп - ойын ордасы деп ... ... ... ... ... ... үмітпен жібересіз?
4) Балаға қарайтын уақыттың жоқтығынан ... ... ... Мектеп ұжымы жайлы не айтасыз?
6) Балаңыздың жақсы ұстазын жақсы танисыз ба?
7) Ұстазының білімін жақсы деп ... ... ... ... дос бола алады деген сезімін расқа шығара аласыз
ба?
9) Сіз ұстазды тек ... ... ... ... деп ... ... ... бойындағы жағымды, жағымсыз қасиеттері ұстазынан
алынған тәрбиенің жемісі деп ойлайсыз ба?
Осы ... ата – ... ... 68%-ы толық дұрыс жауап бере
алмады, ал 20% дұрыс толық жауап ... ал ... 12% ... ... ... ... ... байқайтынымыз, ата - аналардың уақыттарының жоқтығынан,
жиналысқа келмейтіндігінен, мектептің, мұғалімнің жағдайын білмейтіндігінен
болар. Бұл ... ... ... ата - ана ... жауаптары:
1) Мектеп білім ордасы, мектеп білім нәрінен сусындайтын орын;
2) Мектеп деген ... бір ... деп ... Ол ... мына өмірге
қалай қадам басу керек екендігіне тәрбиелейді. Сондықтан ол жерді мен ... деп ... Ұл ... ... үлкен үмітпен жіберіп отырамын. Оның
болашағы үшін.
4) Баламды мектепке қарайтын уақытым ... ... ... Балам білім алсын, тәрбиелі болсын деймін.
5) Қызымның ұстазын жақсы ... Ол осы ... ... ... ... өз ... ... екендігін дәлелдей алатын мұғалім екендігін жақсы
білемін.
6) Мектеп ұжымы -өте үлкен ұжым, ... және өз ... ... өте ... ... - онда ата - ана, ... ол қатып қалған тәртіптің
адамы емес деп ... ... ... ... ... жағымды қасиеттері
басымдау, оның себебі, апайынан алған ... мен ... деп ... жағдайларға байланысты ата - аналарға арналған әңгімелер мен
лекциялар, консультациялар, сұрақ ... ... ... ... ... ... лекторийлер және ата - ... ... ата - ... ... әдебиеттермен
таныстыру әдіс – тәсілдері қарастырылады.
Сыныптағы оқушылардың ата - ... ... ... ... балалардың
оқуларын ұйымдастырулары, күн тәртіптері, олардың орындалулары, нәтижелері
айтылып, тәжірибе алмасулар жүргізілсе, сөзсіз ұтымды болады.
Отбасы ... ... ... ... ... тұлғалық
қасиеттерін дамытуда белгілі бір ... пен ... ... ... сынып ... жеке ... ... мен ... ... №2 ... жеке тұлғасы қалыптасуының өлшемдері мен көрсеткіштері
және деңгейлері.
|№ ... жеке ... жеке ... ... |
| ... ... |көрсеткіштері. |
| ... | |
| | ... ... ... ... |Білімдік компонент |Тұлғалық |Тұлғалық ... |
| | ... жеке ... туралы |қасиеттер |
| | ... ... ... мен ... ... |
| | ... мен |көзқарасы |түсінігі бар, |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... ынталы |қызығушылығы, |
| | ... ... ... мен |
| | ... ... ... саналы|
| | ... ... ... |қабылдайтын |
| | ... ... мен ... |
| | ... |зеректігі | |
| | |мен ... | |
| | ... ... | |
| | ... |танытатын | |
| | ... | |
| | ... ... | | |
| | ... | | |
| | ... т.б. | | |
| | ... бар| | |
| | ... | | |
|2 ... компонент |Әрекетінде |Жүріс – |Әркетінде |
| | ... ... ... |
| | ... |ұнамды ... | ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | |т.б. ... ... т.б. |
| | ... ... |және т.б.) |қасиеттер орын|
| | ...... бір ... ... ... | ... |жағдайға |тұрысында |
| | ... ... ... ... |
| | ... бой ... ... |
| | ... ... |тұрақты |
| | ... ... ... |
| | | | ... ... жеке тұлғасын қалыптастыру ата – аналарға психологиялық,
физиологиялық, гигиеналық, педагогикалық, медициналық ... ... ... ... қарым- қатынастың, өз білімін жетілдіріп
отыру қабілеттері, сонымен бірге ... сөзі мен ... ... ... ... қасиеттер бойынан табылуы тиіс. Бүгінгі күні
мектеп пен жанұяның байланысы және ... ... ... етуінің
негізгі формалары ата - аналар жиналысы, мектептегі ата-аналар ... мен ... ... және т.б. ... ... ... түрлерінің
өзгешелігімен оның мазмұнының жаңаша бағыт алуы қажеттілікке айпалып ... ... ... ... ... мен ... қатынас жүйесін
зерттеуде әрбір ата - анамен жеке - дара ... ... ... Ата
-аналар жиналысында баланың тұлғалық қасиеттерінің дамуына қатысты барлық
ғалымдар саласы (психология, ... ... т.б.) ... қарастырылып отырылуы керек.
Ата-аналар жиналысы бұл мұғалімнің қолындағы маңызды педагогикалық
құрал болып табылады. Онда ата - ... ... ... ... ... ... шешуді бірге жоспарлауға болады. Өзара түсіністік пен
өзара көмек болған кезде ғана ата - ... ... ... береді.
Қазіргі нарықтық қатынас жағдайындағы сынып жетекшісінің ... ... ... ... - ... өз ... ... беріп жүр.
Т. Ахметов өз зерттеуінде бүгінгі күн мұғалімі арнаулы, технологиялық,
методологиялық, психологиялық, педагогикалық ... ... ... ... ... Қ. ... зерттеу еңбектерін басшылыққа ала отырып,
бүгінгі сынып жетекшілерінің ата - аналармен ... ... ... ... мен ... ... етіп ... болады.
Бастауыш сынып оқушыларында танымдық қасиеттерін дамытуда сынып
жетекшілерінің ата - ... ... ... ... физиологиялық, гуманитарлық, технологиялық, жаңа көпшілік
хабар, пәнаралық байланыс, гигиеналық ... ... ... ... - қатынастық, ұйымдастырушылық, практикалық, педагогтық такт
және техника, гносгикалық, шығармашылық, конструкциялық, өз ... ... ... ие ... тиіс. Сонымен бірге баланың
тұлғалық қасиеттерінің дамуында білімділік, қарапайымдылык, мейірімділік,
жоғары ... ... пен ... адалдық, әділдік, еңбекқорлық,
кішіпейімділік, сабырлылық секілді қасиеттердің болуы қажет.
Бүгінгі күннің талабына сай жанұя өмірін ... ... ... ... ата - аналар білімдерін жетілдіру қажеттілік
болып отыр. Бұл білімдер мектептің ата - аналарға арналған іс- шараларының
мазмұнына ... ... ... пен ... ынтымақтастығы негізінде ата-аналардың
педагогикалық ... ... ... көптеген ғалымдар педагогтар Г.К.
Байгельдинова, И.В.Гребенников, Б. ... М.С. ... ... ... Қ. Атемова т.б. тарапынан зерттеліп, қарастырылып жүр.
Жанұя тәрбиесі ... ... ... ... қоры ... ... болып кезеседі. Жоғарыдағы ғалым-педагогтар
олардың сауатын көтеруде мектеп басшылығын негізге алса, ал А.К. ... ата - ... өте ... ... ... жанұя тәрбиесіндегі
білім мен тәжірибесіи сабақтан, сыныптан тыс ... іс – ... ... ... ... ... - деген идеяны ұсынады.
Мектеп пен жанұяның ынтымақтастыгы тұрақтылыгын ұйымдастырып, бағыт
беруші ... ... ... ең алдымен оның өзі жанұя тәрбиесі
мәселелері саласына жан – ... ... ... тиіс.
Ғылыми – тәжірибе жүргізген ... ... ... жеке тұлғасын қалыптастыру мақсатында оқу жылына жоспарланатын
ата – аналармен жүргізілетін жұмыстардың мақсаты мен ... ... ... ... жүзеге асырудағы мектеп пен жанұяның
өзара толық түсінушілігі мен келісілген іс – қимылын қамтамасыз ету;
3) ... мен ... ата – ... ... ... ... Әрбір жанұяда балаларды жан – ... ... ... ... ... ... ... еңбекке тәрбиелеп, денесін шынықтыруда ата -
аналардың ... ... ... ... ... Сынып ұжымы дәстүрлерінің одан әрі дамып, белсенділігінің ... 3 ... |Ата – ... ... |Ата – аналар |
| ... ... жеке ... |
| ... ... дара ... ... жұмыс|
|Қыркүйек ... ... |Ата – ... |
| ... ... ... өткізуге|
| ...... ... |
| ... ... ... |
| ... және оның |2. ... ... ... |
| ... жеке |тәрбиелеудің нақты|мүшелері мен |
| ... ... ... |белсенді топтарына|
| | ... ... |
| | | ... жұмыс. |
|Қазан |Сіз өз ... ... ... ... тыс жұмыс|
| ... ... ...... ... ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... еді? Бұл | ... |
| ... ... | ... ... |
| |не ... ... | | ... |Тәрбиешілердің |1. Ата-аналарға ... тыс ... ... мен ... |үшін материалдық |
| ... ... ... |
| ... ... ... | |
| | |2. ... | |
| | ... | |
| | ... ... | |
| | |мен ... | |
| | |алу. | ... |Сіз өз ... |1.Ата-аналарға |«Өздеріңнің |
| ... ... ... ... мен |
| ... ... |практикалық |шешелеріңнің өмірі|
| ... ... ... ... - |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... |2.Жанұяларға бару |дайындау. |
| ... ... | | ... ... |Ата-аналарға |Б.Соқпақбаевтың |
| ... ... ... атым ... |
| ... мен ... ... ... |
| ... ... заң |ұсыныстар әзірлеу |конференцияға |
| ... | ... ... ... ... ... ... |Оқушылардың |
| |өте ... да | ... |
| ... | ... «Біздің |
| | | ... ... |
| | | ... және ... | | ... күнім». |
|Наурыз ... мен ... ... ... ... |
| |бос ... (бір | ... мен |
| ... ... 135 | ... ... |бос күні бар) | |мен ... | | ... ... ... күн. Ана ... бару. |Сенбілік өткізуге |
| ... әке болу | ... |
| ... | | ... |Б.Соқпақбаевтың |1.Тәрбие ... ... |
| ... атым ... ... ... жоспары. |
| ... ... ... | |
| | ... ... |
| | ... | |
| | ... | |
| | ... | |
| | ... | |
| | ... ... | ... ... оқушылары - тек өз ата - анасының, мұғалімдердің ғана
емес, ұлыс пен ұлттық ертеңгісі, келер ұрпаққа аманат. Жас ... жан ... ... ақыл - ... ой - ... биік ... етіп тәрбиелеу -
қоғамымыздың бала тәрбиелеу ісіндегі - ең ... ... да, ... ... ... жас ұрпаққа жан - жақты тәрбие
беруді басты назарға ... - ... ... ... ... ... айқындай
отырып, іс - тәжірибеде мынадай жұмыстарды ... Оқу ... ... және оқу ... ... сыныпта ата
- аналар жиналысын тұрақты өткізіп отырдық. Жалпы ата - аналар жиналысында
мектептің оқу - ... ... ... ондағы міндеттері туралы
педагогикалық ұжымның ата - аналар ... есеп ... ... ... жетекшісі оқушының ата- анасымен, отбасының тұрмыстық
жағдайымен танысу үшін оқушылар ... ... ... ... ... дамуына жанұяның ықпал деңгейін, баланың неге қызығатынын
анықтадық.
3) Ата - ... бала ... ... ... ... ... қасиеттерінің қалыптасу және даму жолдары мен заңдылықтары туралы
білім беру.
Ата - ... ... ... байланыста болу, жалпы мектепте өтетін
іс -шараларға белсене қатыстыру, ... ата - ... ... ... ... таңда жоғарыда келтірілген жалпы білім ... ата - ... ... 3 ... ... байқауға
болады:
№4 кесте
|Ұстаздарды ата - аналармен жүргізетін жұмысының мазмұны |
2.2. Оқушылардың жеке ... ... ... пен ... ... ... мен
әдіс – тәсілдері.
Бүгінгі таңда ата – аналардың жанұя тәрбиесі жағдайында бастауыш сынып
оқушыларының жеке тұлғасын қалыптастыруда ... ... бір ... жүйелі түрде білім беру болып отыр. Ол ата – аналар жиналысы, ата–
аналар университеті, сұхбаттар мен әңгімелер және ... да іс – ... ... ... ... ... сынын оқушыларының жеке ... ... ... мектеп жұмысына тарту арқылы нәтижелі еңбек етіп жүрген ғалым
педагогтар тәжірибесіне сүйенсек, Ш.Амонашвили ол ... ... ... даярлығын қалыптастыратын "өмір мектебіне" берген ата - аналар
мектептің алдағы оқу ... ... ... ... етілуі
керектігін айтады. Кейбір жаңадан ендірілген білімдермен, әрекеттермен ... ... өту ... ... ... оқу
бағдарламаларының мазмұны шектен тыс көп сияқты болып көрінуі мүмкін дейді.
Сондықтан, әсіресе, бірінші оқу ... ата – ... ... ... жүргізеді. Сонда біртіндеп, "өмір
мектебі" ата-аналармен ынтымақтастық қарым - қатынаста бола ... ... ... яғни ... ... тәрбиесіне ықпалын арттыру үшін
"өмір мектебі" ата — ... ... ... ... Бұл ата - ... ... ... тәрбиелік іс-шаралар мен сабақтарға
қатысуына мүмкіндік ... ... сөз. ... кейде, ата - аналар арнайы
дайындықты талап ететін үйірмелерді басқаруға, саяхаттар мен серуендерді
ұйымдастыруға ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастырылып, ынталандырылады. Қажетті болғанда
мұғалімдер мен ... ... ... оқушы арқылы баласының сабақтағы
үлгерім жетістіктері мен ұнамды әрекеттері жайлы хабарлап, хаттар ... екі рет ата - ... өз ... жетістіктері туралы толық
баяндалған пакеттер алады.Пакетте баланың жеке басының рухани-адамгершілік
дамуына педагогикалық мінездеме беріледі.
"Өмір мектебінің" ... ... ... ... ... ... ата - аналар мектепті балалардың шын жүрегімен қабылдайтын
үйі деп санап, өздері де мектеп ... ... ... ... ... ата - ... жанұяда балаларымен өзара тұлғалық -гумандық
қарым-қатынаста болуға үйрету.
Көптеген педагогтар тәжірибелерін қорытындылай отырып, бастауыш сынып
оқушыларының тұлғалық ... ... ... ... ... ... жұмысының төмендегідей әдістемесін ұсынуға (№ 5
кестесі).
Жанұя тәрбиесі жағдайында бастауыш сынып ... жеке ... ата - ... педагогикалық білімін жетілдіру
жұмыстарын жүргізу өте ... Ол ... ... ... ... ... ... жайлы білімдерді ендіру арқылы ... ... ең ... сынып жетекшілерінің білімін көтеру
жолдарын іздеу ата – ... ... ... ... білімдер қорын ең алдымен сынып жетекшілерінің жетік
меңгеруі тиіс.
Сынып жетекшілердің ата - ... ... ... тағы бір ... ... - аналар жиналысы. Бұл сынып жетекшінің ... ... ... ... Ата - ... әр мектепте, әр түрлі кездерде, әр түрлі
жағдайларда болады.
Ата - аналар жиналысы біздің ... оқу ... ... және ... ... әр ... ... алдында өткізіледі.
Бұл жиналыста ата-ананың көңілін сынып ... ... ... ... ... оқып ... ... соң күн тәртібінде қаралатын
мәселелерді ескертеді. Жақсы дайындалып, ... ... ... мінез - құлқын дұрыс ұйымдастыруға көмектеседі. Алғашқы жиналыста
мұғалім ата-аналар ... ... ... Бұл мәселені ата-аналардың
өздері келісіп шешкен жөн.
"Сынып жетекшісінің жұмысы туралы" әдістемелік хатта былай делінген:
"Ата-аналар жиналыстарында педагогикалық ... ... ... пен ... бала тәрбиелеудің тәжірибесін алмасу жүзеге асырылады,
ата-аналар ... ... ... әдістерінің сәтті және сәтсіз жақтары
талқыланады".
Сынып жетекшілері тақырыптық жиналыстарды да жиі ... ... ... ... ... ... ... бала тәрбиелеудің алдыңғы қатарлы тәжірибесімеи таныстырып отыру
болып табылады. Жиналыстардың тақырыбы ... ... ... күннің
талабына сай және ата-аналардың талаптарына ... ... ... ... ... ... көмектесуге болады?", "Балаларды отанды сүюге
тәрбиелеу", "Балаларды ... және ... ... "Отбасында
баланы ынталандыру", "Ата-ананың беделі және жеке ... ... т.б. ... ... ... ... сынып оқушыларынан қатысып күрделене
түседі. Жиналысты үлгермейтін және тәртіпсіз оқушылардың ата-аналарын
талқылау ... ... ... ... ... пен үлгерімді
жақсарту айтылғаны ... ... ата - ... ... ... ... ... көңіл-күйін төментеду сияқты, олар үйде
балаларын ұрып-соғады. Бұл жерде ата-аналардың намысына ... ... ... ... ... көбіне аналары келеді де, әкелері қалып
қояды. Сол үшін ... ... ... әжелер жиналысы деп ... ... Біз ... ... ... ... жетілдіру
мақсатында төмендегідей лекциялар бағдарламасын жасадық. Бастауыш сыныптағы
ата-аналары үшін ... ... ... лекциялар бағдарламасының мазмұны:
№1 дәріс. Тақырып: Отбасындағы өзара түсінбеушіліктің тұрмыстық
адамгершілік негізі. (2 сағат, практикалық)
Отбасы ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынасы туралы ғылыми - теориялық хабар. Отбасы мүшелерінің
өзара түсінбеушілігінің ... - ... ... Ата - аналардың пікірлері мен жеке ... ... ... ... ұйымдастыруының әр түрлі қырын ... ... ... ... ... жауап алу. Солардан қорытынды шығару.
№2 ... ... ... ... ... ... (2 сағат)
Мұнда қарастырылатын мәселелер: бүгінгі жеке бастың қалыптасуындағы
қоғамның талабын қанағаттандыруда ... ... мен ... және ... ... ... ... жетістіктерін
тәрбиелеуде қолдану жоспарын қарастыру. Осы мәселені зерттеген ғалым
педагогтар ... ... ... өз ... қаламыздағы
әр түрлі деңгейдегі тәрбие институттарының мүмкіншіліктерімен таныстыру.
Ата - аналар тәжірибесінен пікірлерін ... ой ... ... отбасы
өмірін ұйымдастыруды дұрыс әрекет етуге бағыт беру. Ұл балалар үшін ... қыз ... үшін ... жиналысы өте қолайлы. Осы жиналысқа
байланысты отбасы тәрбиесі бойынша ата-аналардың ... ... ... ... ... өткізуімізге болады. Бұл - "Шаңырақ сыны" сайысы.
Сайысқа ор ... ... жас ... 1 - 4 ... ... ... мақсаты: Халық педагогикасын оқу-тәрбие барысында қолдану, ... ана, ... ... ұжымын ынтымақтастыру. Ұлттық тәрбиенің мақсатын жүзеге
асыру.
Өткізілу шарты: І - ІІ ... 6 ... ... -тур. ... ... отбасы сайысын өткізу және жүлдегерлерді
анықтау.
II - тур. ... ... ... ... ... қалалық көлемге ұсынылуы және өткізілуі.
І-кезең.
"Жеті атасын білген ер
Жеті ... ... жер ... отбасы өзін-өзі таныстыру, не өлеңмен, не қара ... - асыл ... - ... әдет - ... ... тапсырмалар)
ІІІ – кезең.
"Ата көрген оқ жонар,
Ана көрген тон пішер".
(Әр отбасының ата-анасына, баласына жеке тапсырмалар беріледі. Мысалы:
анасы ою ... ... ... ... ... ... тапсырмалар сұрақтар).
ІҮ – кезең.
"Халық тәлімі - тәрбие бастауы ".
(Бала тәрбиесіне байланысты сұрақтар мен тапсырмалар).
Ү-кезең
"Ұяда не ... соны ... ... ... ... шақырылып, асықтар алып,
сандар қасиетіне байланысты тапсырмаларын анықтайды.
Жалпы отбасына ... ... ... ... үзінді, бата
түрлері.
Сандар қасиетіне тапсырма және жауаптар:
А) 5 ... ... ... ... қылыні, айбаата)
Ә) 7 жетімге не жатады?
7) Тыңдаусыз қалған сөз ... ... ... бөз ... Иесіз қалған жер жетім.
10) Басшысы жоқ ел жетім.
11) Аққу - қазсыз көл жетім.
12) Елінен айырылған ер жетім.
13) ... ... ... де сол ... 3 ... 3 ... атап ... ?
1. Ұйқы арсыз. 1. ... қан ... ... ... 2. Кісі ... ... Күлкі арсыз. 3. ... ... ... ... ... ... ... деп есептеген? Неліктен?
3, 5, 7, 9, 12, 30, т.б.
Г) 7 атаңды атап берсеңіз? Музыкалық үзіліс...
Отбасы тәрбиесінде ... мен ... ... ... мен
тәуелсіздігін қорғау жолында өз жанын аямайтын нағыз ұлтжанды, өз халқын,
өз отанын ... ... ... ... қорғаны бола алатын азаматтарды
шығару үшін ықпалы ерекше ... ... ... ... ... ... ... Тәрбиенің бастауы отбасынан басталады.
Бала өз ... ... рол ... ... ... ең ... бірі оның адамгершілігін қалыптастыру, оған мектеп пен ата-
ананың арасындағы байланыс ... болу ... ... мен ... ... ... ... тұтастығы, ұрпақ тәрбиссіндегі ең маңызды
шарт екенін білуіміз керек. Оны ... ... мен ... ... Бұл ретте ата-аналардың да белгілі мөлшерде педагогикалық ... ... ... ... тәрбиесінің түп негізі бастауыш сыныптарда
екені анық. Осыны терең түсінген көптеген ата - аналар ... ... ... ... ... ... сәтте мектеппен, ұстаздармен бірлесе орасан
зор жұмыс атқарады. Бұл тұста, әрине, ұстаздардың белсенділігі ерекше.
Қорытынды
Өнегелі жанұяда ғана тәрбиелі ұрпақ өсіп ... ... ... қиындық туғызып отырған өтпелі кезеңінде бастауыш сынып
оқушыларының тұлғалық қасиеттерін дамытуда сң алдымен, ... ... ... ... белгілі. Бүгінгі таңда жанұя тәрбиесін жақсарту,
ондағы бала мен ... ... ... мәселесі
мемлекеттік тұрғыда маңызды орынға көтеріліп отыр. Бұл мәселе Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... және ... ... құқығы әрі парызы", - деп көрсетіледі. Ал, әлемдік
деңгейде "Баланың құқығы туралы конвенция" қабылданып, бала ... ... ... ... жолдары қарастырылуда. Бұның өзі бүгінгі бастауыш
сынып оқушылар тәрбиесінің өте күрделі екендігін дәлелдейді.
Әрбір ұлттың басқа ұлттан айырмашылығы оның тілі мен ... ... ... ... ... кіші жас ... ... тәрбие
беру және оларды бүгінгі заман талаптарына сай етіп тәрбиелеу қоғам алдында
түрған үлкен міндет. Қоғамның бір ... ... ... жанұяның бұл
тұстағы мүмкіндігі ерекше. Жанұядағы кіші жас ... ... ... сай жан-жақты қасиеттерін және тәрбие алуын қамтамасыз етуде ата-
аналардың педагогикалық білімдерін жетілдіру ... Ол ... пен ... нығайтпайынша жүзеге асуы мүмкін емес.
Оқушылардың жеке тұлғасын қалыптастыру жан-жақты ... ... ... ... ... отырып, тәрбиелік іс-шаралар мазмұнын
гуманитарландыру арқылы жүзеге асырылады. Бүгінгі мектеп ... ... мен ... ... ... жұмыс жүргізуінде
арнайы бағдарламаның жоқтығынан өз бетінше әрекет етуі байқалса, бұл жас
педагог - ... үшін аса бір ... ... отыр.
Соның салдарынан мұғалімдер жанұялармен тек ата-аналар жиналысы ... ... ... ... кейін бізге мектеп пен жанұяның, ... ... ... ... ... ... етуінің
нақты міндеттерін анықтау, сонымен катар бастауыш сынып оқушыларының ... ... ... ата – ... ... тәрбиесі бойынша
педагогикалық білімдерін жетілдірудің мазмұнын анықтау қажеттілігі ... ... ... ... жеке тұлғасын қалыптастыру ұлттық
тәрбие ... ... ... ... ... жанұя тәрбиесінің
дамуына әсер етіп отырған нарық талаптары да назардан тыс қалған жоқ.
«Бастауыш ... ... жеке ... ... теориялық
негіздері» атты тарауда бастауыш сынып оқушыларының тұлғалық ... ... ... ... оқушыларының тұлғалық қасиеттерін
дамытудың теориялық негіздері, ... ... ... ... ... мен міндеттері туралы мәселелер жан – жақты
қарастырылған. Сондай – ақ, «жеке тұлға», «жеке ... ... ... оның түрлеріне сипаттама берілген.
Бастауыш сынып оқушыларының психологиялық ерекшеліктері мен ... ... ... ... Кеңес ғалым психологтары:
А.В.Петровский, Р.С.Немов, Д.С.Мухина, ... ... және ... ... ... - ... ... М.Мұханов және т.б.
еңбектерін пайдалана отырып, осы жас кезеңнің ... ... ... жағымды және жағымсыз деп топтастырған. Олардың ... ... ... ... ... және т.б. жалпы адамзатқа тән тұлғалық қасиеттердің жиынтығы
екендігін айқындаған.
Кіші жас ... жеке ... ... үшін қасиеттің алатын орны
ерекше. Олай болса, ... ... ізгі ... ... ... ... ... жан-жақты ашу үшін "жанұя" және ... ... ... келтірілген. Сондай-ақ, жанұя
-әлеуметтік орта ... ... жеке ... ... екі ... ... және ол баланың тұлғалық қасиеттерін дамытудың ... ... ... кіші жас ... жеке ... ... үшін ... пен
жанұя бірлесіп жұмыс істеген жағдайда ғана оң нәтижелі ... ие ... Осы ... ... асыруда мектеп пен жанұяның бірлескен жұмысының
бүгінгі күнгі ерекшеліктері, эксперименталдық нәтижелік жұмыстар, мектептің
ата-аналармен жүргізетін жұмыстарының мазмұны, ... мен ... ... ... ... ... ... нәтижелері бізге мынадай тұжырымдар жасауға
мүмкіндік берді:
1. Бүгінгі күні жанұядағы әлеуметтік жағдайдың төмендігіне байланысты
тәрбиені жетілдірудің негізгі көзі - ... ... ... ... жетекшілері
болуға тиіс;
2. Ата-аналардың педагогикалық білімін жетілдірудің бірден бір ... бала ... сай ... ... ... ... жиналысында оқылатын тақырыптары бастауыш сынып
оқушыларының бойындағы тұлғалық ... ... ... аса ... ... ... салт – дәстүрлердің оқушылар бойында тұлғалық қасиеттерді
дамытудағы тәрбиелік мәнін ашу;
5. Әлеуметтік орта мен жанұяның материалдық ... ... орны және т.б. ... ... ... қажет етеді.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
1. Қазақстан Республикасының Білім беру туралы заңы. Қазақстан мұғалімі,
1992. 18-қаңтар.
2. ... ... ... ... беру ... Қазақстан", 1996. 7-тамыз.
3. Қазақстан Республикасының жалпы білім ... ... ... ... 1993. ... ... ... азаматтарының мінез-құлқын қалыптастыру
тұжырымдамасы. "Егемен Қазақстан", 1995.
5. Қазақстан Республикасының гуманитарлық білім беру ... ... 1994. ... ... тәлімдік ой-пікір онтологиясы. І-том. Қ. Жарықбаев және т.б.-
А., 1994.
7. Қазақ педагогикалық энциклопедия сөздігі. Б.Айтмамбетова және т.б.- ... ... Ж.Б. ... және ... мен ... ... А., 1990.
9. Қоянбаев Ж.Б., Қоянбаев Р. Педагогика.- А., 1998.
10. Тәлім-тәрбие тұжырымдамасы. Қазақстан мұғалімі, - А., 1993, ақпан.
11. ... Қ.Т. ... ... ... ... ... ролі.- А., 2002. -118 б.
12. I. Сманов., А.Оңғарбай. ... мен ... ... ... ... 2005. 60 б.
13. Құнанбаев А. Қара сөздері.- А., 1993. - 91 ... ... Б., ... К. және т.б. ... ... ... ... мәселелері.- А., 1985.
15. Әбенбаев С.Ш. Сынып жетекшісі.- А., Дарын, ... ... С.Ш. ... ... және ... А., ... ... Әбдіразақов Е. Адамгершілік, имандылық тәрбиесі. ІІІымкент. 1994.
18. Афанасьева Т.М. Семья. (жоғарғы класс оқушыларына ... ... ... Сейталиев К.Б. Тәрбие теориясы. А., 1986.
20. Рувинский Л.И. Тәрбие ... ... ... ... ... Өтешева Х.А. Оқушыларды халық педагогикасы негізінде тәрбиелеу. А.,
1994. 135 б.
22. ... Р. Бала ... ... ... А., 1994.
135 б.
23. Төлеубекова Р. Адамгершілік тәрбиесінің ... -А., ... ... М. Жас және ... ... - А., ... Гребенников И.В. Основы семейной жизни. -М., 1991.
26. Жарықбаев Қ., Қалиев С. ... ... - ... - А., ... ... Г, ... Е, Ахметова Г, Тілеуова С. Кәсіптік білім
негіздері. -А., 2002ж
28. ... ... ... рухани дамыту мәселелері. -А, 2002ж
29. Қалиев С. Оқушылардың жеке ... ... ... -А. ... ... Жеке тұлғаны қалыптастыру.
Міндеті: Ұлттық және адамзаттық құндылық.
Мақсаты: Ғылым мен практика ... ... ... ... ... жасау.
- Білім беру бағдарламаларын меңгерту, жеке адамның ... дене ... ... ... пен ... өмір ... ... қалыптастыру.
- Балалардың жеке басының дамуына шығармашылық еңбегіне, рухани жеке
тұлға болып қалыптасуына, олардың қабілеттерін іске асыруына, қоғам ... ... ... ... ... ... өмір
салтының қалыптасуына жағдай жасау.
Жеке тұлғаны қалыптастыруда өз ұлтының ... тани білу ... және ... ... ... ... ... ұлттық мәдениетін, оның салт-дәстүрін, қазіргі
замандағы бала ... және ... ... ... ең ... мінез-құлық
дағдыларын қалыптастыру.
- Өз ұлтының ... тани ... ... ... жан ... Қуана білу, қуанышқа ортақтаса білу - қайырымдылық белгісі.
Реніш немесе жылау, оның себебін түсіне білу - ... ... ... білу.
Балалардың ішкі жан дүниесінің рухани баюын қамтамасыз ету, тәрбиелеу.
Жаман, жиіркенішті нәрседен өзін тежей білу - ... ... Өз ішкі ... қажетсіз нәрседен шектей білу баланың ой
түйсігінің жақсы жақтарын дамытып, жақсылыққа ... ... ... азаматты тәрбиелеу үшін мынандай оқыту әдістерін ұсынар едім:
- ұлттық тәжірибелер мен тағылымдардан туған бай қазына, өшпес ... ... ... жырлар, аңыздар, жұмбақ - жаңылтпаштар, ұлттық
салт-дәстүрлер, рәсімдер, үлгі-өнегелер халықтың құнды мұрасы – ... баға ... ... көзі.
Бастауыш сыныптарда ертегі, аңыз, әңгіме оқытудың маңызы зор. Баланы
қызықтырады, ал көбінесе қаншама қиыншылықты көрсе де, оны ... ... ... ... ... ... ... қызықты баяндайды.
Баланы оқи отырып, тыңдай білуге үйретеді. Қиялын дамытып, адамгершілікке
тәрбиелейді, тілін ... ... ... қалыптастырады.
Дарын нышандарын өрнектейді. Мысалы, ... ... Ана ... ... ... тақырыптағы аңыз-әңгіме сабағына тоқталайын:
Мақсаты: Аңыз әңгіменің мазмұнын ... ... ... ... ... ... ... оқуға жаттықтыру.
Тәрбиелік мәні: Баланы сұлулықты, әсемдікті ... ... ... ... ойлана білуге, басқа адамның ой-арманын түсіне білуге
дағдыландыру.
Ұлы ғалым әл-Фарабидің кім ... ... Аңыз - ... ... мен ... күй құдіретін түсіндіру. Ол күйдің құдіретін
жеткізген ... күй - саз ... ... ... ашып ... ... салу ... балалардың өз халқының өнеріне деген ... ... ... ... тыңдау және сезіне білу қабілетін
дамыту, қалыптастыру.
Көрнекілігі: әл - Фарабидің суреті, ... ... ... ... ... ... Жаңа білімді меңгерту.
Әдісі: Репродуктивті әдіс, зерттеу әдісі.
Сөздік жұмысы:
Құдірет - кіш, қасиет.
Қыпшақ - ру ... Күлу - ... ... ... - реніш, күйініш.
Барысы: Аңыз - әңгіменің мазмұнын ... Әл - ... кім ... ... ... - ... таныстыру.
Әр ұлттың өз күй-саз әуені сол ұлттың өз тілінде ұлттық аспабы арқылы
орындалады. Қазақ халқының ұлттық аспабы - ... ... ... ... ... ... бермейді. Оның құрылысы мынадай: ... ... ... тиек, құлағы болады.
Домбырадағы өрнек "Құс қанаты" деп аталады.
- Балалар, домбырадан күй тыңдап көрелік. Тыңдап ... ... ... ... әсер ... Балалардың жауабы:
1 - оқушы: Мен жайлауды елестеттім. Жайлауда жүргендей қуандым.
2 - ... Ал мен ... ... ... Қуандым.
Міне, балалар, бұл - күй құдіреті. Күй бізді ... әрі ... Бұл - ... ... ... ... ... қуаныш әкелді.
Сабақ соңында балалар ерекше ынтамен домбыраның ... ... "Құс ... ... Балалардың алған әсерін зерттеу, білімін бекіту, ... ... ... ... ... әдісін пайдаланамыз, яғни шығармашылық
тапсырманы өз ... ... ... ... жетті.
Екінші сыныпта өткізілген "Шәркей" атты ашық сабағыма тоқаталайын.
Тақырыбы: Шәркей. І.Жансүгіров.
Мақсаты: ... ... ... ... ... ... ... әңгімесімен таныстыру. Балалардың тілін дамыту.
Алдын ала жұмыс: ... ... ... ... ... ... Тулақ, сабау, жүн, ши, арқан, ұршық, қайшы, ... ... ... ... еңбек сүйгіштікке, ұлттық өнерді құрметтеп,
бағалай білуге, ысырапсыз еңбек ете білуге үйрету, тәрбиелеу.
Сабақтың ... ... ... ... - жаңылтпаштар айтудан
бастап, "Дала көркі - мал" деген кітапшадан үзінділер оқиды.
Сабақтың ... ... ... ... ... және ... ата-ана ісіне ұласты.
Шәутеннің шәркейі тозып, марқасын қырықты. Ол ... ... ... ... ... мен апалары жиналды.
Шеге тартты ( Шабақтап, су сеуіп сүйретеді ( Шиге орады ( Біліктеді (
Қарпыды, ... ... ( ... ( ... шүйкелеп иірді ( Сырып ұзатарды
( Шәутеннің ... ... ... ... ... қай ... ... материалды қалдықсыз
қолдануы анық көрінді. Оны ... өз ... ... Киіз ... ... ... ... болатынын көріп түсінді.
Балаларды көп ұлтты ортада ұлттық мәдениетті оқыту мен ... ... өте ... Ұлттық - дидактикалық ойындарды пайдалана отырып, оқушының
оқу-тәрбие икемділігі мен машығы ... ... Ойын ... ... ... ... білімді берік меңгерту,
баланың денсаулығын ... ... ... ... білу
дағдыларын дамыта түсу.
- Оқушыларды пайдалы ... ... ... ... пен ... бірлесіп қызмет атқаруға, төзімділікке тәрбиелей
отырып оқыту.
Міндеті:
- Қазақ халқының ұлттық ... ... ... ... ойындардың шартын орындау.
- Ойынға жұмыла кірісіп ойнау.
- Ойын тәртібін сақтай отырып, адал ойнау.
- Ойын барысында баланың ептілігін, ... ... ... - ... ... ... мен ... алатын орны
ерекше. Математика сабағында балалардың ... ... ... ... - ... ойынды пайдаланамын. "Ретін тап" ойынын алайық.
Мазмұны: Балалар ... ... оюлы ... ... ... ... онға ... сандардың ретін тауып орналастырады.
Мақсаты: Бала пішіні табақшаға ұқсайтын дөңгелек геометриялық денедегі
бірден онға дейін ... тани ... оны ... тез ... ойын ... Балалардың ойлау шапшаңдығын қалыптастыру. Зеректігін,
байқағыштығын арттыру.
Мазмұны: Тізбектелген ... ... ... деп түсінеміз. Әр
түйеде қосу және азайту амалына арналған ... мен ... ... жүгі ... ... мақалды пайдалана отырып, соңғы бала
күрделірек тапсырманы орындап шығады.
Ұлттық ... ... - ... ... ... шапшаңдыққа, петілікке тәрбиелеу. Міне, осындай ... ... ... ... ұлттық ойындарының сан қырлы тәрбиелік
мэні бар. ... ... ... ... денсаулығын
нығайту, жүріс-тұрысын түзеу, ептілік, табандылық, шапшаңдық, ... ... ... қажетті құралдар мен заттардың өз орнымен, ережесімен
пайдалануы, оның ұлттық нышаны ... ... ... ... ... ... ойынына қажетті құралдар мен заттар: ұл балалар ... ... ... ... бар. Ойын ... ойын ... түсіндіріліп,
балалардың сол ереже тәртібін орындауларын талап ... ... не үшін ... ... ... кім озып ... сол бала ... иесі екені
ескертіледі.
-----------------------
Бастауыш сынып оқушыларының тұлғалық қасиеттерін дамытудың педагогикалық-
психологиялық ... ... ... ... ... ... сіңіру
3. Өзін-өзі тәрбиелеуге
қатыстыру
4. Оқыту әдістерінің жүйесі
5. Тәрбие әдістері: сендіру, жаттықтыру, ынталандыру, жағымды үлгі өнеге
көрсету, мадақтау
6. Адамгершілік сезімін ... ... ... ... ... Қарапайым дағдылар, ептіліктердің қалыптасуы
3. Оқу-танымдық мотивтерінің
4. Моральдық қасиеттері
5. ... ... ... ... ... күш пен ... дамуы
№5 кесте
Үйірмелерді басқару.
Мамандармен сұхбат
Материалдық көмек.
Сыныптан тыс және мектептен тыс жұмыстар.
Оқулар ұйымдастыру арқылы
Қоғамдық мекемелермен байланыс орнату ... ... ... ... және т.б.)
Тәрбие тәжірибелерін пайдалану.
Тәрбиелік іс – шараларға көмек.
Тәрбиелік іс – шараларға көмек.
Тәрбиелік іс – шаралар арқылы
Мектеп пен ... ... ... ... ... ... және ... көмегіне арқа
сүйеу.
Ата-аналарды мектеп өміріне тарту.
Ата-аналардың білімін жетілдіру арқылы көзқарастарына ықпал ету.
Бастауыш сынып оқушыларының жеке тұлғасын қалыптастыруда ... ... ... ... ... – аналарды мектеп басқару ісіне қатыстыру.
-Мектеп кеңесі;
- ... ... ... ... ... ... ата – ... комитеті.
- Ата – аналар жиналысы;
- Үйірме, отау, секция, біріккен шығармашылық істер;
- Қамқорлыққа алу;
- Материалдық-техникалық жағдай.
Ата – аналарды оқу – ... ... ... ... көтеру
-Педагогикалық білім беру;
- Дәріс беру, семинар, практикумдар;
-Конференция;
- Ашық сабақтар; Сыныптық іс-шаралар.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 53 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абай – қазақтың ұлы данасы. Оның философиялық көзқарастары19 бет
Ағылшын тіліндегі эпитеттердің стилистикада алатын орны12 бет
Батыс Қазақстан экономикалық ауданындағы отын-энергетика кешенінің даму мәселелері58 бет
Германияның орталық Азиядағы саясаты (1992-2009 жж.)167 бет
Германияның Орталық Азиядағы саясаты (92-2009 жж.)137 бет
Инфляцияның әлеуметтің экономикалық зардаптары30 бет
Каспий теңізі табиғат ресурстарын игерудің саяси-географиялық және экологиялық-экономикалық мәселелері95 бет
Кәмелетке толмағандардың қылмыстары бойынша сот ісін жүргізу190 бет
Мұрагерлік құқық туралы ақпарат84 бет
Нығмет Сауранбаев18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь