Өндірістік қалдықтардың қоршаған ортаға әсері

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 3

І.тарау. Қазақстанда қалыптасқан экологиялық ахуалдар 4.20
1.1. Топырақ экологиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4.11
1.2. Өсімдіктер және жануарлар экологиясы ... ... ... ... ... ... ... .12.17
1.3. Қазақстандағы орман экологиясы ... ... ... ... ... ... ... ... .18.20

ІІ. тарау. Өндірістік қалдықтардың қоршаған ортаға әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..21.35
2.1. Ғылыми . техникалық прогресс және экологиялық проблемалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 21.25
2.2. Өндірістік техногенез қалдықтарының қоршаған ортаға әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26.32
2.3. Өндіріс нәтижесінде түзілген зиянды газдарды залалсыздандыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...33.35

ІІІ. тарау. Қазіргі кезеңдегі жүргізілетін сауықтыру шаралары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 36.47
3.1. Табиғатты қорғау және экологиялық мәселелерді шешу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...36.40
3.2. Атмосфераны шаң тозаңнан тазарту жолдары ... ... ... ... ... ... ...41.44
3.3. Қазақстанда қалыптасқан экологиялық мәселелерді шешу жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 45.47

ІҮ. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...48.51

Ү. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... .52.53
КІРІСПЕ
Қазақстан аумағы батысында Каспий теңізі мен Еділ сағасынан, Шығысында Алтай жоталарына дейін, ал солтүстігінде орал таулары мен Батыс Сібір жазықтығынан, оңтүстігінде Орта Азия шөлдері мен Тянь-Шань қарлы шыңдарына дейінгі ұланғайыр кеңістікті алып жатыр. Қазақстан алуан түрлі бай табиғатымен ерекшеленеді. Мұнда қатаң Сібір мен қапырық Орта Азия, таулы ормандар мен шөлдер, Кең жазира жазықтар мен Тянь-Шань қарлы шыңдарына дейінгі ұланғайыр кеңістікті алып жатыр. Қазақстанның жер бедерінің құрылымы әркелкі. Республика ауданының 1/3 бөлігі биіктігі 27 метрдей (Каспий маңы ойпатты) 100-200 метрге дейінгі жазықтар мен ойпаттар алып жатыр. Жалпы Қазақстанның жері Солтүстік және Батыс жақтанШығыс пен Оңтүстік-Шығысқа қарай биіктей береді. Республиканың негізгі бөлігін құмды шөлдер алып жатыр. Қазақстан қоңыржай белдеудің оңтүстігінде орналасқан. Оның Еуразиялық ішкі аймақтарында орналасуы мұхиттардан, әсіресе Атлант мұхитынан алыс болуы, климаттық щұғыл континентальді болуына әсер етеді. Бұл ауа температурасының кенет өзгеруіне, ауаның өте құрғақ, жауын-шашын мөлшерінің өте аз түсуімен сипатталады. Республиканың солтүстігінде күннің түсу ұзақтығы орта шамамен алғанда жылына 200 сағат құрайды, оңтүстікте – 300 сағат. Ашық күндер саны жылына Солтүстікте 120, оңтүстікте 260 күн, бұлтты күндер саны солтүстікте 60, Оңтүстікте 10 күн. Осыдан орай жиынтық күн радиациясы Сотүстіктен оңтүстікке қарай өледі: қыста 50-ден 200 МДЖ/м²-ге дейін, жазда 650-ден 800 МДЖ/м²-ге дейін.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Чигаркин А.В., Таланов Е.А., Достай Ж.Д., Павличенко Л.М.
«Зонирования территории Казахстана по интенсивности проявлений опустынивания на основе статистических эколого-экономических данных». «Хабаршы» геогр. Сериясы №1 Алматы
«Әль-Фараби атындағы Қаз ҰУ-і»
2. Под. Ред. А.А. Смаилова «Қазақстан 1991-2001 годы».
Информационно-аналитический сборник: Алматы. Агентство РК по
статистике.
3. Бейсенова Ә. «Экология және табиғатты тиімді пайдалану»
Атамекен. 2006ж. 12 ақпан
4. Бүгінгі Қазақстанның экологиялық проблемалары. Экокурьер. 2006 ж. 1 наурыз
1. Ақбалова А.Ж., Сайнова Г.Ә. «Экология оқу құралы» - Алматы «Бастау» 2003 ж.
2. Остановить пустыню «Борьба с опустыниваниям в РК». Экокурьер 2005 г. 10 июня.
3. Е. Жамалбеков, Р. Білдебаева «Топырақ және топырақ географиясы мен экологиясы». Оқу құралы Алматы: 2004 ж.
4. Бейсенова Ә.С., Самақова А.Б., Есполов Т.И., Шілдебаев Ж.Б. «Экология және табиғатты тиімді пайдалану», оқулық – Алматы: 2004 ж.
5. Биғанов А., Жамалбеков Е., Білдебаева Р. «Қазақстанның топырағы және оның экологиясы». Алматы 1995 ж.
6. Бейсенова Ә.С., Ж.Б.Шілдебаев, Г.З. Сауытбекова. «Экология», оқулық – Алматы: 2001 ж.
7. Асқарова Ұ.Б. «Экология және қоршаған ортаны қорғау» оқу құралы. Алматы 2004 ж.
8. Төлегенұлы Ш. «Қазақстандағы жер асты сулары». Заман Қазақстан. 3 қазан 1991 ж.
9. В.М.Чупахин. «Физическая география Казахстана» Алматы мектеп. 1968 г.
10. Г.М. Жаналиева, Г.И. Будникова, Е.И. Веселев «Физическая география Республики Казахстан»
11. Бейсенова Ә.С. «Исследования природы Казахстана» Алма-Ата 1979 г.
12. Под. Ред. В.А.Ковды, Б.Г. Розанова М. Выс шк. 1988 г. «Почвоведения»
13. А.А. Роде, В.И.Смирнов учеб. М. Выс шк. 1982 г. «Почвоведения»
14. В.В. Добровольский. М. Просвещение. 1976 г. «География почв с основами почвоведение»
15. Ж. Достайұлы «Жалпы гидрология» 1996 ж. Алматы
16. Ж. Достайұлы «Табиғат суларын ластанудан және сарқылудан сақтау». Алматы 1993 ж.
17. Омаров С. «Қазақстанның өзендері мен көлдері» Алматы 1975 ж.
18. «Экология и экономика» Алматы, қаржы, қаражат, 1997 ж.
19. Бейсенова Ә.С. «Экология», Алматы 2001 ж.
20. П.А. Кузнецов «Экология и будущее» изд. МГУ. 1988 г.
21. Глазовская М.А. «Общая почвоведения и география почв», учебник. М. Высшая школа. 1989 г.
22. Бродский, А.Константинович «Жалпы экологияның қысқаша курсы», Алматы ғылым 1998 ж.
23. Т.Қалыбеков «Экология және ашық кен», Алматы Қазақстан. 1988 ж.
24. Ж. Шілдебаев «Қызықты экология», Алматы. Ы.Алтынсарин
2000 ж.
25. Ковшаров А.Ф. «Заповедники Казахстана» Алматы 1989 г.
26. Мырзабеков Ж.М. «Особо охраняемые природные территории Казахстана: экология, биоразнообразие и перспективы развития их сети» Алматы 1980 г.
27. Чигаркин А.В. «Памятники природы Казахстана» Алматы 1980 г.
28. Чигаркин А.В. «Геоэкология и охрана природы Казахстана» Алматы 2003 г.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
........................................ 3
І–тарау. Қазақстанда қалыптасқан экологиялық ахуалдар 4-20
1. Топырақ экологиясы..............………………………................4-11
2. Өсімдіктер және ... ... ... ... ... ... тарау. Өндірістік ... ... ... әсері
...........................................................................
...............................................21-35
2.1. Ғылыми – техникалық ... және ... ... ... қалдықтарының қоршаған ортаға
әсері…………………………………………………...........................26-32
2.3. Өндіріс нәтижесінде түзілген ... ... ... ... ... кезеңдегі жүргізілетін сауықтыру
шаралары...............................................................
.............................36-47
3.1. Табиғатты ... және ... ... ... ... шаң ... ... ... ... экологиялық мәселелерді шешу жолдары
.......................................................................
.........................................45-47
ІҮ. ... ... ... ... ... ... Каспий теңізі мен Еділ сағасынан, Шығысында
Алтай жоталарына дейін, ал солтүстігінде орал таулары мен Батыс ... ... Орта Азия ... мен ... ... шыңдарына
дейінгі ұланғайыр кеңістікті алып жатыр. Қазақстан алуан түрлі ... ... ... ... ... мен ... Орта Азия, таулы
ормандар мен шөлдер, Кең жазира жазықтар мен ... ... ... ... кеңістікті алып жатыр. Қазақстанның жер бедерінің
құрылымы әркелкі. ... ... 1/3 ... ... 27 ... маңы ойпатты) 100-200 метрге дейінгі жазықтар мен ойпаттар алып
жатыр. Жалпы ... жері ... және ... ... пен
Оңтүстік-Шығысқа қарай биіктей береді. Республиканың негізгі бөлігін құмды
шөлдер алып жатыр. ... ... ... ... орналасқан.
Оның Еуразиялық ішкі аймақтарында орналасуы мұхиттардан, ... ... алыс ... ... ... ... ... әсер етеді.
Бұл ауа температурасының кенет өзгеруіне, ауаның өте құрғақ, жауын-шашын
мөлшерінің өте аз түсуімен сипатталады. ... ... ... ... орта ... ... ... 200 сағат құрайды, оңтүстікте –
300 сағат. Ашық күндер саны жылына ... 120, ... 260 ... ... саны солтүстікте 60, Оңтүстікте 10 күн. Осыдан орай жиынтық
күн радиациясы ... ... ... ... ... 50-ден 200 МДЖ/м²-
ге дейін, жазда 650-ден 800 МДЖ/м²-ге дейін.
Тақырып көкейкестігі ретінде.
Мәселенің өңделуі
Зерттеу жұмысының мақсаты
Зерттеу жұмысының ... ... ... ... ... кен орындарының ... ... ... ... ... ашық ... ұлғаюын, антропогендік
ландшафтардың пайда болу салдарын зерттеу-жұмысымыздың негізгі негізгі
зерттеу нысанасы ... ... ... Бұл ... ... ... ... ғылыми-конференциясында баяндамаланып, талдау жасалынған.
Диплом жұмысының құрылымы. Дипломдық зерттеу ... ... ... ... және ... ... ... тұрады. Кіріспеде
зерттеу жұмысының көкейкестілігі, тәжірибелік ... ... ... ... ... дәйектелген. Сонымен қатар ... ... және ... ... ... ... ... жан-
жақты ашып көрсетіледі.
І тарау. Қазақстанда қалыптасқан экологиялық ахуалдар.
1.1. ... ... ... жер көлемі 2724,9 мың км². Жер қорымыздың көлемі
өте үлкен болғанымен оның сапасы соңғы жылдары күрт нашарлап ... ... ... ... ... деградацияға ұшырап, құнарсыздану,
шөлге айналу процестері күшейе түсуде. Соңғы мәліметтер бойынша Республика
жерінің 180 млн . га ... ... 185 млн. га ... және 34 млн. ... ... 180 млн. га жері ... ... ұшырап, оның 30 млн. га
топырақ эрозиясы 60 млн. га тұздану, 10 млн. га ... және ... ... 30 млн. га ... ... ... байланыс, елді
мекендер алып жатыр.
Солтүстік облыстарды тың игеру ... ... және ... ... егу ... ... ... жоғалтты.
Батыс Қазақстан аймағында мұнай-газ өнеркәсібінің қарқындап дамуы
1000 га ... ... ... ... ... ... 2,5 млн. га, ... жайылым 3 млн. га жерді алып жатыр. Сол ... ... мен ... ... ... 1,4 млн. га жер ... Оның ... теңізінің көтерілуі болашақта осы аймақтың шамамен 2,8 млн. га ... ... деп ... ... қиын жағдай Орталық Қазақстан жерлерін де қамтып отыр.
Мұнда жердің техногенді ... ... ... ... ... жинақталуы, радиактивті элементтердің және ракета-ғарыштық
қоқыстардың (Бетпақ дала) шоғырлануы тұрақты жағдайға ... ... ... ... ... және шөлге айналуы Ертіс,
Әмудария мен Сырдария өзендерінің су ... ... Арал ... ... байланысты болып отыр. Мәселен, Оңтүстік Қазақстанда
Арал аймағының экологиясына байланысты 2 млн. га жер ... ... ... ... 3 мың га қара сексеуіл орманы біржола ... Арал ... мен ... ... ... ... топырақтың
химиялық улы заттармен және радионуклидпен ластануы жылдам жүруде.
Балқаш-Алакөл және Шу-Мойынқұм аймақтарындағы өзгерістер, Іле өзеніне
Қапшағай су ... ... ... ... ... ... көп
зардаптар әкелді. Су деңгейінің 1,5-2,0 метрге төмендеуі Іле атырабы
бойынша топырақтың ... ... ... ... кетуіне жол берді.
Әсіресе, Іле-Балқаш бассейіні жер ... ... ... өңіріне
экологиялық апатты да ала келді. Іле бойындағы ит тұмсығы өтпейтін тоғай,
тораңғы орманы, Шарын ... ... сұлу ... мен ... ... шұрайлы жайылымдар құлазыған сары далаға, шөлге айналып
бара жатыр. Ендігі жерде Іле ... 10-15 ... ... ... алуы бұл өңірдің табиғатын тұл етері анық.
Қазақстандағы егістікке пайдаланатын жерлердің де ... ... Ол ... ... 26610,7 мың га жерді алып жатыр.
Соңғы жылдары байқалып ... ... ... ... Қазақстанның
шөл, шөлейтті белдемдеріне әсерін тигізіп, ондағы егіс алқаптарының ... ... Бұл ... топырақтың құнарсыздануы, бүлінуі және
шөлге айналуы прогрессивті түрде жүруде. Оның ... ... ... ... қар тоқтату, органикалық және минералды
тыңайтқыштар беру, ... мен ... ... ... қаулап өсуі, шегіртке тәрізді зиянкестердің шексіз көбеюіне ... ... ... ... ... 1996 жылы егістіктерге 1 млн.
т минералдық және 33,2 млн. т органикалық ... ... ... ... ... 16 мың тоннаға ... ... ... ... ... ... ... өзінің
қарашірігінің 19-22 % жоғалтқан. Мұның өзі болашақта жер ... ... ... ауыр ... және ... ... ... қамтып отыр. Әсіресе, Қазақстан бойынша ірі өнеркәсіптер, кен
орындары, қазба байлықтарды ... ... - ... қалдықтарды сақтау
және оларды көму аймағында ерекше жылдам ... ... ... ... 2,3 ... т. жетсе, ал 529 обьектіде радиактивті
қалдықтар ... ... ... ... заттар Шығыс
Қазақстан бойынша жылына 5 млн. т. ... ... ... ... ... ... Бетпақ дала, Балқаш өңірі, Мұғаджар, Ертіс өңірі,
Маңғыстау, Каспий маңы ойпаты, Іле ... ... тым ... Шу, Талас, Жайық өзендеріндегі жерлер қорғасын, ... ... және ... ластанған.
Өскемен, Риддер, Зырян қалалары маңындағы жерлерде қорғасынның
мөлшері 100 РЗШ, ... ... 8-14 РЗШ, мыс 10 ... ... Екібастұз, Қаратау, Тараз т.б. өнеркәсіп орындары аймағы
геохимиялық ауытқуларға және уытты заттармен ластануға ... ... ... ... ластануы өте жоғары. Осы
жерлерде шоғырланған 154 ... ... ... 294 мың т. улы ... ... шығарылады. Мәселен, мыс 100 РЗШ, қорғасын 100 РЗШ, мырыш
300 РЗШ, хром 100 РЗШ, кобальт 50 РЗШ, ... 50 РЗШ, т.б. ауыр ... ... ... ... ... бойынша жарияланған әдебиеттерде
келтіріледі.
Соңғы мәліметтер ... ... ... ... ... сыналған
жерлердің көлемі Ақтөбе облысында – 4207,5; ... – 1635,3; ... – 11,1; ... – 2576,1; ... – 4900; Батыс Қазақстан –
1558,8; ... ... – 19,6; ... – 21,4; ...... Қазақстан – 8,1; Семей – 941,2 мың га жерлерді қамтыған. Осы
жерлерде 50 жыл бойы ... ... ... ... соғыс ведомстволары
503 ядролық сынақ жасап, Қазақстанның шұрайлы жерінің 20 млн. га ... ... ... ... ... ... 24 ... қару
сыналған, олар Маңғыстау облысында – 3, Батыс Қазақстанда – 4 және Атырауда
– 17 рет жасалған. Соның ішінде ең ... ... ... ғана, 6,1 мың га
жерді алып жатыр. Зерттеулер нәтижелері бойынша Нарын, Азғыр ... ... ... – 80-120, ... – 150, қорғасын – 80 және
нитрат – 8,8 есе шекті мөлшерден ... ... ... ... жер асты ядролық сынағы жасалған.
Осы жерлердің бәрінде де ... ... пен ... жіне жан-жануарлар
дүниесіне бұрын соңды болмаған залалдар келді.
Республика аумағында ірі ... ... ... ... Балқаш көл маңында «Ташкен-4» және «Байқоңыр» ғарыш айлағында
орналасқан. Бұл жерлерде топырақ беті өте ... улы ... ... ракета «қоқыстарымен» ластанған. Гептил өте улы зат болғандықтан
адамдардың ... ... ... әсер ... ... ... ... анықталған. Сол сияқты ракета, космос корабльдерінің
ұшуы ... ... ... ... ... тірі комплексінің 3-50 %
биомассасын жойып жіберді. Мәселен, 1988-1991 жылдар аралығында тек ... ... 24000 ... ... 30 мың тонна жанармай жаққан.
1994 ж. 5 шілде мен 27 қазанда патқа ... ... ... ... ... ... гептилен уын шашып орасан зор ... ... ... әлі ... ... ... ... проблемалар құрылымы
2 кесте
|Уытты заттармен ластануы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... у ... ... құнарсыздануы |Қоқыс қалдықтары ... ... ... ... ... ластануы |Биосфера құрамының өзгеруі ... ... | ... ... | ... ... | ... ауыр ... ... қалалар мен аймақтар бойынша
көрсеткіші
|Аймақ немесе елді |Ластағыш ... |РЗШ ... ... | | | ... ... |Фтор, бром, темір, |100 |өндіріс орындарының ... ... ... нитрат, | ... ... |
| ... | ... ... ... | ... |8-14 ... орындарының |
| | | ... ... ... ... ... |2 ... ... |
| ... ... | ... ... |
|Тараз ... фтор |21 ... ... |
| | | ... ... |
|Ақтөбе ... ... |100-50 ... ... |
| ... | ... ... |
| | | ... ... ... ... |15 ... ... |
| ... | ... ... |
| | | ... ... ... мырыш. |15 ... ... |
| ... | ... ... |
| | | ... ... ... ... |50 ... ... ... |
| ... стронций | | ... ... ... ... 33,6 млн. га жері ... ... ... анықталды. Сол сияқты ... ... 16 ... ... ... ... ... Ол қалдықтар
Ақмола облысының – 800 га, ... ... – 190 га, ... ...
25 га, Қызылорда облысының – 3,0 га, Оңтүстік ... ...... ... алып ... Нәтижесінде, бүгінгі таңда Қазақстанда радиациялық
апат аймақтары мен ... ... ... ... ... арқылы көруге болады.
Қазақстанның құрғақ климаты жағдайында радионуклидтер ... ... ұзақ ... ... бүлдіреді. Осылайша топырақ негізгі
ластану көзі ... ... ... одан ... ... отырдады. Ал, адам баласы өз кезегінде генетикалық,
соматикалық, онкологиялық ауруларға ұшырап, зардап шегеді. ... ... 2,6 млн. адам ... ... ... тұр. ... ... мың адам анемия, сүйек рагі, туберкулез, жүйке ауруларымен ауырып,
зардап шегуде. ... ... ... және шынайы фактілер
Қазақстанның қасиетті топырағы, ... мен су ... ... ... ... дүние жүзінің адамзат қоғамы ... ... ... отыр. Ендігі жерде Қазақтың ұлан-ғайыр аумағы өзінің жаралы денесін
сауықтыра отырып болашақ ұрпақтарының салауатты өмір ... ... бел ... ... ... ... ... күн алыс емес екеніне
кәміл сенеміз.
Қазақстан жеріндегі радиациялық апат ... ... ... ... ... ... елді ... |
|1. |Төтенше қауіп-қатерлі аймақ|100 ... ... ... ... | | ... ... |
| | | ... ... ... ... |35-100 ... ... ... ... | | ... ... ... |
| | | ... ... ... қауіп-қатерлі аймақ |7-100 |Шығыс Қазақстан облысы: |
| | | ... ... ... |
| | | ... ... ... |
| | | ... ... |
| | | ... ... ... | | ... |
| | | ... облысы: |
| | | |Май ... |
| | | ... ... ... |
| | | ... ... Глубокин,|
| | | ... ... ... ... қалыптасқан экологиялық апаттар, оның тигізетін зардаптары
|№ |Экологиялық апат ... ... ... ... |
| ... | ... |
| ... ластануы |Адамдардың ауруға ұшырауы |Ластанудың |
| | ... ... ... табу |
| | ... ... |Адамдарға |
| ... апат | ... ... | | ... ... |
| | | ... қаладан|
| | | ... ... |
| | | ... |
| ... ... экономикасының төмендеуі|Тиімді пайдалану |
| | | ... |
| ... ... |Өнімнің жетіспеуі |Тыңайтқыштар беру |
| | | ... |
| ... ... ... ... |Ауаға зиян газдарды |
| |жұқаруы ... ... ... |
| | | ... ... |
| ... ... (жер|Адамдар шығынының көптігі, |жүргізу және олардың|
| ... сел, ... ... ... ... |
| |циклон, жұт, | ... ... |
| ... ... | | |
| ... мен мұхиттар| | |
| ... ... | | |
| ... ... | | ... ... және ... ... ... ... 500 млн. ... түрі бар. Жыл сайын ғылыми-
лабораторияларда олардың бірнеше жаңа түрлерін ... ... ... ... ... ... деп ... айтылмаған. Тіршілік атаулыны өсімдіксіз
елестетуге болмайды. Жер шарында өсімдіктер жамылғысы біркелкі ... ... қора 21,8 млн. га ... алып жатыр. Яғни,
республикамыздың барлық ... 3,35 %-ын ... ... ... ... ... ... және Шығыс аймақтарда шоғырланған.
Ормандардың бірнеше типтері бар. Олар – сексеуіл, қарағай, ... ... ... ... мен ... қоры жер шары бойынша жылдан-жылға азая ... ... ... км² ... ... мен ... алып ... Республикамызда ормандар аз
және олардың жағдайы мәз емес. Оның негізгі себептері – адам факторы, өрт,
ауа райының өзгеруі мен ... ... ... ... ... біздің міндетіміз. Орманның адам мен жалпы биосфера
үшін маңызы зор.
Орман ... ... ... ... су ... тұрақтандырады.
Ылғалды жер өсімдік жамылғысы мен жан-жануарлардың көбейе түсуіне ықпал
етеді. Орманды ... жер асты ... өзен мен ... ... аң мен ... ... дәрі-дәрмектік өсімдіктер мен
жеміс-жидектердің панасы әрі қолайлы тіршілік ортасы болып табылады.
Ормандардың егістік алқаптарын қорғауда да рөлі зор. ... ... су және жел ... ... Ал ормансыз жердің топырағы кеуіп,
шөлге айналады. Ағаштарды қар ... үшін де ... ... ... да ... бар. ... 1 га ... бір күнде
220-280 кг көмірқышқыл газын сіңіріп, 180-200 кг ... ... ... ... ... толықтырып отырады.
Орман сонымен бірге денсаулық сақтау ортасы. Сондықтан курорт ... ... т.б. ... ... тек қана ... ... тектен-тек емес.
Қазақстанда орманға қарағанда табиғи жайылымдар басым. ... ... 57000 түрі ... Оның 506 түрі ... ... етіп ... бара жатқан өсімдіктерді сақтап қалу мақсатымен 1981 жылы ... ... Оның ... ... бара ... өсімдіктерді есепке алып,
оларды сақтап қалу. Ол үшін көптеген мемлекеттік шаралар ... бірі – ... бара ... өсімдіктер мен жерлерді адам қамқорлығына
алып қорықтар ұйымдастыру.
Қорық ... ... ... ... ... жылдары көп көңіл
бөліне бастады. Қазірдің өзінде 9 мемлекеттік қорық, 5 ұлттық ... ... 40 ... 2 ... ... ... Алматы, Шымкент, Қарағанды т.б. ірі қалаларда ботаникалық бақтар
жұмыс істейді. Осының бәрі сиреп бара ... ... ... ... айналысады. Орман мен өсімдіктерді қорғау ересектермен қатар
мектеп оқушыларының да міндеті. Көптеген аймақтарда ... ... ... «Жас ... ... ... «Жас экологтар»,
«Жас натуралистер» атты үйірмелер ұйымдастырылған. Олар – еліміздің орман
шаруашылығының белді көмекшілері.
Сирек және ... ... де ... баршаның ісі. Біздің
жеріміз дәрілік өсімдіктерге өте бай. Олар көбінесе Іле ... ... ... ... мен ... тау ... көп шоғырланған. Әсіресе
алтын тамыр, марал оты, дәрмене, жусан, ... ... ... ... ... ... мыңжапырақ, тау жуасы, сарымсақ, тасжарған,
алтай рауғашы, қызылжидек, сасыр, т.б. ... ... ... зауыт жұмыс істейді.
Қазақстанда дәрілік өсімдіктер мен қатар сирек кездесетін, сәндік үшін
өсірілетін өсімдік түрлері де бар. ... саны ... ... Мысалы,
Қаратау аймағында өсімдіктердің 1500 түрі өседі. ... ... ... «Меккесі» деп аталады. Табиғаттың әсем көріністері табиғи
ортаның ластануынан, жайылымдардың тозу ... ... ... ... ... ... ... даламыздан
қызғалдақтардың көптеген түрлері, қызыл адыраспан, сөгеті сасыры, іле
бөріқарақаты, іле ... ... ... алтай қасқыр жидегі, кәдімгі
пісте, жіңішке көкнар, меруертгүл, жабайы жүзім, т.б. ... ... ... ... міндетіміз.
Республикамыздың шөл-шөлейтті белдемдерінде орналасқан Мойынқұм,
Тауқұм, Сарыесік Атырау, Жалпаққұм, Қызылқұм сияқты ... құм ... ... бәрі ... тұнып тұрған өсімдіктерортасы болса,
екіншіден, жайылым қоры болып саналады. Бірақ ... ... мен ... ұшыраған жердің көлемі 25 млн. гектарға жетіп отыр. Осыған орай,
біз шұрайлы жайылымдар қорын сақтап қалу үшін осы ... ... ... ... қамқорлыққа алуымыз керек.
Сирек өсімдіктердің қатарына ағаштар да жатады. Оларды кесіп отын,
құрылыс материалы үшін ... ... ... ... ... Іле
шыршасы, самырсын, шетен, ырғай, тораңғыл, долана, шырғанақ, емен, т.б.
ағаштары қорғауды қажет етіп отыр. ... ... ... кесу етек ... қорғаудың ең маңызды бағыты – жасанда жолмен орман қорын көбейту.
Жыл сайын ... ... ... түп ағаштар отырғызады. Осылайша
ормандарды қалпына келтіру жүзеге асады. ... ... мен ... ... ... ... керек.
Орманда жерге саяхат жасағандағы ең қауіпті нәрсе - өрт. Өрт көбінесе
адамдардың жіберген ағаттығынан ... Олар ... отқа ... ... ... ... темекі қалдығын өшірмей тастаудан
болатын орман өрті өте ... ... ... ... ... ... ... соғады. Кейде орман өртін басуға ұзақ уақыт керек болады.
Жыл сайын адамдардың ағаттығынан ... ... ... ... өрт
құшағына оранды. Дүние жүзінде болып жататын өрттердің 97% -ы адамдардың
табиғатқа ... ... ... ... тропикалық ормандардағы өрттер 2-
3 айға созылып, үлкен қауіп-қатер туғызады. Сондықтан орман ... ... ... ... басқа да жаулары бар. Олар – орман ... ... ұсақ ... ... ... паразиттер, саңырау-құлақтар
мен вирустар. Зиянкестердің ... ... ... ... ... 45%-ы ... ... шығады. Кейбір жылдары жүздеген
гектар ормандардағы зиянкестермен үзбей күресуге тура келеді. Олар химиялық
биологиялық күрес жолдарымен жүзеге ... ... ... ... қолдану тәртібін қатаң сақтау қоршаған орта мен барлық тірі
организмдер үшін ұқыптылықты қажет ...... ... ... ... ... дүниесінің
де маңызы зор. Жануарлардың ерекшелігі – олар жер ... ... ... ... мен ... ... алыптары да кездеседі. Дүние
жүзінде жан-жануарлардың 1,5 млн түрі бар деп есептелген. Бірақ жыл ... жаңа ... ... ... ... ... үшін қызметі сан алуан. Оларды адам баласы қолға
үйретіп, өзінің материалдық игілігі үшін пайдаланып келеді. Жануарлардың
жүні, терісі, еті, сүті өте ... Адам ... ерте ... ... аң мен ... қолға үйреткен. Қолға үйретілген жануарлар мен
құстар бүгінге дейін оларға қызмет етіп келеді. ... ... ... оқып-үйрене отырып, оларды қорғай да білуі тиіс. Саналы адам
бүгінгі күнге дейін жануарларды ... ... ... ... ... ... болып отыр. Мысалы, Д.Фишердің мәліметі
бойынша ... ... бері ... ... 36, ... 94 түрінің
жер бетінен біржола жойылып кетуіне адамдар тікелей әсер ... ...... ... ... ... гагарка, лабрадор гагасы,
каролин тотысы, көзілдірікті суқұзғын, ... ... ... ... ... көгілдір жылқыкиік, жүндес мүйізтұмсық, т.б. жатады.
Қазақстан жерінде де ... ... ... бір ... түйелер,
құлан, қабылан, тарпан, жабайы тур, арыстан, жолбарыс, керік, т.б. аңдардың
тіршілік ... ... ... Іле ... ... ... 1947 ... аңшысы атып алған. Бұдан шығатын қорытынды ... ... үшін ... ... екендігі белгілі. Шын мәнінде, қазақ
жерінің кең даласында аң мен ... ... ... ... ... ... ... да болар біздің республикамызда сүтқоректілердің – 155,
құстардың – 481, бауырымен ... – 48, ...... – 140 түрі ... ... Бұлар біздің байлығымыз. Барлығының
да табиғат үшін, адам үшін маңызы зор.
Десек те, соңғы 100 жыл ішінде Қазақстнда жануарлар дүниесі саны ... ... көп ... ... Оған тікелей әсер етіп отырған –
антропогендік факторлар.
Қазақстанда біраз аң мен құстар біржола құрып кетудің аз алдында ... ... – қар ... ... ... ... ... үстірт қойы,
тауешкі, қабылан, дала мысығы, сілеусін, қарақұйрық, камшат, көк суыр,
қоңыр аю, ... ... ... қаракөл, сабаншы, т.б. жатады. Ал құстардан
ұлар, дуадақ, безгелдек, саңырау құр, ... ... ... қоқиқаз,
реликті шағала, сарыала қаз, шалшықшы т.б. атауға болады.
Қазақстанның інжу-маржаны атанған Балқаш, Алакөл, Зайсан, Марқакөл
т.б. ... ... ... ... ... ... көп өзгерістерге
ұшырап отыр. Әсіресе кәсіптік балық аулау төмендеп кетті. Ал Каспий ... ... ... ... өте нашар. Арал теңізінің деңгейі 17 м
төмендеп отыр. Теңіздің ... ... ... ... балықтар
тіршілігін жойды.
Каспий теңізінің экологиялық жағдайы да ауыр. Әсіресе Каспий мұнайын
игеру ... ... ... балықтары мен құстар әлемі, итбалық сияқты
сүтқоректілір зардап шегуде.
Республикамыздың ... ... ... жайы ... ... Ертіс, Іле, Жайық, Шу, Талас, Тобыл, нұра, ... ... ... ... пен ... қарқындап дамуына байланысты
ластанып немесе сулары тартыла бастады. ... ... өзен ... мен ... тозуы, өртке шалдығуы жиі байқалып, ол фауна мен
флораға әсерін тигізіп отыр.
Адамның іс-әрекетінің жанурлар ... ... және ... ... ... ... ... жер бетінен құрып кетуі ьір қарағанда
табиғат заңдылығы. Өйткені эволюциялық даму барысында бір тү ... түр ... ... отырады. Бұл құбылыстар көбінесе климаттың өзгеруіне
және басқа да табиғи факторларға байланысты.
Адам баласы жануарлар дүниесін өзінің ... ... ... міндетті түрде пайдаланған. Сондықтан аң мен құстарды ... олар ... ... Ал ... ... жолында улы химиялық заттарды пайдаланып, кейбір организмдердің
тіршілігін жойған.
Сол сияқты тірі ... ... ... ауыр түрі ... ... Дүниежүзілік соғыстарда бүкіл тіршілік атаулыны
жойып жіберетін қарулар қолданылды. Олар – атом ... ... ... ... т.б.
Жануарлар дүниесін қорғау және қалпына ... ... ... ... ... 4 ... шарты бар. Олар: аулауға тыйым салу,
тіршілік ортасын бұзбау, қолдан көбейтуге бейімдеу, лабораториялық жағдайда
гендік ... ... қалу ... сақтап қалудың ең басты жолы – адам баласының ... ... ... және мәдениеті. Әрьір азамат ззін туған
өлкесі мен оның байлығының иесі ретінде сезіне ... ... ... ... сақтаған жағдайда болашақ ұрпақ алдындағы борышын ақтаған
болар еді.
1.3. ... ... ... ... ... қоры аумағының алып жатқан жер көлемі ... ... ... ... ... 9,7 ... ... 1989-2000
жылдардағы цифрларға жүгінсек, бұл аралықта жылына орта есеппен кем дегенде
647 ... өрті ... ... ... ... шектірген жерінің ауқымы 18,9 га
болып ... ... ... ... ... ... ... кем дегенде
300 мың га орман ... ... ... Қазақстан бойынша сексеуіл орман қорының көлемі 5,4 млн.
га болып ... ... 10 ... ... екпе ... ... ... мың гектарға көбейді. Бұл негізінен сексеуіл ормандары аумағында
ағашы кесілген жерлерде сексеуілдің табиғи ... ... ... ... ... ... ... тұрақты тексеру, бақылау жұмыстарын
жолға қойғандықтан болса, ормандану дәрежесінің төмендеуіне жол ... ... қоры ... сексеуіл тұқымдарын себу арқылы оның
көлемін арттыру іске асады. ... ... ... ... 1999 ... 29 сәуірдегі «Сексеуіл ормандарын сақтау туралы»
қаулысы да әсер етуде, ... ... ... ... сексеуіл ормандарын
кесуге тыйым салынған. Және осы қаулыға сәйкес Оңтүстік Қазақстан, ... ... ... ... ... жұмыстары жүргізілуде.
1997-1999 жылдардағы Семей өңірі мен Павлодар облысындағы болған орман
өрттері салдарынан Ертіс жағасындағы қарағайлы ормандардың 230 мыңнан ... ... ... және жер беті ... ... ... бұл
ормандардың 40-50 пайызы өрттен, орман зиянкестері мен аурулары және заңсыз
ағаш кесу салдарынан зиян шекті.
Оның ... ... ... ... ... ... жақсарту
және өртенген жерлерді тазалау мақсатында бұл аймақтарда өз ... ... ... еді. Осының салдарынан заңсыз ағаш кесу ... Ағаш ... ... ағаш кесу үшін ... ... болып
есептелсін деп әдейі өрт жіберу жағдайлары да ... ... ... ... тағы бір негізгі себеп Қытай мемлекетінде 20 ... ағаш ... ... да ... отыр.
Осындай келеңсіз жағдайларды болдырмау үшін орман, балық және аңшылық
шаруашылығы комитеті бұл аймақтарды ағаш кесудің ... ... ... Енді осы ... ағаштарды ерекше бағалы ормандар қатарына
жатқызуға ... ... ... ... ол ... ... ... режим бойынша жүргізіледі.
Оған қоса 2001-2005 жылдары Семей өңірі мен павлодар облысында толық
түрде орналастыру жұмыстары жүргізіледі.
Жоғарыда атап ... ... ... ... ... ... кесу де ... алуда.
Әсіресе жыңа жыл қарсаңында жаппай рұқсатсыз ағаш кесушілер ... ... ... ... ... қарағай түрлерінің жас ағаштары
құрып барады. Қаражаттың тапшылығынан қосымша ағаш отырғызуға мүмкіндік жоқ
кезде бұл ерекше кері әсерін тигізуде.
Қазақстан аз ... ... ... жататындықтан, әр ағаштың бағалы
екендігі белгілі. Осы ... ... ... ... ... ... ... қорғау министрлігі тәжірибе ретінде бір жылға жаңа ... ... ... ... ... әкімдерінің тапсырыстары бойынша
жаппай жаңа жылдық шаралар өткізу үшін ... ... ... ... ... және ... ... экологиялық ахуалын жақсартуға
арналған шаралар мен жоспарлар көп ... ... ... ... ... осы және ... ... кейбір жұмыстарды көпшілік
біле бермейді.
Соңғы он жыл бойы ... ... ... ... ... ... ... ерекше биік сатыға көтере алмаса да қолдан ... ... ... ... күшін салды.
Қазір ел экономикасының дамуы айтарлықтай ... ... бұл ... болашақта өз кемеліне келіп, дұрыс жолға қойылуына
күмән келтіруіне болмайды. Оған ... ... ... бар ... ынта-жігерін, мүмкіншіліктерін жұмсайтын болады.
II-тарау. Өндіріс қалдықтарының қоршаған ортаға әсері
2.1. Ғылыми техникалық прогресс және экологиялық проблема.
Ғылым мен ... ... , ... адам өмірінің жақсаруына өте үлкен
әсерін тигізеді. Сол себептен, ғылым мен ... ... ... ... дамуының негізі болып табылады . Солай болса да , ғылым
мен техникалық ... , ... ... мен ... ... қатынастарды қиындататын күштерді дүниеге ... . Ал , ... ... бүлінуіне және ластануын әкеп соқты. ... ... ... күрт ... , ... ... заттардың көбеюіне ,
табиғңи тепе теңдіктің бұзылуына әкеләп адамдардың денсаулығына ... ... ... ... күүшке айналып, өндіріс орындарының жаңа техникамен
жабдықталуы , өндіріс қарқынының одан әрі дамуы , жер ... ... ... шикізаттарды өндіру, олапрды өңдеу , бәрі де биосфера
құрылымына , олардың химиялық ... әсер ... ... ... және ... ... өзен көл су ... құрылымына орасан
зор әсер етеді .
Қалдықсыз өңдеу жүйесінің жотығынан , ... ... ... , ... ... пайдаланбау нәтижесінде,
жылынга отыз млрд т өнеркәсіп,. Қалдықтары атмосфера , ... ... ... ... келп ... жыл ... ... , жер шарында шамамен алғанда , -230 млн
адам ,бір мыңыншы жылдардың аяғында -275 млн , 1850 жылы – 1 млрд адам ... ... млрд адам ... адам саны 1930 ... 2 млрд , 1976 ... 4
млрд-қа , 1987 жылы - 5 млрд – қа, 20 ... ... ... -6 ... ... Бұл қарқын арта түспек . ... ... ... ... , ... ... бұйымдар мен қамтамасыз ету деңгейі
жоғарылайды. Бұл ... шешу - ... ... ... ... қоршаған ортаға қамқор көзқарастарды қалыптастыру ... ғана ... . Өзін ... үшін, адамзат, ... жіне ... ... бар ... ... қажет.
Қазіргі кезде өндіріс орындары атмосфераға өте көп мөлшерде шаң тозаңдар
мен ... ... ... ... ... . ... адамзат іс
-әрекеті нәтижесі атмосфераға жылына 150 млн т. әр ... ... ... ұшып ... ; оның 15 млн тоннасы ғана әр ... ... , одан ... ... ... . ... ортаны улауда зияны мол
бұл газдың көпшілігі , жылу ... ... және ... ... бөлінеді.
Бейметалл топырақтардың атмосферадағы мөлшерінің ... ... ... әсер ... . Ал, бұл өз кензегінде , өсімдіктепр
смен ... көп ... ... ... зор ... етеді. Зерттеу
мәліметтеріне қарағанда 1990 жылға дейін , осы бір ғана ... ... ... ... а са ... лар мен ... апатқа ұшыраған
. Ғылым мен техниканың жетістіктерінің тірі ... ... ... ... да жоқұ емес ... ... ... көп мөлшерде атмосфераға өту ... ... ... ... , ... ... ескерткіштердуің
бұзылу жылдамдығы артады . ал, SO2 мрамормен (Са СО2) ... ... ... Са So 4 ... ... ; ол өте ... , ... ... шыдамай үгіліп түсіп жатады.
2Са Со3+ 2Sj2+O2 (2Ca So4 +2Со2
Кейінгі ... ... ... , цеме нт т.б ... ... , материалдар қолданып жүр . Синтетикалық ... ... ... бүлдірукдегі орны бір бөлек. Оар шірімейді, сол себеептен
табиғи ортаны пәрменді түрде ластайды ... ... , егер ... шаралар дер кезінде
қолданбаса, 50 жылдан соң ... ... ... нәтижесінде
теміртотығының топырақтағы және судағы мөлшері екі есе , ал ... ... 10 есе ... екен . Бұл ... жіне олардың
қосылыстарының , биосфераның белгілі бір бөлігінде көп ... ... , ... ... ... да теріс өзгерістер туғызатыны болжау
қиын емес ... саны мен ... ... тез ... ... ... жүйеге түсетін ауырпалық үнемі ... ... . ... қала дген ... ... .
Халықтың қалаға тұруға ұмтылуы , қаладбағы ... ... ... ... алып ... . Қазақстан Республикасыда , д.ж
урбанизация ... ... ... жоқ. Әсіресе өнеркәсіп ... ... ың ... салу мен тың және ... ... ... ... саны оның ішінде ірі қалаллар саны күрт асты.
Олардың тұрғындары 45 жылда 5 еседен ... ... ... басым көпшілігі
қалада тұратын болды . Болжам бо»йынша қалалар саны ... ... ... ... , ал ... тұрғындар саны күрт асты. Қала халқының
тығыздығы ... , ... , ... ... бір ... ... ... адам келіп экологиялық жағдайы үнемі нашарлауда.
Дүние жүзінде 1850 жылы , халқының саны млн- нан астам 4 қала ... ... жылы ... саны ... өсті ; 1950 жылы ... саны 90 –ға ... жылы 140 –қа , 1970 жылы 160- қа ... Республикасы бойынша 2717 мың шаршы км ... ... . ... – 14 ... , 84 қала және 210- дай қала типтес елді
мекендер бар . Осы облыстардағы қалалардың орналасуы және ... ... , Ә ... ... ... 4 және 5 кестелерде берілген .
Берілген мәліметтерден байқалғандай , 1970 жылға дейін қала ... ... ... Одан бері қарай , қала ... ... тез ... арта отырып, 1989 жылы , қала –ауыл халқының ара ... 57 ... ... ... ... мен ... тұрғындары өсіп қана қоймай , ... бір ... ... ... ... ... аса зор аймақтар
пайдла болуда . Оларды мегаполис ... ... м) деп ... . ... ... , АҚШ-тың , Атлант мұхиты жағалауындағы ... ... ... Оның ... 850 км, ... саны 35 ... мұхит жағасындағы ұзындығы 120 км , ені 60 км Лос- Анджелечс – Сан –
Франсиско мегапорлисі бар.
|Облыстар ... ... - |
| | ... |
| ... ... ... | |
| | ... | |
| | ... | |
| | ... | ... |84 |49 |210 ... |7 |1 |3 ... |4 |24 |9 ... |6 |4 |20 ... ... |4 |4 |15 ... |4 |4 |13 ... |4 |5 |21 ... |4 |1 |16 ... |6 |2 |11 ... |3 |4 |13 ... |4 |3 |13 ... |4 |3 |13 ... | |1 |13 ... |3 |1 |1 ... ... |4 |2 |13 ... |4 |1 |9 ... |6 |2 |1 ... |3 |1 |6 ... |3 |1 |12 ... |5 |2 |10 ... |8 |5 |1 ... ... |1 |1 |1 ... ... |1 |1 | |
| | | | ... ... ... ... ... тән емес сипаттағы – физикалық ,
химияллық және биологиялық заттардың қосылуы немесе ұзақ ... ... сол зат ... ... ... артып кетуі жатады.
Ластаушы заттар алуан түрлі сан мыңдаған алуан түрлі ... , ... ... оның ... улы ... т.б . Бір түрлі ластаушы заттар
, әр түрлі ластаудың көздері ... ... Р. ... ... ... ... және ... жұтатын өзге қалжықтар;
• Инфекцияны тасымалдаушы жүйелер;
• Өсімдіктерге қоректік зат болып табылатын дүниелер;
2.2. Өндірістік техногенез қалдықтарының қоршаған ортаға әсері
Қоршаған ... ... және ... өндірістерінің қалдықтарымен
ластануы. Химия өнеркәсібі халық шаруашылығының қажеттілігін қанағаттандыру
үшін көптеген өнім ... ... және олар – ... ... ... микробиология салалары бойынша ... ... ... ... ... технология мен шикізат түрінің
әркелкілігі, атмсфералық ауаның, су бассеиндері мен ... ... ... ... ... ... мен ... газ күйіндегі
қалдықтары – орасан зор ... ... ... ... кейбір елді мекен үшін химиялық кәсіпорындар ... ... ... ... ... ... ... химия-металлургиялық
заводтардан басқа, азот оксиді мен күкірт дикосиді, көміртек ... ... ... күлі – ... ... күкірткөміртек химиялық талшықтар, аммиак - ... - ... ... ... — шина өтеркәсіптерінің үлесіне
тиесілі. Түсті металлургия ... ... кен ... ... ... өңдеуіне байланысты,
құрамында ... бар ... ... зор ... ... мен ... тазалау дәрежесінің төмендігіне байланысты,
атадан зиянды заттар қоршаған ... ... ... ... ... пештерінен ... ... ... ... ... агломерациялық
машиналардан бөлінген улы ... ... ... ... ... де алдыңғы қатарда тұр. Кәсіпорындардың сарқынды
шайынды сулары минералды ... ... ... мұнай өлшемдері т.б.), ауыр ... ... мыс, ... т.б.) ... ... ... сынаппен т.б. қаныққан.
Мәселен, шойын мен болат өндірісінде, 1 т. шойын ... ... ... ... 2,7 кг SO2, 0,1-0,5 кг Мn және ... сурьма, фосфор, сынап,
сирекжер металдар (редкоземельныі металлы) ... ... ... 1 т. болатты алу кезінде - 3000-4000 м3 газ ... ... г/м3), 60 к СО және 3 кг SO3 ... қосылады.
Газ, шаң-тозаң күйіндегі ластаушы заттар, негізінен жер бетінен
санағанда 3 км ... ... ... ... ... ... ... жоғары көтерілуін байланысты, мөлшері 4-10 мкм аралығында
ұсақ бөлшектер жан ... ... ... да, ... 300-500 ... ... ... ауа салқындаған кезде қайта жерге туседі.
Мысалы, Лондовда 1 км2 жерге, жылына 390 тоңна, Нью-Йоркте 300, ... ... - 260, ... — 125 ... шан ... ... ... өнеркәсібінде, мұнай өндіру және өңдеу салаларында,
бейорганикалық, органикалык заттар синтезі жән т.б. ... ... ... ластаушы заттар табиғатының алуан түрлілігі 5 ... ... Е.И. және ... Т.М. ... ... 1979 ... Сонымен қатар, күрделі ... ... ... ... ... қоршаған
ортаға әсері зиянды және ... ... ... ... ... хлор мен ... ... қосыңдысынан тұратын ДДТ,
диэлдрин, элдрин, полихлордиофенил сияқты түрлері.
Радиоакгивті сәулелердің ... ... үшін Кюри Ки) ... ... ... 3,7.1010 атом немесе минут сайын 2,2.1012
атом ажырайтын ... ол шама 1 кюри ... ... ... 1 ... ... ... 1 кюриге тең. Радиоактивтілікті, денеге сіңген сәулелердің
мөлшерін өлшеу арқылы немесе радиоактивті затта болатын ... ... ... ... 1 кюри ... ... болып саналады, сондықтан
практикада одан кішірек шамалар: милликюри ... ... ... (пКи) ... Аталған өлшемдер, атомдардың ыдырау жылдамдығын
ғана көрсетеді, де, радиоактивті ... ... ... ... ... ... Рад немесе Рентген ... ... ... ... ... ... келетін зиянды өлшеу үшін
Рад орнына Бэр (биологический ... ... ... төңірегіндегі сынақ полигонының радаоактивті ... ... ... ... ... ... кеңшарының Азтыр бөлікшесі
жанына үсті бүркемеленбеген күйінде төгіле бастады. Кәзір, сол тау-тау
қалдықтар, ... ... ... көзі ... ... ... Атыраудың
аңызақ желі оны боратып, жан-жаққа әкетуде.
Сынақ полигондары, уран қазатын кен ... ... ... ... Қазақстан жерінде жеткілікті. Олар ... мен ... ... ... ... Қызылорда, Тараз, Оңтүстік Қазақстан,
Алматы, Талдықорған, Семей т.б, облыстарда ... ... ... ... ... ... етілген сәуле мөлшері 25 микрорентгенннен ... Ал ... ... орындардардағы радиоактивтілікгі дозимегр
аспаптары 2000 микрорентгенге дейін көрсетіп отыр.
Радиоактивті заттар, тек адамдар үшін ғана ... ... ... үшін де ... ... 2-5 ... дейін сәулелер шашырағанда,
өсімдіктердің өсуі күрт баяулап, жануарлар түрі ... ... ... ... ... ... ... даласына кобальт-60
пенцезий-137, жылдамдығы 10000 кюриден асатын ... ... ... Бұл ... ... ешқандай жануарлар мен екпелі өсімдіктер
өспейтінін тәжірибелер көрсетіп отыр.
Радиоакгивті заттарды атом электр станцияларында, сүңгуір ... ... ... ... ... сайын, олардың қалдықтарына кему
жұмыстары кең етек алды. Сөйтіп, қоршаған ... ... ... ... үлкен проблемаға айналып отыр.
Оңтүстік Қазақстан облысындағы Созақ даласында бірнеше уран өндіру кең
орындары бар. ... ... ... уран ... тасымалауға арналған темір
жол торабына жегкенше, жүк ... ... ... жол жүріп,
радиоактивті сәулелерді, жолай кездескен талай елді мекендерге таратады.
Бүгінгі атом ... ... ... ... ядролық ашық отын
жүйес мынадый:
- Уран кенін ... ... ... ... уранды, кеннен
ажыратып алу;
- алынған ... ... 238U және 235U ... ... ... ... қостотығын алу үшін ұнтақтау, таблеткаға айналдыру үшін
күйдіру;
- ... ... ... ТВЭЛ-дарды (-жылу тарататын элемент-
байытылған уран гранулалары салынған ұзын болат түтікшелер) даярлау;
- ... ... атом ... станциясына тасымалдау;
- отын жанып ... соң, ... ... ... қатты
түйіршіктерге айналдырып, жақсы бітелген арнаулы ыдыстарға салу;
- қалдықтарды дұрыстап көму.
Жыл сайын, ... ... ... 50 мың ... ... ... тастап отырады. Биологиялық ластануға ықпал ететін негізгі
зиянды заттар: ... ... ... оксиді, метил спирті, сірке
қышқылы, аммиак, ацетон, күкірт қышқылына, формальдегид, ванадий ... т.б. ... ... ... өте ... заттар қатарына
- белок-витамин концентраттарын, ... жем, ... ... кәсіпорыңдардың белокты шаңдарын жатқызуға болады. ... ... II ... құрайды және тыныс алу органдарына ерекше
зиянды.
Микробиологиялық ... ... ... екі ... ... ... және ... өнімді бөліп алу. Ферментация
қезеңінде ферментер - ыдысқа су ... ... ... тұздар қосылады. Биологиялық өңдіріс орыңдарының сарқынды сулары
да, қоршаған ортаға залалды заттардан кеңде емес. Биомассаны қоюлаңдыру,
бөлу, ... ... ... ... ... ... т.б- кезінде
қолданылған су құрамында адетте азот, фосфор қосылыстары, фурфурол,
метанол, ... ... кеңц ... ... ... және ... проблемалар. Қазіргі кезде
энергияның негізгі ... ... ... ... бар ... ... ... өңдеу арқылы және су энергиясын пайдалану арқылы
алынады. Энергияның кез келген ... ... ... ... қоршаған ортаға азды-көпті зиянды әсерлері бар.
Гидроэлектростанциялардағы энергетикалық ... ... ... зиян шегетіндері - ауа бассеині мен су ... ... ... су қоймалары, сол аймақтың микроклиматын
өзгертеді, етістікке жарамды ... ... ... ... грунт
қабатындағы су деңгейін өзгертіп, топырақты ... отын ... 70 % ... мен ... 25 % көмірдің үлесіне
тиесілі, Адамзаттың, табиғи отын түрлерін ... ... ... 25-30 жыл бұрынғы ... дәл ... ... ... ... ... отын ... өндіру мен пайдалану қарқыны өте
тез өсіп келеді. 80-жылдардың басында, мұнай өңдіру 2,7 - 2,8 млрд ... ... күні бұл ... көлемі күрт артып отыр. Адамзаттың
энергетикалық ресурстармен қамтамасыз етілуі, ... ... ... ... ... өндіріп алудың тиімділігіне байланысты.
Соңғы кездері, сарқылмайтын және экологияяық өте таза энергия ... күн, жел, ... ... ... жылу энергиясын, т.б.
пайдалану туралы перспективті жобалар жасалуда.
Ғалымдардың мәліметі бойынша жер бетінің әрбір шаршы метріне, қуаты бір
киловатт күн ... ... ... ... ... мысал үшін, жер бетінің күн
жақсы ... 10 мың ... ... ... ... оның энергия қуаты -
10 млрд кВт, Күн ... ... ... ... ... ... ... 10 % (қазіргі мүмкіндігі бар деңгейде) аспаптарды қолданар
болсақ, куаты 1 млрд кВт ... ... ... ая бұл мөлшері АҚШ пен
бұрынға ... ... ... электростанциялардың қуатынан асып
түседі, оның үстіне жер масштабы үшін 10 мың ... ... ... көп те ... ... сәтті түрде пайдалана білген жағдайда, ... бір ... ... жылына 200 кг көмірді үнемдеуге болады.
Жапонияның, қазіргі күні, 5 миллионнан ... ... ... ... ... қыздырылған ыстық суды пайдаланып отыр. АҚШ-та 16.
мыңнан астам отбасы, күн энергиясы батареяларымен жабдықталған үйлерде ... ... ... күн ... ... кәдімгі станцияларға
қарағанда қымбат. Қазіргі уақытта, әділ ... ... ... ... ... мен үлкен масштабты эксперименттер
жүргізілуде.
Жел энергиясы арқылы да ... ... ... және арзан
экологиялық таза энергия алуға болады. Қазір, дүние жүзі ... ... ... ... ... ... істеуде. Мысал үшін, бір
ғана Калифорнияда, олардың саны 15 ... ... ... ... жел-энергия қондырғылары, қазіргі заманга турбогенерторлармен жап-
жақсы бәсекеге түсе алады. Метеоорталықгарда, үнемі жел ... ... ... ... ... аймақтар -Прибалтикада, Солтүстік
Кавказда, ... ... ... ... аймақтарында, Қазақстаңда көптеп
саналады.
Теңіз энергиясын пайдалануға негізделген іс-шаралар да соңғы кезде жиі
'көрініс тауып отыр. Бұл ... ... су ... температура
айырмашылықтарын пайдалануға негіздіелген. Судың беты ... күн көзі ... ... ... ... ... ... қалып
отырады, Бұл алшақтық 15-20 "С-қа дейін жетеді. Ғалымдардың ... ... жылу ... ... ... алынған энергия
мөлшері, қазіргі кездегі барлық отын түрінен алынған энергия мөлшерінен ... ... ... ... 18 млрд тонна мұнайды пайдалану энергиясымен
барабар.
Геотермальды ... ... ... де ... үлкен. Жуықтап
есептеулер бойынша, олар жылына 100 млн ... ... ... ... ... ... бұл түрі аз ... тауып отыр. Оның
негізгі себебі, жоғары температуралы және қысымды су буын алу ... ... ... ... ... етеді. Жер шарының кейбір бөліктерінде
(Исландия, Калифорния, Жапония) ... 200-400 0С – қа ... ... ... және ... ... айналдыруға мүмкіндіктер
бар. Бірақ, көптеген термальды су көздерінің температурасы төмен, 100-120
0С-тан аспайды. Мұндай су ... ... ... ... ... ғана ... тіршілік әрекеті мен биосинтез энергиясын
қолданудың да кейбір перспективті тұстары бар.
Күн, жел, ... ... ... ... арналған жабдықтар
мен құралдардың құны, әлемдік нарықта 23 млрд доллардан асып түсіп отыр
және бұл ... жыл ... ... ... 15% - ке ... өсіп ... ... нәтижесінде түзілген газдарды залалсыздандыру
Өндірісте, әр түрлі технологиялық ... ... ... ... ... негізінен екі тәсіл
қолданылады.
Олар: ... ... ... ... ... ... Катализатор қатысымен тазалау
кезінде, газ
құрамындағы ... ... өзге бір оңай ... ал катализатор қатысуынсыз ... ... ... ... ... ... ... сұйық
не
қатты күйіндегі заттар бойына ... ... ... ... ... ... ... хемосорбциялық және ... ... ... ...... болатын және
болмайтын ... ... ... ... зат ... ... өнім түрі бойынша ... ... ... ... ... ... ... газ ... ... ... ... байланысты. Кез ... ... ... ... ... тиіс.
Хе-
мосорбциялық тәсілді – СО ۪ , NO , SO , H S, H CL , ... үшін жиі ... ... ... ... ауаның
SO газымен ... және одан ... ... ... жөн. SO – ... ... ... энергетика
өнеркәсіп орындарының іс-әрекеті ... көп ... ... ... ... сандық сипаты.
Күкірт-
ті ... ... ... хемосорбциялық тәсіл
қолданады.
Бұл ... ... ...... ... арзан және жеткілікті
болуы. Ал, ... ... ... аса
жоғары болмауы және
қалдық ретінде ... ... – бұл ... ... ... SO ... бөлінуі
(барлық шығарылатын қалдықтардың % - үлесі )
| | SO , | | | SO , ... |% | ... |% ... | | ... | ... | 53,1 | ... ... | 0,4 ... ... | 0,4 | ... | 1,9 |
| | | ... | ... ... | 24,0 | ... ... | 2,4 |
| | | ... | ... ... | 15,3 | ... ... | 2,0 |
| | | | | ... ... |0,5 | | | ... | | | | ... тасты пайдаланғанға қарағанда, ... ... ... ... болады:
1. Газ мөлшерінің көлемдерін ... ... ... газ ... ... ... ... өнім ретінде күкірт қышқылын ... ...... ... ... болады. Бұл ... ... ... ... ... Сондай-ақ, газ ... ... ... ... ... қышқылды-
катализдік тәсіл, озонды ... ... ... ... ... ( ксилидин, ... ... ... де ... ... тәсілімен тазарту. ... ... ... ... ... ... ... өткізеді.
Қажетті
зат немесе ... ... ... ... ... үшін, көп ... ... ... ... ... ... яғни ... си-ликагель, алюминий оксиді, ... т.б. ... ... ... тазарту.
Катализатор
қатысында өндіріс нәтижесінде ... ... ... олар әр түрлі ... ... газ ... және ... ... ... нәтижесінде ... ... ... әр ... ... ... су ... сарқынды ... ... ... Қазіргі кезеңдегі сауықтыру шаралары.
3.1 Табиғатты қорғау және экология
Экологияның ... ... ең ... ... ... ... ... қарастыратын басты мәселелерді айқындап
алғаннан
соң, оның ... ... ... ... ... асыратындығын әңгіме ... ... ... біз ... қоршаған
орта – тау-тас,
өзен-көл, ... ... және т.б. ... деп ... Ал ... ... ... бір кең
мағынада
анықтама берсек, табиғат дегеніміз – адамзат ... ... ... және ... ... ... анықтамалардан табиғат дегеніміз –
тек
жер мекндейтін ... ... ... ... ... қатар, жансыз дүниелер де, оның ... ... қор, ... кен ... ... ... ... ... айтылғандармен қатар, екінші дүние (вторая
природа)
деген де ... бар. Бұл ұғым ... ... ... дүниеліктердің бәрі – ... ... ... ... ... ... ... дейін ... ... ... ... « ... ... ... да табиғат еншісі болып табылғандықтан, ... ... ... шек ... ... ... тигізетін әсерлері
және ... ... ... ... ... ... мүмкін. Мысалы, өзендерге ... ... ... ... ... сол аумақта су ... ... ... аймақтың тіптен су ... ... ... ... ... кесілуі, сол аумақтағы су
көздерінің
жойылып кетуіне ... ... ал ... су ... жердің ауа-райының өзгеруіне әсер етеді. (ол ... ... ... ... келгенде, адамдардың іс-әрекетінің ... ... ... ... өсімдіктер және жануарлар
әлемінің
өзгеруі, топырақтың және ... ... су ... ... ауа ... ... ... өзгеруі.
Экология қамтитын ... өте ... әрі ... ... табу үшін – ... ... т.б. ғылым ... ... ... Осы күнге
дейін, әр
ғылым өзіне таныс, ... ... ... ... ... ... біртұтас, бір жүйеге жататын ... ... ... ... ... тұрғыдан
негізделмей,
ұштастырылмаған жұмыстар ... ... ... ... ... әрі ... ... көп және ортаның бір ... ... ... ... ... Сол ... ... жақсару орнына, күннен күнге ... орын ... ... және жылу ... ... ... т.б. ... ортамен өзара
үйлеспеуі, табиғатқа жан-жақты әсерін ... ... ... ... ... әртүрлі химиялық заттар мен
қосылыстардың, ... ... ... табиғи ... ... ... ... ... келтірген ғажайып ... ... ... ... оны сақтауға, гүлдендіре ... ... ... ... ... отыр ма? ... құрал-жабдықтарын
әбден жетілдіріп, табиғат ... ... ... ... ... жүдетіп жібергенін де байқамай қалды. Қазір ... ... ... өзендердің ... ... ... ... ... бас ... ... деп даурығып жүріп,
өзімізге
өзіміз қастық жасадық. ... бір ... – Арал ... алтын өзегі Амудария мен ... ... ... күріш өсіреміз» – деп бұра тартып ... ... ... Жауапсыздықтың, ... неге ... ... деңгейі ондаған ... ... ... ... ... Суы кепкен ... ... ... ... ... ол тек Арал ... ғана ... ... ... тұз ... ... ... Арал аймағында
өлім-
жітім екі есеге ... ... Жаңа ... нәрестелердің
80-90%-і
дімкәс болып туатын болды. Бұл ... ... ... есе, ... ... саны ... есе көбейіп
кетті.
Адам ... ... ... ... ... ... де әсерін тигізуі ... ... ... ... мен түтіндері Швейциядағы орман ағаштарының ... ... мен ... ... жеміс-жидектердің
сапа-
сының төмендеуіне әкеліп соғып отыр.
Чернобыльда ... ... шет ... ... ... ... ... Олар, ауадағы радиация
фонының кенет-
тен өсіп кетуін ... ... ... ... апатты жария етті. Бұл ... 26 ... ... ... ол ... хабарды, тек 6 мамыр ... ... ... да, ... солай. Сондықтан, ... қалу ...... ... ... ... құдіретімізді жүргіземіз, қолдан теңіз ... ... суын ... ... ... Ақыл-ойымыздың жаңсақ
басқан мұндай мысалдары өте ... ... жан ... пен қырсыздықтың
салдары –
аймақтық және ... ... ... ... ... ... ... қоршаған орта ... ... ... ... пайдалану мәселелері ... ... ... ... әбден заңды. Сондықтан да,
экологиялық
мәдениетке ие ... ... ... ... аяулы сезіммен
қарау – әрбір ... ... ... ...... ... ”, “ ... ”,
“техникалық экология” деген ұғымдар кең айтылып жүр. ... ... ” деп – ... орта ... ... жақсы қалпында сақтап ... ... ... ... ... Алайда,
әңгіме екі ... ... ... ... ... мәселе
экологияның жаңа бір ... ... ... ... қоршаған табиғи ... ... ... ... ... ... оның сол ... сақтап қалу ... ... Олай ... ... ... техникалық сипатынан гөрі пәнаралық
мәні
басым және ... ... сол ... ... ... ... болады. Басқаша айтсақ, ... ... ... ... ... ... тіршілік ету барысында, өзін ... орта ... ... ... ... әртүрлі
өңдеу орындары болып табылатын ... ... ... Жер ... ... ... заттар өндіру барысында ... ... ... ... және ... ... ( грек тілінен
“ксенос” – бөтен
өзге; “биос” – ... өмір ) деп ... ... ... иелерінің даму эволюциясы кезінде
аталған
заттар болмаған және ... ... ... ғана ... болған. Мысалы, ... ... ... дейін табиғатта таза ... ... ... ... ... ... заттар алу
барысын-
да пайда болатын ... ... ... ... ... ... ксенобиотиктер қатарына жатпағанымен,
олардың су ... ... ... ... артық
мөлшерде кездесуі
зиянды болып ... ... ... ... ... ... ... ангидрид және т.б. ... ... жану ... бензин жану барысында түзілген
газының (СО) ауаны ластайды. Осы ... тірі ... ... ... ... бұзылады, нәтижесінде
организм ... ... ... ... ... ... көптеген жұмыс түрлерін: ұнтақтау,
ұсақ-
тау-майдалау және ... ... ...... жиі ... ... ... процестер
барысында, ... ... ... ... ... ... ... бір жағынан, ... ... ... сол ... ... тыныс
алу жағдайын нашарлатады.
Шаң-тозаң ... ... ... ... ... бол-
ғандықтан, ... ... ... ол
биологиялық және ... ... ... ... келеді.
Өндіріс орындарында ... ... ... әр ... ... келгендіктен, бөлшек
мөлшері (размер
частицы) ... ... ... ... ... Шаң-тозаң
бөл- шектерінің ... ... ... әуеден
жерге қону (тұну) немесе су ... тұну ... Бұл ... ... ... ... ... тор
көздері-
нің тесіктері әр түрлі електер ... ... ... ... талдау (ситивой ... және ... ... ... негізделген седиментациялық анализ жиі
қолданылады.
Бөлшек ... кері ...... ... деп ... ... =
(44)
Мұндағы: Д – дисперстілік немесе ұнтақтылық
d – бөлшектердің орташа ... ... ... ... ... қасиеттерге негізделген:
- арнаулы аппараттан шаң-тозаң бөлшектері өту ... ... ... ... ... тартқыш күш әсері арқылы шөгуіне;
- ... газ ... ... барысында, ыдыс
қабырғасы-
на қонып ... ... ... ... яғни ... газ
молекулаларының
тозаң бөлшектерін зарядтап, ... ... ... ... ... әр ... мен ... пайдаланылады. Шаң-тозаң тазартқыш
қондырғылардың
ең ... ... ... – оның ... ... негізге алынады. Бұл шама, гегізінен шаң-тозаң
қасиеті ... ... ... ... тазартқыш құралдары іске ... ... ... ... баса ... ... ... газ жылдамдығы 3-6 м\с², ... ... ... 1,5-3 м\с², ... ... ... ... жұмыс істейді.
Газдарды шаң-тозаңнан ... ... ... маңызға ие болады. ... газ ... % ... ... ... болса, шаң ... ... су буы ... ... сүзгі материалдарын
дымқыл-
дайды. ... ... ... бетінің дымқылдануы ... ... ... ...... ... әкеліп
соқтырады, яғни оның газ тазарту ... ... ...... ... үшін де орын ... жұмыстарының сапасы күрт ... ... ... ... ... ... ... мынандай әдістер
қолданады: ... ... ... ), ... физикалық,
биологиялық және ... ... ... ... қондырғы, |
|құрылғылардың ... |
| ... |
| ... |
| ... |
| ... |
| дара ... |
| жұп ... |
|құрғақ горизонтальді |
|құрғақ вертикальды |
|ылғалды ... ... ... ... ... негізделген |
| ... ... ... ... ... ... ... |
|тамшылаушы ... ... ... ... тазартқыш құралдар
Өндірісте шаң-тозаңдарды ... және ... ... ... ... ... әртүрлі жолдармен, шаң
ұстайтын
аппараттарда іске ... ... ... ... ... шаң ұстайтындарға: шаң ... ... ... ... ... шаң ... ... газ су қабаттарынан
өтетін
немесе су ... ... ... ... аппараттар
жатады.
Электростатикалық қондырғыларға: ... ... ... ұстайтын аппараттардың немесе шаң камераларының
жұмыс
істеу ... ... ... ... бар ... ... 1-2 м\с. Шаң ... өткенге дейін
мөлшері 30-40 мкм шаң-тозаңдар өз ... ... ... түбіне түсіп ... шаң ... ... ... істеу принципі:
газ
құрамындағы ... 8 ... көп шаң ... ... күш ... ... ... отырады.
Өндіріс мекемелерінің ... ... ... ... ... ... анықталуы тиіс.
Алға
қойылған мәселелерге байланысты, ... ... ... ... ... концентрацмясы анықталады және
лақтырылып тасталатын жоғарғы концентрацияның мөлшері ... ... ... ... ... ... ... негізінде жұмыс істейтін ... ... ... ... ... ... көп жағдайда механикалық шаң ұстағыштар, сүзгілер,
электросүзгілер пайдаланылады. ... ... ... ... ... ... үшін, циклондар қолданылады. Органикалық
заттар ... ... ... ... ... ... пайдаланылады.
3.4. Қазақстанда қалыптасқан экологиялық мәселелерді шешу ... ... ... ... толғандырып отырған аса маңызды
проблемаға айналды. Табиғатты, ... ... жою ... ... ... ... жіберуге болатынын көптеген елдер түсіне бастады. Біздің
өмір сүріп ... ... ... ... ... ... жер
шарын аз уақытта айналып өтуіде, құрта салуы да оп-оңай. Сондықтан ... ел ... ... байланыстырып, экологиялық апатқа
қарсы тұруы қажет. Қазақстан табиғатының өлшеусіз байлығын игере отырып,
бізді ... ... ... ... да республикада шешуін күтіп
тұрған мәселе. Сырт қарағанда, оңай ... бұл ... ... де ... ... Ол үшін адамның менталитетін, оның
моральдық, этикалық дағдыларын өзгерту керек, табиғат пен ... ... ... қалыптастыру қажет.
Табиғат компоненттері өзара үйлесіммен құралған. Оның даму ... ... бар. ... ... ... ... себебі осы
заңдылықты білмеуде, түсінбеуде, оған ... ... ... ... зат және энергия алмасу жүйесі бұзылады. Сондықтан әрбір қоғам
мүшесі табиғат құбылыстары заңдылықтарымен ... ... да ... ... ... сауатсыздықты жою – үкіметіміздің ... ... ... міндетіне айналуға тиіс.
Бүгінгі таңда халыққа экологиялық білім мен тәрбие беру ... ... кең ... ... ... отыр. Экологиялық
білім беру дегеніміз – ... ... ... ... ... ортаның үйлесімділігін және оны тиімді пайдаланудың ... ... ... ... ... ... ... негіздері, оны жүзеге
асыру проблемалары мен бағдарламалары, БҰҰ мен ЮНЕСКО мәжілістерінде (1968)
қаралды. Одан соң ... (1970), ... (1972) ... ... ... ... ... Ал, Рио-де-Жанейрода (1992)
өткен дүниежүзілік конференция экологиялық білім беру ... ... ... ... ... ... ... Олар – биосфера
тұрақтылығын сақтау үшін ... ... ... ... ... экологиялық білім беруді тұрақты жүзеге асыру және ... ... ... күшейту. Экологиялық білім берудің нормалық-
реттеуші құжаттары «Қоршаған ортаны қорғау туралы заңда» (1997), «Қазақстан
Республикасының экологиялық ... ... ... (1997),
«Қазақстан Республикасында экологиялық білім мен тәрбие берудің ... (1998), ... ... ... ... шағы ... есею кезеңі басталды деген ... ... ... Енді қазіргі бар табиғат қоры шеңберінде өмір сүруді
үйрену және өндіріс көлемін ұлғайтуды шикізат ресурстары шығынының ... ... ... аз ... ... және ... технологияға тезірек
көшу, кен орны жынысы құрамындағы барлық компоненттерді ... ... мен ... өндіріс қалдықтарын қайта пайдалану мен тұтыну, табиғи
ортаны ластаудың алдын алатын қалдықсыз өндірістер мен технологияны ... мен ... ... ... ... ... және таусылмайтын
көздермен ауыстыру негізінде жүргізу қажет. Экономика ғылымы ... ... ... даму ... ... ... жұмыстарына
басшылық ете отырып, мемлекеттің табиғи қорының үнеммен жұмсалуы және
сақталынуы мәселелерімен ... ... ... ... Экономика және
экология бір түптен тарайтын сөздер, егер экономика принциптері экологияның
принциптерімен қайшы келетін ... ... ... және ... санасында
қарама-қайшылықтар бар деген сөз, олардан құтылу қажет.
Біздіңше техниканың өркениетті басты бағыт жасауда өте ... ... ... ... да ... бұдан да кем емес жақтарын ұмытып
кеттік. Табиғаттың үйлесімді үйлесімді ... ... ... және ... ... процестерге араласуға болмайтындығын түсінудің басым болуы
дұрыс болар еді. Адамзат ақылы – ... ... ... шыңы және ... ең ... ... ... тәсілін табатын сияқты.
Қорыта келгенде, қазіргі экологиялық дағдарыстар мен ... ... адам ... ... ... ... зат және ... заңдарын, оның теориялық негіздерін білмеуі. Яғни, ... ... ... ... ... да, ... ... Республикасының тұрақты дамуының
сара жолын көрсеткен «2030» ... ... ... экологиялық
білім мен тәрбие беру, еліміздегі қалыптасқан экологиялық ... ... ... ... экологиялық санасы мен ойлау қабілеті жоғары
мәдениетті ұрпақты тәрбиелеуді талап етуі осының айғағы ... ... ... (ҒТП) ... – табиғи ресурстар қорының
азаюы мен ... ... ... ... ... ... ... жүруде. Дамудың жаңа сатысы: ҒТП негізіндегі жоғары
технологияға ауысу, табиғатты пайдаланудың жаңа стратегиясының ... ... ... Оның өзі өз ... ... және қоғамдық
экологиялық саясатты қалыптастырады.
Қоршаған ортының ластануы адам баласының ... ... ... ... ... ... кері ... тигізуде. Бүкіл
дүние жүзі қоғамдастықтарымен қатар Қазақстандықтар да қалыпты салт-тұрмыс
экологиялық жағдайларға қарай ... ... ... ... елдегі экологиялық жағдайлар экономика тәуелсіздігіне де әсерін
тигізуде.
Экологиялық жағдайлардың нашарлай ... ... ... ... болмаған жаңа проблемалар тудыруда. Олар – ауа, су, ... мен ... пен ... ... ... ... ... табиғат ресурстарының барлық түріне тікелей
және жанама әсер ете ... ... ... ... ... ... Мәселен, Қазақстан Республикасының біршама жерінің (180 млн. ... ... ... ... ... ... ... отыр. Сол сияқты
республиканың барлық жерінің 30 млн. га көлемін өнеркәсіп, көліктік қатынас
жолдары, елді мекендер, т.б. ... алып ... ... ... құнарлы жерлердің 25-30% жарамсызданса,
Батыс Қазақстанда мұнай-газ өнеркәсібінің өнімдерімен ластану 100 мың га
жерді, техногенді ... 2,5 млн. га ... ... ... ... га ... ... отыр.
Ал, Каспий теңізінің 268 млн. га жағалауы су астында қалып мұнай
өнімдерімен ... одан әрі етек ... ... ... ... ... да ... Онда
– техногендік, өндірістік ластану, топырақтың ... ... ... ... ... және ракета-космос қалдықтарымен
(Бетпақдала) ластану жоғары деңгейге жетуде.
Оңтүстік Қазақстандағы экологиялық жағдайлар Арал өңіріне тән Әмудария мен
Сырдария ... 2 млн. га ... ... ... ... ... жерлер мен Арал табанындағы тұздар экожүйелерді қайтымсыз
бүлдіруде. Осы өңірдегі қара ... ... 300 млн. га ... ... ... ... ... да экологиясы мәз емес.
Әсіресе, ... ... су ... салынуы, суды көп қажет ететін
күріш, т.б. техникалық дақылдарының өсірілуі елеулі суармалы ... ... ... ... Іле ... ... 10-15 % Қытай
республикасының бұрын алуы бұл ... ... ... ... әбден
мүмкін.
Шығыс Қазақстан жағдайында да экологиялық проблемалар ... ... ... ... ... ... ... елді
мекендер мен қала тұрғындарына ажал оттарын тұтатуда.
Әлемдік климаттың өзгеруі – ... ... ауыл ... зор ... ... ... өзгеруі топырақты
құнарсыздандырып, ауыл шаруашылық өнімдері өнімін кемітіп отыр. Жыл сайын
егістіктерден 2,5 млн. т ... ... ... ... Ол үшін
жыл сайын 1,8 млн. т фосфор, 1,1 млн. т азот, 0,4 т ... ... тиіс ... ол ... 60-70 % кеміген. ... ... қара ... 22,5 % ... қайтымсыз жоғалды.
1949-1996 жылдар аралығында Қазақстан жерінде 503 ядролық ... Ол 20 млн. га ... ... ... ... ... Соның нәтижесінде, 3,4 млн. адам тұратын елді ... ... әлі ... ... отыр.
Қазақстанда қазіргі кезде 20 млн. т қатты радиактивті қалдықтар
жинақталған. ... ... ... ... ... 2,6 млн. ... ауруына шалдығып отырғаны анықталды. Егерде соңғы келісімдер
бойынша шетелдердің радиактивті қалдықтарын ... ... ... ... не ... ... ... жол беруге болмайды!!!
Қазақстандағы жоғарыда қысқаша тоқтаған экологиялық ... ... ... ... ... ... ... полигондар қамтып
отырған аймақтардың ... ... ... ... болғаны туралы
хабарсыз. Оның өзі «адам құқығын» бұзғандық және үкіметіміздің жариялылық ... ... ... деп білу ... ... байланысты болжамдар. Кез ... ... ... ірі ... ... ... ... олардың экологиялық шығынның бағасын есептеумен қатар,
табиғат ... ... ... ... ... Бұл ретте бірнеше
назарда олардың жергілікті тұрғын халқының денсаулығына тигізетін зардабы
болуы тиіс.
Экологиялық ... ... ... ... ... ... ... қолдану, қоғамдық пікір туғызу үшін көпшіліктің білімі мен
тәрбиесін, мәдениетін көтеру керек. Ол үшін ... ... ... ... ... ... ... үздіксіз экологиялық білім
беруді жүйелі түрде іске ... ... ... оқу ... ... ... мен тәрбие беруді саяси әлеуметтік деңгейге көтере отырып
болашақ ... ... аға ... ... ... ... ... бағытта Абай атындағы ... ... ... ... ... ... Университетте Одақта бірінші
болып география-экология факультеті ... ... рет ... ... дайындалды. Қазіргі кезде жүздеген маман-экологтар орта
және жоғары оқу орындарында экологиялық білім беруде.
Елбасының ... 1999 жылы ... ... ... 2004 ... ... ... т.б. құжаттар қабылданбақ.
Мектептер үшін экологиялық білім беру ... ... мен ... ... ... ... бәрі Қазақстандағы «2030» тұрақты даму
бағдарламасын орындау бағытындағы орындалып жатқан игі ... ... ... өндіріс орындарына байланысты туындаған экологиялық
проблемалар көп ... ... ... ... ... ... ... Алматыдағы т.б. қалалардағы кейбір
зауыттардың ... ... ... ... ... Бұл ... ... жобалау негізінде олардың қауіпсіздік жағын жан-жақты есептеу
қажет.
Шаруашылыққа байланысты болжаулардың ... ірі су ... ... Балқаш көлі) тартылуы, климаттың өзгеруі, техникалық фактор
негізінде топырақ, жер беті қабаттарының бүлініп, бұзылуы, биік ... ... ... мұздықтарымен байланысты жағдайлар, апатты
құбылыстар, ... ... ... пайдалану жағдайы, т,б,
әлемдік мәселелерді шешуге ... ... ... ... ... өзендерді
пайдалану мәселесі бойынша түрлі ұсыныстар мен ... ... ... ... ... ... ... әрекеттерінің қоршаған табиғи ортада ... ... ... ... ... ... жан-жақты ғылыми
бағытталған барлық қабылданатын заңдардан көрініс алуы ... ... ... ең ... мақсаты қоғамды құрушы адамға экологияның
тигізетін әсерін анықтап одан айықтыру жолдарын табу.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Чигаркин А.В., Таланов Е.А., ... Ж.Д., ... ... ... Казахстана по интенсивности ... на ... ... эколого-экономических данных».
«Хабаршы» геогр. Сериясы №1 Алматы
«Әль-Фараби атындағы Қаз ҰУ-і»
2. Под. Ред. А.А. ... ... ... ... ... Алматы. Агентство РК по
статистике.
3. Бейсенова Ә. «Экология және табиғатты тиімді пайдалану»
Атамекен. 2006ж. 12 ... ... ... экологиялық проблемалары. Экокурьер. 2006 ж. 1
наурыз
1. ... А.Ж., ... Г.Ә. ... оқу құралы» - Алматы «Бастау» 2003
ж.
2. ... ... ... с опустыниваниям в РК». Экокурьер 2005 г. 10
июня.
3. Е. Жамалбеков, Р. ... ... және ... географиясы мен
экологиясы». Оқу құралы Алматы: 2004 ж.
4. Бейсенова Ә.С., Самақова А.Б., ... Т.И., ... Ж.Б. ... ... ... ... ... – Алматы: 2004 ж.
5. Биғанов А., Жамалбеков Е., Білдебаева Р. ... ... ... ... ... 1995 ... ... Ә.С., Ж.Б.Шілдебаев, Г.З. Сауытбекова. «Экология», оқулық –
Алматы: 2001 ж.
7. Асқарова Ұ.Б. «Экология және қоршаған ортаны қорғау» оқу ... ... ... ... Ш. ... жер асты ... ... Қазақстан. 3 қазан
1991 ж.
9. В.М.Чупахин. «Физическая ... ... ... ... 1968 ... Г.М. ... Г.И. ... Е.И. Веселев «Физическая география
Республики Казахстан»
11. Бейсенова Ә.С. «Исследования природы Казахстана» Алма-Ата 1979 г.
12. Под. Ред. ... Б.Г. ... М. Выс шк. 1988 г. ... А.А. ... В.И.Смирнов учеб. М. Выс шк. 1982 г. «Почвоведения»
14. В.В. Добровольский. М. ... 1976 г. ... почв с ... Ж. ... «Жалпы гидрология» 1996 ж. Алматы
16. Ж. Достайұлы «Табиғат суларын ... және ... ... 1993 ... Омаров С. «Қазақстанның өзендері мен көлдері» Алматы 1975 ... ... и ... ... ... қаражат, 1997 ж.
19. Бейсенова Ә.С. «Экология», Алматы 2001 ж.
20. П.А. ... ... и ... изд. МГУ. 1988 ... Глазовская М.А. «Общая почвоведения и география ... ... ... ... 1989 ... Бродский, А.Константинович «Жалпы экологияның қысқаша курсы», Алматы
ғылым 1998 ж.
23. Т.Қалыбеков «Экология және ашық кен», Алматы ... 1988 ... Ж. ... ... ... ... Ы.Алтынсарин
2000 ж.
25. Ковшаров А.Ф. «Заповедники Казахстана» Алматы 1989 ... ... Ж.М. ... ... ... ... ... биоразнообразие и перспективы развития их сети» Алматы 1980 ... ... А.В. ... природы Казахстана» Алматы 1980 г.
28. Чигаркин А.В. ... и ... ... ... ... 2003 г.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 50 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«АХҚЗ» АҚ өндірістік қалдықтарының және шығарындыларының аймақтың қоршаған орта компоненттеріне тигізетін антропогендік әсері53 бет
Өндіріс қалдықтарының қоршаған ортаға әсері5 бет
Экологиялық факторлар. Абиотикалық факторлар9 бет
Өндірістік кәсіпорындардың Каспий маңы өлкесіне антпропогенді әсері83 бет
Зиянды тастамалар және олардың әсерлерін табуға бағытталған өнеркәсіптегі технологиялық процестерге анализ жасау8 бет
Конвенция20 бет
Күмәнді қалдықтарды көму және залалсыздандыру5 бет
Ластану7 бет
Ластаушы заттардың трансшекаралық ауысуы туралы түсінік9 бет
Радиоактивті қалдықтарды көмуді әлемдік тәжірибеде талдау80 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь