Ұлы ғұлама Әбу Насыр Әл-Фараби


1 Әбу Насыр әл.Фараби
2 Ұлы ғұламаның толық аты.жөніне талдау
Даңқты жерлесіміз, Аристотельден кейінгі Екінші Ұстаз атанған ұлы ғұлама Әбу Насыр әл-Фараби туралы Отырар мемлекеттік археологиялық қорық-мұражайы дерегінде былай деп жазылыпты:
«Алғашқы сауатын туған жерінде өз тілінде ашқан ол 12-16 жас шамасында керуенге ілесіп, білім іздеп, «Байт әл-Хәкма» атты ғалымдар үйі мен бай кітапханасы бар Бағдатқа барады».
Ал шындығы солай ма? «Тарих қайта қарастырыла береді» дейді. Бәлки, ұлы бабамызға қатысты қайта қарауды күтіп жатқан тұстар баршылық шығар. Жалпы, ғұламаның «білім іздеп аттанды» деген уақытының өзі заманауи тарих ғылымы үшін бұлыңғыр. Жаңағы келтірген жолдардың өзінде не 12, я 16 емес, «12-16 шамасында» деп екіұштылайды.
Сондай бір айқынсыздықты кейбір фарабитанушы ғалымдардан да байқаймыз. Айталық, әл-Фарабидің рухани мұрасын көрнекті зерттеушілердің бірі, өзбек ғалымы М.М.Хайруллаев: «Орта Азиядан кетпей тұрғанда әл-Фараби Шаш пен Самарқанға соғып, біраз уақыт Бұхарада оқып, жұмыс істегені туралы әдебиетте деректер бар» деп жазады. Ол «әл-Фарабидің өзбек қалаларында білім алуы мүмкін» деген жорамалмен сол кездегі Мауреннахр аймағындағы мәдени орталықтардың бәрін тізіп шығып, осы қалаларда оқып, білім алғаны, жұмыс істегені туралы деректер бар деп жалпылама сілтей салады. Бірақ дәл қай қалада, қай кезде оқығаны туралы нақты дерек көзін атап көрсетпейді.
Ал, шын мәнісінде, ондай дерек жоқ.
Әл-Фараби туралы деректер тек Таяу Шығыс, Үнді, Мысыр, Африка елдері, Еуропа елдерінде, тіпті Америка құрлығындағы елдерде сақталған. Мұндағы парадокс сол, оның өз Отаны – Қазақстан жерінде, Орта Азияда әл-Фараби туралы бірде-бір дерек жоқ. Бұған таңғалудың да керегі жоқ сияқты. Шыңғысханның сойқанды жорығы мен оның ұрпақтарының үздіксіз соғыстары, не десек те, Қазақстан аумағында бір кездері болған жоғары ғылым-білім мен мәдениеттің құнды жәдігерлерін шаң қаптырды, әрине.
Қазіргі қолда бар деректерді сөйлетсек, әл-Фарабидің елу жасқа дейінгі өмірі белгісіз. Ұлы ғұламаның өзі де өз өмірбаянын жазбапты (бәлкім, жазылған, бірақ бізге жетпеген), шәкірттері де оның елу жасқа дейінгі өмірі туралы ештеңе қалдырмаған.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі:  Материал
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Әбу Насыр Әл-Фараби
Даңқты жерлесіміз, Аристотельден кейінгі Екінші Ұстаз атанған ұлы ғұлама Әбу Насыр әл-Фараби туралы Отырар мемлекеттік археологиялық қорық-мұражайы дерегінде былай деп жазылыпты:
Алғашқы сауатын туған жерінде өз тілінде ашқан ол 12-16 жас шамасында керуенге ілесіп, білім іздеп, Байт әл-Хәкма атты ғалымдар үйі мен бай кітапханасы бар Бағдатқа барады.
Ал шындығы солай ма? Тарих қайта қарастырыла береді дейді. Бәлки, ұлы бабамызға қатысты қайта қарауды күтіп жатқан тұстар баршылық шығар. Жалпы, ғұламаның білім іздеп аттанды деген уақытының өзі заманауи тарих ғылымы үшін бұлыңғыр. Жаңағы келтірген жолдардың өзінде не 12, я 16 емес, 12-16 шамасында деп екіұштылайды.
Сондай бір айқынсыздықты кейбір фарабитанушы ғалымдардан да байқаймыз. Айталық, әл-Фарабидің рухани мұрасын көрнекті зерттеушілердің бірі, өзбек ғалымы М.М.Хайруллаев: Орта Азиядан кетпей тұрғанда әл-Фараби Шаш пен Самарқанға соғып, біраз уақыт Бұхарада оқып, жұмыс істегені туралы әдебиетте деректер бар деп жазады. Ол әл-Фарабидің өзбек қалаларында білім алуы мүмкін деген жорамалмен сол кездегі Мауреннахр аймағындағы мәдени орталықтардың бәрін тізіп шығып, осы қалаларда оқып, білім алғаны, жұмыс істегені туралы деректер бар деп жалпылама сілтей салады. Бірақ дәл қай қалада, қай кезде оқығаны туралы нақты дерек көзін атап көрсетпейді.
Ал, шын мәнісінде, ондай дерек жоқ.
Әл-Фараби туралы деректер тек Таяу Шығыс, Үнді, Мысыр, Африка елдері, Еуропа елдерінде, тіпті Америка құрлығындағы елдерде сақталған. Мұндағы парадокс сол, оның өз Отаны - Қазақстан жерінде, Орта Азияда әл-Фараби туралы бірде-бір дерек жоқ. Бұған таңғалудың да керегі жоқ сияқты. Шыңғысханның сойқанды жорығы мен оның ұрпақтарының үздіксіз соғыстары, не десек те, Қазақстан аумағында бір кездері болған жоғары ғылым-білім мен мәдениеттің құнды жәдігерлерін шаң қаптырды, әрине.
Қазіргі қолда бар деректерді сөйлетсек, әл-Фарабидің елу жасқа дейінгі өмірі белгісіз. Ұлы ғұламаның өзі де өз өмірбаянын жазбапты (бәлкім, жазылған, бірақ бізге жетпеген), шәкірттері де оның елу жасқа дейінгі өмірі туралы ештеңе қалдырмаған.
Енді біз сол деректерді салыстыра отырып, ұлы ғұлама туралы қайсыбір деректердің толымсыздығын дәйектеп көрелік.
1. Әбу Насыр әл-Фараби ғылым- білім іздеп, бала кезден Таяу Шығыс елдеріне аттанды деген дерек.
2. Ұлы ғұламаның ғылым-білімді өз Отаны Қазақстан жерінде емес, Бағдат пен Алеппода алды деген деректер.
Кейбіреулер: сонда қалай, осы уақытқа дейін ғұламаның өмірін зерттеген көптеген ғалымдар, әсіресе, бар ғұмырын ұлы бабасының мұрасын зерттеп, еңбектерін жинауға арнаған академик Ақжан әл-Машанидің аздап айқынсыздыққа ұрынғаны ма деп тулауы да мүмкін.
Иә, Ақжан әл-Машани әл-Фараби - дің орасан зор мирасын оның туған топырағына қайта оралуына өлшеусіз мол еңбек сіңірді. Мұны мойындаймыз, дау жоқ. Дегенмен әл-Фараби мұрасын зерттеп, танудың қиындығы тек оның мыңжылдық тарих тереңінде жатқандығында ғана емес еді. Кеңестік дәуірдің елуінші-алпысыншы жылдары мыңжылдық мәдени мұрамыз бар деудің өзі қандай?!
Дәл сол шақ үшін, Түріктің кім білмейді музыкасын, Фараби тоғыз ішекті домбырасын деп жырлаған Мағжанның халық жауы атанып, атылып кеткендігінен хабардар ғалымның Екінші Ұстаз атанған әл-Фарабидің Отырарда кіндік қаны тамғандығын дәлелдеп шығуының өзі үлкен ерлік еді. Осының өзін коммунист Машанов мешітке барады, намаз оқиды деп қуғындамақ болғаны және рас. Егер әлем мойындаған ұлы ғұламаның бұған дейін ғылым-білімнен мақрұм, жазу-сызуы болмаған надан халық деп келген қазақ жерінде білім алған деп дәлелдемек болса, ұлы орысшыл екіжүзді коммунистік идеология машинасынан аман қалмасы сөзсіз еді. Себебі бұл орта ғасырларда қазақ жерінде орыстардан, тіпті Еуропадан әлдеқайда жоғары ғылым-білім, мәдениет болған дегенге саятын тұжырымға әкелетін. Өз кезегінде мұны ашық айту - орыстық шовинизмнің күл-талқанын шығару деген сөз. Сондықтан да бар мүмкіндікті таразылай келе, фарабитанудың негізін қалап, дұрыс бағыт сілтеген әл-Машани оны әрі қарай дамытуды келер ұрпаққа қалдырды деп білеміз.
Сонымен, жоғарыда көрсетілген екі дерекке өз ұстанымымызды дәйектейік.
1.Бірінші дерек туралы: Әбу Насыр әл-Фараби Бағдат қаласына елу жасында келген. Оған дейінгі өмірбаяны туралы еш дерек жоқ. Егерде ол 12-16 жасында ғылым іздеп Бағдатқа аттанса, отыз бес жыл бойы қайда жүрген?
Ол - ол ма, ұлы ғұлама жайлы замандастары мынандай жадынама қалдырыпты: Әл-Фарабидің бойы орташадан төмен, ылғи да түркінің киімін киіп жүреді екен. Ол мықты, күшті және ержүрек болған. Ол жебені жақсы тартқан, атқан оғы нысанаға дәл тиетін деседі.
Бұдан бірнеше қорытынды жасауға болады:
Біріншіден, жасынан ғылым іздеп, басқа елге кеткен бала елу жасқа жеткенше сол елдің салт-дәстүріне бейімделіп, сол елдің адамдарынша киінер еді. Бірақ әл-Фараби туралы жазған адамдардың бәрі оның үстінен түркі киімін тастамағанын айтады.Бұл оның түркінің салт-дәстүрін қатаң ұстаған ортада есейгенін, білім іздеп келді дейтін арабтарға оның тіпті де еліктемегендігін көрсетеді.
Екіншіден, ол түркіге тән жауынгер - лік өнерді өте жақсы меңгерген. Жас кезінен ғылым-білімге есі ауып, елін тас - тап кеткен балаға ұқсамайды.
Үшіншіден, ол нағыз түрікіге тән мінез қалыптастырған, мықты және ержүректігімен көзге түскен. Ұлы ғұлама туралы мынандай аңыз-әңгіме бар:
Әл-Фараби Сирия билеушісі Сайф ад-Дауланың сарайына кіргенде, патша оған ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
“Әбу-Насыр Әл-Фараби ”
Ұлы ғалым Әбу Насыр әл-Фараби
Әбу-Насыр-Әл-Фараби
Әбу Насыр Әль Фараби
Әбу Насыр Әл-Фараби
Әбу Насыр Әл-Фараби өмірбаяны
Әбу Насыр Әл-Фараби жайлы
Әбу Насыр Мұхаммед ибн Тархан әл-Фараби
Әбу Насыр Әл-фараби туралы
Ғүлама Әль -Фараби
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.



WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь