Бағалар және қаржылардың өзара байланысы
![](/assets/img/loading.gif)
![](/assets/img/loading.gif)
Кіріспе
I. Бағалар және қаржылардың өзара байланысы.
1.1. Кәсіпорындағы бағалдардың деңгейі мен құрылымы.
1.2. Елдің экономикасына әсер ететін бағамардың жүйесі.
ІІ. Бағалардың классификациясы.
2.1. Нарықтағы шаруашылық субьектісінің баға саясасаты.
2.2. Тауардың құның анықтайтын баға саясатының формасы мен факторлары.
3. Кәсіпорының баға саясатын құрудағы мемлекеттік реттеудің ролі.
Қортынды.
Пайдаланылған әдебиеттер:
I. Бағалар және қаржылардың өзара байланысы.
1.1. Кәсіпорындағы бағалдардың деңгейі мен құрылымы.
1.2. Елдің экономикасына әсер ететін бағамардың жүйесі.
ІІ. Бағалардың классификациясы.
2.1. Нарықтағы шаруашылық субьектісінің баға саясасаты.
2.2. Тауардың құның анықтайтын баға саясатының формасы мен факторлары.
3. Кәсіпорының баға саясатын құрудағы мемлекеттік реттеудің ролі.
Қортынды.
Пайдаланылған әдебиеттер:
Барлық коммерциялық және коммерциялық емес мекемелердің алдында өз тауарлары мен қызметтеріне баға қою міндеті тұрады. Бға көптеген әр түрлі гепотас түрінде болады. Біздің барлық жағымыздн бағалар қоршауда. Үй үшін үйақы, оқу үшін – оқу ақы, оқу үшін – оқу ақы, дәрігерлерге не дантиске сый ақы төлейміз және т.б. Бағаны қалай белгілейді? Тарихи жағынан қарайтын болсақ, бағаны сатып алушы мен сатушы бір-бірімен келісу жағдайында белгілейді. Сатушы өзі аламын деген багадан жоғарырақ баға атаса, ал сатып алушы өзі төлеймін дегенінен төменірек береді. Баға белгілеу проблемасына фирмалар әр түрлі жолдармен келеді. Майда фирмаларда бағаны басшылар тағайындайды. Ірі компанияларда баға белгілеу проблемасымен бөлімше басқарушылары және тауар ассортиментінің басқарушылары айналысады. Бірақ бұл жағдайда да жоғары басшылар баға саясатының жалпы бағытын және мақсатын анықтаумен қатар, көпшілік жағдайда төменгі эшелон басшыларының ұсынған бағаларын бекітеді. Баға факторы шешуші роль атқараты салаларында (мұнай, темір жол) фирмалар көбіне бағаларды өздері дайындайтын не басқа бөлімдерге оны дайындауға көмек көрсететін жеке баға бөлімдерін ұйымдастырады. Баға саясатын ықпалын тигізетіндерге өткізу қызметінің басқарушысы, өндіріс меңгерушісі, қаржы қызметінің басқарушысы, бухгалтерлер жатады.
Осы курстың жұмыста мен нарықтық жағдайдағы кәсіпорынның баға саясатын және баға белгілеу проблемасына тоқтаймын. Фирманың тауардың бастапқы бағасын белгілеу процедурасымен, айналадағы жағдайлардың негізгі факторлары мен байланыстыратын нақтылы баға белгілеу әдістерімен таныстырамын.
Нарықтық экономика жағдайында бағаның маңызы зор. Кәсіпкер үшін бұл өмір мен өлім мәселесі. Баға өндірістің құрылымы және көлемін анықтайды. Баға туралы шешім қабылдау үшін көптеген факторларды ескеру керек: тауардың өзіндік құны; бәсекелестердің бағасы және оның өзіндік құны; бәсекелестердің бағасы және оның өзгеру мүмкіндіктері; бағаның өзгеруіне тұтынушылардың мінездері; мемлекеттік фирма саясатына тікелей немесе жанама ықпалы. Баға және баға саясаты кәсіпорын маркетинг істерінің тауардан кейінгі маңызы элементі.
Осы курстың жұмыста мен нарықтық жағдайдағы кәсіпорынның баға саясатын және баға белгілеу проблемасына тоқтаймын. Фирманың тауардың бастапқы бағасын белгілеу процедурасымен, айналадағы жағдайлардың негізгі факторлары мен байланыстыратын нақтылы баға белгілеу әдістерімен таныстырамын.
Нарықтық экономика жағдайында бағаның маңызы зор. Кәсіпкер үшін бұл өмір мен өлім мәселесі. Баға өндірістің құрылымы және көлемін анықтайды. Баға туралы шешім қабылдау үшін көптеген факторларды ескеру керек: тауардың өзіндік құны; бәсекелестердің бағасы және оның өзіндік құны; бәсекелестердің бағасы және оның өзгеру мүмкіндіктері; бағаның өзгеруіне тұтынушылардың мінездері; мемлекеттік фирма саясатына тікелей немесе жанама ықпалы. Баға және баға саясаты кәсіпорын маркетинг істерінің тауардан кейінгі маңызы элементі.
1. Кәсіпорын экономикасы және кәсіпкерлік. – Үмбеталиев А.Д., Керімбек Г.Е., Оқу туралы Астана - 2005.
2. Кәсіпорын экономикасы. – Мейірбеков А.Қ., Әлімбетов К.Ә., Оқу туралы Алматы -2003.
3. Кәсіпкерлік негіздері. – Бисенғазиев М.Б., Хамитов А.Ш., Орал – 2001.
4. Основы предпринимательства. – Смагулова Н.Т., Мамыров Н.К., Яновская ОА и др., Алматы – 1997.
5. Нарықтық экономика теории кіріспе. – Лидешев Б., Алматы – 1995.
6. Тәуелсіздік, нарық, экономика. – Бабақлы Б., Алматы – 1996.
7. Макетинг негіздері. – Ходжаназаров Н., Алматы – 1996.
8. Экономика предприятия. – Учебник под редакцией Сафранова Н.А., Москва – 2000.
9. Экономика предприятия. – Учебное пособие Грузнов В.П., Грибов В.Д., Москва – 1999.
10. Маркетинг теориясы мен практикасы. – Ілясов Д., Оқу құралы: Алматы – 2002.
11. Маркетигн негіздері. – Нысанбаев С.Н., Сарыханова Г., Алматы – 2002.
12. Цены иценооброзования в ситеме маркетинга. – Цацулин А.Н. Учебное пособие: Москва – 1997.
2. Кәсіпорын экономикасы. – Мейірбеков А.Қ., Әлімбетов К.Ә., Оқу туралы Алматы -2003.
3. Кәсіпкерлік негіздері. – Бисенғазиев М.Б., Хамитов А.Ш., Орал – 2001.
4. Основы предпринимательства. – Смагулова Н.Т., Мамыров Н.К., Яновская ОА и др., Алматы – 1997.
5. Нарықтық экономика теории кіріспе. – Лидешев Б., Алматы – 1995.
6. Тәуелсіздік, нарық, экономика. – Бабақлы Б., Алматы – 1996.
7. Макетинг негіздері. – Ходжаназаров Н., Алматы – 1996.
8. Экономика предприятия. – Учебник под редакцией Сафранова Н.А., Москва – 2000.
9. Экономика предприятия. – Учебное пособие Грузнов В.П., Грибов В.Д., Москва – 1999.
10. Маркетинг теориясы мен практикасы. – Ілясов Д., Оқу құралы: Алматы – 2002.
11. Маркетигн негіздері. – Нысанбаев С.Н., Сарыханова Г., Алматы – 2002.
12. Цены иценооброзования в ситеме маркетинга. – Цацулин А.Н. Учебное пособие: Москва – 1997.
Кіріспе
Барлық коммерциялық және коммерциялық емес мекемелердің алдында өз
тауарлары мен қызметтеріне баға қою міндеті тұрады. Бға көптеген әр түрлі
гепотас түрінде болады. Біздің барлық жағымыздн бағалар қоршауда. Үй үшін
үйақы, оқу үшін – оқу ақы, оқу үшін – оқу ақы, дәрігерлерге не дантиске сый
ақы төлейміз және т.б. Бағаны қалай белгілейді? Тарихи жағынан қарайтын
болсақ, бағаны сатып алушы мен сатушы бір-бірімен келісу жағдайында
белгілейді. Сатушы өзі аламын деген багадан жоғарырақ баға атаса, ал сатып
алушы өзі төлеймін дегенінен төменірек береді. Баға белгілеу проблемасына
фирмалар әр түрлі жолдармен келеді. Майда фирмаларда бағаны басшылар
тағайындайды. Ірі компанияларда баға белгілеу проблемасымен бөлімше
басқарушылары және тауар ассортиментінің басқарушылары айналысады. Бірақ
бұл жағдайда да жоғары басшылар баға саясатының жалпы бағытын және мақсатын
анықтаумен қатар, көпшілік жағдайда төменгі эшелон басшыларының ұсынған
бағаларын бекітеді. Баға факторы шешуші роль атқараты салаларында (мұнай,
темір жол) фирмалар көбіне бағаларды өздері дайындайтын не басқа бөлімдерге
оны дайындауға көмек көрсететін жеке баға бөлімдерін ұйымдастырады. Баға
саясатын ықпалын тигізетіндерге өткізу қызметінің басқарушысы, өндіріс
меңгерушісі, қаржы қызметінің басқарушысы, бухгалтерлер жатады.
Осы курстың жұмыста мен нарықтық жағдайдағы кәсіпорынның баға
саясатын және баға белгілеу проблемасына тоқтаймын. Фирманың тауардың
бастапқы бағасын белгілеу процедурасымен, айналадағы жағдайлардың негізгі
факторлары мен байланыстыратын нақтылы баға белгілеу әдістерімен
таныстырамын.
Нарықтық экономика жағдайында бағаның маңызы зор. Кәсіпкер үшін бұл
өмір мен өлім мәселесі. Баға өндірістің құрылымы және көлемін анықтайды.
Баға туралы шешім қабылдау үшін көптеген факторларды ескеру керек: тауардың
өзіндік құны; бәсекелестердің бағасы және оның өзіндік құны;
бәсекелестердің бағасы және оның өзгеру мүмкіндіктері; бағаның өзгеруіне
тұтынушылардың мінездері; мемлекеттік фирма саясатына тікелей немесе жанама
ықпалы. Баға және баға саясаты кәсіпорын маркетинг істерінің тауардан
кейінгі маңызы элементі.
Әр бір шаруашылық субъектісі кәсіпкерлікпен айналысуында нарықтғы
бағаның жасақталуына қандай факторлар ықпал жасайтынын жақсы білуі керек.
I. Бағалар және қаржылардың өзара байланысы.
1.1. Кәсіпорындағы бағалдардың деңгейі мен құрылымы.
Көптеген сөздіктерде баға – бұл тауар өлшемінің ақшалай түріндегі
құны деп түсіндіріледі. Баға – бұл ақша сомасы, осы үшін сатып алушы
тауарды сатып алуға, ал өндіруші – сатуға дайын деген ұғымды да
кездестіруге болады.
Нарықтық қатынастар жағдайында бағаның рөлі кез келген коммерциялық
ұйымдар үшін кенет артады. Мұндай жағдай көптеген себептерге себепші
болады.
Бағаның деңгейінен теуелді болатындар:
- коммерцияның пайда мөлшері;
- ұйымның бәсекеге жарамдылығы және оның өнімдері;
- кәсіпорынның қаржы тұрақтылығы.
Баға экономикалық санаты ретінде бірнеше маңызды бернелерді
(функцияларды) атқарады:
Бағаның есептік бернесі – небір өнімді өндіру мен сатуға келетін
қоғамның қажетті еңбек шығындарын қамтып көрсетеді. Бға еңбек шығындарының
қанша, шикізат, минералдар, тауарларды дайындауда,ы бұйым жиынтығын
анықтайды.
Ең ақырында, баға тек өндіріс шығындарының жиынтық мөлшерін және
тауар айналымын қамтып қоймайды, сонымен қатар пайда мөлшерін де қамтиды.
Бағаның үлестіргіш бернесіне – баға құрылымы арқылы мемлекетік ½ëòòûº
табысты экономика салалары, мемлекеттік және басқа да секторлар, аймақтар,
қорлану және тұтыну қорлары, халықты әлеуметтік топтары арасында
үлестіруді қамтамасыз етеді.
Сұраныс және ұсыныс бернелерін теңгеру – баға арқылы өндіру және
тұтыну, сұраныс пен ұсыныс арасындағы байланысты жүзеге асыруды білдіреді.
Баға өндіріс арасындàғы үйлесімñiçдікті және айналысты айқындайды және
олардың ұсыныстары жөнінде нàқты шешімдер қабылдауды қажет етеді. Бағаның
өндірісті ұтымды орналастырудағы берíåñi – нарықтық эконмика секторына және
өндіріске пайданың ең жоғары мөлшерінің қайта құрылымы пайда болды.
Бағаның ынталастыру бермесі – кейбір жағдайларда ғылыми – техникалық
прогресті жеделдету, өнімді шығарту және оған деген сұранысты арттыруда
ынтландырудың қàжет екендігі белгілі. Мұнда техникалық деңгейіне және
өнімнің сомасына байланысты баға сараланады. Осы себептерге байланысты
бағалар өндірісті ынталандыруға ықпал етпеуі де мүмкін.
Нарықтық экономика жағдайында тауар бағалары үнемі ауытқып отырады.
Тауарлардың нақтылы түрлері және нақтылы кезеңдері үшін бағаның өзгеру
бағыты әр түрлі болуы мүмкін.
Сонымен, еліміздің экономикасының жалпы дамуына және шаруашылық
жүргізушілердің әрбір субъектілеріне баға ерекше роль ойнамайды. Осыдан
барып, бàға құрылымы жөніндегі саясаттың мәнділігі туады.
Баға жүйесінің классификациясы бойынша бағалар келесі түрлерге
бөлінеді:
1. Айналым қызметін атқаруына қарай:
- көтерме баға – кәсіпорын үлкен мөлшерде басқа кәсіпорындарға, сауда
ұйымдарына өткізіледі.
- дайындау бағасы – ауылшаруашылық өнімдерін сатып алу:
- бөлшек сауда бағасы – тұрғындарға сату бағасы:
- құрылыс өнімдеріне сìåòàëûº құн, ортша 1 м2 тұрғын үй ауданының
құны:
- шарòты баға – делдал мен заказ беруші арасындағы;
- тарифтер – істелетін қызмет түрлеріне, жүк және тасымал
транспортына;
- тұрғындарға қызмет көрсеткендеãi тағайындалатын баға, тарифтер.
2. Мемлекеттің ықпалынàн тәуелсіз еркін сұраныс пен ұсыныстàн
құраëàтын бағалар;
- еркін сұраныс пен ұсыныстн құралатын баға:
- мемлекет жағынàн тежелеéтін, бірàқ сұраныс пен ұсыныс ескерілетін
баға, онда рентабельділік деңгейді тежейді;
- белгілі тауарларды тобына алдын ла белгіленген бағалар:
3. Бағаны белгілеу классификациясы әдісімен:
- шарт бойынша белгіленген баға:
- бір кәсіпорынның тасымал бөлімдері àрасындағы транспорт бағасы:
- биржалық баға;
- бәсекелестік негіздегі сауда бағасы.
4. Бағаның іске асу мерзімі бойынша:
- тұрàқты баға шарты мерзімге байланысты:
- жылжымалы баға-өндіріс шығындарының өзгеруімен байланысты;
- маусымдық баға;
- сатып келісілетін баға (алдын-ала қабылдàнған шкàла бойынша)
Баға жасақтау жүйесінің құрàмына òàóàðëàðäû áà¹àñûí êåìåéòó æ¾éåñi
êå ¼ðiñ àëàäû. Ôèðìà - ¼íäiðóøiëåð ò½òûíóøûëàðäû ûíòàëàíäûðó æ¸íå òàðòó
¾øií òàóàðäû бастапқы бағасын кемітіп өтпей тұрған тауарлàрдың
жинақталған қорын оңайтады, ол өндірісті дамытады. Бағаны кемітудің
мынандай түрлері бар:
- тауарды әзір ақшамен қолма-қол сатып алғанда. Практикада
жөнелтілген тауарға төлеу уақыты 30-40 күнге дейін созылады. Мұндай
жеңілдік келісім сомàсының 3-6 процентін құрайды;
- сандық жеңілдік, егер алынатын тауардың көлемі өте жоғары болса;
- диллерлік жеңілдік, өндіруші делдалға анық қызметі үшін төлем;
- арнайы жеңілдік, ол кейбір сатып алушыларға және тұтынушыларға
тарту үшін тауардың бірінші партиясынà;
- маусымдық жеңілдік, тұрақты сатып алушылрға 7-8 пайыз мөлшерінде:
- жабық жеңілдік, мысалы, фирмаралық тауар айналымында, сонымен бірге
өкіметàралық келісім бойынша сатылатын тауàрларға:
- жасырынды жеңілдік, сатып алушыға қосымшà ақысыз жеңілдік, мысалы,
көп мөлшерде тауар сатып алуға жеңілдік сауда. (кредит)
Фирма баға мәселесін дұрыс шешу үшін барлық деректі мәліметерді
жинақтауы үшін мәліметтерді жан жақты тàлдауы керек.
Фирма мәліметтерді мына бағытта жинауы керек:
- фирманың жұмыс істейтін өндіріс саласындағы бәсекелестік тип
қандай?
- Бәсекелестер кімдер, бәсекелес тауарлы туралы оның өндіру дәрежесі,
шығынның жалпы түсімдегі àра салмағы пайда деңгейі, үкіметтік
кәсіпкерлік іскет деген саясаты, салық саясаты туралы.
Кез келген нақты бір бàға түрі бағалық элементтердің қалыптасу
бойынша таур бірлігінің (данасының) бàғасы (Б) ìынадай àнықталады:
Б = Өқ + П + ҚҚС +Сү
Мұндағы: Өқ – тауардың өзіндік құны (тауар бірлігін өндіруге кеткен
шығындар жиынтығы);
П – пайда;
ҚҚС – қосылған құнға салынатын санның мөлшері оны мемлекет бүгінгі
күнге 15% мөлшерде анықтады;
Сү – делдалдың сауданың үстемесі, ол оның жеке шығындары, пайдасы
және ҚҚС-тан тұрады.
Егер фирма акциздік тауарды өткізетін болса, онда тауар бағасы
мынàған тең:
Б = Өқ + П +А (ҚҚС) +Сү
мұндағы: А – акциз, ол мемлекет арқылы белгілі бір мөлшерде алынады.
Баға тағайындаудың кезеңдері:
1. Алдымен, баға қоюдың мәселелері мен мақсаты анықталып, соған
áàéëàíûñû áàð æ¸íå ¸ëóåòòi íàðûºòàð ìåí сегменттер талдàнады.
2. Екінші кезеңде, баға тағайындауға әсер ететін факторлр таңдалады.
Ең жоғары бағаны анықтауға мүмкіндік беретін тауарға деген сұраныс
деңгейін біëу қàжет.
3. Баға белгілеудің келесі кезеңі тауардың ең төменгі бағасын
сипаттайтын шығындар көлемін анықтауды көздейді. Мұның ыңғайын
білу өзін-өзі ақтау нүктесін есептеуді, бәсекелестер шығындарын
анықтап, мемлекеттің бағаға әсер ететін анықтауды талап етеді.
4. Бағаны есептеп шығарудың келесі бір кезеңі баға белгілеудің әдісін
таңдàп, баға деңгейін анықтау.
5. Баға белгілеудің соңғы кезеңінде барлық ықтимал нұсқалардың ішінен
тауардың өткізу бағасы анықтàлады.
Отандық кәсіпорындағы баға белгілеудің ерекшеліктерін кондитерлік
өнімдерге көтерме өткізу бағаларын белгілеу тәжірибесі арқылы көрсету
болады.
Рахат ААҚ-ның карамельдеріне 2005 ж. көтерме өткізу бағасын
белгілеу. (1 кг. шақ.)
Көрсеткіштер Ертегі Құлпынай Му-му
Өзіндік құны (тн) 105, 103,3 105,3
Пайда (тн) 15,5 12,5 37,2
Көтерме бағасы 120,8 115,8 142,8
ҚҚС (15%) (тн) 18,1 17,4 21,4
Көтерме сатылу 138,9 233,2 163,9
бағ.
Рентбельділік, % 14,8 12,1 35,4
1.2. Елдің экономикасына әсер ететін бағамардың жүйесі.
Кәсторынның баға саясаты нарықтыº бағаның бет алысы көптеген жағдайда
нарың құрылымының бәсекеге жарамдылығына байланысты. Әдетте, нарыº төрт
тұрпатқа бөлінеді, олардың әрқайсысы саланыº және кәсіпорындар шығарған
өлімдердің бағаларын қалыптастырудың ерекше жағдайларын сиппаттайды.
1. Еркен бәсекелі нарық бағалары. Еркен бәсеке нарығы былай сипатталады:
- фирмалардың көптеп болуы, әрі әрбір фирмалық өнімге нарықтың ұсыныс
көлеміндегі деңгейі соншалықты аз, не бағаның артуы немесе кемуі оның
кез келген қимылы бағаíың нарықтыº тепетеңдігін қамтып көрсете
алмайды;
- өндірілген бәсекелі тауарлардың бір тектілігі және өзара алмасушылығы;
- бағаның шектілігінің болмауы.
Еркен бәсеке жағдайында бірде бір кәсіпорын баға құрылымына елеулі
ықпал ете алмайды, тауардың бағасы тек қана сұраныс пен ұсыныс жиынтығының
ықпал жасауынан қалыптасады. Жеке кәсіпорындарда баға саясаты, яғни бағаны
ретту қабілеттілігі болмайды. Ол тен қана нарықтың бағаға бейімделеді.
2. Монополистік бәсеке жағдайындағы баға құрылымы. Монополистік бәсеке
нарығы нарықтыº бағаға бірыңғай емес мәмілеме, сонымен қатар кең
түрдегі ауқымды баға жасайтын көптеген сатып алушылардан тұрады. Баға
мәмілемесінің бар болуы сатушылардың сатып алушыларға тауарлардың
түрлі нұсқаларын ұсыну қабілетінің болуын түсіндіреді.
Нақты бұйымдар бір-бірінен сапасы, ерекшілігі және сыртқы ресімдеуі
мен көзге көрінеді.
Бәсекелестердің көп бîлуы олардың әрқайсысы бағаны бақылауға шек
қояды. Өндірілген тауарларды еëåулі саралау кәсіпорының баға саясаты
арасындағы өзара тығыз тәуелділігінің жоқтығын түсендіреді және бағаның
жеке денгейі жөніндегі келісемге шек қойылады.
3. Олигополия жағдайындағы баға құрылымы. Олигополия түрлі нарықтың
жағдайларды қосады, аз санды сатушылар, жалпыға бірдей өндірушілердің
өзара тәуелділігі, сол нешесе өндіріс көлеміне бәсекелестердің жауапты
әрекет жасауларын алдын ала болжау болып табылады.
Әдетінше, олигополиялық баға ºұрылымының бірнеше жалпы øåãі бөлінеді:
- олигополиялық бағалар толымды бәсеке жағдайындағы бағаларға
монополиялық бәсеке немесе тіпті кейбір жағдайда таза монополияға ңарығанда
аз өзгерді;
- олигополиялық жағдайда баға қатал немесе икемделік тенденциясында
болады;
- егер де баға бір өндірушіде өзгеруі ықтимал болған жағдайда,
сонымен қатар одан басқа өндірушілер де бағаларын өзгертеді;
- олигополия бағаларды ылталандырудағы және бағаны бекіту нешесе
өзгерту кезіндегі әрекетін құптайды.
4. Таза монополия жағдайындағы бағалар. Нарықтағы таза монополия
кезінде бір-ақ сатушы болады. Монополист болып мемлекеттік мекемелер,
меншіктің реттейтін монополиясы емесе меншіктің реттелмейтін монополиясы.
Келтіріген жағдайлардың әрқайсысында баға құрылымы түрліше құрылады.
Егер де тауар саптып алушылар үшін маңызды болып, оны толық құнына
сатып алуға мүмкіншілігі болмаған жағдайда, мемлекеттік монополиядағы баға
өзіндік құнға өтеуге немесе орта табыс алу есебінен бекітілуі мүмкін.
Реттелетін монополия жағдайында мемлекет кәсіпорынға бағалау және
тарифтерді белгілеуге рұқсат етеді. Пайдының әділ нормасы алуды
қамтамасыз етеді. Бұл өндірісті қолдауға, ал қажет болған жағдайда оны
кеңейтуге мүмкіндік жасайды.
Реттелмейтін монополия бағаға елеулі бақылауды жүзеãå асырады және
нарықтық бағаны ұсынуы мүмкін. Алайда кәсіпорын- монополист еш уақытта ең
жоғары баға белгілей алмайды.
Сонымен, нақты экономикалық жағдайда көрсетілген баға үлгілерінің
қайсысы болмасын таза түрінде аңықтау едәуір қиын. Кәсіпорын өзінің бір
тауармен нарыққа таза монополиямен шығуы мүмкін, ал басқасымен –
бәсекелестік нарықта. Қиындау бîлатын жай-ол олигополиямен, өйткені, жер
қойлануында қалай монополия, солай еркін бәсекенің шығуы мүмкін. Бағаның
бәсекелестік құрылымын талдау өзінен-өзі бағаны белгілеуде дайын рецептер
алмайды: ол ең алдынен сұраныс пен ұсыныстың арақатынастарына
байланыстылығы баға құрылымының заңдылықтарын анықтауда қажет.
Íàðûºòûº ýêîíîìèêàäà òàóàðäû áà¹àñûíû ¼ñói ê¾ðäåëi ¸ëåóìåòòiê –
ýêíîíîìèêàëûº ºûáûëûñºà – èíôëÿöèÿ¹à ¸êåëåäi. Èíôëÿöèÿ áîëóûíû å áàñòû
ñåáåái – á½ë æî¹àðû áà¹à äåãåéi æ¸íå ìîíîïîëèÿëûº áà¹àíû ¼ñói. Èíôëÿöèÿ
¸ëåìíi ê¼ïòåãåí åëäåðiíäåãi ýêîíîìèêàíû ºàçiðãi äàìóûíû å ¼òêið
ïðîáëåìàëàðûíû áiði áîëûï åñåïòåëåíåäi. Á¾ãiíãi èíôëÿöèÿ áà¹àíû ¼ñói
í¸òèæåñiíäå àºøàíû ñàòûï àëó æàðàìäûëû¹ûí º½ëäûðàóûìåí ¹àíà åìåñ, ñîíûìåí
áiðãå åëäi ýêîíîìèêàíû äàìûóûíû æàëïû ºîëàéñûç àõóàëûìåí äå áàéëàíûñòû.
Èíôëÿöèÿ ¼íäiðiñ ïåí ¼òêiçó ñôåðàñûíäà¹û ¸ð ò¾ðëi ôàêòîîðëàð òóäûð¹àí
¼íäiðiñ ïðîöåñiíi ºàðàìà -ºàéøûëû¹ûòàðû ñåáåïøi áîëàäû. Èíôëÿöèÿ ºàðæû
ºàòûíàñòàðûí äà ¼çãåðiñòåðãå ½øðàòàäû. Áiðiíøiäåí, èíôëÿöèÿ òàóàð ìåí
ºûçìåòòåðãå áà¹àíû ¼ñói ñàëäàðûíàí ìåìëåêåòòiê øû¹ûñòàðíû ¼ñóií
æàíäàíäûðàäû.Åêiíøiäåí, èíôëÿöèÿ ºàðæû ðåñóðñòàðûí º½íñiçäàíäûðàäû æ¸íå
ñàëûº ò¾ñiìäåðií àðòòûðóäû ºàæåòòiãií òóäûðàäû. øiíøiäåí, èíôëÿöèÿëûº
ïðîöåññ ìåìëåêåòòi áåðåøåãi ïðîáëåìàëàðûí øèåëåíåñòiðåäi.
Ñîíûìåí ê¸ñiïîðûíû áà¹à ñàÿñàòû, îíû äåãåéi åëäi ýêîíîìèêàñû ìåí
èíôëÿöèÿ ¾ëêåí ¸ñåðií òiãiçåäi.
ІІ. Бағалардың классификациясы.
2.1. Нарықтағы шаруашылық субьектісінің баға саясасаты.
Кәсіпорын шығарған өнімінің бағасы, осы анықтайтын пайдасының
маңызды факторы ғана емес, сонымен қатар тауарларды ойдағыдай өткізудің
жағдайына да байланысты болды. Баға бұл жағдайда тактикалық құрал ретінде
кәсіпорынға бірқатар артықшылықтар әкеледі.
- біріншіден, сұранысты ынталандырудан көптеген әдістерден өзгемелігі,
бағаны пайдалану қосымша қаражатты қажет етпейді, жарнама шараларында
жүргізуде орын алатын, өнімді қараландыру, жылжыту және т.б.
- екіншіден, тұтынушылар белгіленген бағаны, жарнама негізінде қарағанда
оңай, өнімді дараландыру сияқты өздеріне тауарларды тартымдылығын
табады:
- үшіншіден, соңында тіпті, басқа да ынталандыру әдісі, атап айтқанда,
дербес сату және жарнаманы ұйымдастыру ең бастысы болды, баға оларды
қолдауда ең қуатты құралы болып табылады.
Бағаны тұтынушыға ықпалы қандай болмақ?
Ол ... жалғасы
Барлық коммерциялық және коммерциялық емес мекемелердің алдында өз
тауарлары мен қызметтеріне баға қою міндеті тұрады. Бға көптеген әр түрлі
гепотас түрінде болады. Біздің барлық жағымыздн бағалар қоршауда. Үй үшін
үйақы, оқу үшін – оқу ақы, оқу үшін – оқу ақы, дәрігерлерге не дантиске сый
ақы төлейміз және т.б. Бағаны қалай белгілейді? Тарихи жағынан қарайтын
болсақ, бағаны сатып алушы мен сатушы бір-бірімен келісу жағдайында
белгілейді. Сатушы өзі аламын деген багадан жоғарырақ баға атаса, ал сатып
алушы өзі төлеймін дегенінен төменірек береді. Баға белгілеу проблемасына
фирмалар әр түрлі жолдармен келеді. Майда фирмаларда бағаны басшылар
тағайындайды. Ірі компанияларда баға белгілеу проблемасымен бөлімше
басқарушылары және тауар ассортиментінің басқарушылары айналысады. Бірақ
бұл жағдайда да жоғары басшылар баға саясатының жалпы бағытын және мақсатын
анықтаумен қатар, көпшілік жағдайда төменгі эшелон басшыларының ұсынған
бағаларын бекітеді. Баға факторы шешуші роль атқараты салаларында (мұнай,
темір жол) фирмалар көбіне бағаларды өздері дайындайтын не басқа бөлімдерге
оны дайындауға көмек көрсететін жеке баға бөлімдерін ұйымдастырады. Баға
саясатын ықпалын тигізетіндерге өткізу қызметінің басқарушысы, өндіріс
меңгерушісі, қаржы қызметінің басқарушысы, бухгалтерлер жатады.
Осы курстың жұмыста мен нарықтық жағдайдағы кәсіпорынның баға
саясатын және баға белгілеу проблемасына тоқтаймын. Фирманың тауардың
бастапқы бағасын белгілеу процедурасымен, айналадағы жағдайлардың негізгі
факторлары мен байланыстыратын нақтылы баға белгілеу әдістерімен
таныстырамын.
Нарықтық экономика жағдайында бағаның маңызы зор. Кәсіпкер үшін бұл
өмір мен өлім мәселесі. Баға өндірістің құрылымы және көлемін анықтайды.
Баға туралы шешім қабылдау үшін көптеген факторларды ескеру керек: тауардың
өзіндік құны; бәсекелестердің бағасы және оның өзіндік құны;
бәсекелестердің бағасы және оның өзгеру мүмкіндіктері; бағаның өзгеруіне
тұтынушылардың мінездері; мемлекеттік фирма саясатына тікелей немесе жанама
ықпалы. Баға және баға саясаты кәсіпорын маркетинг істерінің тауардан
кейінгі маңызы элементі.
Әр бір шаруашылық субъектісі кәсіпкерлікпен айналысуында нарықтғы
бағаның жасақталуына қандай факторлар ықпал жасайтынын жақсы білуі керек.
I. Бағалар және қаржылардың өзара байланысы.
1.1. Кәсіпорындағы бағалдардың деңгейі мен құрылымы.
Көптеген сөздіктерде баға – бұл тауар өлшемінің ақшалай түріндегі
құны деп түсіндіріледі. Баға – бұл ақша сомасы, осы үшін сатып алушы
тауарды сатып алуға, ал өндіруші – сатуға дайын деген ұғымды да
кездестіруге болады.
Нарықтық қатынастар жағдайында бағаның рөлі кез келген коммерциялық
ұйымдар үшін кенет артады. Мұндай жағдай көптеген себептерге себепші
болады.
Бағаның деңгейінен теуелді болатындар:
- коммерцияның пайда мөлшері;
- ұйымның бәсекеге жарамдылығы және оның өнімдері;
- кәсіпорынның қаржы тұрақтылығы.
Баға экономикалық санаты ретінде бірнеше маңызды бернелерді
(функцияларды) атқарады:
Бағаның есептік бернесі – небір өнімді өндіру мен сатуға келетін
қоғамның қажетті еңбек шығындарын қамтып көрсетеді. Бға еңбек шығындарының
қанша, шикізат, минералдар, тауарларды дайындауда,ы бұйым жиынтығын
анықтайды.
Ең ақырында, баға тек өндіріс шығындарының жиынтық мөлшерін және
тауар айналымын қамтып қоймайды, сонымен қатар пайда мөлшерін де қамтиды.
Бағаның үлестіргіш бернесіне – баға құрылымы арқылы мемлекетік ½ëòòûº
табысты экономика салалары, мемлекеттік және басқа да секторлар, аймақтар,
қорлану және тұтыну қорлары, халықты әлеуметтік топтары арасында
үлестіруді қамтамасыз етеді.
Сұраныс және ұсыныс бернелерін теңгеру – баға арқылы өндіру және
тұтыну, сұраныс пен ұсыныс арасындағы байланысты жүзеге асыруды білдіреді.
Баға өндіріс арасындàғы үйлесімñiçдікті және айналысты айқындайды және
олардың ұсыныстары жөнінде нàқты шешімдер қабылдауды қажет етеді. Бағаның
өндірісті ұтымды орналастырудағы берíåñi – нарықтық эконмика секторына және
өндіріске пайданың ең жоғары мөлшерінің қайта құрылымы пайда болды.
Бағаның ынталастыру бермесі – кейбір жағдайларда ғылыми – техникалық
прогресті жеделдету, өнімді шығарту және оған деген сұранысты арттыруда
ынтландырудың қàжет екендігі белгілі. Мұнда техникалық деңгейіне және
өнімнің сомасына байланысты баға сараланады. Осы себептерге байланысты
бағалар өндірісті ынталандыруға ықпал етпеуі де мүмкін.
Нарықтық экономика жағдайында тауар бағалары үнемі ауытқып отырады.
Тауарлардың нақтылы түрлері және нақтылы кезеңдері үшін бағаның өзгеру
бағыты әр түрлі болуы мүмкін.
Сонымен, еліміздің экономикасының жалпы дамуына және шаруашылық
жүргізушілердің әрбір субъектілеріне баға ерекше роль ойнамайды. Осыдан
барып, бàға құрылымы жөніндегі саясаттың мәнділігі туады.
Баға жүйесінің классификациясы бойынша бағалар келесі түрлерге
бөлінеді:
1. Айналым қызметін атқаруына қарай:
- көтерме баға – кәсіпорын үлкен мөлшерде басқа кәсіпорындарға, сауда
ұйымдарына өткізіледі.
- дайындау бағасы – ауылшаруашылық өнімдерін сатып алу:
- бөлшек сауда бағасы – тұрғындарға сату бағасы:
- құрылыс өнімдеріне сìåòàëûº құн, ортша 1 м2 тұрғын үй ауданының
құны:
- шарòты баға – делдал мен заказ беруші арасындағы;
- тарифтер – істелетін қызмет түрлеріне, жүк және тасымал
транспортына;
- тұрғындарға қызмет көрсеткендеãi тағайындалатын баға, тарифтер.
2. Мемлекеттің ықпалынàн тәуелсіз еркін сұраныс пен ұсыныстàн
құраëàтын бағалар;
- еркін сұраныс пен ұсыныстн құралатын баға:
- мемлекет жағынàн тежелеéтін, бірàқ сұраныс пен ұсыныс ескерілетін
баға, онда рентабельділік деңгейді тежейді;
- белгілі тауарларды тобына алдын ла белгіленген бағалар:
3. Бағаны белгілеу классификациясы әдісімен:
- шарт бойынша белгіленген баға:
- бір кәсіпорынның тасымал бөлімдері àрасындағы транспорт бағасы:
- биржалық баға;
- бәсекелестік негіздегі сауда бағасы.
4. Бағаның іске асу мерзімі бойынша:
- тұрàқты баға шарты мерзімге байланысты:
- жылжымалы баға-өндіріс шығындарының өзгеруімен байланысты;
- маусымдық баға;
- сатып келісілетін баға (алдын-ала қабылдàнған шкàла бойынша)
Баға жасақтау жүйесінің құрàмына òàóàðëàðäû áà¹àñûí êåìåéòó æ¾éåñi
êå ¼ðiñ àëàäû. Ôèðìà - ¼íäiðóøiëåð ò½òûíóøûëàðäû ûíòàëàíäûðó æ¸íå òàðòó
¾øií òàóàðäû бастапқы бағасын кемітіп өтпей тұрған тауарлàрдың
жинақталған қорын оңайтады, ол өндірісті дамытады. Бағаны кемітудің
мынандай түрлері бар:
- тауарды әзір ақшамен қолма-қол сатып алғанда. Практикада
жөнелтілген тауарға төлеу уақыты 30-40 күнге дейін созылады. Мұндай
жеңілдік келісім сомàсының 3-6 процентін құрайды;
- сандық жеңілдік, егер алынатын тауардың көлемі өте жоғары болса;
- диллерлік жеңілдік, өндіруші делдалға анық қызметі үшін төлем;
- арнайы жеңілдік, ол кейбір сатып алушыларға және тұтынушыларға
тарту үшін тауардың бірінші партиясынà;
- маусымдық жеңілдік, тұрақты сатып алушылрға 7-8 пайыз мөлшерінде:
- жабық жеңілдік, мысалы, фирмаралық тауар айналымында, сонымен бірге
өкіметàралық келісім бойынша сатылатын тауàрларға:
- жасырынды жеңілдік, сатып алушыға қосымшà ақысыз жеңілдік, мысалы,
көп мөлшерде тауар сатып алуға жеңілдік сауда. (кредит)
Фирма баға мәселесін дұрыс шешу үшін барлық деректі мәліметерді
жинақтауы үшін мәліметтерді жан жақты тàлдауы керек.
Фирма мәліметтерді мына бағытта жинауы керек:
- фирманың жұмыс істейтін өндіріс саласындағы бәсекелестік тип
қандай?
- Бәсекелестер кімдер, бәсекелес тауарлы туралы оның өндіру дәрежесі,
шығынның жалпы түсімдегі àра салмағы пайда деңгейі, үкіметтік
кәсіпкерлік іскет деген саясаты, салық саясаты туралы.
Кез келген нақты бір бàға түрі бағалық элементтердің қалыптасу
бойынша таур бірлігінің (данасының) бàғасы (Б) ìынадай àнықталады:
Б = Өқ + П + ҚҚС +Сү
Мұндағы: Өқ – тауардың өзіндік құны (тауар бірлігін өндіруге кеткен
шығындар жиынтығы);
П – пайда;
ҚҚС – қосылған құнға салынатын санның мөлшері оны мемлекет бүгінгі
күнге 15% мөлшерде анықтады;
Сү – делдалдың сауданың үстемесі, ол оның жеке шығындары, пайдасы
және ҚҚС-тан тұрады.
Егер фирма акциздік тауарды өткізетін болса, онда тауар бағасы
мынàған тең:
Б = Өқ + П +А (ҚҚС) +Сү
мұндағы: А – акциз, ол мемлекет арқылы белгілі бір мөлшерде алынады.
Баға тағайындаудың кезеңдері:
1. Алдымен, баға қоюдың мәселелері мен мақсаты анықталып, соған
áàéëàíûñû áàð æ¸íå ¸ëóåòòi íàðûºòàð ìåí сегменттер талдàнады.
2. Екінші кезеңде, баға тағайындауға әсер ететін факторлр таңдалады.
Ең жоғары бағаны анықтауға мүмкіндік беретін тауарға деген сұраныс
деңгейін біëу қàжет.
3. Баға белгілеудің келесі кезеңі тауардың ең төменгі бағасын
сипаттайтын шығындар көлемін анықтауды көздейді. Мұның ыңғайын
білу өзін-өзі ақтау нүктесін есептеуді, бәсекелестер шығындарын
анықтап, мемлекеттің бағаға әсер ететін анықтауды талап етеді.
4. Бағаны есептеп шығарудың келесі бір кезеңі баға белгілеудің әдісін
таңдàп, баға деңгейін анықтау.
5. Баға белгілеудің соңғы кезеңінде барлық ықтимал нұсқалардың ішінен
тауардың өткізу бағасы анықтàлады.
Отандық кәсіпорындағы баға белгілеудің ерекшеліктерін кондитерлік
өнімдерге көтерме өткізу бағаларын белгілеу тәжірибесі арқылы көрсету
болады.
Рахат ААҚ-ның карамельдеріне 2005 ж. көтерме өткізу бағасын
белгілеу. (1 кг. шақ.)
Көрсеткіштер Ертегі Құлпынай Му-му
Өзіндік құны (тн) 105, 103,3 105,3
Пайда (тн) 15,5 12,5 37,2
Көтерме бағасы 120,8 115,8 142,8
ҚҚС (15%) (тн) 18,1 17,4 21,4
Көтерме сатылу 138,9 233,2 163,9
бағ.
Рентбельділік, % 14,8 12,1 35,4
1.2. Елдің экономикасына әсер ететін бағамардың жүйесі.
Кәсторынның баға саясаты нарықтыº бағаның бет алысы көптеген жағдайда
нарың құрылымының бәсекеге жарамдылығына байланысты. Әдетте, нарыº төрт
тұрпатқа бөлінеді, олардың әрқайсысы саланыº және кәсіпорындар шығарған
өлімдердің бағаларын қалыптастырудың ерекше жағдайларын сиппаттайды.
1. Еркен бәсекелі нарық бағалары. Еркен бәсеке нарығы былай сипатталады:
- фирмалардың көптеп болуы, әрі әрбір фирмалық өнімге нарықтың ұсыныс
көлеміндегі деңгейі соншалықты аз, не бағаның артуы немесе кемуі оның
кез келген қимылы бағаíың нарықтыº тепетеңдігін қамтып көрсете
алмайды;
- өндірілген бәсекелі тауарлардың бір тектілігі және өзара алмасушылығы;
- бағаның шектілігінің болмауы.
Еркен бәсеке жағдайында бірде бір кәсіпорын баға құрылымына елеулі
ықпал ете алмайды, тауардың бағасы тек қана сұраныс пен ұсыныс жиынтығының
ықпал жасауынан қалыптасады. Жеке кәсіпорындарда баға саясаты, яғни бағаны
ретту қабілеттілігі болмайды. Ол тен қана нарықтың бағаға бейімделеді.
2. Монополистік бәсеке жағдайындағы баға құрылымы. Монополистік бәсеке
нарығы нарықтыº бағаға бірыңғай емес мәмілеме, сонымен қатар кең
түрдегі ауқымды баға жасайтын көптеген сатып алушылардан тұрады. Баға
мәмілемесінің бар болуы сатушылардың сатып алушыларға тауарлардың
түрлі нұсқаларын ұсыну қабілетінің болуын түсіндіреді.
Нақты бұйымдар бір-бірінен сапасы, ерекшілігі және сыртқы ресімдеуі
мен көзге көрінеді.
Бәсекелестердің көп бîлуы олардың әрқайсысы бағаны бақылауға шек
қояды. Өндірілген тауарларды еëåулі саралау кәсіпорының баға саясаты
арасындағы өзара тығыз тәуелділігінің жоқтығын түсендіреді және бағаның
жеке денгейі жөніндегі келісемге шек қойылады.
3. Олигополия жағдайындағы баға құрылымы. Олигополия түрлі нарықтың
жағдайларды қосады, аз санды сатушылар, жалпыға бірдей өндірушілердің
өзара тәуелділігі, сол нешесе өндіріс көлеміне бәсекелестердің жауапты
әрекет жасауларын алдын ала болжау болып табылады.
Әдетінше, олигополиялық баға ºұрылымының бірнеше жалпы øåãі бөлінеді:
- олигополиялық бағалар толымды бәсеке жағдайындағы бағаларға
монополиялық бәсеке немесе тіпті кейбір жағдайда таза монополияға ңарығанда
аз өзгерді;
- олигополиялық жағдайда баға қатал немесе икемделік тенденциясында
болады;
- егер де баға бір өндірушіде өзгеруі ықтимал болған жағдайда,
сонымен қатар одан басқа өндірушілер де бағаларын өзгертеді;
- олигополия бағаларды ылталандырудағы және бағаны бекіту нешесе
өзгерту кезіндегі әрекетін құптайды.
4. Таза монополия жағдайындағы бағалар. Нарықтағы таза монополия
кезінде бір-ақ сатушы болады. Монополист болып мемлекеттік мекемелер,
меншіктің реттейтін монополиясы емесе меншіктің реттелмейтін монополиясы.
Келтіріген жағдайлардың әрқайсысында баға құрылымы түрліше құрылады.
Егер де тауар саптып алушылар үшін маңызды болып, оны толық құнына
сатып алуға мүмкіншілігі болмаған жағдайда, мемлекеттік монополиядағы баға
өзіндік құнға өтеуге немесе орта табыс алу есебінен бекітілуі мүмкін.
Реттелетін монополия жағдайында мемлекет кәсіпорынға бағалау және
тарифтерді белгілеуге рұқсат етеді. Пайдының әділ нормасы алуды
қамтамасыз етеді. Бұл өндірісті қолдауға, ал қажет болған жағдайда оны
кеңейтуге мүмкіндік жасайды.
Реттелмейтін монополия бағаға елеулі бақылауды жүзеãå асырады және
нарықтық бағаны ұсынуы мүмкін. Алайда кәсіпорын- монополист еш уақытта ең
жоғары баға белгілей алмайды.
Сонымен, нақты экономикалық жағдайда көрсетілген баға үлгілерінің
қайсысы болмасын таза түрінде аңықтау едәуір қиын. Кәсіпорын өзінің бір
тауармен нарыққа таза монополиямен шығуы мүмкін, ал басқасымен –
бәсекелестік нарықта. Қиындау бîлатын жай-ол олигополиямен, өйткені, жер
қойлануында қалай монополия, солай еркін бәсекенің шығуы мүмкін. Бағаның
бәсекелестік құрылымын талдау өзінен-өзі бағаны белгілеуде дайын рецептер
алмайды: ол ең алдынен сұраныс пен ұсыныстың арақатынастарына
байланыстылығы баға құрылымының заңдылықтарын анықтауда қажет.
Íàðûºòûº ýêîíîìèêàäà òàóàðäû áà¹àñûíû ¼ñói ê¾ðäåëi ¸ëåóìåòòiê –
ýêíîíîìèêàëûº ºûáûëûñºà – èíôëÿöèÿ¹à ¸êåëåäi. Èíôëÿöèÿ áîëóûíû å áàñòû
ñåáåái – á½ë æî¹àðû áà¹à äåãåéi æ¸íå ìîíîïîëèÿëûº áà¹àíû ¼ñói. Èíôëÿöèÿ
¸ëåìíi ê¼ïòåãåí åëäåðiíäåãi ýêîíîìèêàíû ºàçiðãi äàìóûíû å ¼òêið
ïðîáëåìàëàðûíû áiði áîëûï åñåïòåëåíåäi. Á¾ãiíãi èíôëÿöèÿ áà¹àíû ¼ñói
í¸òèæåñiíäå àºøàíû ñàòûï àëó æàðàìäûëû¹ûí º½ëäûðàóûìåí ¹àíà åìåñ, ñîíûìåí
áiðãå åëäi ýêîíîìèêàíû äàìûóûíû æàëïû ºîëàéñûç àõóàëûìåí äå áàéëàíûñòû.
Èíôëÿöèÿ ¼íäiðiñ ïåí ¼òêiçó ñôåðàñûíäà¹û ¸ð ò¾ðëi ôàêòîîðëàð òóäûð¹àí
¼íäiðiñ ïðîöåñiíi ºàðàìà -ºàéøûëû¹ûòàðû ñåáåïøi áîëàäû. Èíôëÿöèÿ ºàðæû
ºàòûíàñòàðûí äà ¼çãåðiñòåðãå ½øðàòàäû. Áiðiíøiäåí, èíôëÿöèÿ òàóàð ìåí
ºûçìåòòåðãå áà¹àíû ¼ñói ñàëäàðûíàí ìåìëåêåòòiê øû¹ûñòàðíû ¼ñóií
æàíäàíäûðàäû.Åêiíøiäåí, èíôëÿöèÿ ºàðæû ðåñóðñòàðûí º½íñiçäàíäûðàäû æ¸íå
ñàëûº ò¾ñiìäåðií àðòòûðóäû ºàæåòòiãií òóäûðàäû. øiíøiäåí, èíôëÿöèÿëûº
ïðîöåññ ìåìëåêåòòi áåðåøåãi ïðîáëåìàëàðûí øèåëåíåñòiðåäi.
Ñîíûìåí ê¸ñiïîðûíû áà¹à ñàÿñàòû, îíû äåãåéi åëäi ýêîíîìèêàñû ìåí
èíôëÿöèÿ ¾ëêåí ¸ñåðií òiãiçåäi.
ІІ. Бағалардың классификациясы.
2.1. Нарықтағы шаруашылық субьектісінің баға саясасаты.
Кәсіпорын шығарған өнімінің бағасы, осы анықтайтын пайдасының
маңызды факторы ғана емес, сонымен қатар тауарларды ойдағыдай өткізудің
жағдайына да байланысты болды. Баға бұл жағдайда тактикалық құрал ретінде
кәсіпорынға бірқатар артықшылықтар әкеледі.
- біріншіден, сұранысты ынталандырудан көптеген әдістерден өзгемелігі,
бағаны пайдалану қосымша қаражатты қажет етпейді, жарнама шараларында
жүргізуде орын алатын, өнімді қараландыру, жылжыту және т.б.
- екіншіден, тұтынушылар белгіленген бағаны, жарнама негізінде қарағанда
оңай, өнімді дараландыру сияқты өздеріне тауарларды тартымдылығын
табады:
- үшіншіден, соңында тіпті, басқа да ынталандыру әдісі, атап айтқанда,
дербес сату және жарнаманы ұйымдастыру ең бастысы болды, баға оларды
қолдауда ең қуатты құралы болып табылады.
Бағаны тұтынушыға ықпалы қандай болмақ?
Ол ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Пәндер
- Іс жүргізу
- Автоматтандыру, Техника
- Алғашқы әскери дайындық
- Астрономия
- Ауыл шаруашылығы
- Банк ісі
- Бизнесті бағалау
- Биология
- Бухгалтерлік іс
- Валеология
- Ветеринария
- География
- Геология, Геофизика, Геодезия
- Дін
- Ет, сүт, шарап өнімдері
- Жалпы тарих
- Жер кадастрі, Жылжымайтын мүлік
- Журналистика
- Информатика
- Кеден ісі
- Маркетинг
- Математика, Геометрия
- Медицина
- Мемлекеттік басқару
- Менеджмент
- Мұнай, Газ
- Мұрағат ісі
- Мәдениеттану
- ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности)
- Педагогика
- Полиграфия
- Психология
- Салық
- Саясаттану
- Сақтандыру
- Сертификаттау, стандарттау
- Социология, Демография
- Спорт
- Статистика
- Тілтану, Филология
- Тарихи тұлғалар
- Тау-кен ісі
- Транспорт
- Туризм
- Физика
- Философия
- Халықаралық қатынастар
- Химия
- Экология, Қоршаған ортаны қорғау
- Экономика
- Экономикалық география
- Электротехника
- Қазақстан тарихы
- Қаржы
- Құрылыс
- Құқық, Криминалистика
- Әдебиет
- Өнер, музыка
- Өнеркәсіп, Өндіріс
Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор #1 болып табылады.
![google play](assets/img/google-play-badge.png)
Ақпарат
Қосымша
Email: info@stud.kz