Заңды жауапкершілік ұғымы, белгілері және олардың түрлері

Мазмұны.

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3.4

1 тарау. Құқық бұзушылықтың қоғамда алатын орыны
1.1. Құқық бұзушылықтың құрылымы мен негізгі белгілері, түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5. 11
1.2. Құқық бұзушылықтың түрлері ... ... ... ... ... ... ... ...12.14
1.3. Құқық бұзушылықтың себептері және оларды жою жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .15.17

2 тарау. Заңдық жауапкершілік негізгі ерекшеліктері
2.1. Заңдық жауапкершіліктің түрлері және белгілері,түсінігі ... ..18.50
2.2. Заңдық жауапкершіліктің жүзеге асырылуы ... ... ... ... ... ...51.54
2.3. Заңдық жауапкершілікті болдыртпайтын мән жайлар ... ... ...55.58

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..59.60

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..61.63
Кіріспе.
Дипломдық жұмыс тақырыбы “Заңды жауапкершілік ұғымы, белгілері және олардың түрлері”.
Дипломдық жұмыс екі тараудан және алты бөлімнен тұрады.
Бірінші тарау құқық бұзушылық деп аталады. Аталған тарауда құқық бұзушылықтың құрылымы мен негізгі белгілері,түсінігі, құқық бұзушылықтың түрлері, құқық бұзушылықтың себептері және оларды жою жолдары қарастырылады.
Екінші тарау заңды жауапкершілік деп аталады. Бұл тарау үш бөлімнен тұрады. Екінші тарауда мынадай мәселелер қарастырылады, яғни заңдық жауапкершіліктің түрлері және белгілері, түсінігі, заңдық жауапкершіліктің жүзеге асырылуы, заңдық жауапкершілікті болдыртпайтын мән жайлар, заңдық жауапкершіліктен босату негіздері.
Заңды жауапкершілік мәселелерін мемлекет және құқық теориясы және басқада салалық заң ғылымдарымен зерттелуде. Жалпы құқық бұзушылықтың және заңды жауапкершіліктің негізігі және басты міндеті қоғамға және құқықтық тәртіпке құқықбұзушылықтан келтін зиянның алдын алу және жолын кесуде заңдылықты қамтамасыз ету. Аталған тақырып бойынша екі аса қажетті міндет тұжырымдалады: бірініші, қоғам және әрбір азамат құқықтыры мен заң қорғалатын мүдделері құқыққа қарсы қолсұғушылықтан қорғалатындығына сенімді болуы керек, яғни құқықбұзушылықтар мемлекетті мәжбүрлеу шарасы көмегімен жойылады, екіншіден, құқыққа қарсы әрекет жасамаған азаматтардың құқықтары мен бостандықтарына қолсұғылмаушылықты қамтамасыз ете отырып, қоғамдағы құқықбұзушылықтарға заң негізінде қатаң шара қолданады.
Құқық бұзушылық пен заңдық жауапкершілік туралы көптеген мақала, басылымдар, монографияларда жарияланған. Бұл тақырыпты зерттеу барысында бірқатар жетістіктерге жеткен. Бірақ та бұл мәселе төнірегінде бірнеше жылдар қатарынан әртүрлі пікір талас болып пән бойынша бір тоқтамға келе алмауда. Бұдан шығатын қорытынды заңдық жауапкершілік ұғымы, белгілері және олардың түрлері мазмұнды болып табылады, сонымен қатар қызықтыда.
Бұрыңғы ерте заманда, яғни ерте таптық қоғамда құқық пайда болып және оның ажырамас серігі құқықбұзушылық пайда болғаннан бері, теориялық құқықтық ілімде құқықбұзушылықтың себебі неде, соның ішінде қоғамға ерекше қауіпті түрі қылмыстың себебі неде деген сұраққа жауап іздеуде. Не себепті құқық, құқықтық принциптер, ережелерді бұзатын мінез құлық (әрекет немесе әрекетсіздік) пайда болды? Қоғам өмірне қауіпті құқық бұзушылықтың болмауын тоқтау үшін не істеу керек? Осы сұрақтарға жауап бірнеше жүз жылдықтармен жүргізілуде, бірақ қазіргі таңда бұл сұрақ өз жауабын тапты деуге болады.
Мемлекет және құқық теориясы методологиялық ғылым бола тұра кейбір зерттеу жұмыстарыменде айналысады, соның ішінде заңдық жауапкершілік пен құқық бұзушылықты мәселелерінде зерттейді.
Сондықтанда дипломдық жұмыста мемлекет және құқық теориясы қарастыратын ұғымдар, принциптер қарастырылады. “ Заңдық жауапкершілік ұғымы, белгілері және олардың түрлері “ тақырыбы бойынша мақала, монография және басылымдарды сонымен қатар әртүрлі оқу әдебиеттеріндегі қайнар көздерді оқу, тақырыптың мазмұнын ашып зерттеуде анағұрлым толықтай зерттеуге үлкен мүмкіндік береді.
Сонынмен бұдан дипломдық жұмыстың мақсаты шығады:
- “ Заңдық жауапкершілік және олардың түрлері, ұғымы және түсінігі” тақырыбы бойынша жеке зерттеу.
- Зерттеу тақырыбы бойынша (анализ және талдап қорыту) тәжірбиелер пайдалану.
- Құқық бұзушылық профилактика мәселесі бойынша жаңа бағыттар жасау.
- Практикада оқып білумен байланысты ұсыныс енгізу.
Пайдаланған әдебиеттер тізмі

1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. 1995ж. 30 тамыздағы(21.05.207ж енгізілген өзгерістермен).
2. ҚР Қылмыстық Кодексі.1997ж
3. Лазарев В.В. Липеив С.В. Общая теория государства и права. Учебник для вузов М., Спарк 2000 г.
4. Марченко М.И, Общая теория государства и права. Академический курс. 2. Теория права. М., 1998 г.
5. Алексеев С.С. Общая теория права М., 1994 г.
6. Астемиров З.А. Понятие юридической ответственности // Советское государство и право. 1979 г. № 6.
7. Базылев Б.Т. Юридическая ответственность: Теоретические вопросы. Красноярск, 1985.
8. Блажко П.К. Совокупность правонарушений по советскому праву: Понятие и юридическое значение. Казань, 1988 г.
9. Братусь С.Н. Юридическая ответственность и законность: Очерк теории М., 1976.
10. Денисов Ю.А. Общая теория правонарушения и ответственности: Социологический и юридический аспекты. Л., 1983 г.
11. Дмитриева О.В. Ответственность без вины в гражданском праве. Воронеж, 1998 г.
12. Здравомыслов Б.В., Красикова Ю.А. и др. Учебник. Уголовное право. М., 1994 г.
13. Зайцев И.М. Гражданская процессуальная ответственность // Государство и право. 1999 г. № 7.
14. Колосов Ю.М. Ответственность в международном праве. М., 1975 г.
15. Колосова Н.М. Конституционная ответственность – самостоятельный вид юридической ответственности // Государство и право. 1997 г. №2.
16. Козлов Административное право. Учебник для вузов. Юрист, 1999 г.
17. Лейст О.Э. Санкции в советском праве. М., 1962 г.
18. Кудрявцев В.Н. Закон, проступок, ответственность. М., 1986 г.
19. Липинский Д.А. Формы реализации юридической ответственности.
20. Лазарев В.В. Общая теория государства и права. М., 1996 г.
21. Маркс К. Энгельс Ф. Сочинение т.1
22. Матузов Н.И., Малько А.В. Теория государства и права М., 1997 г.
23. Мамени Н.С. Правонарушение: понятие причины, ответственность. М., 1985 г.
24. Малаш Т.А. Принцип неотвратимости юридической ответственности. Учебное пособие. М., 1999 г.
25. Мальков В.П. Субъективные основания уголовной ответственности //Государство и право. 1995 г. №1.
26. Студиникина М.С. Что такое административная ответственность? М., 1990 г.
27. Сомощенко И.С. Сущность юридической ответственности в советском обществе. М., 1974 г.
28. Тархов В. А. Гражданские права и ответственность. Уфа, 1996 г.
29. Шон Д.Т. Конституционная ответственность // Государство и право. 1995 г. №7.
30. Яковлев А.Н. Понятие правонарушения по советскому законодательству. М., 1963 г.
31. Всеобщая декларация прав человека 1948 г; Международный пакт об экономических, социальных и культурных правах и Международный пакт о гражданских и политических правах 1966 г.
32. Гражданский кодекс Российской Федерации М., 1997 г.
33. Уголовный кодекс Российской Федерации М., 1997 г.
        
        Мазмұны.
Кіріспе............................................................
....................................3-4
1 тарау. Құқық бұзушылықтың қоғамда алатын орыны
1. Құқық бұзушылықтың құрылымы мен негізгі белгілері,
түсінігі………………………………………………………………..5- 11
2. Құқық бұзушылықтың түрлері……………………….…12-14
3. ... ... ... және ... ... ... ... жауапкершілік негізгі ерекшеліктері
2.1. Заңдық жауапкершіліктің түрлері және белгілері,түсінігі……18-
50
2.2. Заңдық жауапкершіліктің ... ... ... ... ... мән ... ... жұмыс тақырыбы “Заңды жауапкершілік ұғымы, белгілері және
олардың түрлері”.
Дипломдық ... екі ... және алты ... ... тарау құқық бұзушылық деп аталады. Аталған тарауда ... ... мен ... белгілері,түсінігі, құқық бұзушылықтың
түрлері, құқық бұзушылықтың себептері және ... жою ... ... ... жауапкершілік деп аталады. Бұл тарау үш бөлімнен
тұрады. Екінші тарауда ... ... ... яғни заңдық
жауапкершіліктің түрлері және белгілері, түсінігі, заңдық жауапкершіліктің
жүзеге асырылуы, заңдық ... ... мән ... ... ... ... жауапкершілік мәселелерін мемлекет және құқық теориясы және
басқада салалық заң ... ... ... ... ... ... ... негізігі және басты міндеті қоғамға және құқықтық
тәртіпке құқықбұзушылықтан келтін зиянның алдын алу және ... ... ... ету. ... ... бойынша екі аса қажетті міндет
тұжырымдалады: бірініші, қоғам және ... ... ... мен ... мүдделері құқыққа қарсы қолсұғушылықтан қорғалатындығына
сенімді ... ... яғни ... ... мәжбүрлеу шарасы
көмегімен жойылады, екіншіден, ... ... ... ... ... мен бостандықтарына қолсұғылмаушылықты қамтамасыз
ете отырып, қоғамдағы құқықбұзушылықтарға заң ... ... ... бұзушылық пен заңдық жауапкершілік туралы көптеген ... ... ... Бұл ... ... ... ... жеткен. Бірақ та бұл мәселе төнірегінде бірнеше
жылдар қатарынан әртүрлі пікір талас болып пән бойынша бір тоқтамға ... ... ... ... заңдық жауапкершілік ұғымы, белгілері
және олардың ... ... ... ... ... қатар қызықтыда.
Бұрыңғы ерте заманда, яғни ерте таптық қоғамда ... ... ... ... ... ... құқықбұзушылық пайда болғаннан бері, ... ... ... ... неде, соның ішінде қоғамға ерекше
қауіпті түрі қылмыстың себебі неде деген сұраққа жауап іздеуде. Не себепті
құқық, құқықтық ... ... ... мінез құлық (әрекет немесе
әрекетсіздік) пайда болды? Қоғам өмірне ... ... ... ... үшін не істеу керек? Осы сұрақтарға жауап бірнеше ... ... ... ... ... бұл сұрақ өз жауабын тапты
деуге болады.
Мемлекет және құқық теориясы методологиялық ғылым бола тұра кейбір
зерттеу ... ... ... ... ... жауапкершілік пен
құқық бұзушылықты мәселелерінде зерттейді.
Сондықтанда дипломдық жұмыста ... және ... ... ұғымдар, принциптер қарастырылады. “ Заңдық жауапкершілік
ұғымы, белгілері және ... ...... ... ... және ... ... қатар әртүрлі оқу әдебиеттеріндегі
қайнар көздерді оқу, ... ... ашып ... ... ... ... ... береді.
Сонынмен бұдан дипломдық жұмыстың мақсаты шығады:
“ Заңдық жауапкершілік және олардың түрлері, ұғымы және түсінігі” тақырыбы
бойынша жеке ... ... ... ... және ... ... тәжірбиелер
пайдалану.
Құқық бұзушылық профилактика мәселесі бойынша жаңа бағыттар жасау.
Практикада оқып білумен байланысты ұсыныс енгізу.
1 тарау. Құқық бұзушылықтың ... ... ... ... ... ... мен негізгі белгілері, түсінігі.
Кез-келген қоғамда құқықтық нормалардың жарлығын бұзу бұқаралық сипат
ұстанады және оған аса ... ... және ... зиян ... қарсы жасалған әрекеттер сипаты, субъектілері, шарттары
себептерінің ... ... ... бәрі бір ... ... бұзушылыққа алып келуге жол беретін, жалпы белгілерге ие.
Құқық бұзушылықты ... әр ... ... бар. ... ... ... ... заңдық жауапкершілік алатын қоғамға
зиянды әрекет еткен тұлғалар немесе тұлғаның құқыққа ... өзін ... ... ... ... ... аса ... белгілер қатарына ие, олардың ішіндегі ең
негізгілеріне мыналар жатады:
1.Кез-келген құқық бұзушылық - бұл адамның саналы және еркінмен үнемі
бақылау ... ... ... ... ... ... еркіті, кінәлі әрекеті. Құқық бұзушылық белгілері саласында
қарастырыла алмайды, мысалы, мінез-құлқы, адамның жеке ... ... ... ... егер олар ... құқыққа қарсы әрекеттерде-әрекет немесе
әрекетсіздікте пайда болса, онда бұл ... ... ... ... ... ... - ой, саяси, діни немесе басқа да көзқарасы ... ... Карл ... ... ... ... сияқты басты белгілерде
әрекет етпейтін заңдар, әрекет етуші ойының образын, - бұл заңсыздықтың
позитивті санкциясы сияқты басқа ештеңе ... ... [2]. ... та ... іс ... шешім шығара отырып құқыққа қарсы әрекетін ... және ... ... - ... ... аса ... белгісі. Барлық
әрекеттерде немесе әрекетсіздікте құқық бұзушылық ... Ол тек ... іске ... ... ... ... ... бірі - кінәлінің бар
болуы. Қазақстанды және басқа да елдердегі мемлекеттік құқықтық теория
және практикасы құқық ... ... ... ... ... ... ... байқаусызда немесе қасақана жасалған іс әрекетті санайды.
Нақты ... ... ... ... ... Кінә ... өзінің
жасалған құқыққа қарсы әрекет немесе әрекетсіздік, сонымен ... ... ... ... ... заттарға психикалық жағдайымен қатынасын
көрсетеді. Ол өзінің тәртібі және осыдан ... ... ... ... ... ... ... білдіреді. Сондықтанда
кәмелетке толмаған тұлғалар және тұлғалар әрекетін сот кінәсіз деп
мойындаса ... егер олар ... ... ... да, сондай-ақ олар өз
әрекеттерін ... ... ... ... ... ... ... құқық бұзушылық деп санауға болмайды. Кінә екі форма бойынша
бөлінеді:
1) Ниет ... ... ... ... тұлға қоғамдық қауіпті мінезін өз
әрекет немесе әрекетсіздігін біледі деп олар ... ... ... және ... ... ... ... кінә түрлерінің бірі сияқты 2 түрі бар
- өзіне сенімдік,тұлға өзінің қоғамға қауіпті зардап ... ... одан ... ... ... санайды деп сендіреді.
- ұқыпсыздық тұлға өзінің қоғамға қауіпті зардапты әрекеттерін көрмейді,
бірақ мүмкін және ... көру ... деп ... ... ала
тұлғаның оның міндеттеріне қойылған ... және ... ... ... ... көрсетеді.
Құқық бұзушылық дилектіқабілетті құқықбұзушылармен жасалады, яғни ... және ... ... ... ... өз ... есеп
беретін, олардың құқыққа қарсылығын мойындайтын және олардың зардаптарына
жауапкершілік таныту ... ... ... қабілетті құқық бұзушының заңдарға және басқа да нормативті
құқықтық актілерде анықталады. Құқыққа қабілетті ... ... ... ... белгілі бір жасқа жеткендер саналады.
Құқықбұзушылықтың негізгі ерекше белгісін отандық және шетелдік
заңгерлер залалдың ... ... яғни жеке ... ... заңды
тұлғаларға келтірілген құқыққа қарсы әрекетпен келген залалдың арасындағы
байланыстың болуын айтады. Залалдың саладары екі аспектіде қарастырылады
яғни ... және ... өз ... ... ... ... бір
әлеуметтік міндеттерді қатаң орындауды талап етеді, оны орындамаған ретте
азаматарға заңда көрсетілген ... ... ... құқықтық
жауапкершілк жүктеледі.
Құқықбұзушылық үшін жауапкершілік ... ... ... ... органдары қызметінің заңдылықты қатаң сақтауына кепіл бере отырып,
азаматты жауапқа ... үшін ... ... ... құқық
бұзушылық құрамының барлық белгілері болуын талап етеді.
Құқықбұзушылық құрамдары – бұл құқықбұзушылықтың обьективтік ... ... ... ... ... Ондай белгілер
төрт топқа бөлінеді:
1. Құқық бұзушылықтың обьектісі
2. Құқық бұзушылықтың обьективтік жағы
3. Құқық бұзушылықтың субьектісі
4. Құқық бұзушылықтың ... ... ... ... - ... бұзушы қиянат жасайтын және де
заңдармен қорғалатын қоғамдық қатынастар. Олар ... ... ... ... ... ... меншік, адам және оның ... ... ... ... сот ... әскери қызмет.
Қылмыстың объективті жағы.
Қылмыстың объективті жағы ... ... ... қол ... ... ... сыртқы көрінісін сипаттайтын заңда ... ... ... – ақ ол сол қол ... ... ... Объективтік жақты сипаттайтын белгілер:
а) қоғамға қауіпті іс - әрекет яки әрекетсіздік;
ә) қоғамға қауіпті салдар;
б)әрекет пен ... ... ... байланыс;
в) қылмыс жасау орны , уақыты, жағдайы, тәсілі, ... мен ... ... ... ... жағы ... ұрлық, тонау, алаяқтықтың объектісі біреу – меншік
құқығы, ал объективтік жағы әр ... ... – кісі ... ... ...... – ашық түрде, алаяқтық – алдау ... ... ... ... алу. Құқық бұзушылық мағынасындағы іс - әрекет дегеніміз
құқық бұзушылық жасау кезінде субъектінің ... ... ... ... ... белсенді, саналы, ерікті қимылы. Бір ғана ... ... ... ... үшін бірнеше қимылдар қажет. Ол жай ербеңдеген, ... ... ... ... ие болуы шарт, іс-әрекеттің белсенділігі
осында. ... ... есі ... адамның саналы түрде жасауы әрі әрекет
ерікті болуы тиіс. Өзі қаламай, еркінен тыс ... ... ... үшін ... жоқ. Ал егер күш ... ... өзі кісінің
өзінше әрекет ету мүмкіндігінен айырмаса, жауаптылықтан ... ... ... мән – жай ... қаралады. Күштеп мәжбүрлеуден басқа,
психикалық мәжбүрлеудің маңызы бар. Ол ... ... бір ... ... ... ... ... әрекет жасауға мәжбүрлеу. Бұндай тәсіл
адамның өз ... ... ... ... ... босатпайды.
Бірақ, аса қажеттілік жағдайында ғана кісі жауапты болмайды. Мысалы,
кассир мылтық тіреп, ақша ... ... ... жаны үшін ... ... ... қауіпті, ерікті, пассивті мінез-
құлқы. Оның ... ... жай дене ... ... ... ... ... жасамауы. Мысалы, куәгер жауап беруден бас тартып, тиісті
әрекетті ... ... ... ... ... ... мүмкін. Ол
ерікті болуға ... ... ... ... халге түсіру немесе
табиғаттың дүлей күштерінен, ... ... ... ... ... ... орын ... әрекетсіздіктер үшін жауаптылыққа тартылмайды.
Мысалы, дәрігердің барар жолды су алып ... ... жете ... т.б. ... ... кісі ... ... өрт сөндіруші шара қолданбаса - әрекетсіздік,
ал ол жай адам үшін ... күш ... ... ... ... - бөлек қылмыс бола алатын жеке не одан да
көп әрекеті әрекеттерден тұрады. Мысалы, ... адам ... ... ... ... Бұл ... ... бірнеше объектіге қол
сұқса да олардың өзара жымдасқан ішкі бірлігінде. ... ... ... ... жету ... іштей бірліктегі бірнеше біртекті не
бірдей ... ... ... ... соңғысын істеуден
аяқталады. Мысалы, телевизор құрайтын заводтың жұмыскері әр ... ... іле ... ... ... құрмақшы болады. Құраса, ұрлық, ... ...... ... ... ... ... үзіліссіз
болатындығымен сипатталатын қылмысты созылмалы деп атайды.
Құқықбұзушылық субьектісі - ол ... ... ... ... ... және белгілі бір жасқа толған адам.
Жауапкершілік тарту көзделген қауіпті әрекет ... ... есі ... ... болған, яғни созылмалы психиклық аруы, психикасының уақытша
бұзылуы, кемақылдылығы салдарынан ... ... іс ... мен ... ... ... алмаған немесе оған ие бола алмаған
адам жауаптылыққа ... ... ... ... ... ... мүмкін. Алкогольді ішімдікті, есірткі заттарды немесе
басқа да есеңгірететін заттарды пайдалау ... мас ... ... ... үшін адам ... ... ... субьективтік жағы - бұл ... ... ... ... немесе әрекетсіздігіне және солардан туатын
қауіпті нәтижеге ... ... ... ... ... жағын
бейнелейтін обьективтік жаққа ... ... жақ ... ішкі ... мазмұнын білдіреді.
Құқық бұзушылықтың субьективтік жағының мазмұнын мынадай заңдылық
белгілері: кінә, ниет, мақсат құрайды. Осы ... ... ... ... яғни ... қауіпті іс-әрекет жасаған адамның жан-
дүниесінде орын ... ішкі ... оның ... мен ... ... ... береді.
Кінә - бұл адамның қасақаналық пен немесе абайсызда істеген
қоғамға ... іс - ... және ... ... ... ... ... көрсеткіші.
Адам соларға қатысты өз кінәсі анықталған қоғамдық қауіпті әрекеті және
пайда болған қоғамдық қауіпті зардаптар үшін ғана жауапқа ... ... ... ... яғни кінәсіз зиян келтіргені үшін ... жол ... ... ... ... әрекет жасаған адам ғана құқық бұзушылыққа
кінәлі деп танылады.
3. Абайсызда жасалған әрекет осы заңда көзделген ... ... ... танылады».
Кінә екі нысанда көрінуге тиісті: қасақана немесе абайсызда. Тікелей
қасақаналық дегеніміз адам өз іс- ... ... ... екенін ұғынып
және осы зардаптың болуын тілеп ... ... ... Ал ... құық бұзушы мүмкіндікті көре тұра зардапқа саналы түрде жол
береді. Н ... ... ... ... мас ... ... ... терезесінен лақтырып жібереді. Әйел өліп қалуы да, жарақат алуы ... ... бір құық ... ... екі түрі қатар болуы
мүмкін. Мас кісі ... ... ... ... ... ... шалғасын, көлікті тежелей секіріп түседі.Соңғысы жанама ниет , ... ... ... не ... соғылып, зардап келуі мүмкін. Құқық
бұзушылық қасақаналықтың қандай ... ... да ... дәрежеленіп,
бірдей жауап береді.
Тек қана кінәмен субъективтік жақтың ... ... ... қоса
мотив, мақсат, кейде адамның эмоциялық күйі де субъективтік жаққа енеді.
Қылмыстың субъективтік жағында қателіктер де ... Оның ... ... ... ... ... өзі жасаған әрекеттіқылмысқа балап,
қуыстанып жүреді (жазаланбайды), керісінше қылмыс ... оны ... емес деп ... жаза ... ... ... ... қате. Мысалы, кісі апиын ұрлаймын деп, ... ... ... ... бөлек) . Апиын ұрлауға ... ... ... ... ... ... ... құқық бұзушылықтар жалпы бірдей болғанмен , ... ... ... ... Бұл ... ... әртүрлі
мазмұнымен, субьектілердің көп жақтылығымен, жасау мақсатымен, ... және ... кең ... ... бұзу ... оларды әртүрлі бөлімдерге
жіктеуіне әкеледі.
Қоғамдық өмірге байланысты оларды:
A. Экономикалық құқық ... ... ... ... ... ... ... жағдайда құқық бұзу деп бөледі.
Ал құқық бұзулық ... ... бір ... жету ... ... бұзу
B. Бірнеше мақсатқа немесе мақсат қоймай құқық бұзу.
Ең көп тараған және ... ... ... ... ... ... ) байланысты жіктелуі болып табылады. ... ... ... ... қылмыс және терісқылықтар болып
бөлінеді.
Қылмыстар ... аса ... ... Олар ең ... заңмен жанасушылықтан қорғалатын құндылықтарына жанасады.
Қылмыс жасаудың обьектілері болып қоғамдық және ... ... ... ... жеке меншік және басқада азаматтар құқықтары
(саяси, еңбек, меншік) саналады.
Қоғамға қауіптілігіне ... ... ... үшін заң қатаң
жазалар қолданады. Қылмыстық заңмен қаралған қылмыстық істер басқа ... ... ... толық түсіндірілмейді.
Сонымен қатар, барлық қылмыстың формальды сипаттары бар, алайда
қоғамға қауіптілігі аз ... ... ... ... ... ... қоғам өміріне аз деңгейде қауіптілгімен
ерекшеленеді, барлық қоғамдық өмір ... ... ... қолсұғу
обьектілері және құқықтық нәтижелері бар. Осы белгілеріне байланысты олар
азаматтық, әкімшілік және тәртіптік құқық бұзушылықтарға бөлінеді. ... ... ... ... ... Мысалы куәгердің сотқа
келмеуі.
Азаматтық құқықбұзушылықтарлар (терісқылықтар) басқа теріс
қылықтардан арнай қолсұғушылық ... ... Бұл ... ... ... ... емес ... азаматтық нормалармен
және кейбір еңбек, отбасы және жер ... ... ... ... ... бұл ... бұзу түрі ... залал
келтірген кездегі өзінің келісімі бойынша міндеттерін ... ... ... ... ... бұзушылықтар үшін санкциялар құқықты қалпына
келтіру сипатында ... және ... ... ... ... ... ... жол бермеу негізінде сипатталады.
Әкімшілік құқықбұзушылық (терісқылықтар) ... ... ... нормалармен қарастырылған мемлекеттік басқару, жеке меншік
құқық және азаматтардың заңды ... ... ... ... ... үрлық, жол ережесін бұзу, қаржы есебінің, өртеке қарсы қауіпсіздік
нормалары ережесін бұзу және ... ... ... ... бұзу түрінің мазмұны баршаға міндетті ... ... ... бұзу ... ... ... қылықтың
жасалуы айыптың қандай болатынын айқындайды. Бұл ескерту, айыппұл, көлік
жүргізуші куәлігіген ... және ... ... ... араласу болып
табылады.
Тәртіптік құқықбұзушылықтар (теріс қылықтар) ... ... ішкі ... ... іс ... ... ... қылық
жасай отырып, құқық бұзушы еңбек ұжымының ... ... оқу, ... әскери тәртіпті бұзады ( кешігіу, жұмысқа, оқуға
келмеу, әкімшіліктің бұйрыңғын орындаму және т.б.).
Жауакершілік ... ... ... ... ... ескертулерде, жұмыстан кетіру, оқу орнынан ... ... ... құжаттарда айқын көрінеді.
Барлық құқық бұзу түрлері өте тығыз байланыста ... айта ... ... ... тұлғалар жауапсыздықты, немқұрайлылықты және
құқық қорғау органдарының жұмысының ... , ... ... әрдайым қоғамға қауіп төндіреді.
Әкімшілік терісқылықтар ... ... ... ... жеке ... ... терісқылықтары қызметтік қылмыстарға
айналуы мүмкін.
Әрдайым адам жиі-жиі бір іс жасауымен көптеген ... ... ... ... жол ... ... ... құқықтық мүліктік жауапкершілікке тартылуына алып келеді.
1.3 Құқық бұзушылық себептері және оны алдын алу шаралары.
Сонау ерте заманнан ... ... ... ... құқық бұзушылық пайда
болғаннан бері теориялық ... ... ... ... себебін соның
ішінде қылмыстың жасау себебін сұрағына жауап іздеуде. Неліктен ... ... ... не себепті ол құқықтық ... ... Осы ... ... ... ... ... ығыстырып шығаруға
болады? Бұл сұрақтарға жауап іздеу ғасырлар бойы жалғасып әлі ... ... ... жоқ.
Құқық бұзушылықтар қоғамдық кең тараған құбылыс. Ол ... ... да бір ... ... Сондықтанда пайда болуының
себептерін атауға өте қиын. Сонымен ... ... ... ... белглі бір құқы бұзу себебінің арасында
айырмашылық бар.
Мемлекет және ... ... ... бұзушылықтың себептерін
зерттейтін методолгиялық ғылым. Заңи әдебиеттерде және бүгінде ... ... және ... себептері туралы таластар болып
жатары. Олардың бір біріне қарсы келуі ұсынылып ... ... адам ... ... ... ... тәуелді. Басымдылық
қоғамдық факторларда болуы тиіс, ... ... ... бір ... ... және сол іс – әрекеттерді ... ... ... ... ... ... болып адамның құқыққа қарсы тәртібі, ол қарсылық
және әлеуметтік ... және ... ... өмір ... ... қарсылығы. Бұл қарсылықтардың өршуі құқықбұзушылықтың санын
көбейтеді. Бұған мысал ретінде ... ... ... ... ... ... ... экономикада болып жатқан қарсылықтар, ... ... ... ... табылады. Құқық ... ... ... ... ... ... Құқық бұзушылық себептері
құқықтық нормада қаралып, тергеледі. Ал ... ... ... Қазақстанда жеке меншіктік қатынастардың өзгеруі, еңбек
күшін ... оның ... бөлу мен ... халықтың бір бөлігінің
әлеуметтік және моральды теңсіздігін туғызып, заңды немесе заңсыз түрде
байлыққа ... ... Бұл ... ... ... актілердің
қолданбауы, құқық қорғау органдарының аз әсерлі жұмысымен , моральдық
құндылықтардың ... ... ... күреспеу салдарынан
мафиялы ұйымдардың пайда болуына әкелді.
Алайда ешқандай сыртқы жағдайлар адам ... ... ... ... болмайды. Обьективті себептер негізінде субьективті
себептер жағдайы пайда болады, олар өз ... ... ... ... Дәл ... құқыққа қарсы немесе заңды тәртіп
таңдауда шешуші рөл атқарады.
Құқықбұзушылықтың себептерін сипаттай отырып, ... ... ... құқық бұзушылықтың болуы кейбір ерекшеліетеге байланысты болғанмен,
бірақ ол қоғамның өтпелі кезеңді басынан кешіріп болмағандығының салдары
және уақытша ... ... ... ... ... ... жүргізгенмененде, қоғамда
оныңң таралу маштабын тоқтата алмай отыр. Бұл мақсатта кешенді түрде
экономикалық, ... ... ... ... ... ... ... тәртіпке келтіру және тұрақтандыру мақсатында.
Үлкен рөл ... ... ... ... Азаматтар
мемлекет тарапынан белгленген ... ... ... ... ... кейбір жағдайларда құқықты бұзу антиәлеуметтік сипатта ... ... ... жатады. Кейдір құқық бұзушылықратыд жою
жолында алкоголизмге, наркоманияға қарсы медико-биологиялық ... ... ... органдарының қорытындыларын жоғарлатып, техникалық
–материалдық жабдықтау қажет. Жазадан бас ... ... ... ... ... ... байланысты қорынтды жасауға болады,
себептің көптүрлігі мен күрделеглі құқық бұзушылықтың себептері мен ... ... ... ... ... ... ... жауапкершілік негізгі ерекшеліктері.
2.1.Заңды жауапкершіліктің ұғымы және түрлері.
Заңды жауапкершілік ұғымымен байланысты сұрақтар ... және ... ... ... табылады. Заңды жауапкершілік ... ... бар, ... бір ... салысту мүмкін емес.
Жауапкершілік кең мағынада тұлғаның қоғамға және мемлекетке, ... ... ... ... ... ... ... бір
талаптарды орындауы.
Жаупкершілік тар мағынада немесе әлеуметтік – заңдық ... ... ... заңда көзделген тәртіптпен ... ... ... ... негіз болып құқықбұзушылық танылады[5].
Заңды жауапкершілікті сипаттайтын негізгі белгілер:
1) ол ерекше мемлекеттік мәжбүрлеу ... ... бұл ... ... ... жүзеге асырудың нақты нысаны;
2) қоғамға қауіпті құқық бұзушылық жасаған ... ... ... ... іс ... ... ... аталған белгілер заңды жаупкершіліктің міндетті белгісі болып
табылады.
Адамның іс-әрекеті әр ... ... ... ... ... Адам өмір сүретін қоғамдық ... оның ... ... ... ... ... ... салт-дәстүрлер, әдет-ғұрыптар
өз әсерін тигізеді. Өзіне де, өзгеге де жалпыға бірдей әдеп сақтаған адамды
жұртшылық тәрбиелі адам деп ... ... ... адам ... ... Ал ... тән ... сақтамай, тәртіп
бұзғандарға жұртшылық күдікпен қарайды, ондайлар көпшіліктің теріс пікіріне
тап болады. Ұяты бар арлы адам ... ... ... ... ... ... жаманаттан өзін аулақ ұстайды.
Адамгершілік принциптер мен қағидалар, әдет-ғұрып, дәстүр, сондай-ақ
құқық ережелері т.б ... ... ... болып саналады. Бұған
адамның күнделікті өміріне үңіліп қарасаңыз, көзіңіз жетеді. Мысалы, ... ... ... мен ... ... ... Егер ... баласына үнемі
қамқор көзбен қараса, өзі де жоғары мәдениетті, парасатты адам болса, оның
балалары да адамгершілігі жоғары, заң ... ... ... кәдімгі
жақсы адамдар қатарында болады. Мұнда құқықтық ... ... ... ... ... адамдардың басым көпшілігі заң нормаларын сақтап, оның ... ... ... онда ... тыныштықта өмір сүретін болады. Мұндай
қоғамда әрбір адам тыныштықта қалыпты өмір ... ... ... ... ... көп алаңдамайды. Егер қоғамдық ортаның қалыпты
өмір сүруі төмендеп кетсе, онда ел ішінде ... ... ... ... ... көбейіп кетеді.
Әрине, адамдардың басым көпшілігі адамгершілік нормаларды ... ... ... ... бір ... өмір сүре алмайды. Мұндай қоғамның
болашағы да жоқ. Осындай ... ... үшін ... ... адам ... заң ... сақтау міндетін орнықтырып, үнемі
бақылап, қамқорлық жасап отыру қажет. Ал бұл үшін заңды іс-әрекет деген ... әр ... ... ... Егер заң ... іс ... ... болса,
адамдар мінезінің төмендегідей белгілері байқалады.
Жалпы заңды жауапкершілік мынадай түрлерге бөлінеді:
1. Еңбек ... ... ... ... ... ...... жауапкершілік.
4. Әкімшілік жауапкершілік.
Осы аталған жауапкершілік түрлеріне жеке –жеке тоқталып кетейік.
Еңбек және тәртіп жауапкершілігі туралы
Кеңестік Конституциядан ... ... ... ... ... ... Еңбекке қабілетті әрбір
адам қайда еңбек ететінін, қандай жұмыспен шұғылданатынын өзі шешеді. Егер
адам кәсіпкерлік еңбекпен ... ... ... ... ... мәселелерді өзі шешеді. Егер адам мемлекеттік ұйымға, қоғамдық
не жеке меншік мекемеге жұмысқа орналасса, онда ... ... ... ... ... байланысты шешіледі. Мұнда мәселе жұмысшы мен
жұмыс берушінің құқығына, міндеті мен ... орай ... ... еңбек бостандығына, еңбектің, мамандықтың түрлерін
таңдауға еркіндік құқығын береді. Бұл-азамат заң жүзінде тыйым ... ... кез ... ... ... ... ол мемлекеттік, жеке
мекемелерге, кәсіпорындарға жұмысқа орналаса алады.Демек, Қазақстан азаматы
шетелдік азаматтарға ... ... ... ... кең ... ие.
Мысалы, шетелдік азамат, ереже бойынша мемлекеттік қызметке қабылданбайды.
Республика азаматы бос тұрған қызмет және ... ... алу ... артықшылық құқықты пайдаланады. Адам ... ... ... ... заң ... ... ... міндеттеу-еңбек
етуге мәжбүрлеу, яғни құлдық еңбек деп ... ... ... ... ғана ... ... ... мәжбүрлік жасайды. Сот үкімі бойынша,
төтенше немесе соғыс жағдайында ғана ... ... ... ... ... ... ... міндеттейтін заңның жоқтығы дені сау, еңбекке
жарамды адам еңбек етуіне болмайды деген мағына ... ... ... әр адам ... өзінің отбасын еңбек етіп асырап-сақтауы керек. Бұл
оның адамгершілік парызы. Бұл парыз- оның ... ... ... ... ... еңбекке қабілетті балалар еңбекке жарамсыз ата-
анасына қамқорлық жасауға міндетті»( Конституция, 27 -бап).
Заң еңбекпен байланысты салада кез ... ... ... салады.
Әрбір азамат өзінің еңбек жөніндегі құқығын басқалармен тең түрде пайдалана
алады. Мұның өзі ... ... ... ... шек келтірмейді, сондай-ақ
жұмысқа орналасу кезінде ешкім өзінің жынысына, жасына, нәсіліне, ұлтына,
тіліне, дәулетіне, лауазымдық дәрежесіне, тұрған ... діни ... ... да ... қарай артықшылықты пайдалана алмайды деген ... ... ... ... шек ... деп саналмайтын кейбір жағдайлар
да бар. Жұмысқа қабылданарда адамның мамандығы, ... ... ... ... ... ... ... сапасы, еңбек ету үстіндегі ісінің
нәтижесі де есепке алынуы мүмкін. Егер адам еңбек ету кезінде алалаушылыққа
кездессе ... ... ... ... т.с.с.), онда ол сотқа
шағынуға құқылы. Егер сот алалаушылыққа жол ... ... ... ... ... сот ... ... жапа шеккен адамның көрген
зиянын өндіріп алуды міндеттейді.
Жұмыскердің қандай құқықтары бар? ... ... ... ... ... ... қауіпсіздік пен гигиена талабына сай ... Бір ... ... әр адам бір мөлшерде, тең еңбекақы алуы керек.
Еңбекақы ... заң ... ... кем ... тиіс, бұл жөнінде заң
еңбеккерді жұмыс берушіден қорғап отырады. Жұмыс уақытының ұзақтығы заңмен
бнлгілінеді, жұмыс беруші оны өз ... ... ... ... ... мейрам күндері, жыл сайынғы төлемелі еңбек ... ... және ... ... және мамандығын көтеруге құқығы бар.
Жұмысшы еңбектегі міндетін орындаумен байланысты денсаулығына немесе еңбек
ету ұжданына, мүлкіне зиян ... оны ... ... етуге құқықты.
Егер жұмысшының еңбек құқығы бұзылса, онда ол сотқа дейін ... ... ... ... алады. Жұмысшының кәсіподақтар ұйымына мүше болуға құқығы
бар. Жұмыссыздықтан қорғануға, ... ... ... кезде
әлеуметтік кепілдік алуға да құқықты.
Заңда ... ... 16 ... ... соң ... ... құқығы бар. Ал 15 жасқа толғандар еңбек келісімшартын ... ... ... кісінің келісімі бойынша, немесе өз алдына еңбек
етуге дайындала жүріп, бос уақытында оқу кезінде ... ... Орта ... ... ... ... ... беретін оқу орнын тастаған жағдайда да
келісімшарт жасала береді. Сондай-ақ ... ... ... ... жеке ... ... 14 ... толған оқушымен жасалына
береді. Жұмыс оқушының оқу процесіне, денсаулығына зиян келтірмейтін болуы
керек.
Кәмелеттік жасқа ... ... ... жұмыс уақыты бойынша
еңбек ете алады және де еңбек ақысы қысқартылмайды. 14-тен 16 жасқа дейінгі
оқушылар үшін ... ... ... ... 36 ... болып белгіленеді.
18 жастан төменгі жұмысшыларды түнгі жұмысқа және де жұмыс уақытынан ... ... және ... жағдайдағы еңбекке пайдалануға болмайды.
Жұмыс берушінің төмендегідей құқықтары бар:
• Заңға сәйкес еңбек келісімшартын ... оны ... ... ... Жұмысқа қабылдау кезінде қызметкерден осы еңбек туралы ... ... бір ... ... айналысуға және (немесе) белгілі бір
қызметті атқаруға мүмкіндігін растайтын құжаттар беруді талап етуді;
• өз өкілеттігі ... ... ... ... ... қызметкерлерді көтермелеуге, оларды еңбек туралы Заңда және өзге ... ... ... ... ... тәртіптік және
материалдық жауапкершілікке тартуға;
• қызметкер сынақ ... ... егер жеке ... ... ... ... болса, қызметкерді оқып-
үйретуге байланысты өз шығындарының орнын толтыруға құқығы бар;
• ұйымның ... ... және ... ... ... үшін ... ... шығару сот шешімімен заңсыз деп
танылады.
• Еңбек келісімшарты бойынша жұмысшыдан еңбектің орындалуына талап етуге;
• өзіне келтірілген зиянды өндіріп ... ... ... ... жұмысшының міндеті:
• өзіне еңбектегі міндетін сапалы, адал орындау;
... ... ... жұмыс берушінің мүлкіне ұқыпты қарау;
• еңбекті қорғау, өрт ... ... ... ... жеке ... ... ... өзіне сеніп тапсырылған, қызметтік,
коммерциялық және ... ... өзге де ... ... ... ... ... берушіге төмендегідей міндеттер жүктейді:
• жұмысшыға тиісінше қалыпты өндіріс жағдайын туғызу;
• еңбекті қорғаудың нормасы мен ережесін орындап ... өрт ... ... өндірістік санитария ережелерін сақтау;
• жұмысшыға қатысты ұжымдық келісімшартпен, еңбек туралы нормативтік
актімен таныстыру;
... ... ... ... және ... шарт ... ... олардың еңбек міндеттерін орындауына қажетті құралдармен
және материалдармен қамтамасыз етуге;
• қызметкердің еңбек міндеттерін атқару кезінде оның денсаулығы мен ... ... үшін ... сақтандыруға;
• Қазақстан Республикасының номативтік құқықтық ... ... пен ... ... ... зиянды өтеуге;
• Егер жұмысты жалғастыру қызметкердің өмірі мен ... ... оны ... тұруға;
• Еңбекақыны дер кезінде төлеу;
• Еңбек туралы ... жеке ... ... шарттардың талаптарын сақтау.
Жұмысшы өз міндетін орындамаған жағдайда, заң оның еңбек тәртібін
қарайды. Өзінің ... ... ... ... ... жасаған болып
есептеледі. Тәртіп бұзушылықтың өзіндік белгілері ... ... ... ... ... еңбек тәртібін бұзуы;
• өзінің еңбек міндетін дәлелсіз себептермен орындамауы немесе нормативтік
актіде, ... ... ... ... міндеттердің нашар
орындалуы;
• ұйымға, жалдаушыға, қоғамға немесе мемлекетке зиян келтіруі. Мұндай зиян
негізінен материалдық жағынан болады.
Ұйымның әкімшілігі ... жеке ... ... да ... ... ... жүрген адамның тәртіп жөніндегі қылығы туралы мәселе
келуі мүмкін. ... ... ... шара ... ... ... міне-қылықтан айырмашылығы бар.
Тәртіпсіздік жасайтын азамат- тек жұмысшы (қызметші) оның үстіне ол ... ... сол ... ... ... Ал әкімшілік тәртіп
бұзушылықты 16 жасқа толған және оданда ... кез ... ... жасауы
мүмкін. Тәртіпсіздік мінезді жұмысшы ішкі еңбек орнында, белгілі бір ... ... ... ал ... ... ... басқару
орнында жалпы тәртіпті бұзу ... ... ... қоғамдық
тәртіпті бұзу (ұсақ бұзақылық ), жол ережесінің тәртібін бұзу, төлқұжаттық
тәртіпті бұзу ... ... ... тәртіптік шара қолданылады.
Әкімшілік тәртіпсіздікке ерекше ... жаза ... ... ... ... ... тұтқындау, ақшалай айып салу т.с.с.
Тәртіпсіздік шараны жұмыс беруші еңбекке қатысы бар өзінің жұмысшысына
қолданады. ... ... ... ... ... ... құқықпен тәртіп
бұзушыға қолданады. Мұндай органдар-атап айтқанда, мемлекеттік, санитарлық
және басқа инспекциялар, ал жұмыс беруші әкімшілік еңбек ... ... ... қолданады.
Әкімшілік жазалау шаралары белгіленген тәртіп бойынша қолданылуы тиіс.
Мұның өзі ... ... ... ... ... өз ... қарай емес, тәртіпсіздік қылығына қарай қолданады. Әкімшілік
жауапкершілікті өздеріне тәртіптік өкімет билігі ... ... ... ... қолданады. Мысалы, мектепте мұндай билік оқу ісін
басқарушыға емес, директорға ғана ... ... ... үшін ... құжаттарда көрсетілген шаралар ғана қолданылады. Бір ... іске бір шара ғана ... ... жөн.
Тәртіптік жазаны (немесе шараны) қолданғанда, оның ... ... ... оның ... қатты ойластыру керек болады.
Мұның өзі ... ... ... жеке-жеке қарауды қажет етеді. Жұмысшының
(немесе қызметшінің) жеке ... ... ... ... ... ... ауыр, жеңілдігі, тағы басқа жайлар ... ... ... ... алуы ... Жаза ... бұрын ол адамнан жазбаша не
ауызша түсінік алуы керек.
Тәртіптік жауапкершілік екі ... ... ... және ... ... ... мемлекеттік органдарда (ішкі істер туралы, ұлттық
қауіпсіздік ... т.б), ... ... ... ... үшін
жасалған жарғыларда белгіленеді.
Жалпы тәртіптік жауапкершілік ішкі еңбек ... ... Заң ... ... ... төмендегідей түрлерін қарастырады:
1) ескету; 2) сөгіс; 3) жеке ... ... ... шара ... ... фактісі анықталғаннан кейін, бір ... ... ... тиіс және тәртіпсіздік қылық болған күннен бастап алты
ай өткеннен кейін қолданылмайды.
Өздерінің ... ... үшін ... да, ... ... ... жауапкершілік жүктеледі. Жеке еңбек ... ... ... шарты нақты көрсетіледі. Жеке еңбек шартының ... ... ... зиян келтірсе, оны еңбек туралы заңға сәйкес ... ... не ... ... ... ... ... зиян
келетіндей болса, немесе еңбек қабілетіне зиян келетіндей зақымданса,
жараланса, мертіксе, ... ... ол ... ... ... ... ... жұмысшыны заңсыз еңбек ету құқығынан айырса; заңсыз ... ... ... жұмыстан босатса, жұмысшыны қаралайтын
мағлұматтар таратса, онда ол ... ... ... ... ... ... заңында мемлекеттік еңбек ... ... ... ... ... ... ... енгізілген.
Мемлекеттік еңбек инспекторларының құзыретіне мыналар жатады: шағымдар мен
тексерулердің ... ... ... ... реттейтін еңбек туралы
Заңның және басқа да нормативтік құқықтық актілердің бұзылмауына бақылау;
еңбек туралы ... ... ... ... және ... ... бойынша нұсқау беру т.б. Мемлекеттік инспекторлар берген
нұсқаудың ... ... ... ... ... ... міндетті.
Қылмыстық жауапкершілік
Кез келген заң бұзушылық мінез-қылық қоршаған ортаға, ... ... ... ... әкеледі. Ал қылмыс дегеніміз-қоғам үшін ерекше қауіпті
құбылыс. Жасалған ... үшін ең ... ... ... ... ... ... кез келген әлеуметтік топтың адамдарынан: қарттар
мен жастар, ер мен әйел, сау мен ... ... мен бай, ... ... ... ... мүмкін.
Қылмыскерлерден әсіресе жасөспірімдер зардап шегеді. Олар ... де, ... ... де тап ... Егерде адам қылмыс істесе, оның
балалары зардап шегеді. Егер бала отбасында жақсы тәрбиеленбесе, үйде ... ... ... ол балаларға өте зиянды, жағымсыз әсер етеді.
Көптеген қылмыскерлер дәл осындай ... ... ... ... ... үшін қауіпті заң бұзушылықтың өрескел ... ол ... ... ... ... әрекетті немесе әрекетсіз өрескел
қылықтар. Қылмыс алуан түрлі болып кездеседі.
Қылмыстық әрекет ... ... ... ... онша ауыр емес
қылмыс, орташа ауыр, ауыр және ерекше ауыр қылмыс ... ... ... ауыр емес ... үшін 5 жылға дейін мерзімге жазаланады. Ал орташа
ауыр қылмыс үшін жаза – 5 жыл және одан да ... ... Ауыр ... – 12 ... ... ... Ал ... ауыр қылмыстың жазасы – 12
жылдан артық мерзім немесе өлім ... ... ... ... ар-ұжданы мен қадір-қасиетіне, дүние-мүлкіне зиян келтіреді.
Қылмыс мемлекетке қарсы да жасалады. ... ... ... да ... ... ... Кейбір адамдар жасаған қылмысын өзінің
кәсібі деп есептейді. Қалыптасқан ұры («вор в законе») деген сөз бар. ... ... ... ... ... қылмыстарды істейтін қылиыскерді
біздің заманымызда қауіпті немесе өте қауіпті рецидивист ... ... ... ... ... ғалымдар, құқық қорғау
органдарының қызметкерлері әр алуан ... ... ... ... ... қоғамнан іздеп, оны жеке меншіктікпен байланыстырды. Олардың
пікірінше, қанаушы тапты жойғаннан кейін байлардың кедейлерді ... ... ... ... кейін қылмыс біткеннің бәрі дерлік қоғамнан
түбірімен жойылады деп есептеді. Біздің елімізде ... ... ... бірақ қылмыс азаймады. Керісінше, кісі өлтіру, ... тағы ... ... ... ... ... жеке адамның,
қоғамның, мемлекеттің мүдднсіне қол сұғатын қауіпті қылмыстар кең етек
алды. Сондықтан ... ... жеке ... ... ... болмайды.
Біз социализмнен, социалистік идеядан бас тарттық. Конституциямыз
демократиялық, бұрынғыдан гөрі шынайы ... ... құру ... ... ... ... Қазақстан мемлекеті бұрынғы саяси құрылысқа қарағанда
әлдеқайда демократиялық ... деп ... өзі ... ... ... орай, қылмыс азаймай отыр, тіпті көбейіп кету ... ... ... ... жазалау шараларының жұмсақтығы десе, кейбіреулер
керісінше заң тым ... деп ... ... ... басынан не кешпеді,
жеңіл жазадан да, кескілеп өлтіру де, отқа жағып ... де- бәрі де ... ... да ... жасауды тоқтата алмады. Мүмкін, әлде қылмыс
дегеніміз мүлднм ... ... ... өмір ... ... ... құбылыс па? Шынын айтқанда, мұндай ғылыми теория да жоқ емес.
Қылмыстың болашақтағы тағдыры жөнінде дәл айта қою мүмкін бола қояр ... ... оның ... ... ... кейбір жеке, нақты себептерін
анықтау мүмкін болса керек. Қазақстанда қылмыстың өсе ... әсер ... ... ... жұмыссыздық, мәдениеттің төмендеп ... ... ... ... төмендеп кетуі,
адамгершіліктен азғындау, отбасылық ... ... ... етек ... нашақорлық, порнографияның кері ықпалы, полиция,
прокуратура, сот жұмыстарының тиімді жүргізілмеуі тағы ... ... ... ... ... бөлігі ашылмай қалады, сондықтан сазайын тартпаған
қылмыскерлер одан ... ... ... да ... жасайды.
Қылмыстың алдын алу. Жоғары да айтылғандарға қарап, біздің қоғамда
қылмыс бой берместей етек алып ... ... ... Азаматтарымыздың басым
көпшілігі дұрыс өмір сүреді, ... ... ... ... ... пайдасын тигізіп, еңбек етеді, білімдерін көтереді, т.б. ... ... ... ... адам ... ... ... бір адамға
немесе адамдар тобын трагедияға, қайғы-қасіретке ұшыратуы мүмкін. Сондықтан
қылмысқа қарсы күрес тек қана құқық қорғау ... ісі деп ... ... ... істегендерге қарсы күрес- бірінші кезекте полиция,
прокуратура, соттың тікелей міндеті. Бұл ... ... ... заң тәртіптерін түсіндіру жұмыстарын, облыстағы, қаладағы,
ауылдағы ... ... ... ... ... өздерінің осынау қауіпті
де ауыр жұмыстары жөнінде ... ... ... игі іс ... ... ... қызметкерлері, тергеушілер, прокурорлар мен судьялар
санын үздіксіз көбейте бере алмайды. Сондықтан ... ... ... ... ... көрсетіп отыруы тиіс. Егер ойлап қарасақ, мұның
өзі- адал ниетті, заңды мүлтіксіз ... ... ... ... ... ... ұғымы туралы. Қылмыс өзінің ерекше түрлерімен айқындалады, яғни
қылмыстың да өзіне ғана тән белгілері бар. Қылмыс- заң ... ... ... ... ... анықтама адам өмірінің ... ... ... қымбаттылығынан, мемлекет мүддесінің бәрінен де
жоғары ... ... ... ... дәрежеде жеке бір адамға қарсы
жасалады. Қоғамның өзі жеке ... ... ... бір ... қылмыс қоғамға да қарсы жасалған қастандық қылмыс ... ... жеке бір ... ... ... ... қылмыскер
сонымен бірге қоғамға, мемлекетке, оның құқықтық негіздеріне де өзінің
теріс пиғылды екенін көрсетіп алады.
Қылмыстың ... бір ... ... ... ... ... ... табылады. Қылмыс істеген кезінде 16 жасқа толған адам
жауапқа тартылады. Кейбір жағдайда өте ауыр ... ... 14 ... де ... ... әдейі, қасақана немесе байқаусызда жасалуы мүмкін. ... ... ... не ... түрде болады. Адам өз әрекетінің немесе
әрекетсіздігің қоғамға ... ... біле ... да, ... ... бұл ... саналы түрде, әдейі жасалған қылмыс болып ... ... ... ... оның ... қиылатынын біле тұрып оны
өлтіру үшін атады. Бұл – тікелей ... ... Ал ... ... жасалған
қылмыс, егер қылмыскер өзінің ... ... ... қоғамға
қауіпті екенін сезе тұрып, оның ... ... біле ... ... ... ... да, қасақана қылмысқа барады. Мысалы, Б. Ішіп алған
жағдайында өзен ... ... ... ... ... жасап, В.-
ны өзенге итеріп жібереді, ал В. Суда ... ... суға ... Бұл ... бұзақы оны қасақана өлтіру ниеті болмаса да, суға кетеді
деп ойламаса да, адамды ... ... ... ... ... ... ... мұндай қылмысқа
ұрлық жасау, бұзақылық т.б. жатады. Сондай-ақ қылмыс абайсызда, оқыстан да
жасалады. Артындағы зардабын біле ... ... ... да ... барлығы адамның жеңіл ойлылығынан, алды-артын ойламағандықтан да
туындайды. Оның үстіне жайбарақаттық, селқостық, өз тағдырына да, ... да ... ... қосыңыз. Мысалы, демалып,
сапар шегіп жүрген турист орманға серуендеп барғанда, өзі ... ... кете ... енді ... ... ... ... деп
есептейді. Артынан іле-шала аса қауіпті өрт бұрқ ете ... ... ... ... ... ... қалай болса
солай, мән бермей қараушылықтан да туады. Адамдар әрқашанда ... ... ... ... ... ... ... да болмауы мүмкін.
Қалай десек те өз ісінің басқаға ... ... ... әркімнің
азаматтық, адамдық борышы болуы тиіс.
Әлбетте, әдейі, қасақана қылмыс жасайтын адам псхкалық ... ... Өз ... өзі есеп бере ... ... ... алдын-артын,
шектіретін зардабын саналы түрде ойлай алмайтын адам қылмыскер деп танылуы
мүмкін ... Егер адам ... ... ... оның қоғамға қауіптілігін
сезбесе, өзін-өзі ұстап тұра алмаса, псхкалық ... ... еш ... ... ... ... кем ақыл болса, ондай адам қылмыстық жауақа
тартылуға жатпайды. Сот оны емдеуге ... ете ... Егер адам ... ... ... онда ол ... ... Мас болу
дегеніміздің өзі-арақ, есірткі және де басқа жындандыратын заттарды
пайдалану.
Қылмыстың тағы бір ... заң ... деп ... ... ... ... ... заңды бұзушылық болып табылатын, адамға ашық
түрде қарсы шабуыл жасау, белсенді жағымсыз ... Егер адам мұны ... ... ол ... ... ... ... көпшілігі белсенді
әрекетпен жасалады. Ал ... ... ... ... ... Кейбір қылмыстар, міне, осы жолмен жасалады. Мысалы, полиция
қызметкері жасалған қылмысты көре тұрып, оны ... үшін шара ... ... дәлелсіз себеппен ауыр науқасты қарап, оған дер ... ... бас ... ... жүргізуші жәбір көріп, не зардап шегіп
тұрған адамды сұраған ... ... ... ... бұл да ... ... жасқа толмағандардың қылмыстық жауапкершілігі. Бұл күнде
кәмелеттік жасқа толмағандар да ... ... ... Кісі ... ... ұрлық, бұзақылық және басқа қылмыстар да осылардың қолымен
жасалып жатады. Кәмелеттік жасқа толмағандар қылмысты жекелей де, топ ... та ... ... өзі- қоғам және оның болашағы үшін үлкен қатер,
жасөспірімдердің қауіпті жолға түсуі- ... ... ... ... қылмыс жасай отырып өз ... ғана ... ... ... ... ... ... үлкен зиян жасайды,
жапа шектіреді. Жасөспірім қылмыскерлер ... ... ... отбасына
қасірет болып жабысады. Мысалы, Қазақстанда жыл сайын он мыңға жуық отбасы
жойылады. Көптеген отбасында бірден, екіден, кейбіреулерінде одан да ... бар. ... ... үйде ... ... Ал ... аналардың бала
тәрбиелеуге тәулігіне жарты сағат қана уақыты арналады. Мұндай ... ... ... ... ... ... Міне, жоғарыдай
жағымсыз жайлар осындай отбасынан шығып жатыр. ... ... ... деген
отбасынан да жағымсыз қылықты балалар шығатыны бар. ... ... ... ... ... ... адамгершілік
дәрежесінің қандай екенін көрсететін көрсеткіш. Жасөспірімдердің ішінде
қылмыскерлер көп ... ... ... ... қоғам болып саналмақ.
Сондықтан жас буынға қамқорлық жасау тек қана ... ... ... әр ... ... бар адамдардың – барлығының бірден-бір
міндеті болып табылады.
Жоғарыда ... ... ... ... жасы 16-ға ... ... ... Бірақ кейбір жағдайда 14 жастан бастап та жауақа
тартылуы мүмкін. 14 жастан ... ... ... ... ... кісі өлтіргені үшін
• қасақана денеге жара салғаны, денсаулығына зиян келтіргені үшін, ... ... ... ауырлықта және жеңіл болып үш түрге бөлінеді.
• әйелді зорлағаны үшін
• қарақшылық шабуыл жасағаны үшін
• тонағаны ... ... ... ... жасаудың ауыр түрі үшін
• өте ауыр жағдайда мемлекеттік немесе жеке меншіктік ... ... ... ... оқ-дәріні, жарылғыш заттар мен қондырғыларды ұрлап не
қорқытып алғаны үшін
• қасақана жол құрылысын, көлікті т.с.с. жарамсыз еткені үшін
... ... ... ... үшін
• адам ұрлағаны үшін
• қарақшылық жасағаны үшін
• қорқытқаны, үрейлендіргені үшін
... ... ... ... мен ... ... түрлерін
иемденгені үшін
• терроризм үшін
• аманаттыққа тұтқындағаны үшін
• террорлық акт ... деп ... ... ... үшін
• вандилизм (мәдениет мұраларын, зиратты, тағы басқа қасиетті орындарды
қирату) үшін
• наша ... және ... да адам ... ... ... улы ... немесе қорқытып алғаны үшін
• өлгендердің сүйегін немесе олар жерленген зираттарды ... ... ... қылмыс түрлерінің барлығы да адамдардың жеке басы
мен денсаулығы үшін де, мемлекет үшін де аса ... ... ... зиян ... ... 14 ... қарай жасөспірімдер мұндай
қылықтардың қылмыс болып саналатынын толық түсінеді. Сондықтан ... кісі ... аса ауыр ... ... ұрлау, әйел зорлау, тонау
қылмыстарын саналы түрде жасау арқылы өзге ... ... ... ... ... ... ... қылмысты істеріне жайбарақат
қарамайтыны өзінен-өзі түсінікті. Жас ... ... ... ... ... жазықсыз адамдардың, өз азаматының өмірін, денсаулығын
сақтау, қылмыскердің қол сұғу зұлымдығынан сақтап қалу ... ... мен ... ... мәжбүр болады.
14 жасқа дейінгі жас балалар деп есептеледі де, жауапқа ... ... ... ... ... ... тәрбие түріндегі мәжбүрлік
шаралар қолданылады. Мұндай шаралар қылмыстық жаза деп ... ... ... мен ... ... жанындағы жасөспірімдер
жұмысы жөніндегі комиссия шұғылданады.
Кәмелеттік жасқа толмаған және 16 жастағы жасөспірім кез келген ... ... ... ... ... толмағандарға қолданылатын жазалар
мыналар: а) айып салу; ә) белгілі бір кәсіппен айналысу ... ... ... ... ... в) ... ... жұмыстары; г) тұтқындау; ғ)
еркінен айыру.
Егер жасы ... ... ... ... мүлкі болса, онда
айып салынады. Жасы толмаған қылмыскерді еріксіз ... ... ... ... ... немесе оқуынан тыс уақытта орындалады.
Сот 18 жасқа толмаған қылмыскердің ісіне неғұрлым парасатты байыппен,
сабырлылықпен қарауға тиіс. Егер сот ... ... ... өзі ... деп ... оны ... бұзушылық жазалаудан босатуы да мүмкін.
Ондай жағдайда оған ... ету ... ... шара ... ... ... егер ... шын мәнінде әлі жасы толмаған бала ... ... ... ... ... емес және ... ауыр ... әрі ол бірінші рет жасалса ғана қолданылады.
Сот қолданылатын тәрбиелік мәні бар ... ... ... болады: а) ескерту; ә) ата-анасының не оның орнындағы ... ... ... ... ... ... ... б) келтірген зиянды
өтеуге міндеттеу; в) бос уақытына шек қою, тәртібіне, ... ... қою; г) ... ... ... немесе емдеу-тәрбиелеу мекемесіне
жіберу. Мұнымен бірге сот мәжбүр ететін басқа да ... ... ... бұл ... ... қандай екенін жасөапірімге түсіндіріп айтады.
Сот, егер жасөспірім мұндай қылмыстық істі қайталайтын болса, бұдан да ауыр
жаза ... ... ... Ал ... ... ... болсақ,
мұндай шаралар рұқсат етілмейтін кейбір орындарға бармау, тәуліктің белгілі
бір уақытынан кейін үйден ... ... ... органдардың
рұқсатынсыз басқа жаққа кетіп қалмау сияқтылар жатады. Кәмелеттік ... ... ... ... ... ... ету, түскен оқу ... ... ... ... ... ... ... т.с.с.
жұмыстар жүргізілуі мүмкін.
Қылмыс үшін жазалау. Жазалау дегеніміз жасаған ... ... жаза ... Қылмыскер өзінің жасаған қылмысы үшін белгілі бір
жаза тартады, ол ... ... ... жеке басының еркінен айырады,
азап шегеді. Мұндай жазалар қолданылмаса, қылмыскердің жаза тартуының мәні
болмас еді. Қылмыс жасаған адам ... ... ... ... ... үшін жағдай жасап отырғандағы қоғаммен, мемлекет күшінің қандай
екендігін айқын ... ... ... ... ... ... жасағаны үшін кінәлі адамға төмендегідей жаза түрлері белгіленген:
Айып салу. Бұл- ... ... ... белгіленген мөлшерде
ақша өндіріп алу жазасы. Айыптың ... ... ... ауырлығына
және айып төлеушінің жағдайына қарай сот белгілейді.
Құқықтан айыру. Істеп жүрген қызметі құқығынан айырып, орнынан ... бір өтеп ... ... ... ... белгілі бір мемлекеттік
қызметтен, жергілікті басқару органындағы, белгілі бір мамандықтағы қызметі
құқығынан айыруды немесе орнынан алуды сот шешеді.
Қоғамдық ... ... ... адамды өзінің негізгі жұмысынан не
оқуынан тыс уақытта еңбекақысыз қоғамдық-пайдалы ... ... ... ... ... ... органы белгілейді.
Еңбекпен түзету жұмысын сотталған адам ... ... ... ... 2 ... ... ... өзін апарған жұмыс орнында еңбек етіп
өтейді.
Бас ... ... Бұл ... арнайы орында қоғамнан
оңашаламай ұстайтын орын. Сырынан бақылау қойылады. Бас ... ... ... толмағандарға, жүкті әйелдерге, азаматтардың басқа да
белгілі ... ... Бұл ... ... қатаң түрде оңашалау жағдайында 1-
6 ай мерзімде ұстау. Тұтқындау 16 жасқа толмағандарға қолданылмайды.
Әскери тәртіп бөлімінде ұстау. Бұл жаза ... ... ... ... ... ... өтеп жүргендерге әскери қылмыс жасағаны үшін
қолданылады.
Бас ... ... ... қоғамнан оңашалау жолымен
колонияға жіберу- жалпы, қатаң, ерекше ... ... ... ... ... абақтыға орналастыру. Сот үкімі бойынша бас бостандығынан
айырылған 18 жасқа толмаған сотталушы ... және ... ... ... колониясына орналастырылады.
Өлім жазасы. Бұл ерекше ... кісі ... ... ... ... үшін өте ... қолданылатын ауыр жаза. Әйелдерге, 65 жасқа
толған ерлерге, 18 ... ... ... бұл жаза ... ... ... дүние-мүлкін түгелдей немесе
белгілі бір бөлігін төлемсіз, ... ... ... меншігіне алу.
Заң бұдан басқа да жазалау түрлерін белгілейді.
Қылмысты, істі ... және ... ... ... кезінде сот жазаны
жеңілдету жайын да қарастырып отырады. Заң ... ... ... ... Оларға мыналар жатады:
1. Егер кінәлі адам істеген қылмысының ... ... өзі ... ... адам зиянды зардапты толық жойды немесе одан ауыр
зардапқа жол бермеді деген сөз. Мысалы, қылмыскер біреудің үйіне ... да, ... оны өзі ... өртті әрі қарай өршітпейді. Кінәлі
адам келтірілген зиянды төлейді. Мысалы, кассир кассадан ... ... ... ... ... кассаға қайтарып береді.
2. Егер адам ауыр отбасылық жағдайында, немесе жеке ... ... ... ... ... ауыр науқасы, жұбайының ішіп кетуі,
материалдық жағдайының ауырлығы, тағы басқа тағдыр ... ... ... қылмысқа барса.
3. Егер қылмыс әлдекімнің қорқыту немесе мәжбүр ... ... ... тәуелді етуі салдарынан жасалса. Мұндай жағдайда
адамның еркіне басқа біреудің қысым жасауы ... ... ... ... ... ... қылмыста жасалмаған болар еді.
4. Егер адам қылмысты жәбірленушінің шамасынан тыс ... ... ... толқу, тебіреніс үстінде жасаса. Заңға қайшы келетін
әрекет-заңсыз әрекет. ... ... ... қорласа, дүние-
мүлкін жойып, мазақ қылса.
5. Егер адам жасап алған қылмысына шын жүректен қатты өкінсе, ... ... өзі ... ... ... Егер адам шын ... ... кінәләса, онда кінәсін шынымен мойындағаны. Өкімет органына
жасалған қылмысын өз еркімен келіп хабарласа, онда ... ... Егер ... ... ... ... қылмыскерді ұстау, бұйрықты
орындау кезінде жасалса. Егер қылмыскерді ұстаған кезде оған орынсыз
зиян ... ... ... тура келеді. Адам қоғамдық мүддені
қорғау ... зиян ... ... ... ... ... ... дәлелді болып саналады. Егер адам біле тұрып, зиянсыз
берілген бұйрықты орындамаса, онда ол жауапқа тартылмайды.
Көрсетілген ... ... ... ... жоқ. Сот ... ... ... жайларды қарастыруы мүмкін, мысалы, егде тартқан, алғаш
рет қылмысқа ... ... өте ауыр ... ... мүмкін. Ауыр жағдайдың тууының өзінен-
ақ қылмыскердің аса ... ... ... ... ... өзі қылмыстық
әрекеттің тұтастай жасалу жағдайынан немесе қылмыстың кейбір деталінен,
ұсақ-түйек ... – ақ ... ... ... ... орынның да,
оның қалай жасалуының да мәні бар. Сот ... ... ауыр ... ... та ... ... алады. Бірақ, әрине, бәрі де заң белгілеген
мөлшерден ауытқымауы тиіс.
Қылмыстың жауапкершілігі ауырлытылатын жағдайлар төмендегідей:
1. Егерде қылмысты бұрын да қылмыс ... адам ... ... ... ... өзі ... адам құқық тәртібімен санасып та жатпайды, адам
тағдырына, мемлекет ... ... ... ... ... ... білдіреді.
2. Егер қылмысты ұйымдасқан түрде бір топ адам жасаса. Жеке адамнан гөрі
бірлесіп, көп адам ... ... ... ... ... Оның
үстіне бұлармен күресу де оңайға түспейді.
3. Егер қылмыс жас балаға, қарт адамға қарсы және ... ... ... Жас ... 14 ... дейінгілер, ал қарттарға
зейнеткерлік жастағылар т.с.с. жатады. Дәрменсіз ... ... ... ... мас ... қалғандар немесе қол-аяғы кем
мүгедектер жатады.
4. Арты ауыр зардапқа әкеліп соғатын ... ... ... ... бағалы заттардың жойылуы т.с.с.)
5. Егер қылмысқа жас балаларды немесе психикалық жағынан ақыл-есі кем
адамдарды тартса.
6. Егер ... ... ... ... жәбірленушіні қорлау
(денесінің көптеген жеріне пышақ салу, ұрып-соғу) ... ... ... ... ... өзі құрбанының сезіміне аяқ
асты ... ... ... ... ... Егер қылмыс табиғат апаты жағдайында – су тасқыны, жер ... ... ... ... ... ... ... кездерінде
жасалса.
8. Егер қылмыс қоршаған ортаға өте қауіпті ... ... ... көп адам ... жерде оқ ату, жарылыс жасау, ... ... ... т.б.
9. Егер қылмыс араққа, есірткіге мас болу жағдайында, ... ... ... ... ... Кейбіреулер
қылмысты мас адам жасаса, ол ... ... деп ... ... ... Адам қылмысқа бару үшін әдейі ішіп алуы да мүмкін. Бұл
жағдайды сот ... ... ... Егер қылмыскер қылмыс жасау үстінде ерекше белсенділік көрсетсе.
11. Егер қылмыс ұлттық, нәсілдік, діни ... ... ... кек алу, есе ... мақсатында, немесе заңды әрекеттерді
жасырып, басқа бір қылмысты жеңілдетем ... ішкі арам ... Егер ... ... ... ... ... қызметін пайдалану
мақсатымен сол адамның жақын туыстарына жасалса.
13. Егер ... ... ... оқ-дәріні, жарылғыш зат және ... ... ... ... сондай-ақ күш жұмсау немесе
психикалық мәжбүрлеу жолымен жасалса
14. Егер қылмыс ... ... ... ... ... бұза отырып жасалса
15. Егер қылмыс кінәлі адамға берілген сенімді пайдаланып, қызмет жағдайын
немесе ... ... ... ... Егер ... киім ... немесе өкімет өкіліне берілген құжатты
пайдалана отырып жасалса
Көріп отырғанымыздай, жазаны тағайындау ... сот өте ... ... ... ... ... ... жасы толмаған
жасөспірімдерге еркінен айыру мәселесін мүмкін болғанынша неғұрлым сирек
қолдану жатады
Азаматтық-құқықтық жауапкершілік туралы.
Күнделік ... ... ... ... сипатта (мүлікті не
мүліксіз) түрде де байланыс жасайды. Ал ... жеке ... үшін ... тұтастай алғанда да аса зор маңызы бар. ... ... ... ... ... ... басқа да қажетті заттар мен
бұйымдар) өндірсе, басқа біреулер оны ... ... және ... өздерін қамтамасыз етеді. Сөйтіп өндіруші мен тұтынушының
арасында белгілі бір қатынас қалыптасады. Мүліктік қатынас сатушы мен сатып
алушының ... ... ... бірге біреуге біреудің қызмет етуі мен
қызметті пайдалануы көрініс береді. ... ... ... ... ... осы сияқты байланыс шеңберінде бұған қатынасушылардың
құқықтары мен міндеттерін ... ... ... ... ... екі жақ та тең құқықты болып есептеледі.
Сондықтан көпшілік ... ... ... ... ... ... құрылады. Ешкім де біреудің мүлкін береуге еріксіз сатпайды,
немесе сатып ... ... ... шеберханада біреуге еріксіз, зорлап
киім тіккізе алмайды. Екі жақта ерікті түрде ... ... ... ... ... міндеттілігін орындайды. Мұның өзі бір жақ
қажетті тауарын әкеліп берсе, екінші жақ оның ... ... ... ... ... екі ... ... бойынша әрекет жасайды, сөйтіп
заңға бағынады.
Адамдар арасында мүліктік қатынастан басқа мүліксіз ... та ... да ... заң ... реттеліп отырады. Мысалы, ар-ұждан, қадір-
қасиет және іскерлік дәреже құқығын қорғау дегеніміз жеке, ... ... ... ... отырып, жәбірленуші өзінің ұжданын, қадірін, іскерлік
дәрежесін қаралаушыға жаза қолданылуын талап ете алады.
Мүліктік сондай-ақ жеке мүліктік емес ... ... ... ... ... ... Азаматтық құқықтық байланыстың субъектісі
ретінде жеке бір адам, әлде адамдар ұжымы шығады. Жеке адам азаматтық ... деп ... ... ... ... ... ... тек
Қазақстан Республикасы азаматы емес, азаматтығы жоқ шетелдіктерде құқылы.
Ұйымдарда азаматтық құқықтық байланыстың субъектісі бола алады. ... ... деп ... құқықтық байланысқа қатысушылардың белгілі бір сапасы болуға
міндетті. Бұл үшін құқықтық қабілеттілік немесе жалпы қабілеттілік, ... ... ... ... ... ... өз құқығына ие болуына және құқықтық міндеттерді орындауына
құқық қабілеттілігі жалпы қабілеттілікке сай келе ме, мұны Заң ... ... ... ... кезден-ақ пайда болады да, қайтыс
болғанында тоқтатылады.
Жоғарыда көрсетілгендей, құқықтарды ... үшін ... ... ... ... ... ... ие болып және азаматтық
құқығын пайдалана білуін, өзі үшін азаматтық міндет ... оны ... ... деп ... ... адам өзі ... бір жағдайларға
байланысты өзі іс-әрекет жасауға қабілетсіз болады. ... ... не ақыл ес ... әлі ... ... ... себеп
болуы мүмкін. Сондықтан адам өз алдына біртіндеп ... ... Заң ... ... толмағандарға белгілі жасқа келген кезеңде
кеңірек құқық беруді қарастырады. 14 ... ... ... ... әлі де ... ... жоқ деп есептелінеді. Оның атынан
барлық келісімді ата-анасы немесе асырап алған, не қамқорлыққа алған ... 14 ... ... ... ... ... ... тұрмыстық
келісімдерді өздері жасауға құқылы. 14жасқа толған балалар ірі келісімдер,
заңды өкілдіктер мен ... ... ... ... ... ... 14 жастан
18 жасқа дейінгі жасөспірімдер олардың ... ... ... да ... ... қалауынша жұмсай алады. 14 жастан
бастап жасөспірімнің ішінара азаматтық өабілеттілігі пайда бола бастайды
және ... ... ... ... ... де көрініс береді.
18 жасқа толғаннан бастап азаматтың қабілеттігі толық түрде көрінеді.
Бірақ 18 жасқа толған соң да заң ... ... ... шек
қойылатын жайлар кездеседі. Мысалы, маскүнемдікке, нашақорлыққа салынуына
байланысты адам саналы ... ... ... Бұл ... ... жоқ ... ... құқығын, басқа да мүддесін отбасы
қорғайды. Мұндай ... ... ... тек сот ... ... жағдайларда адамның құқықтық қабілеттігі ... шек қоя ... ... бола ... әр алуан байланыстар жасауға барады.
Азаматтық құқықтың ... ... және ... игіліктер болып
саналады. Мұндай игілікке жататындар мыналар:
Заттар «бұйымдар». Бұлар - ... ... ... ... ... ... өзі ... игіліктер т.б. Табиғаттың өзі
жасаған игіліктерге жер, су, ... ... ... ... ... Бұлардың барлығы да пайдалы ... ... ... ... ... Айта кететін жай кез-келген игіліктердің барлығы
азаматтық құқық ... бола ... ... қоғамдық пайдалануға жататын
мемлекеттік меншіктегі объектілер кіреді. Бұлар – жолдар, өзендер, көлдер,
ұлттық кітапханалар, жабайы аңдар ... ... Ақша ... ... ... ... кез келген мүліктік
байланыстың объектісі бола алады. Қазақстан ... ... ... ... ... ол жүз тиыннан ... ...... түрде
қабылдануға жататын заңды төлем құралы. Шетелдік ... ... ... ... ... мен ... бойынша рұқсат
етіледі.
Бағалы қағаздар. Қағаздың бағалы деп аталатын себебі, ол құқығы бар ... ... ... бір ... ... матнриалдық емес игілігі-
заттар, ақшалар, басқа да бағалы қағаздар. ... ... ... ... т.б. ... ... ... басқа біреуге беруге де болады.
Шығармашылық істің нәтижесі.( Ғылымии еңбектер, өнер ... ... ... ... ... игіліктерге басқа да заттар жатады.
Мүліктік емес игіліктер мен құқықтарға адамның өмірі, денсаулығы, ... ... ары, ... ... және ... да материалдық емес
игіліктер жатады.
Барлық көрсетілген объектілер ... ... ... азаматтық-
құқықтық қатынастардың қайнар бастауына қызмет етеді. Мұндай қатынастарға
адамдар келісім жасау, ... ... алу ... ...... азаматтық құқық пен міндетті орнатуға, өзгертуге
немесе тоқтатуға ... ... ... бір ... болуы мүмкін.
Мысалы, өсиет қағаз жазу. Ал мұраны қабылдап алу үшін ... ... ... Сондай-ақ келісім екіжақты немесе көп жақты да болады.
Мұны келісімшарт деп атайды.
Келісім ... ... ... да ... ... Ауызша келісім
азаматтардың қатысуымен күнделікті қолма-қол асырылуы ... Ал ... жай ... ... нотариалдық куәләндіру түрінде де болады. Жай
түрдегі жазбаша ... кем ... 25 ... ... ... да, екі жақ өз ... ... Егер екі жақтың біреуі жай жазбаша
келісімді орындамаса, бұл келісімнің жалғандығы болып табылмайды. Бірақ дау
шыға қалған кезде екі ... бірі бұл ... куә ... ... ... шындығына тек басқа бір жазбаша ... ... ... ... ... ... оның ... айғақтай алмайды. Мұның өзі екі
жақтың әрқайсысы ... ... ... алғандарын қайтаруы міндет деген
сөз.
Заң бойынша мысалы, ... ... екі ... ... біреуі 14 жасқа
толмаған болса, онда келісімнің күші ... Ал 14 ... ... ... ... ата-анасының келісімінсіз жасалған болса, онда ата-ананың
талап етуі бойынша сот оны ақиқат емесе деп ... ... ... 14 жасқа
толмаған жасөапіріммен жасасқан келісім туралы сөз болып отырған жоқ.
Азаматтар келісім немесе келісімшарт жасаса ... ... ... ... орындап отыруды өз мойындарына алады.Заң екі жақтың
қайсысынан болсын келісім ... ... ... ... ... әр ... қорғалады:
1. меншік иесі өз мүлкінің өз меншігі ... ... ... ... ... үй А. Деген адамның өз меншігі. Бірақ оның ... ... ... ... ... ... сотқа арыз беріп, үйінің өз меншігі
екенін тануды сұрай алады.
2. меншік иесі өзінің ... ... ... ... ... ... алады. Егер басқа біреу мүлікті иемденіп алса, ... ... ... етуге құқығы бар.
3. адам келісімінің ақиқатқа жатпайтындығын тану үшін ... ... ... ... ... ... ... жалатылған сырғаны алтын
сырға деп сатады. Егер келісім ұрып-соғу, қорқыту т.с.с. ... ... ... онда ... заңсыз деп есептелінеді. Т.с.с.
4. азамат өзінің мүліктік мүддесін ... ... үшін ... ... ... алады. Мысалы, азамат жер учаскесімен қоса үй ... және ол ... ... ... де, ... де меншік иесі болып
табылады. Егер ... ... ... ... ... ... алып қойса, онда азамат мемлекеттік органның актісі ... тану үшін ... ... арыз бере ... егер келісуші екі жақтың бірі өзінің ... ... ... ... ... жақ ... ... мүліктік зиян
шегеді. Сонда жәбір шеккен жақ ... ... өтеп ... екінші
жақтан талап етуге құқығы бар. Мұндай жағдайда заң ... ... ... жаупкершілікті кінәлі жаққа артады.
Қазақстан Республикасының Заңы ... әр ... ... ... ... ... өтеу түрі ... орын алады. Мұның
өзі азаматтық құқық тәртіп ... ... ... яғни ... түрі осы ... ... екенін айғақтайды. Мысалы, мүлікті жалға
алған адам оны бүлдіреді, жеткізіп ... адам ... ... ... өз ... ... орындайды. Сондықтан жауапкершіліктің осы
түрі азаматтық құқықты бұзғандарға қолданылады. ... ... ... бұзу ... ... ... жапа ... жағымсыз зардабын
тигізеді. Мұндай жағымсыз зардап екі түрге бөлінеді: жапа ... ... ... ... ... бұзушылықтың салдарынан көретін пайдасынан
айырылады.
Азаматтыз Заң шығынды ... өтеу ... ... ... ... кінәлі адамнан өз мүлкіне келтірген шығынды толық өтеуді талап етуге
құқылы. Өтеуге нақтылы келтірілген шығын да, ала ... ... ... ... ... ... ... жатады:
1) құқыққа қарсы іс-әрекет
2) жауапкердің кінәсі
3) шығынның нақтылы мөлшері
4) құқыққа ... ... ... мен ... ... ... ... заң мүліктік құқық қатынасына түсушілердің іс-әрекетіне әр
түрлі талап қоюды қарастырады. ... ... ... ... ... немесе жеке басқа зиянын тигізген адамның іс-әрекеті; Құқыққа ... ... ... ... ... ... мүмкін. Құқыққа қарсы іс-
әрекет – заңда тыйым салынған немесе келісімшартқа ... ... ... Ал егер адамға іс-әрекет ету міндеттелсе, белгілі бір жағдайда ол
әрекетсіздік көрсетсе, ол әрекетсіздікке жатады.
Атап өткеніміздей, кінә ... өз ... ... іс-әрекетіне
психикалық жағынан байланысты болып келеді. ... ... ... ... ... байқаусызда жасалуы мүмкін. Мұнда бір қызықты жай бар.
Қылмыстық құқықта кінәсіздік болжамы, немесе кінәсіздік ... ... ... Бұл ... кінәлінің қылмыс істегенің дәлелдеуі қажет.
Азаматтық құқықта кінәлілік ... те ... ... өзінің
кінәсіздігін дәлелдеп бергенге дейін кінәлі болып есептеледі. Жәбірленуші
жауапкерді тек ... қана ... ... оның ... дәлелдеуі керек.
Нәтижесінде жауапкердің құқық бұзушылық әрекеті шығын түрінде зиян
келтіреді. Құқыққа қарсы іс-әрекетпен жауапкердің ... ... ... ... байланыс әрқашанда болып тұрады. Мысалы, жүргізуші ... ... ... ... ... еді, бала ... басып кетті. Сырттай
қараған да мұнда құқық бұзушылық жоқ сияқты. Өйткені 12 жастағы бала жауақа
тартылмайды. Бұл істе ... ... ... ... байланыс бар.Жас бала
келтірген зиянв үшін ата-анасы жауап береді. Осы ... ... ... ... ... ... құқыққа жатпайтын қылығы мен келтірілген
зиянның арасында тікелей себепті байланыс бар.
Заңда көрсетілгендей ... ... ... ... ... ... өтетіп алу үшін сотқа арыздануына болады. Материалдық
зиян адамның денсаулығына келтірілген ... ... ... және ... ... ақшаға есептеліп өндіріліп алынады.
Адамға материалдық зиян мен бірге моральдық зиянда келтірілуі ... ... ... зиян келтірумен қатар жанға да зиян келтіру ... ... адам ... зиян ... ... адам еңбек ету
қабілетінен ... тәні де азап ... Егер адам ... ... ... ... оның жаны жапа ... зиян соттың
белгілеп шешуі бойынша ақшалай немесе басқа да материалдық ... ... ... зиян ... ... тыс, өз ... ... – құқықтық жауапкершілік туралы
Заңдық жауапкершіліктің ерекше түрі әкімшілік жауапкершілік ... ... ... ... барлық түрлері бар: құқық
нормасының ... ... ... мәжбүр ету бойынша құқық нормасының
бұзылуы.
Осымен бірге әкімшілік жауакершіліктің өзінің ерекше ... ... ... ... құқықты бұзғандар тартылады. Әкімшілік
құқықты бұзушылық дегеніміз не? Бұл – басқарма белгілеген ... ... ... мен ... қол ... ... құқық
бұзушылық. Әкімшілік жауапкершілікке адам егр осы үшін ... ... ... ... ... норманы бұзғаны үшін әкімшілік жауапқа
тартылуы жатады. Әкімшілік ... ...... ... ... ... ... элементтен тұрады: субъект; тәртіпсіздіктің объективтік жақтары;
тәртіпсіздіктің объектісі; тәртіпсіздіктің субъективтік жақтары.
Әкімшілік құқық ... ... ... ... ... ... ... Әкімшілік құқық бұзушылыққа істеген тәртіпсіздігіне
орай 16 жасқа толған азаматтар тартылады.
Әкімшілік құқық ... ... ... ... ... ... ... Әкімшілік тәртіпсіздік – басқарма белгілеген
тәртіпке қарсы ... ... және жеке ... ... ... ... ... тәртіпсіздік. Әкімшілік қылмысқа қарағанда
әкімшілік ... ... ... ... ... және ... де ... құқық бұзушылықтың субъективтік жағы – бұл субъектінің өз ... ... ... ... ... ... құқық
бұзушылықтың кінәсі. Кінә әдейі және байқаусызда ... ... ... ... ... өзінің іс-әрекетімен заңды бұзады. Өзінің іс-әрекетінің
артында болатын зардабын да біле тұрып, жағымсыз қылыққа ... ... адам ... келе ... ... ... жанып тұрғаның көре тұра көшеден
өтеді. Соның салдарынан өзі де басқа да ... ... ... ... ... Егер адам ісінің арты зардапты болатының біле ... ... ... ... деп ... ... мұны ... жасалған
әкімшілік құқық бұзушылық деп таниды.
Әкімшілік құқық бұзушылықтың объективті жағы әкімшілік ... ... ... не әрекетсіздік болып табылады.
Тек әкімшілік құқық бұзушылықтың жоғарыда көрсетілген төрт түрін түгел
жасаған адам ғана, егер ... деп ... ... шара ... үшін
әкімшілік жауапқа тартылады. Әкімшілік жаза – ... ... ... ... ... шарасы.
Мұндай жазаны арнайы органдар және ... ... ... ... ... инспекциясы, сондай-ақ сот
тағаындайды.
Заң әкімшілік жазаның төмендегідей түрлерін қарастырады:
Ескерту. Ұсақ әкімшілік құқық ... ... ... ... ... ... ... Кінәлі адамға өзінің іс-әрекетінің
құқыққа қарсы болғандығы айтылып, түсіндіріліп ондай кемшілігін жою ... ... ... ... ... ескертеді.
Айып салу. Бұл мүліктік көріністегі ... ... ... ... қарай айлық табысын есіне ала отырып ... ... ... үшін ... ... алу жазасы. Мұның мәнісі –
құқық бұзушылық істелген құралды мәжбүр ету жолымен алу. Құралды ... ... ... ... ... құны қайтарылады.
Тәркілеу жазасы. Тәркілеуге құқық бұзушылықтың тікелей объектісі болған
құрал-сайман жатады. Мұндай жағдайда зат ... ... ... ... ... бұзушылық меншігіндегі нәрсе ғана тәркіленуге
жатады.
Арнайы құқығынан айыру. Бұл шара арнайы ... бар ... ... ... аң ... ... ... жүргізу құқығы.
Лицензиядан, арнаулы рұқсаттан, біліктілік аттестатынан ... ... бір ... түріне оның қолданылуын тоқтата тұру. Мұндай әкімшілік
жазалауды аталған адамның белгілі бір ... ... ... ... ... лицензияда қарастырылмаған, бірақ лицензиялау
туралы заңда қарастырғандай судьяға ... ... ... ... тұлғаның қызметін тоқтата тұру немесе
оған тыйым салу. Әкімшілік құқық бұзушылық туралы ... ... ... ... адамның өтініші бойынша тек сот тәртібімен ... ... ... ... ... ... ... бұзушылық жасаған шетелдік және азаматтығы жоқ ... ... ... ретінде қолданылады. Әкімшілік жолмен ... ... ... ... ... ... жасөспірімдер 14 жастан ... ... ... ... әкімшілік құқық бұзушылық
туралы заңы ... ... ... әр ... ... ... ... бұзушылық үшін шаралар қолданылады. Мысалы, 14-тен 16 жасқа
дейінгі жасөспірімдер бұзақылық жасағаны үшін ... ... ... жасы ... ... қасақана міндетке сай
тәрбиелемеген ата-ананың немесе асырап алушы адамның ... ... ... ... ... есептеледі. Атап айтқанда, мұндай жиі кездесетін
құқық бұзушылық іс-әрекеттер төмендегідей:
• прокуратура, ұлттық ... ... ... ... ... және әскери полиция, таможня органдары, шекара
қызметі, төтенше жағдайлар ... ... ... ... ... мен ... қасақана бағынбау
• оқ-дәрі мен қаруды сату тәртібінің бұзылуы
• шекара зонасында ... ... ... тұру ... бұзу
• мемлекеттік шекара арқылы заңсыз жүк тасымалдау
• жолды, темір жол өткелдерін, басқа да жол құрылыстарын бүлдіру.
• Жүргізуге құқығы жоқ ... ... мас ... басқарып жүргізуі
• Электр жүйелерін бүлдіру
• Заңсыз аң аулау, балық аулау, жануарлар әлемін пайдалану
... өрт ... ... және ... ережесін бұзу
• Орман үшін пайдалы фаунаны жою, сондай-ақ орманды түрлі қалдықтармен,
химиялық заттармен ластау, зақым келтіру, ... да ... ... зиян ... Жас көшеттерді қорғау мен күту ережелерін бұзу
• Су ресурстарын қорғау ережелерін бұзу
• ВИЧ-инфекциясымен ... ... ... ... ... ... сондай-ақ есірткі
қолданатын не дәрігердің тағайындауынсыз психиотропты ... ... ... мен емнен жалтаруы.
2.2 Заңды жауапкершілікті жүзеге асыру.
Бұл сұрақта ... ... ... мен ... ... бұнда яғни заңды жауапкершілік, функциясы мен және ... ... ... ... ... ... жауапкершілік нақтылы бір құқықта және фактілік негізде
қолданылуы ... бұл ... ... ... ... ... ... жауапкершілік мүмкіндігін қолдану
- құқық бұзушылықпен ... ... ... ... ... әсер ететін конструкциялар. Құқық бұзушылықтың бұл заңды
факордың бір бөлігі болып табылады.
Құқық қабылдаушы акт, ... ... ... ... ... ... жауапкершілікті анықтайды( соттың шешімі және ... ... ... ... ... ... ... ғылыми болып
келеді,бірақ заңның алдындада негізгі жауапкершілік бар. Мысалы: Қылмыстық
құқықта ... ... ... ... баптары бойынша «
Қылмыстық жауапкершілік» бұнда «Қылмыстық жауапкершіліктің негізі қылмыс
жасалуы, және осы ... ... ... осы ... ... қатар заңды жауапкершіліктің философиялық аспектілер ретінде
қарастыруға болады, осы мақсатта «бостандық» ... мен ...... өте ... ... ... ... түрдегі заңды жауапкершіліктің құрамына өзіндік
бостандығымен – сайлау ... ... ... ... ... ... оның жауапкершілігі артады. Осы түрде ... ... бір – ... тығыз байланысты. Заңды жауапкершіліктің
мақсаты ретінде әлеуметтік тұрғыны да ... ... ... етеді. Заңды
жауапкершілік екі мақсатты көздейді: құқығын ... ... ... ... ... ... ... функциясы мақсатын
нақтылауда, мыналарды ескеру қажет:
1). Репресивті – жазалаушы (кейбір афторлар «айыппұл» депте атайды).
Бұл заңды ...... ... актінің
құқық бұзушылыққа ... ... жаңа ... ... ... куәландырады.
2). Екертпе – тәрбиелік, бұл функция репресивті – жазалаушымен өте
тығыз ... Ол ... ... ...... қамтамасыз
етеді, заңды ... және ... пен ... ... басқа
адамға деген ... ... ... ... немесе конпенсациялау.Бұл функция мүлікке
тән ... ... ... бұзғаны үшін ол жәбірлеушіге мүлкімен
оған құқығын қайтару қажет.
Мақсатпен ... ... ... түседі және де мақсатты көбі функция
ретінде қарастырады.
Заңдық жауапкершіліктің басты принциптары. Құқық түсінігі ... ... бір – ... ... ең басты
байланыстылығы бұл ... ... ... ... ... ... табылады.
Бұны мемлекет сатысынан қолға ... ... ... ... қақтығыстар жиі кездесіп отырады. Осындай жағдайда ... шара ... ... ... әрбір құқықтық жүйе құқық бұзушылықты
анықтайды және олардың санкциясымен орындалуын жүзеге асырады.
Мемлекет тарапынан шара ... ... ... ... ... әлеуметтік топта, тапта, жоғары орынды иеленеді. Себебі ... ... ... бір ... ... ... ... азаматтық қоғаммен феодалдық режиммен күрес
теоретикалық құқықпен заңнын творчествасына қатысты ... ... ... ... орындалуындағы жауапкершіліктің міндеттелу
түрінде жинақталады.
Белгііл бір ақылы бар, бостандықпен ... ... Өзін - ... ету ең ... бұл ... құқықпен процеске жатады.
Әйгілі «Заңнын рухы» (1748ж) деген ... ... ... ... бостандық деп бұл біздің қауіпсіздігіңіз немесе бізге
қауіп төнбей отырғанына ... ... ... қылмыстық процесс бойынша кінәлау, жапа шалудан пайда
болған. Сондықтан ... ... ... ... мейірімділігіне
байланысты, егерде адам кінәсіз болса, онда бостандық шексіз беріледі.
Азаматтық қарым – ... ... ... жауапкершіліктің
дамуы, облыстардағы қылмыстық ... ... ... ... да
құқықтарға таралуда. Нәтижесінде; заңда, соттық практикада дамыған елдердің
жалпы құқықтық рәсімдеуінде заңдық ... оның ... ... өз ... ... Осы ... кейбіреулері халықаралық
құжаттарды[9], Қазақстан Республикасынң заңдылығында тіркелген. ... ... ... ... ... бұзушылықта шек
қойылды, қылмыстық құқықта ... ... ... ... ... барлық заңдарда, соның ішінде ... ... ... ... ... мыналарды жатқызуға болады:
1). Құқыққа қарсы әрекеті үшін жауапкершілік. Берілген принцип басты
үлгісі заң ... ... және одан ... ... өз ... ... және ол өз ... қоғамға әсерін тигізеді,
табиғи құқықта қарсылық ... ... ... ... ... ... заңы ... көрсетілген.
2). Кінәлі жауапкершілік немесе кінәсіздік презумпциясы. Бұнда назар
аударатын басты нәрсе, ... ... ... заң дәлеледенбейінше ол
істеген әрекетіне кінәлі болып табылдмайды. ... ... ... бабы ... және ... ... баптары бойынша
бойынша белгіленеді[10].
3). Әділеттілік принципі. Ол өз тарапынан ... ... ... бір іс үшін қылмыстық жаза қабылданбайды.
- Адамның ар намысынан асатын шара қабылдамау керек.
- ... ... заң ... оны ... қарсы күш
қабылдамау ... ... ... ... бұзушылық тек заңды жазалауды қарастырады.
- ... ... ... ... ... ... тен ұқсау
тиіс.
4). Заңдылық принципі заңды жауапкершілікті білдіреді:
- Қатаң түрде қабылданады.
- ... ... ... ... ... ... ... тиіс.
- Конституциялық ... ... ... ... ... ... Бұл бұзушылққа қатысты ... ... ... ... Бұған мыналар жатады:
- Құқық бұзушылықтағы ... ... ... ... Мемлекет тарапынан қабылданған шаралар;
- Мүмкіндігін ... ... ... бас тартқан кезде оның
мақсатына жетудің оңай жолы.
6) Жауапкершіліктің болмай қоймайтындық принцип мынаны ... ... – бір ... ... мемлекетте тергеуден тыс ... ... ... үшін шұғыл шара қабылдау жауапкершілігі.
- Құқық қорғаушы органдағы қызметкерлердің жоғары кәсібилігі;
- ... ... ... тиімді шара қабылдау. Заңды
жауапкершіліктің маңыздылығы оның тиімді ... ... ... ... ... ... ... келген құқыққа қарыс бағытталған әрекет, заңды жауапкершілілкке ... ... осы ... ... криминогендік қоғамдық қатынастың
ерекшелігіне байланысты қолданылмайтын жерлері бар, яғни заңшығарушы ... ... ... да ... ... Олар ... еместік. Құқықбұзушылық жасаған сәтте өз ... ... ... ... ... ... ... кемдігінен ауру
халдегі жағдайы.
Есі дұрыс еместігі ... екі ... ... ... ... медициналық.
Медициналық критерийдің белгілері:
а)созылмалы психикалық сырқат;
ә) психикалық әрекеттің уақытша бұзылуы;
б) кемақылдылық;
в) өзге дертке ұшырау.
Созылмалы психикалық ауру асқыну және ... ... ... ... қиын ... ... ... уақытша бұзылуы кенеттен ... ... ... ... , сондай – ақ, науқастың сырқаттан құлан – таза
айығуымен сипатталады (маскүнемдердің елесті ... ... мас ... ... т.б. ... (анография) – ақыл – қабілетінің тумысынан немесе ерте
балалық шақта бұзылуы, әрі оның тұрақты төмендеуі.
Өзге дертке ұшырау деп , ... ... ... тек психикалық әрекеттің
бұзылуына әкеп соғатын науқас түрлерін таниды. Мысалы, психопатияның кейбір
түрлері кей ... ... ... ... уақытша психиканың
бұзылуы.
Құқықтық критерий:
а) интеллектуалдық (яғни, өз әрекетіне жауап бере алмау)
б) еріктілік (яғни, өз әрекетн басқара алмау).
Сирек ... ... іс ... ... мен қоғамға
қауіптілігін сезе тұра , өзін ... ... ... тыс іс ... наша іздеп, «ашығуы» кезінде , не ... тұра ... ... ... қорғану тек мемлекеттің өзі немесе оның органдары ғана емес,
адамның өзі де өз құқығы мен бостандығын ... ... ... ... да ... ... дер ... көмек бере алмай қалады. Сондықтан
Конституцияның 13-бабында ... ... ... ... ... ... ... қорғану- заң қорғайтын ... ... ... қол
сұғуынан оған зиян келтіру арқылы қорғауды айтамыз. Қажетті ... ... ... ... ... ... қорғалатын
мүдделерге адам өмірі, денсаулығы, бостандығы т.с.с. жатады. Адамға құқық
бұзушы шабуыл жасаса, ол одан ... ... ... ... Егер ... ... жасалса, оның құқығы мен бостандығына нұқсан келтірсе, оның
қорғануға құқы бар және ол ... ... ... егер ... есі дұрыс емес адамның және 14 жасқа толмаған
жасөспірімнің ... ... ... ... да ... қорғану деп
мойындалады. Қорғану нәтижесінде ... ... ... зиян келтірілуі
мүмкін. Бірақ оған қорғанушы ... ... Егер ... ... ... болмаса есі шығып кеткендіктен,
қорғаныс ... ... тыс ... жіберсе, сот қорғанушыны
жауапкершіліктен босата алады.
Қажетті ... ... ... әрекет жасаған лауазымды адамға қарсы
қолдануға болмайды. ... ... ... ... ... ... ... бұзушы оған қарсылық көрсетті делік. Бұл ... ... жоқ, ... ... ... ... жоқ. Егер лауазымды адам
(полиция қызметкері т.б.) азаматтың құқығын бұзса, онда ... ... ... шағымдана алады. Лауазымды адамға қарсылық көрсету (мысалы,
полиция қызметкеріне) егер оның ... ... ... ... ... ... ... егер полиция қызметкері мас болса, бұзақылық жасаса,
адам ... ... зиян ... ... ... көрсетсе
т.с.с. ғана болуы мүмкін.
Егер шабуыл жасаушының қылығы айқын қылмыскерлік болса, ұрса, тонай
бастаса, ... ... ... ... ... деп ... Оның
үстіне қорғану шабуыл жасаушының әрекетіне сәйкес келгені жөн. Бұл бірақ
өте күрделі ... Егер бір адам аяқ ... ... ... ... тұруға
уақыт болама? Шабуыл жасаушы таяқпен ұруы мүмкін, ал қорғанушы мылтықпен
атуы ғажап ... ... ... ... ... қарау соттың
үлесінде, сот шешеді.
Әрине, егер мүмкіндік болса, жәбірленуші адам ... ... Егер ... ... ... ... ... қарсылық
көрсетсе, бұл қылмыс болып саналмайды.
Аса қажеттілік. Кедей адам тіпті ... ... ... ... де
баруы мүмкін. Егер мұндай әрекет заңмен мүдделі басқа біреуді қауіпті
жағдайдан құтқарып алу үшін ... ол ... деп ... ... аса ... деп есептелінеді. Заңмен мүдделі ... ... ... бұршақ жау сияқты табиғи апат кезінде денсаулыққа, дүние-
мүлікке зиян келтіретін кезде белгілі бір әрекет ... ... ... аса қажеттілік жағдайда жасалды деп есептелу үшін, келтірілген зиян
келтірілетін зияннан аз ... ... Одан әрі ... ... егер ... ... ... қорғаудың басқа ешбір лажы жоқ болғанда ... ... аса ... жағдайда жасалды деп есептеледі. Мысалы, өрт
сөндіруші үйдің төбесін өртті ... үшін ... ... адам ... машинасын аса ауыр науқасты ауруханаға дереу ... ... Заң ... «қылмысқа» барған адамды жауапкершіліктен босатады.
Егер адам аса ауыр емес, немесе орташа ауырлықтағы қылмысты бірінші ... және ... сот ... ... ... өте ... ... онда сот оны жазалаудан босатады. Конституция Президенттің
амнистия жасау (кешірім жасау) мүмкіндігі бар ... ... ... ... ... ... ... жауапкершіліктен босатылады.
Қорытынды
«Заңды жауапкершілік және олардың ... » ... ... ... бір ... болды, себебі оқулықтарда, ғылыми заңи
әдебиеттерде не заңнамаларда ... ... ... ... ... ... ... классификациясына қатысты әр түрлі көзқарастар
бар. Әдетте теріс қылықтардың үш түрі ... ... ... ... қылықтар. Сондай-ақ басқа авторлар өзіндік топ ретінде
конституциялық, іс жүргізу, ... және тағы да ... ... ... және ... пен ... ... біршама түрлі
анықтамалары бар. Олар бір-бірін толықтырып отырады.
Құқықтық жауапкершіліктің негіздері құқықбұзушылықтар болып табылады,
яғни құқықбұзушылық болмаса, жауапкершілік те ... еді. ... үшін ... емес ... ... ... оны ... тырысады.
Құқықбұзушылықпен күрес үшін оның себептерін білу қажет.
Құқықбұзушылық себептері мен оның шешу жолдары туралы ... ... ... ... ... ... ... да бұл мәселе өз
шешілуіне әлі де алыс.
Құқықбұзушылықтар тым әртүрлі деп ... да ... ... ... түрі қылмысты зерттейтін жалғыз ғылым – криминология.
Криминологияда қылмыстың түрлі себептерін түсіндіретін мектептердің
саны өте көп. Бірақ онда да ... көбі ... бір ... ... бірге қылмыс үшін болатын қылмыстық жауапкершілікте өлім
жазасы сияқты шара бар. Оған қатысты көптеген елдерде ... не ... ... жүріп жатыр.
Ондай шараны қалдыруға қарсы аргументтері оның ... ... ... ... ... сот ... де ... мүмкін емес болады.
Ресейдің өлім жазасын алып тастауы оның ... ... ... ... бұл одақтастық шарттарының бірі болып табылады.
Сонымен, өлім жазасы – бұл ... ... бойы ... мен ... ... ... жауапкершіліктің түрі. Бұл шара
бір уақытта енгізіліп, бір уақытта қайтарылып жүрді. Ал ХХ ғ. ... ... дау тағы да жаңа ... ... да айта ... жайт, бұл қылмыстың әрқашан болмағаны туралы. Ол
қоғамды класстарға бөлуінен, мемлекет және құқық ... ... ... ... жеке меншіктің пайда болуынан шыға бастады.
Пайдаланған әдебиеттер ... ... ... ... 1995ж. ... енгізілген өзгерістермен).
2. ҚР Қылмыстық Кодексі.1997ж
3. Лазарев В.В. Липеив С.В. Общая теория государства и права. Учебник
для вузов М., ... 2000 ... ... М.И, ... теория государства и ... ... 2. ... права. М., 1998 г.
5. Алексеев С.С. Общая теория права М., 1994 г.
6. Астемиров З.А. Понятие юридической ответственности // ... и ... 1979 г. № ... ... Б.Т. ... ответственность: Теоретические вопросы.
Красноярск, 1985.
8. Блажко П.К. Совокупность ... по ... ... и юридическое значение. Казань, 1988 г.
9. Братусь С.Н. Юридическая ответственность и законность: Очерк
теории М., ... ... Ю.А. ... теория правонарушения и ответственности:
Социологический и ... ... Л., 1983 ... ... О.В. ... без вины в гражданском праве.
Воронеж, 1998 г.
12. Здравомыслов Б.В., ... Ю.А. и др. ... ... ... 1994 г.
13. Зайцев И.М. ... ... ... ... и право. 1999 г. № 7.
14. Колосов Ю.М. Ответственность в ... ... М., 1975 ... ... Н.М. ... ...... юридической ответственности // Государство и право. 1997 г.
№2.
16. Козлов ... ... ... для ... Юрист, 1999 г.
17. Лейст О.Э. Санкции в советском праве. М., 1962 г.
18. Кудрявцев В.Н. Закон, проступок, ответственность. М., 1986 ... ... Д.А. ... ... ... ответственности.
20. Лазарев В.В. Общая теория государства и права. М., 1996 г.
21. Маркс К. Энгельс Ф. Сочинение т.1
22. Матузов Н.И., ... А.В. ... ... и права М., 1997 г.
23. Мамени Н.С. Правонарушение: понятие причины, ответственность. М.,
1985 г.
24. Малаш Т.А. Принцип ... ... ... ... М., 1999 ... Мальков В.П. Субъективные основания уголовной ответственности
//Государство и право. 1995 г. №1.
26. Студиникина М.С. Что ... ... ... М.,
1990 г.
27. Сомощенко И.С. Сущность юридической ответственности в ... М., 1974 ... ... В. А. ... права и ответственность. Уфа, 1996 г.
29. Шон Д.Т. Конституционная ответственность // Государство и право.
1995 г. №7.
30. ... А.Н. ... ... по ... М., 1963 ... ... декларация прав человека 1948 г; Международный пакт об
экономических, социальных и культурных правах и Международный пакт
о гражданских и ... ... 1966 ... ... ... ... ... М., 1997 г.
33. Уголовный кодекс Российской Федерации М., 1997 г.
-----------------------
[1] Общая теория государства права. Учебник по.ред./ М.Н.Марченко ... ... К., ... Ф. ... Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексі. 1997ж
[4] Общая теория государства и права. Академический курс.2. Теория
права.Под.ред./М.И.Марченко.
[5] Н.И.Матузов, А.В.Малько. Теория ... и ... Курс ... ... ... ... ... Кодексі. 1997ж
[7] Под ред. Б.В.Здравомыслова., Ю.А. Красикова, ... ... ... Ш. ... прозведения. М., 1955.с.317-318.
[9] Всеобщая декларация прав человека 1948г.; Международный пакт об
экономических, социальных и культурных правах и ... пакт ... и ... ... ... Қазақстан Республикасының Конституциясы. 1995ж. 30 тамыз.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 56 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бірлестіктер экологиясы және экожүйедегі энергия. Табиғи қорлар және оларды тиімді пайдалану. Әлемдегі және Қазақстандағы демографиялық жағдай және азық түлік мәселесі (2014-2015 ж.). Өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығында аз қалдықты технологиялар енгізу12 бет
Биогеоценоз және экожүйе туралы түсінік15 бет
Бастауыш – сынып оқушыларының психологиялық дамуына арналған сабақтар44 бет
Заңды тұлға туралы мәлімет78 бет
Заңды тұлға ұғымы41 бет
"Қазақстан Республикасындағы кәсіпкерліктің түрі"13 бет
SA 8000:2001 "Қоғамдық жауапкершілік" стандарты4 бет
Азаматтық - құқықтық жауапкершіліктің шарты және негіздері56 бет
Азаматтық құқық негіздері туралы4 бет
Азаматтық құқық қатынастары56 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь