Кітапхана ұжымын басқарудың психологиялық негіздері

МАЗМҰНЫ

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1.тарау. Кітапхана басқару процесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 6
1.1 Кітапхананың ұйымдастыру қызметі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 6
1.2 Кітапхана басқару процесінің мазмұны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 12
1.3 Кітапхананы жоспарлау және бақылау қызметі ... ... ... ... ... ... ... ... . 18

2.тарау. Кітапхана ұжымының әлеуметгік.психологиялық
сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 23
2.1 Кітапхана ұжымының жалпылама және өзіне тән ерекшеліктері ... . 23
2.2 Кітапхана ұжымында әлеуметтік.психологиялық ахуалының қалыптасу жайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30
2.3 Кітапхана ұжымын басқарудың психологиялық ерекшеліктері ... ... 38

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 53

Қолданылған құжаттар тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 56

Қосымша ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 59
КІРІСПЕ

Тақырыптың көкейкестілігі. Кітапхана — адамзат баласы жаралғалы бергі аралықта жинақталған ақыл-ойымен мәдениетінің таусылмас қазынасы. Халық сондықтан да оны қасиеттеп, қастерлейді.
Ал кітапханашыларға сол қазынаны шашып шығармай сақтап, ұрпақтан-ұрпаққа жеткізіп отыру міндеті жүктелген. Олардың қызметінің мәні мен мазмұны ең алдымен міне осы міндетті қалай жүзеге асырып жатқандығымен айқындалмақ. Ал ол міндеттерді жоғары деңгейде атқару көптеген факторларға тікелей байланысты.
Кітапханалар бүгінгі таңда өзінің бірегей, көп салалы кітап қорымен оқу-тәрбие үрдістері мен ғылыми ізденістерді қажетті ақпарат құжаттарымен қамтамасыз етуші, білім беру орталығы болып саналады. Ақпарат кеңістігі мен оның мүмкіндігі қандай шексіз болса, пайдаланушылардың оған деген мұқтажы мен сұранысы да шексіз.
Ақпарат қоғамындағы кітапханалардың көрсететін дәстүрлі қызметтерінің бірі — ақпарат кеңістігіне жол ашу, білімді қалыптастыру, озық тәжірибелермен алмасу болып отыр. Осы қызметке жаңаша көзқараспен қарап, әлемдік ақпарат жүйесіне сәйкес, оны жаңа мазмұнмен толықтырсақ, кітапхананың көрсететін қызметтеріне деген әлемдік сұраныс деңгейіне қол жеткізуге болар еді.
Кітапхана жұмысының нәтижелілігі оның ұйымдастыру мен басқару іс-әрекетінің дұрыс жолға қойылуына тікелей байланысты. Оның бүгінгі күн талабына сай ұйымдастырылуы өзінің болашағын анықтайды. Кітапхананың көрсететін қызметінен, жалпы оқу үрдесі, типті қоғамның барлық саласындағы қол жеткен табыстардың алғы шарты ақпаратқа байланысты. Қай саланың болмасын шығарған өнімін оқырмандардың сұранымына, жаңа технологияға сай етіп электронды ресурстармен қанағаттандырып, насихаттау басты мақсатымыз.
Диплом жұмысының мақсаты — Кітапхана ұжымдары ерекшеліктерін зерттеу, олардың даму динамикасын және кітапхана қызметкерлері өзара қарым-қатынасы сипатын бақылау.
Зерттеу міндеттері:
— кітапхана саласын басқару мен ұйымдастыру процесінің теориялық аспектілерін ашу;
— кітапхана ұжымын ұйымдастыру, басқару және жоспарлау процесіне жалпы түсінік беру;
— кітапхана ұжымының өзіне тән ерекшеліктерін анықтау;
— кітапхана ұжымының әлеуметтік-психологиялық қасиеттерін зерттеп, оның психологиялық ахуалы мен мүмкін болатын ішкі қақтығыстардың туу себептерін айқындау.
Осыған орай, біз кітапхана ұжымын басқару тәсілдері мен оның жетекшілерінің мінез-құлықтарына бақылау жасап көрдік.
Әрине, бұл мәселені толық шешуді біз өз міндетімізге алғанымыз жоқ, оны соңына дейін жеткізу мүмкін де емес. Сонда да болса, диплом жұмысының деңгейінде, шамамыздың келгенінше, кітапхана ісіне байланысты кейбір мәселелерді шешудің жолдарын қарастыруға, өзімізден кейінгілерге ой тастауға әрекеттендік.
Зерттеу әдістері. Диплом жұмысын жазу үстінде бақылау, ауызша және жазбаша сұраққа жауап алу, кітапханашылармен және кітапхана жетекшілерімен сұхбаттасу сияқты нақты әлеуметтік зерттеулер мен кітапхана ісін бақылаудың дәстүрлі әдістемелері пайдаланылды. Сондай-ақ біз сараптама әдісін де қолдандық. Арыс ауданының ардагер кітапханашылары сарапшылар қызметін атқарады. Өз ұжымдарындағы кейбір мәселелер төңірегінде болған эңгіме мен сауалнама жүргізу кезінде олардың әділ баға бергенін атап айтқан жөн.
Біз 25 кітапхана қызметкеріне сауалнама жүргіздік, соның нәтижесінде түрлі қақтығыстар мен келіспеушіліктердің себебі, сондай-ақ өз еңбек ұжымындағы кітапхана қызметкерлерінің өзара қарым-қатынасындағы ерекшеліктер жөнінде тың мағлұматтар алдық.
Әсіресе бақылау әдісін кеңінен пайдаландық. Осы диплом жұмысының авторы ретінде, кітапхана ұжым мүшесі бола жүріп екі жыл ұдайымен бақылау жүргіздім. Ең бастысы ұжымдағы кітапхана мен оның бөлімдері қызметінің ерекшелігіне орай кітапханашылардың, тәрбие, оқыту, қызмет көрсету, шешім қабылдау, әдебиеттерді талдау, оларды сақтау, сол сияқты басқа да мәселелерді қашан, қалай жүзеге асырып үлгі ретініне назар аудардым. Кітапханашылардың сан салалы технологиялық міндеттерін бақылауға алып қана қоймай, ол міндеттерді ұжым болып шешу үшін біргелесіп талдау да жасадық. Біз басшылардан да, олардың қол астындағылардан да, жас мамандардан да сұраққа жауап алдық.
Тәжірибелік құндылығы. Бақылау нәтижесін диплом жұмысында толық баяндамас бүрын, оны кітапхана сияқты, өнім шығармайтын педагогика және медицина салаларындағы ұқсас ұжымдардың мәліметтерімен алдын ала салыстырып көрдік, соның нәтижесінде орасан зор ағартушылық және адамгершілік қызмет атқаратын кітапхана ұжымдарының ерекше бір қасиеттілігіне онан сайын көзіміз жете түсті.
Мәселенің өңделуі. Диплом жұмысын жазуда Арыс ауданындағы кітапханалардың іс-тәжірибесі, сондай-ақ М.Андреева [2], А.К.Ковалев [13, 14, 15], Б.Д.Парыгин [23], А.Н.Ванеев [4],И.А.Мейжис [16,17], И.М.Суслова [29,30,31,32] тағы басқа ғалымдардың еңбек ұжымдарының психологиясына байланысты зерттеулері негізге алынды. Біздің ұсыныстарымыз бен қорытындыларымызда осы проблеманы онан әрі тереңдей зерттестіре түсудің тамаша мүмкіндіктері атап көрсетілген.
Диплом жұмысының құрылымы. Жұмыс кіріпеден, 2 тараудан, қорытынды, қолданылған құжаттар тізімі және қосымшадан тұрады.
Кіріспеде тақырып көкейкестілігі негізделіп, зерттеудің мақсатымен міндеттері анықталып, оның теориялық және тәжірибелік маңызы көрсетілген.
1-тарауда "Кітапхана басқару процесі" кітапхана саласын басқару мен ұйымдастыру процесінің теориялық аспектілері ашылады, кітапхана ұжымын
ҚОЛДАНЫЛҒАН ҚҰЖАТТАП ТІЗІМІ

1. Алтухова Г.А. Профессиональная этика библиотекаря.—М.: Профиздат, 2000.-103 с.
2. Андреева Г.М. Әлеуметтік психология.—М., 1990.—416 б.
3. Бойко В.В., Ковалев А.Г., Панферов В.К. Социально-психологический климат коллектива и личность.—М., 1993.—207 с.
4. Ванеев А.Н. Конфликты в библиотеке: предупреждение и разрешение.— СПб.: Профессия, 2002.—128 с—(Сер. Библиотечный практикум).
5. Галимова Е.Я. Органиационная культура библиотеки: Учеб. пособие.— М.: ИПО Профиздат, Изд. МГУК, 2002.-56 с.
6. Езова С.А. Вредные библиотекари, вредные пользователи //Науч. и техн. б-ки.-1998.-№б.-С.34-40.
7. Ершов А.А. Личность и коллектив //Межличностные конфликты в коллективе, их разрешение.—Алматы, 1986.
8. Журавлев А.П. Стиль руководства для управления социально-психологическим климатом коллектива //Социально-психологический климат коллектива.-М., 1999.-С. 103-154.
9. Кайдалов Д.П. Жеке басқару мен алқалық басқарудың психологиясы: Жетекші мен ұжымның өзара қарым-қатынасындағы теория мен практика мәселелері.—М.: Мысль, 1999.—254 б.
10. Калушкавичюс Б.А. Руководитель - информация - принятие управлен-ческого решеня // Науч. и техн. б-ки.—1999.— №12.—С.10-12.
11. Каптерев А.И. Виртуальный мир российского библиотекаря: Опыт конкретно-социологического исследования профессионального сознания библиотечных специалистов: Монография.—М.: Изд. МГУКИ, ИПО Профиздат, 2002.-256 с.-Вып.12.
12. Карпова Н.И., Глухова Л.В. Социально-психологические проблемы управления коллективом ЦБС //Централизованные библиотечные системы: Совершенствование деятельности. Сб. науч. тр. /ЛГИК.—Л., 1994.-Вып.87.-С.141-149.
13. Ковалев А.Г. Курс лекций по социальной психологии.—М.: Наука, 1992.-176 с.
14. Ковалев А.Г. О некоторых проблемах психологии библиотечной работы /Тр. ЛГИК.-Л., 1998.-Т.4.—С.107-118.
15. Ковалев А.Г. Социально-психологический аспект теории управления.— М.: Наука, 1968.-74 с.
16. Мейжис И.А. Обратная связь. Инструктирование. Конфликты /Заочная психологическая школа. Занятие 6-е //Науч. и техн. б-ки.—1994.—№7.— С.38-47.
17. Мейжис И.А., Шалис И.А. Социально-психологические факторы эффективной деятельности научной библиотеки //Науч. и техн. б-ки.—1993.- №3.-С. 18-25.
18. Мескон М.Х., Альберт М., Хедоури Ф. Основы менеджмента //Пер. с англ.-М.: Дело, 1992.-702 с.
19. Мильнер Б.З. Теория организации: Учебник.—Изд. 2-е, перераб. и доп.-М.: ИНФРА, 1999.-480 с.
20. Минина Л.М. Планирование социального развития коллектива библиотеки //Актулаьные вопросы библиотечной работы. Теория и практика: Сб., 1987.-М.: Книга, 1987.-С.29-43.
21. Михеева Н.А., Галенская Л.Н. Менеджмент в социально-культурной сфере: Учеб. пособие.-СПб., 2000.-170 с.
22. Мукосеева И. Кітапхана қызметкерлерінің кәсіптік деңгейін ұдайы жетілдіру жүйесін және оны іске асыру //Кітапхана әлемі.—2003.— №3.-49 6.
23. Парыгин Б.Д. Основы социально-психологической теории.—М.: Наука, 1991.-128 б.
24. Петровский А.Б., Шпалинский В.С. Социальная психология коллектива.-М.: Наука, 1988.-244 с.
25. Пилецкий В.М. Социально-психологические аспекты научной организации труда и управления в библиотеках //НОТ в библиотеках.—М.: Книга, 1982.-С.84-92.
26. Роль организационной культуры в формировании библиотечного коллектива //Справочник библиотекаря.—СПб.: Изд. "Профессия", 2000.— С.233-240.
27. Скитневский В.О. Психологические основы управления библиотечным коллективом: Метод. указания.—Чимкент, 1990.—25 с.
28. Сукиасян Э.Р. Библиотечная конфликтология: За и против // Науч. И техн. б-ки.-2000.-№П.-С. 17-24.
29. Суслова И.М. Библиотечный менеджер: Требования к личности //Науч. и техн. 6-КИ.-1993.-Х27.-С.32-40.
30. Суслова И.М. Менеджер библиотеки: Учеб. пособие.—М.: ИПО Проф-издат, 2002.-144 с.-Вып.б.
31. Суслова И.М. Основы библиотечного менеджмента.—М.: Либере, 2000.— С.224-231.
32. Суслова И.М. Управленческий труд в библиотеке //Науч. и техн. б-ки.— 1993.-№8.-С.45-51.
33. Управление библиотекой: Учеб.-практ. пособие//Аверьянов А.С., Ванеев А.Н., Горев В.Г. и др.-СПб.: Изд-во "Профессия", 2002.-С.302-Сер. "Библиотека".
34. Чачко А.С. Библиотечный специалист: Особенности труда и профессионализации.—Киев: Наукова Думка, 1984.—192 с.
        
        ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС ЖЕТЕКШІСІНІҢ ПІКІРІ
Студент _______________________ мына тақырыпта орындаған дипломдық
жұмыста „Кітапхана ұжымын басқарудың ... ... ... ... және ... білімін кеңейтіп, нығайтып жүйелеген.
Бітіруші өз алдына жұмыс істеуге дағдыланған әр дипломдық жұмыста ... ... ... ... ... көкейкесті
мәселелерді шешу үшін арнайы және анықтамалық әдебиеттерді ... ... ... ... ... ... міндеттеріне,
зерттеу логикасына сәйкес келеді. Ол кіріспеден, екі ... 34 ... ... ... тізімінен тудырады.
1 тарауда кітапхана саласын басару мен ұйымдастыру процесінің теориялық
аспектілері ашылды, кітапхана ұжымын ұйымдастыру, ... және ... ... түсінік беріледі.
2 тарауда ізденуші кітапхана ұжымына әлеуметтік-психологиялық сипаттама
беріп, кітапханада ,,элеуметтік-психологиялық қал-ахуалдың қалыптасуын
анықтаған, кітапханалық ... ... ... ... басқарудың
әлеуметтік-психологиялық тұрғыдан талдап ұжым жетекшісімен, оның ұжымы
арақатынасын сипаттаған. Қорытындыда ... ... үшін ... ұсынып қорытқан.
Студент диплом жұмысын жазу процесі кезінде материалды зерттеу, талдау
және ... ... ... ... ... ... тәсілдерін
дайындауды меңгерген. Қарастырған „тапсырма,, бойынша диплом орындаушы
барлық қойылған міндеттерді толық орындаған.
Дипломдық ... ... сай ... ... жіберіледі.
Бітіруші _______________________ дипломдық жұмысына
СЫН – ПІКІР
Жұмыс тақырыбы: Кітапхана ұжымын ... ... ... ... ... кітапхана ұжымын басқару және
ұйымдастырудың психологиялық жақтарын демократияландыру болып табылады.
Бұл жұмыста ... ... ... ... Арыс аудандық
орталықтандырылған кітапхана жүйесінің іс-тәжірибесі негізінде ... ... ... ... ... даму ... ... мамандық
қозғалыстарымен, кітапханалық қоғамдар мен асоциациялардың құрылуымен
байланысты көрсетілген.
Дипломдық жұмыс жүйелі ... ... ... ... ғылыми зерттеу
бағытында даярланған.
Бітіруші өз ойын шеберлікпен, сауатты қисынды жеткізген.
Зерттеу нәтижесін ғылыми басылымда жариялап, білім беру және ... ... ... ... ... диплом жұмысының жалпы деңгейін
төмендетпейді, сондықтан „жақсы,, деген ... ... ... ... ... ... ... (жұмыс) қаралды және студентті_____________________
__________________________________________________________________
Мемлекеттік емтихан комиссиясында жобасын (жұмысы) қорғалуына жіберілді.
Кафедра меңгерушісі______________________
«___»
______________20___г
МАЗМҰНЫ
Кіріспе.................................................................
.......................................... 3
1-тарау. ... ... ... ... ... 6
1.2 ... ... ... ... ... ... және ... ... ... ... ... 23
2.1 Кітапхана ұжымының жалпылама және өзіне тән ерекшеліктері..... 23
2.2 Кітапхана ұжымында әлеуметтік-психологиялық ... ... ... ... ... басқарудың психологиялық ерекшеліктері........ 38
Қорытынды...............................................................
.................................. 53
Қолданылған ... ... ... ... ... — адамзат баласы жаралғалы бергі
аралықта жинақталған ... ... ... қазынасы. Халық
сондықтан да оны қасиеттеп, қастерлейді.
Ал кітапханашыларға сол қазынаны шашып ... ... ... жеткізіп отыру міндеті жүктелген. Олардың қызметінің мәні ... ең ... міне осы ... қалай жүзеге асырып жатқандығымен
айқындалмақ. Ал ол ... ... ... атқару көптеген факторларға
тікелей байланысты.
Кітапханалар бүгінгі таңда өзінің бірегей, көп ... ... ... ... ... мен ғылыми ізденістерді қажетті ақпарат құжаттарымен
қамтамасыз етуші, білім беру ... ... ... ... кеңістігі мен
оның мүмкіндігі қандай шексіз болса, пайдаланушылардың оған деген мұқтажы
мен сұранысы да ... ... ... ... ... ... — ақпарат кеңістігіне жол ашу, ... ... ... ... ... ... Осы ... жаңаша көзқараспен қарап,
әлемдік ақпарат жүйесіне сәйкес, оны жаңа ... ... ... ... ... ... сұраныс деңгейіне қол
жеткізуге болар ... ... ... оның ұйымдастыру мен басқару іс-
әрекетінің дұрыс жолға қойылуына тікелей байланысты. Оның ... ... сай ... ... ... ... ... қызметінен, жалпы оқу үрдесі, типті қоғамның барлық ... ... ... алғы шарты ақпаратқа байланысты. Қай саланың
болмасын шығарған өнімін оқырмандардың ... жаңа ... ... ... ... ... ... басты мақсатымыз.
Диплом жұмысының мақсаты — Кітапхана ұжымдары ерекшеліктерін зерттеу,
олардың даму динамикасын және кітапхана қызметкерлері өзара қарым-қатынасы
сипатын ... ... ... ... ... мен ... процесінің теориялық
аспектілерін ашу;
— кітапхана ұжымын ұйымдастыру, басқару және жоспарлау процесіне жалпы
түсінік беру;
... ... ... тән ... ... ... ұжымының әлеуметтік-психологиялық қасиеттерін зерттеп, оның
психологиялық ахуалы мен мүмкін болатын ішкі қақтығыстардың туу себептерін
айқындау.
Осыған орай, біз ... ... ... ... мен ... ... бақылау жасап көрдік.
Әрине, бұл мәселені толық шешуді біз өз міндетімізге алғанымыз жоқ, оны
соңына дейін жеткізу ... де ... ... да ... ... ... ... келгенінше, кітапхана ісіне байланысты кейбір
мәселелерді шешудің жолдарын ... ... ... ... ... әдістері. Диплом жұмысын жазу үстінде бақылау, ... ... ... ... алу, ... және ... ... сияқты нақты әлеуметтік зерттеулер мен кітапхана ісін бақылаудың
дәстүрлі ... ... ... біз ... ... ... Арыс ауданының ардагер кітапханашылары сарапшылар қызметін
атқарады. Өз ... ... ... ... болған эңгіме мен
сауалнама жүргізу кезінде олардың әділ баға ... атап ... ... 25 ... ... ... жүргіздік, соның нәтижесінде
түрлі қақтығыстар мен келіспеушіліктердің себебі, ... өз ... ... ... ... ... ... тың мағлұматтар алдық.
Әсіресе бақылау әдісін кеңінен пайдаландық. Осы диплом жұмысының авторы
ретінде, ... ұжым ... бола ... екі жыл ... ... Ең ... ... кітапхана мен оның бөлімдері ... орай ... ... оқыту, қызмет көрсету, шешім
қабылдау, ... ... ... ... сол ... ... ... қашан, қалай жүзеге асырып үлгі ретініне назар аудардым.
Кітапханашылардың сан ... ... ... ... алып ... ол ... ұжым ... шешу үшін біргелесіп талдау да жасадық.
Біз басшылардан да, олардың қол ... да, жас ... ... ... алдық.
Тәжірибелік құндылығы. Бақылау нәтижесін диплом ... ... ... оны ... ... өнім шығармайтын педагогика және
медицина ... ... ... ... ... ала салыстырып
көрдік, соның нәтижесінде орасан зор ағартушылық және адамгершілік қызмет
атқаратын ... ... ... бір ... онан ... жете ... ... Диплом жұмысын жазуда Арыс ... ... ... М.Андреева [2], А.К.Ковалев [13,
14, 15], ... [23], ... ... [16,17], ... тағы ... ... ... ұжымдарының психологиясына
байланысты зерттеулері негізге алынды. Біздің ... ... осы ... онан әрі ... ... түсудің
тамаша мүмкіндіктері атап көрсетілген.
Диплом жұмысының құрылымы. Жұмыс кіріпеден, 2 тараудан, ... ... ... және ... тұрады.
Кіріспеде тақырып көкейкестілігі негізделіп, зерттеудің мақсатымен
міндеттері анықталып, оның теориялық және тәжірибелік ... ... ... ... процесі" кітапхана саласын басқару мен
ұйымдастыру процесінің теориялық аспектілері ашылады, кітапхана ... ... және ... ... ... ... беріледі.
2-тарауда "Кітапхана ұжымының әлеуметтік-психологиялық сипаттамасы"
қазіргі басшының жеке басына, кітапхана ұжымының жалпылама және ... ... ... ... және оның жеке ... ... кітапхана ұжымын басқарудың психологиялық ерекшеліктеріне
арналған. Кітапхана ... ... ... ... ... ... айтылады. Табысты басқаруға арналған тұлға, бейімділігі
және бас қырлары кіретін талданған ... ... ... ... ... ... шығарылған және
тиісті ұсыныстар берілген.
Қолданылған құжаттар тізімінде диплом жұмысында ... ... ... ... ... арасында сауалнама жүргізу барысында
анкетаның мазмұны берілген.
1-тарау. КІТАПХАНА БАСҚАРУ ПРОЦЕСІ
1.1 Кітапхананың ұйымдастыру ... ... мен ... адамдар жұмысының өнімділігін едәуір
арттыратындығы белгілі. Әркім өз міндетін айқын түсініп, қоян-қолтық әрекет
еткенде ғана бірлесіп атқарған ... ... ... ... ... ... қызметінің міндеті, еңбек әрекеті элементтері мен олардың ... ету ... ... ... ... ... ... орны мен рөлін белгілеу, оларды бөлімшелер мен звеноларға
орналастыру, ... ... ... ... ұйымдастыру,
аппараттағылардың барлығының, жекелеген қызметшілер мен жұмыскерлердің ... ... ... әзірлеу арқылы жоспарда көрсетілген шаралар
мен өңцірістік процестерін ... ... ... ... ... басқару қызметі ондірісті дамытудың белгілі алты принципі
бойынша құрылады: а) ... ә) ... б) ... в) дәлділік; г) ... және д) ... өзі ... ... іс-қимылын бейнелейді. Бірқатар
физиологиялық, биологиялық, психологиялық және ... ... ... өз мақсатына жету үшін бірігуге, бірлесіп әрекет етуге
мәжбүр болады. Мұндай ... көп ... ... ... әрі ... ... ... шығынды аз жұмсауды қажет етуі мүмкін.
Ұйымдастыру — бұл кәсіпорын құрылымын құру процесі, оның өзі адамдардың
өз ... ... үшін ... жұмыс істеуіне мүмкіндік береді.
Басшының міндеті ұйымның мақсаты мен ... ... сай ... әрі
оның ішкі және сыртқы факторларына ықпал ететін ... ... алу. ... ... — бұл ... ... ортамен бірлесіп әрекет етуіне барынша
мүмкіндік беретін, өз қызметкерлерінің күш-жігері өнімді, әрі ... ... сол ... ... ... ... ... өз мақсатына жететін құрылым".
Басқару құрылымын қалыптастырған кезде мынадай теориялық ... ... ... ... ... ... басқару құрылымын қалыптастыруды мынадай
ретпен жүргізуді ... ... ... ... мен ... ... нақты қызметі бойынша іс-әрекет ауқымын есептеу;
құрылымдық бөлімшелерді қалыптастыру; жұмыскерлердің ... ... ... мен жауапкершілігін белгілеу; олардың нақты ... ... ... ... ... ... ұжымындағы
жұмыскерлердің әлеуметтік рөлін ... ... ... ... ... ... іс-қимылы, егер олар бірлесіп жұмыс
істеуге ықылас білдірсе ғана тиімді болатындығын ... ... мәні сол, ... ұйым мен ... ... жүйе ... қарастырылады. Осы көзқарастың бір түрі, құрылымды
басқару шешімдерін қабылдауға және ... ... ... ... ... ... саналады.
Ситуациялық (жағдайлық) көзқарастың мәні сол, басқару құрылымын құрудың
ең қолайлы әдісі әр түрлі ... ... ... (өндіріс
технологиясы типтерінің өзгеруіне, шешілуге ... ... ... ... т.б.) ... ... ... көзқарас еңбек бөлінісінің жоғары
дәрежесімен, қызмет ... ... ... бөлінуінің
(иерархиялығының) жетілдірілуімен, бұйрық беру ... ... ... ... мен ... болуымен,
кадрларды, іскерлік және кәсіптік сапасына қарай таңдаумен сипатталады.
Вебер мұндай ... ... деп ... ... бюрократтық жолмен
қабылданған шешімнің ақиқаттық сипаты болады деп есептейді.
Төменде М.Вебер тиімді бюрокартия деп ... ... ... ... ... айқын бөлінісі, мұның өзі жоғары білікті мамандарды нақты
қызметке қоюға мүмкіндік береді.
2. Басқару деңгейінде қызмет лауазымдарының бір-біріне бағынуына ... ... ... ... қызметшілерді жоғарғы деңгейдегі
қызметшілер бақылайды, әрі соларға бағынады.
3. Жинақталған ресми ережелері мен ... бар ... ... ... ... өзі ... өз ... біркелкі орындауын,
әрі әр түрлі міндеттердің үйлесімділігін ... ... ... ... ... сол ... ... адамдар лауазымдық
міндеттерін орындайды.
5. ... ... ... ... сәйкес жұмысқа жалдауды
жүзеге асыру. Қызметшілердің өндірістен шығарылуын қорғау.
Бюрократтық құрылымның кемшілігі — ... ... мен ... ... ... өз ... ... қамтамасыз етуді, осы ұйымдағы басқа да ... ... ... ... ... клиенттер мен қоғам арасындағы
өзара әрекеттесуді асыра сілтеушілік. Мұның өзі іс-қимылдағы икемділіктің
әлсіреуіне әсер етеді. ... ... ұйым ... ... да ... болуы мүмкін.
Ұйымдық құрылымды қалыптастырған кезде, отандық және шетелдік көп жылғы
басқару практикасында оны құрудың ұйымдық ... ... алу ... ... ... ... ... қасиеттермен
(жұмыскерлердің өкілеттілігі, олардың ... мен ... ... т.б.) ... ... да құрылымда қалыптастырған кезде оған
ықпал ететін факторларды талдауды дұрыс үйлестіре ... ... ... ету қажет. Басқару объектісі неғұрлым ... ... ... ... ... зор роль ... ал мұның
өзі құрылымды тиімді ұйымдастыруға сай ... ... ... ... ... мына ... ... Жарлық беру мен дербес жауапкершілік ... ... ... ... және ... нұсқау алу мүмкіндігін жояды.
Әрбір буында (орындаушыда) тек бір ғана басшы ... әрі тек ... ... тікелей соның өзінен шешім алу қажет. Оның ... ... ... ... бір мезетте ойдағыдай басқара алмайды.
2. Сызықтық және қызметтік басшылықтың аралығындағы дәл ... ... ... ... ... ... басқаруды жүзеге
асыруы, ал қызметтік ... ... ... ... оны ... ... т.б. ... тиіс.
3. Бақылаудың өрістеу принципі. Бір адам тиімді басшылық ете ... ... ... яғни басқара алу нормасын дұрыс анықтау қажет.
4. Қызметтік нақты шектеу принципі. ... ... және ... ... ... ... болуы, басқа бөлімшелердің қызметіне
басшылықтың барлық деңгейінде араласпауы тиіс. Мұндай жағдай диалектикалық
қызмет тұтастығы мен ... ... ... ... және ... ... бөлімшелердің белгілі бір санының қалыптасуынан көрінеді.
5. Әрбір буын басқарушысы мен лауазымды адамның құқығын, міндеті мен
жауапкершілігінін сәйкес келу ... Тек ... ... қана ... ... және ... ... нақты жағдай жасайды.
6. Икемділік пен үнемділік принципі. Басқарудың ұйымдық құрылымы ішкі
және ... орта ... ең аз ... ... яғни өз ... ... болу ... аталған принциптермен қоса, басқару құрылымын жасауға ішкі
және ... ... да ... етеді.
Сонымен, өндірісті басқарудың ұйымдық құрылымы басқарудың ... ... ... орындауды қамтамасыз етуі, кәсіпорынның
немесе бірлестіктің өндірістік ... ... сай ... ... ... ... ... даму мүмкіндігінің болуы; басқару
сатысының ең аз, ... ... саны ... жеке ... ... ... сәйкес келуі, басқару нормасына сай
болуы; ... ... ... ... сай ... басқару
ақпаратының өндірістік ұйым мақсатты құрылымының еңбек бөлінісі мен
кооперациясына ... ... ... ... етуі.
Басшы ойлаған мақсатына тиімді жолмен жету ... ол ... ... ... ... ... ... білуі тиіс. Өз шешімін
жүзеге асыру үшін басшы мотивацияның негізгі принциптерін қолданады.
Мотивацияны ... ... ...... мен ... ... мұны негіздеген мақсатқа жету үшін ішкі қозғаушы күшті
(мотивтерді) пайдаланады.
Әр адамның мінез-құлық ерекшеліктерінің өзіндік ... бар. ... ... сала ... ал ... біреулер қасақана бас тартады.
Мұндайда мінез-құлықтағы мүндай өзгешеліктердің себеп-салдарын іздестіру
қажет.
Біреудің тапсырмасымен ... ... ... ... ... ... ... біліп отыруы тиіс. Кезінде адамдарды қорқытып-
үркітіп құл ... ... ... ... ... бас ... ... түрде бағынатын, жұмысты өз қалауынша істейтін жұмысшылар
қатарына қосылды. ... ... ... ... сайын, оларды басқару
күрделене түсті.
Мотивацияның мәнін, сондай-ақ ... мен ... ... ... ... ... негіздері" кітабының авторлары Мескон М.Х., Альберт М.,
Хедоури Ф. мотивацияның мазмұндық және іс ... ... ... ... ... ... ... мақсатқа орай әрекет
етуге мәжбүр ететін іштей талаптануды (қажеттілікті) ... Бұл ... ... ... ... Ф.Герберг және
басқалар жатады.
Мотивацияның іс жүргізу (процессуалдық) теориясы біршама кейінірек
пайда ... Ол ... ... ... ... ... түсінігі мен
танымын ескере отырып, олардың өздерін қалай ұстайтындығына негізделген.
Мотивацияның бұл категориясына Портер Лоулердің үміттену ... ... ... ... және ... моделі жатады.
Жұртқа мәлім, адамдарда мұқтаждық қажеттілік туындайды. Адамдар нендей
бір физиологиялық ... ... ... тап ... сезінеді. Қажеттілік бірінші және екінші болып жіктеледі.
Бірінші қажеттілік өз табиғатында физиологиялық болып саналады және де,
әдетте, тұрмыстан пайда болады. ... ... ... ... ... ауа
жұтуға, ұйықтауға, жыныстық қарым-қатынас жасауға қажеттіліктер жатады.
Екінші қажеттіліктің табиғаты - психологиялық. Мәселен, табысқа ... ... ... ... етуге, бір нәрсені қажетсінуге
құштарлық.
Бірінші қажеттілік генетикалық негізде, ал екіншісі өмір ... ... ... тәжірибенің жинақталуы алуан түрлі
болатындықтан, ... ... ... ... ... ... ... етуге себепші болады. Адам ... ... онда ... күйі ... ... — бұл бір ... сезіну, белгілі бір мақсат көздеу. Бұл ... ... әрі ... жету ... ... ... Осы тұрғыдан
қарастырғандағы мақсат — бұл қажеттілікті қанағаттандырудың ... Адам өз ... ... ... оның қажеттілігі не қанағаттанады,
не қанағаттанбайтын болады. 1-схемада мінез-құлықтың ... ... ... ... ... ... ... мақсатқа жеткеннен кейінгі қанағаттану дәрежесі адамның мінез-
құлқына ықпал ... ... ... қанағаттану сезімін
қайталау, керісінше жеткілікті қанағаттанбау сезіміне бой ... Бұл факт ... заңы ... ... ... өз ... арқылы қажетін қанағаттандыруға,
сөйтіп ұйым мақсатына жетуге ... ... ... туғызуы тиіс.
Адамдардың толып жатқан нақтылы қажеттіліктері және де адамның түсінігі
бойынша сол қажеттілікті қанағаттандыратын мақсаты сондай-ақ осы ... ... ... ... үшін ... ... бір ғана әдіс ... адамдардың
біреуіне мотивацияның бір түрі тиімді болғанмен, екінішісіне түкке ... ... қоса ... өзі де жеке бір ... ... ... іс жүзіне асыруды күрделендіре түседі. Жұмыстың өзара тәуелділігі,
жекелеген адамдарда жұмыс нәтижесі туралы мәліметтердің жеткіліксіздігі,
технологияның ... ... ... жиі ... — осының
барлығы мотивацияны күрделендіре түседі.
Мотивация проблемасы ... ... ... ... ықпал ететін
сыйлық берімен тікелей байланысты. Сыйлық беру — бұл адамдардың өзін ... ... ... Әр адам ... ... ... ... бағалауы да, оның салыстырмалы құндылығы да түрліше келеді.
Мәселен, жүз долларлық ... ... ... ... ... үлт адамдары үшін өте құнды ... ... ... ... ... ... ... мүшелері үшін ондағы ақшадан гөрі
чемодан ерекше құнды зат болуы мүмкін. Сол секілді біршама ... ... ірі ... ... гөрі ... сағаттық достық қарым-қатынас
әлдеқайда құндырақ.
Басшы сыйлық берудің ішкі және ... екі ... ... ... жұмыстың өзі береді. Мысалы, атқарылатын ... және ... ... жету сезімі, өзін-өзі құрметтеу. Жұмыс
барысында пайда болатын достық пен ... та ішкі ... ... ... қамтамасыз ету әдісі — тиісті жұмыс жағдайын ... ... дәл ... ... ұйым ... ... ... мысалдары — еңбек ақы,
қызметін ... ... ... мен ... рәмзі (символы),
мадақтау және мақұлдау, сондай-ақ қосымша ақы төлеу ... ... ... ... ... ... мақсатында ішкі және сыртқы сыйлықты қандай жағдайда, әрі
қандай пропорцияда қолдану қажеттілігін айқындау үшіе, жұмыскерлердің ... ... ... ... ... ... ... мақсаты да міне осында.
1.2 Кітапхананы басқару процесінің ... ... ... — адамдардың кәсіптік қызметі. Бұл кізметін мән-мазмұнын
айқындау үшін оның ... ... ... — бұл ... ... жекелеген адамдарға, олардың бірлескен (еңбек) ... ... ... ықпал ету.
Осы анықтамадан бірқатар қорытынды жасауға болады. Басқару ең ... ету, ... ... өзі сол ... ... ету ... ... анықтамасы басқару міндетін — ұжымның алдына қойған
мақсатына жетуін қамтамасыз етуді көздейді. Оның ... ... қою ... ... ... ... емес жүйелі, үздіксіз жүзеге асыру
қажеттігін ... ... ... міндетін — ұжымның алдына қойған
мақсатына жетуін қамтамасыз етуді ... Оның ... ... қою ... ... ... дүркін-дүркін емес жүйелі, үздіксіз жүзеге асыру
қажеттігін көрсетеді.
Әрекеттің осындай міндетті бірізділігін басқару процесі деп атайды. ... ... ... ... ... және алуан түрлілігіне
қарамастан, ... осы ...... ... ... анықтама береді. Басқару процесі бұл шешімді шығаруды, қабылдауды
қабылданған шешімінің ... ... ... ... ... ... орындалу барысын бақылауды бірізділікпен жүзеге асыру
(2-схема). Бұл анықталса басқару әрекетінің мазмұнын да ашады.
Басқару процестерін басқарудың көптеген жүйелері мен ... ... ... мен ... ... тасымалдау
орындарында, т.б., яғни адамдар еңбек ететін ұжымның барлығында белгілі бір
мақсатқа жету үшін ... ... ... ... міндет болып саналады.
Басқару процесі мемлекеттік ... де, ... ... да ... ... және ... ... шешкен кезде ол бір
мақсатты көздейді, әрине мұндай ... ... ... ... басқару" секілді терминдерді пайдаланады. Бірақ мұнда басқару
мазмұны өзгермейді.
Басқару циклді процесс ретінде қарастырылады, ол ... ... ... ... ... ... түрінен тұрады. Басқару қызметі - басқару
жұмысының нақты түрі, оны ... ... үшін ... ... мен ... ... ... жұмыстар қолданылады.
Әрбір басқару қызметі процесс болып саналады, өйткені, бұлар да өзара
байланысты әрекеттер сериясынан ... ... ... ... ... ... Басқару қызметіне ғылымның көптеген ... ... ... ... ... А.Файоль былайша тұжырымдаған болатын: "Басқару
дегеніміз болжамдау және жоспарлау, ұйымдастыру, ... ... ... ... Бұл ... ... ... категориясы ретінде
әдебиеттерде кеңінен пайдаланылады, бірақ біржақты емес.
Функция — көп мәнді термин. Философияды бұл екі ... ... онда ... өзгеруі екіншісінің өзгеруіне түрткі болады,
социологияда — белгілі бір әлеуметтік институт немесе жеке ... ... ... ... жүйенің қажетін орындайды.
Функция — бұл сонымен қоса ... ... ... Бұл ... ... басқару қызметінің категориясын анықтаған кезде басқару теориясында,
сондай-ақ олардың ұйымдастыру жүйесіндегі ... ...... т.б. ... ... үшін ... ... өзіндік өзгешелігі, ерекше мазмұны болады әрі дербес
жүзеге асырылуы ... ... кез ... ... ... адамдар
қызметіне теңдестіруге болады. Шындығында, кез-келген салада басқару ... ... және ... оның ... ... оның ... ... орындалу нәтижесін бақылау және де осы деректердің
негізінде келесі ... ... және ... ... ... ... ... тығыз байланысты, сонымен қоса,
олар бір-бірімен сіңісіп кетеді. Жоғарыда атап ... ... ... ... және ... ... алуан түрлі. "Менеджмент
негіздері" кітабының авторлары М.Х,Мескон, М.Альберт, ... ... ... түрлерін шағын категорияларға бөледі. Мұның өзін қазіргі
барлық ұйымдарға қолдануға болады. Авторлардың пікірінше, басқару ... ... ... ... ... ... және бақылаудан тұрады.
Олар коммуникация және ... ... ... ... Олардың негізгі мазмұнын қарастыралық.
Басқару процесінің мазмұны
2-схема
Басқару функциясы (қызметі)
3-схема
Жоспарлау барлық басқару қызметінің ішіндегі елеулісі болып саналады.
Жоспарлау кәсіпорын мен ... ... ... ... ... осы ... жету амалдарын қарастырады. Жоспарлау қызметі
мынадай үш сұраққа жауап береді:
1. Біз қазір қандай жағдайда ... ... ... ... ... ғылыми зерттеу және іздестіру, еңбек ресурстары секілді маңызды
салалардың күші және әлсіз жақтарын ... ... ... ... барлығы
ұйымның қандай мүмкіндіктері барын анықтау мақсатында жүзеге асырылады.
2. Біз қайда бет ... ... ... ... ... саяси
факторлар, экономикалық жағдайлар, технология, жабдықтау, әлеуметтік және
мәдени өзгерістер секілді сыртқы ұйымдардың мүмкіндіктері мен ... ... ... ... ... қандай болу керектігін және осы
мақсатқа жетуде ұйымға не бөгет жасайтындығын анықтайды.
3. Біз мұны қалай істеуіміз ... ... және ... ... ұйым ... ... тиіс.
Ұйымдағы жоспарлау екі себептің әсерінен ... жеке бір ... ... ... ... ... ... жеткеннен кейін өмір
сүруін тоқтатады, өйткені олар бастапқы сол көздеген мақсаты үшін құрылады.
Алайда, көпшілік ұйымдар өмір ... ... ... ... ... ... ... толық орындаған жағдайда өз мақсаттарын жаңадан
айқындайды немесе өзгертеді.
Екінші себеп, мұнда жоспарлау ... ... ... тиіс — ... ... белгісіздік. Қоршаған ортадағы өзгерістің немесе
тұжырымдаудағы қателіктің өсерінен, жоспарды ... ... ... ... ... мүмкін. Сондықтан жоспардың ақиқаттығына көз ... оны ... ... ... ... ... шығады.
Ұйымдастыру. Ұйымдастыру — демек нендей бір құрылым құру. Ұйым өзінің
жоспарын орындау, сол ... ... жету үшін ... ... элементтер болады.
Ұйымда жұмысты адамдар істейтін болғандықтан ұйымдастырудың маңызды
жағдайларының бірі — ұйым ішіндегі болып жатқан ... ... ... ... ... орындау керектігін анықтап алу. ... ... ... ... жекелеген адамдарға тапсырмалар мен биліктер
немесе ұйым ресурстарын ... ... ... ... өзі ... ... ... орындауына деген жауапкершілік жүктейді.
Мотивация. Егер кімде кім ұйымдағы нақты жұмысын орындамаса, ... ... ... ... және ... неғұрлым жетілдірілген
құрылымының ешқандай мәні болмайды. Сондықтанда мотивацияның міндеті ... ... ... ... міндеттерді жоспарға сәйкес орындау.
Басшылар әрқашанда өз жұмыскерлерінің тапсырылған істі орындауын ... көп ... ... Көне ... бұл үшін дүре мен ...... ... XVIII ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың
соңына дейін қалыптасқан сенім бойынша, егер ... ... ... болса, онда олар жан аямай жұмыс істейді. Сондықтан да мотивация
— "ақшалай тиісті ақы төлеу арқылы жұмыс істеу" — ... ұғым ... ... мектебі де мотивацияны осы тұрғыдан негіздейді.
Мінез-құлық ғылымы саласындағы зерттеулер таза ... ... ... ... ... ... яғни іштей
талаптанудың іске асуы үшін ... ... ... ... ... ... деп ... Өз жұмыскерлерінің тиімді жұмыс істеуі
үшін басшы бұларға ненің қажет екендігін ... әрі осы ... ... ... ... ... ... жағдайға байланысты өзінің бастапқы басшы белгілеген
бағытын өзгертуі мүмкін. Сондықтан да басшының міндеті, ұйымға елеулі зияны
келмей ... ... ... ... ... ... ... анықтау
болуы тиіс.
Басқарудың бастапқы пункті — басқаруды ... және ... ... ... ...... жүйесінің басты қасиетінің
бірі. Басқару мақсаты — басқару жүйесі ... ... ... ... оған көз ... үшін ... объектісінің жұмыс
істеуі.
Басқару шешімдерін ойластыруда ... бар ... мен ... ... ... ерекше маңызды рөл атқарады. Мақсатты айқын
тұжырымдаудың психологиялық мәні де бар, өйткені мұның өзі ұжымның өз ісіне
сенімділігін арттырады, өз ... ... ... береді, әрі
кейбір мақсаттың орындалуынан қанағат алады. Мақсат ... ... ... ... да соғұрлым әсерлі, мұның өзі ... ... ... жетуге ықпал етеді. Жануарлар ... ... ... ... ... ... деп жазады: ... ... ... зор, ... ол әрқайсымыздағы өмірлік энергияның
негізгі нышаны.
Басшы ішкі тексеруді жүргізгеннен кейін жедел көңіл бөлу ... ... қоя ... және арқа сүйеуге болатын орындарды анықтап, сол арқылы
ортаның мүмкіндіктерін пайдаланады.
1.3 Кітапхананы жоспарлау және бақылау қызметі
Стратегиялық ... ... бері ... басшылар стратегия терминін қолданып келеді.
"Стратегия" гректің — "генерал өнері" деген ... ... ... осы уақытқа дейін жарыс, бөсеке мағынасында қолданылып келгенмен,
қазіргі кезде бұл атау кәсіпорын ... ... ... ... ... ... міндетті ісін орындауды және мақсатына
жетуді қамтамасыз ететін жан-жақты жоспар жиынтығы болып саналады.
Стратегиялық ... ... ... ... ... ... жиынтығы, сол арқылы ұйымның өз мақсатына жетуі үшін басшы арнайы
стратегияны іздестіреді.
Стратегиялық жоспарлау басқару шешімін ... ... ... ... Оның басты міндеті — ұйымдағы жаңадан енгізілгендерді ... ... ету. ... ... басқару қызметінің төрт
түрін қамтиды: ресурстарды бөлу; сыртқы ортаға ... ішкі ... ... стратегиялық болжалдау.
Стратегиялық жоспарлаудың өзіндік белгілер:
1. Стратегияны көпшілік жағдайда жоғарғы басшылар тұжырымдайды және
жасайды, алайда оны ... ... ... ... ... ... ... жоспар жеке бір ұйымға ғана емес, бүкіл корпорацияның
болашағы үшін жасалады.
3. Стратегиялық ... ... ... және нақты деректермен
негізделуі тиіс. Қазіргі әлемдегі бизнеспен тиімді бәсекелесу үшін ... ... ... және ... да ... туралы толып жатқан ақпаратты
ұдайы жинауы, әрі ... ... ... ... ... ... дербестілігін білдіреді,
мұның өзі олардың белгілі бір жұмыскерлерді тартуына ықпал етеді.
5. ... ... ... ұзақ ... бойы ... ... ... болған жағдайда жетілдіруді және қайта бағыттауды
жүзеге асыратындай икемді болуы тиіс.
Жалпы стратегиялық жоспарды бағдарлама ретінде қарастыру ... ... ... бойы фирманың қызметін бағыттауға, әрі қажет болған жағдайда
өзгертуге болады.
Стратегиялық жоспарлау моделі
4-схема
Схемада ең елеулі басқару ... ... сол ... ... ... ... ... әрқашан сәтті бола бермеуі мүмкін. Жоспар да ойлағандай
орындала бермейді. Адамдар да өзіне ... ... мен ... ... ... ... қойылған мақсатты әрдайым дәлелдеп,
түсіндіре алмауы мүмкін.
Ұйымдастыру қоршаған орта жағдайының өзгеруіне ... ... ... басшысы өзінің алдына қойған мақсатына жеткенін анықтауы үшін ... және ... ... байқауы үшін бақылау қажет. ... да, ... де ... алдын-ала қорғауы тиіс.
Бақылау қызметі өндіріс процесінің нақты барысын ұдайы ... ... және ... ... ... ... ... айқындау мақсатында оны белгіленген бағдарлама бойынша
салыстырудан тұрады. Бақылау — бұл ... өз ... ... ... ... ... бұл ... не барын және де не болу керектігін ұдайы
салыстыру.
Басшылар бақылау ... ... пен ... айқындап, ұйымды құрған
сәттен бастап ... ала ... ... ... ... істеуі үшін
бақылаудың маңызы зор. Бақылау болмаған жерде берекесіздік етек ... ... ... ... біріктіру мүмкін болмайды. Бақылау -ұйымның өмір
сүруінің негізгі элементі болып ... ... ... ... жәйттардан туындайды. Жоспардың жүзеге асуына
көптеген жағдайлар кедергі келтіруі мүмкін. Мәселен, заңдардың, ... ... ... жағдайының өзгеруі және қоршаған
ортадағы басқа да шамалардың өзгеруі ... ... ... ... бір ... факторға, кез келген ұйымдағы көпшілік жұмыстарды
орындайтын адамдар жатады. Жаңа нұсқаулар мен ... ... ... мен ... ... ... қалай
қабылдайтындығын менеджерлер әрдайым дәл біле бермеуі мүмкін.
Бақылаудың қажеттілігі дағдарыс ... ... ... ... ... да байланысты. Ұйым ішіндегі жағдайды талдаған кезде пайда
болатын қателіктер мен проблемаларды дер ... ... ... ... ... оны қалпына келтіру қиынға соғатыны сөзсіз.
Бақылау типтері
Бақылау басқарудың маңызды әрі күрделі қызметі, еңбек өнімділігін,
қызметкерлердің ... ... ... құралы.
Бақылаудың басты принциптерінің бірі — бақылау тұтастай қамтылуы тиіс.
Бақылау ісі тек менеджерлердің және оның көмекшілерінің ғана міндеті ... ... ... ... ... ... тікелей жауапты міндеті
ретінде бақылауды жүзеге асыруы тиіс. ... ... жете ... ... ... жететін, әрі басқаларға үлгі-өнеге көрсете алатын адамдар
ғана бақылай алады.
Бақылаудың келесі принципі — ол басқару ... ... ... ... ... басқа қызметтерді одан бөлек қарастыруға болмайды.
Тиімді бақылаудың ... ...... және ... ... та, яғни ... барысында тек кемшілікті ашып қана
қоймай, сондай-ақ оны жою шараларын қарастырудың зор ... бар. ... ... ... ... ... есептеу техникаларын пайдалана
отырып, арнайы жүйе құрылады.
Бақылаудың негізгі үш түрі бар: алдын ала, күнделікті және ... ... ... ... бір-біріне ұқсас, өйткені көздейтін мақсаттары
бірдей; нақты алынған нәтижелердің ... ... ... ... ... ала ... Мұндай бақылауды жүзеге асырудың негізгі құралдары
— белгіленген ережелерді, процедураларды және жүріс-тұрыс ... ... ... ережесі мен жолы жоспарды орындауды қамтамасыз ету ... оны ... ... — бұл жұмыстың белгіленген бағытта
дамитындығына көз жеткізудің ... осы ... егер ... ... айқын
жазылса, мақсат тұжырымдамалары ... ... ... ... ... ... ... алынса, осының барлығы
ұйымдық құрылымның ойлаған мақсатта жұмыс ... ... ... ... ала ... үш салада — адамдар, ... және ... ... ... ... ... саласынла алдын ала бақылау белгілі бір ... ... ... ... білімі мен шеберлігін мұқият талдау
және біршама дайындығы мен ... бар ... ... ... ... ... ... жүктелген тапсырмаларды
немесе міндеттерді орындай алатындығына көз жеткізу үшін, жалданушылардың
осы саладағы тиісті білім дәрежесін немесе ... ... ... ... мен мінездемелерін тексеру қажет. Ұйымға білікті ... әрі ... ... ... мен өтемін әділ белгілеудің,
сондай-ақ жұмыскерлерді жалдар алдында әңгіме өткізудің зор ... ... ... адам ... ... ала ... оларға негізгі
міндеттеріне кіріспес бұрын тағы да не үйрету қажеттілігін білуге ... ... ... ... ... ... ала
бақылағанда материал сапасының стандарттарға ... ... ... ... жай-күйі, жарамдылығы анықталады.
Қаржы ресурстарын алдын ала бақылаудағы маңызды буыны — ... ... ... ... өзі де ... ... ... асыруға
мүмкіндік береді. Бюджет алдын ала бақылаудың механизмі болып саналады.
Күнделікті бақылау. Күнделікті ... ... ... ... оның ... көбінесе бағынышты қызметкерлер, ал мұны ... ... ... ... ... жұмысын ұдайы тексеру, жұмысты
жетілдіру мақсатында туындаған проблемалар мен ... ... ... мен ... ауытқуға жол бермейді.
Күнделікті бақылау нақты жұмысты орындаумен бір мезетте жүргізілмейді.
Оның өзі жұмыс орындалғаннан кейінгі ... ... ... ... мақсатқа жетуге негізделеді. Күнделікті бақылауды жүзеге асыру
үшін бақылау аппаратына ақпараттар, яғни кері байланыс ... ... ...... нәтижелер туралы деректер. ... ... ... ... ... ... жұмысы туралы хабарын айтуға болады. Кері байланыс
жүйесі ... ... ... ... ... ... сәйкес
тиісті шаралар қолдануға, қойылған мақсатын ауытқуды дер ... ... ... Кері ... барлық жүйесі (биологиялық
және ұйымдық) бірден-бір ... ... ... ... ... ... мақсаты болады;
— сыртқы ресурстарды пайдаланады;
— сыртқы ресурстарды ішкі ресурстарға пайдаланады;
— белгіленген мақсаттың едәуір ауытқуын қадағалайды;
— белгіленген мақсатқа жету үшін осы ... ... ... ... ... екі маңызды қызметі бар. Бірінші ... ... ... ... жұмыстарды алдағы уақытта атқару ... ... ... ... ... ... мүмкіндік
береді. Нақты алынған нәтиже мен талап етілетін ... ... ... ... өзі, ... ... пайда болған проблемалар туралы
ақпарат алуға, сөйтіп болашақта мұндай ... ... үшін ... ... ықпал етеді.
2-тарау. КІТАПХАНА ҰЖЫМЫНЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК-ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ
2.1 Кітапхана ұжымының жалпылама және өзіне тән ерекшеліктері
Кітапхана ұжымы — өнім шығармайтын ... ... ... Ол да қоғамның
әлеуметтік бір құрылымына жатады, сол арқылы біздің қоғаммен байланысымыз
нығая түседі. Кітапхана — ... ... ... ... ... ... шұғылданатын адамдардың берік әлеуметтік қауымдастығы
болып табылады. Оның қызметіне тән ... ... ... ... сапалы еңбек тәртібі, қалыпты моральдық-психологиялық жағдай,
демократиялық ... ... ... ... мен ... ... ... істеу, істе адамгершілікті жоғары қою.
Адамдардың өздеріне тән ерекше бірлестігі ретінде кез келген ... ... — ол ... қоғамға пайдалы қызмет жасау үшін
құрылатындығында. Қызметкерлер жалпы ... қана ... ең ... ... ... ... ... ынта-ықыластары арқылы өзара байланыста
болады.
Ұжымның тағы да бір ... ... — өз ... ... ... ... ... және ол учаскелердің өзара байланысынан
туындайтын біртұтастығында жатыр. Осыдан келіп ұжымдық қызмет барысында қол
жеткен нәтиже жеке адамдардың қандай да бір ... ... қол ... ... ... Оның ... ұжымда істейтін адамның өз бетінше
істейтін жеке адамдарға қарағанда ... ... ... ... де ... ... ... үшінші, маңызды бір ерекшелік туындайды, ол — ұжым
мүшелері үнемі бір-біріне ықпал етіп ... ... ... ... ... ... ... жатады.
Жеке адамдарға байланысты еңбек ұжымының негізгі міндеттері:
1) оның тиімділігі жоғары қоғамдық пайдалы қызметке ... ... ... ... тарту, ұжымды басқаруға қатыстыру;
3) тәрбиелеу, қажет болған жағдайда қайта тәрбиелеу.
Осы ... шеше ... ұжым ... ... өз ... ... ... байланыс, таным, өзін өзі қалыптастыру, т.т. арқылы) жеке
адамдардың ... ... ... ... осы ... де ... қанағаттандыруға жол ашады. Ұжым өз мүшелеріне үнемі
қамқорлық ... ... бұл ... ... ... ... ... күнге деген сенімінің артуына әсер ... ... ... ... оның даму деңгейін көз алдымызға
елестететін тағы бір ... ол — ... пен ... ... ... ұжымның қызмет бағыты (мысалы, оқырмандарға
қызмет көрсету) және оның кітапхана ... ... ... ... ... ... үйлесу деңгейінен бастап, ұжымның әрбір мүшесі
өзінің ұжым ісіне қатысының ... мен ... ... ... ... ... белгілер кешені жатады.
Өзара қарым-қатынас пен біргелікте жұмыс істеу ... ... ... алатын орнына, беделіне қарай азды-көпті бір-бірінің
пікірімен, мүддесімен, жетістік-кемістігімен санасып отырады. Кейбір ... ... ... ... ... ... оның бағытына әсер етуге
болады.
Әдетте ұжым ішіндегі өзара әрекеттестік пен ... ... ... ... және ... әлеуметтік жағдайы сияқты бірқатар салаларды ... бұл ... ... ... ... орын алып отырған
өзара қарым-қатынастың шын мәніндегі қажеттілігін ... ... ... оның жеке өз басы үшін және ... ... үшін ... түсінеді.
Кітапхана ұжымының өмір сүруі үшін аса қажетті ... — "БІЗ" ... ... ... ... ... өзін де, ... барысы
мен қызметкерлерді де өзара қарым-қатынасындағы өзге нәрселердің барлығын
да осы сезім арқылы қамтиды. Енді ... ... ... оның жеке
басының мақтанышына айналады, ұжымдық мақсатқа қол жеткізу ... ... жеке басы үшін ... ... ие ... жағдайдың қалыптасуы осы кітапхана ұжымының бірлік деңгейіне
тікелей байланысты. Бірлік — ұжымның өзара ынтымағын, ... және ... ... ... және ... ... ... "бір
жағадан бас, бір жеңнен қол ... ... ... ... және ... көрсететін түсінік. Сонымен бірге бірлік ұжым ... ... ... ... бір ... бойынша келісім таба білулерімен
және де сол келісімді терең сезінулерімен айқындалады.
Құнды мәселелер мен ... ... ... келісімге келе білудің
маңыздылығында дау жоқ. Мұнан өзге кітапхана үшін ынтымақтастық, ... ... ... ... ... ... сияқты
бірлік белгілері де аса қажет. Адамдар арасында сыйластық неғұрлым ... онда ... ... те ... ... ... Бұл өкіл
ұжымның бірлігін нығайтады. Сондай-ақ ұжымның бірлігі сол ұжымның ... ... ... ... да ... ... жауап алу барысында кітапханашылардың ұжымының ... ... бір ...... ... деп ... көзіміз
жетті. Сын және өзара сынды кеңінен өрістете отырып, демократиялық принцип
негізінде іскерлікпен ұйымдастырылған жиналыс шын ... ... ... ... ... ... және қоғамдық пікірдің де сарқылмас көзі
болып табылады. Жалпы ... ... ... іште ... ... ... сыртқа шығады, қарама-қайшылықтар мен қиыншылықтардың беті ашылады,
жалпы мақсат айқындалып, кемшіліктерді жоюдың жолдары белгіленеді.
Ұжымның ... ... ... ... және ... өзара әсерінен туындайтынын дұрыс түсінгенде ғана ... ... ... ұжымдағы іс барысын нақты
зерттеуге, жеке және қоғамдық мүдделерді ... төте ... ... ... ... ... кітапхана ұжымы өнім шығармайтын
саладағы өзге ұжымдардан ... ... ... ... ... Бұл
жерде оның қызметтік құрылымының да өзгешелігін айта ... жөн. ... ... ... қызмет бөлісу мәселесі да басқаша. Сондықтан да
кітапхана қызметкерлері арасындағы өзара байланыс ... ... ... ... ... ... ұқсамайды. Ол ең алдымен кәсіптің
ерекшелігіне, оның мақсаттары мен міндеттеріне, сондай-ақ әрбір ... ой ... ... ... ... ... ... тағы басқа жағдайларға байланысты. Бір ... ... ... дегеніміз — өзінің мақсатты бағыттылығы жағынан
да, адамгершілік ... ... да ... ... ... ... ... қоғам айқындайды.
Кітапхана ұжымының қызметін ұйымдастыру ісі кітапханадағы ... ... жеке ... ... ... ... біртұтас, кешенді
мәнге ие болады. Кітапхана ұжымында үдайы ... ... ету ... ... ... ... көмек, бірлесе жұмыс істеу, өзара түсіністік
сезімдері кітапхана қызметкерлеріне тән қасиет. ... ... ... да, ... де ... тұрғыдан алғанда кітапхана ұжымындағы қоғамдық
қатынастар формалды және бейформал қатынастардан құрылады, ... ... ... және ... ... ... ... ұжымының формалды (сыртқы) құрылымы ең алдымен белгілі бір
занды әкімшілік құжаттар ... ... сол ... ұжым мүшелерінің
бір-біріне бағыныштылық жағдайы, ... ... ... сәйкес
міндеттері, сондай-ақ кітапхана ... ... ... ... ... белгіленеді.
Бүгінгі өзгерістер ұжымның сыртқы құрылымына қатты әсер етіп ... ... ... ... ... ... ... байқалады.
Әрбір кітапхана қызметкерінің қызметтік міндеттерін жеке-жеке айқындау
барысында олардың кітапхана ісіне ... ... ... Қызметтік
міндет пен жеке жауапкершілікті нақтылай түсу арқылы оқырмандарға қызмет
көрсету жолында кітапханашының моралдық және ... ... ... ... ... ... бөлігі қызметкерлерге қоғамдық
тапсырма беру жүйесі болып табылады. ... ... бұл ... кітапхана ұжымының формалды құрылымының бұрынғыдан да ... ... ... ... ... ... ішінде кітапхана ұжымдарының
сыртқы құрылымын ... құру ... ... ... мен ... ... ... қатынастың мүлдем жаңаша түрі пайда
болып отыр.
Бұл әсіресе ұжым мүшелерінің өзара ... ... ... ... ... ... ... байқалады. Ал бұл қарым-
қатынас кітапхана қызметкерлерінің өзара сыйластығынан, жолдастығынан,
өзара түсіністіктен ... ... ... ... ... ... қарама-қайшылықтан, өшпенділіктен
туындайды. Мұның бәрін жеке ... ... ... ... ... ... нәтижесі деп айтуға болады. Жеке адамдар арасындағы
қатынас ең ... ... ... ... Бұл ... ... қызмет пен қоғамдық міндеттерді орындау барысында
туындайтын қарым-қатынасқа қарағанда тұрақсыз келеді.
Қызметтік жене қоғамдық қатынастың барысында біртұтас сезімдер ... ... ... ... ... ... өзара үйірсек болып қалады.
Бұл ішкі қатынастың, жолдастық көмектің нығаюына әкеліп ... Ал ... ... ... ... онда ... басқаша бет алады. Өзара
қарым-қатынас ... ... Бұл ... ... ... және ілтипатты болу
сезімі көмекке келеді. Осы мақсатта кітапхана қызметкерлерін ... ... ... ... ұйымдастырылады. Ақыр соңында бейформал қарым-
қатынастар әдеттегідей формалды қарым-қатынасқа әсер ететін болады.
Оңтүстік Қазақстан облысы Арыс ... ... ... (ОКЖ) ... осы құрылымға сәйкес өзара ресми қарым-
қатынасқа түскен елушақты ... ... ... ... ... филиалдарының меңгерушілері және қызметкерлер) құрылған.
Аудан кітапханаларының әр жерге орналасуы ОКЖ ұжымының бірлігіне және
оны басқаруға ... ... ... ... ОКЖ ... жүйе ... ол ... бөлімдері бар орталық кітапхана және ... ... адам саны аз (2-3 ... ... ... ұжымының тағы бір ерекшелігі — қыз-келіншектердің молдығында.
Расында да ақыл-ой мен дене күшін көп қажет ететіндігіне ... ... әйел ... ... Ал олардың көбісінің жас балалы екендігін
ескерсек, онда олардың өз ой ... ... ... ... ... ... үлгеру үшін қаншама күш-қайрат керек екендігі өзінен өзі түсінікті
болады.
Кітапхана ұжымының өзіне төн тағы да бір ...... ... өзгешелігінде. Ал бұл жатқан өнер. Оқу залының, ... да ... ... ... болуы осыған байланысты. Кітапхана
ісінде көпшіл, тіл табысқыш ... ... ... ... ... көп ... адам кітапханада ұзақ істей алмайды. Ал кітапты
сүю — кәсіби ... ... ... талап. Өкінішке орай
кітапханаларда кеп оқымайтын, жалпы ой ... ... ... ... ... Ал ... қызметі ой өріс деңгейіне ... ... да ... ... тез ... ... жедел тауып бере алатын кітапханашылар ұжымда қадір-құрметке
ие. Кітапхана қызметкері бірсыдырғы, төзімді, ... ... ... ... ... ... ... болуы тиіс. Кез келген жағдайда жол тапқыш,
шешен қызметкерлерге кітапхана қашан да мұқтаж.
Тіл табысқыштық, көпшілдік — кітапхаыашы кәсіби ... ... ... ... ... жеке ... ... емес, ең алдымен оған
тиісті кітабын тауып беретін қызметші ретінде тілдік ... ... ... ... оның ... рөлі осы. Мұны ... қатынас деп
атайды.
Кітапханашы оқырманмен әңгімелескенде, құрбы-құрдастарымен
кездескендей, тым ... ... ... ... ... әңгіме нақты,
қысқа, ұжым алдындағы міндетке сәйкес насихатшылық сарында болуы ... жай ғана ... ... ... ойын дәл, ... етіп
жеткізе білетін шешен болуы қажет. Бұл ... ... ... талап. Сонда ғана өз әріптестерінің арасында да, ... да ... ... ... ... ... ... орын алады. Еліміздің
тәуелсіздік алуына байланысты ... ... ... ... ... дербестік ұжым ақыл-ойының қозғаушы күшіне айналып отыр.
Қоғамдық пікір — ұжымды басқарудың ... бір ... ... Ол
болған жағдайға баға беріп, қай ... ... ... ... нұсқап
көрсетеді. Ал қоғамдық пікірді қалыптастыру — өте ... ... ... ... ... идеологиялық және
әлеуметтік факторлардың өз бойындағы білім деңгейіне әсер ... ... ... Бұл ... көп нәрсе ұжымдағы ежелден қалыптасқан, ... де ... ... ... ұжым мүшелерінің сезім-
күйлері, олардың ішкі және сыртқы дүниемен қаншалықты хабардарлығы да ... Егер қол ... ұжым ісі ... ... ... немесе дүрыс хабарланбаса, онда қоғамдық пікір де қате, теріс
қалыптасады.
Бұдан ... ... ... ... әділ ... ұжымда кеңінен
жол ашылған жариялыққа, болған жағдай жөніндегі хабардың ... ... ... ... ресми органдардан өзге
оқырмандардың да баға беретіндігін ұмытпаған жөн. Кейде ... ... ... ... ... қызметін жоққа шығарғысы келетіні бар.
Мұндайда өз ұжымының құрылымын, міндеті мен қызметін оқырмандарына ... ... ... ... ... ... ... жақсы таныс оқырман олардың ... де ... ... ... ... істейтін салиқалы-салдарлы
ұжымдарда сын сияқты психологиялық құрылым да үлкен маңызға ие.
Сын дегеніміз (іс - ... жеке ... бір топ ... ... ... ...... айту, логикалық талдау арқылы
баға бері сияқты адамдардың бір-біріне ықпал етуі. Бірақ сын екі ... ... оны ... ... айта білу ... болмаған жағдайда іс
керісіне кетеді. ... ... — оның ... ... ... келтірсін десеңіз, ол уәжді, игі мақсатты, адамның өзіне өзі ... ... ... ... әсерлі болуы тиіс.
Кітапхана ұжымы — психологиялық табиғатты жағынан ... ... ... ... жарақат салу оп-оңай, ... ... ... ... оның үстіне материалдық және әлеуметтік
ахуалдары да мәз ... ... ... ... ... жағлай жасау
мәселесі бүгінгі күні тиісті орындардың назар аударуын қажет етеді.
2.2 Кітапхана ұжымывда әлеуметтік-психологиялық ахуалының қалыптасу жайы
Әлеуметтік-психологиялық ахуал ...... ... ... біргеліктегі қызметінің нәтижесі. Ол ұжымның ортақ пікірінен,
көңіл-күйінен, жеке адамдардың хал-ахуалынан, сондай-ақ өмірлік жағдайынан,
жеке ... ... ... ... ... ... ... мазмұнды болуы әдетте ұжым
мүшесінің көңіл-күйіне (хал-ахуалына, ... ... ... байланысты, әрбір жеке адамның көңіл-күйі еңбекке ... ... ... ... ... ... өзара
қарым-қатынасқа әсер етеді де ұжымда әлеуметтік-психологиялық ахуал пайда
болады.
Кітапхана ұжымындағы психологиялық ... ... беру ... ... ... қызмет көрсету сапасы, жұмысқа келмей
қалу немесе кешігіп ... ... ... ... ... немесе "өз еркімен" босағандардың шын мәніндегі жұмыстан шығу
себептері, осы сияқты басқа да ... ... ... ... ... ... ... ең алдымен ұжымның белгілі бір
бағыттылығы мен оның табысына байланысты. Мақсаттары айқын ... ... ... ... ... жүргізген әңгімеміз көрсеткендей, егер адам
өзіне деген ... ... ... ... ... ... онда оның
көңіл-күйі де жақсы, еңбегі де ... ... Ұжым ... арасындағы
өзара қарым-қатынас ойдағыдай болса, онда адам өндірістік ... ... ... ... ... үйінің
кітапханадан алыстығы) қарамастан жұмыстан босауға арыз бермейді.
Психологиялық ахуалға адамдарға үйреншікті ... ... ... әсер ... Бұл ... ... ... теріс сезімдерді
тудырады. Жұмыстың бір сарындылығынан немесе ескі ... ... тым ... жіберуден кітапхананың кейбір бөлімдерінде
өздеріне тән психологиялық шиеленіс пайда болады.
Еңбек ұжымы кеңесінің төрағасы ... ол ... мен оған ақы ... ... ... ахуалға
қатты әсер ететінін айтты. Ол мәселені біз ... ... ... ... ... ... жоспарлы көрсеткіштердің орындалуын ғана ... ... ... ... ... ... есепке алдық.
Осыған байланысты ашық мәжіліс өткіземіз, оған ... ... есік ... деушілерге тағы да жол ашық. Еңбек ... ... ... бе, ... ... өзің ... ... ешқандай реніш болмауы
керек.
Әлеуметтік-психологиялық ахуал кітапханашылардың ... ... ... пайда болады және ол ... әр ... ... ... бір-біріне деген ерікті әсерінен
көрініс табады. Әлеуметтік-психологиялық ахуал дегеніміз — ... ... ... қатынасының, сондай-ақ ұжымдағы материалдық, ұйымдастыру-
басқару және ... ... ... ... ... ... ... бірлік, бірімен сиысу,
түсіністікпен жұмыс істеу, достық келісім ... ... ... ... ... ... ... білуі тиіс. Өйткені, ол өзара
қатынастың жоғарыда аталған элементтеріне сәл де ... ... өсер ... онда мейлі қала, мейлі ... ... ... ... ... болады.
Кітапханашы осы ұжымда жүруі арқылы, оның қызметіне қатысуы арқылы жеке
түлға ретінде кітапхана ... ... ... соның ішінде
әлеуметтік-психологиялық ахуалына күшті ықпал ... ... және жеке ... ... ... ... көңіл-күйіне азды-көпті оң немесе теріс ... ... ... жеке ... ... (сөз бен іс
бірлігі), іске, адамдарға ... ... ... ... ... ... және қоғамдық қызметте тәртіпті қатаң сақтау, жеке
адамдар мен топтар арасындағы ... ... ... ... ... ұжыммен оңай тіл табысу, жоғары мәдениеттілік пен
қайрымдылық, адамдармен әдепті ... білу ... ... ерекше роль
атақарады.
Кітапхана қызметкерлері ішінде кісіні өзіне ... ... ... ... Жоғары өнегелі, жолдастарынан көмегін аямайтын, мейрімді жан,
олармен әңгіме-дүкен құрудың өзі бір ғанибет.
Көңіл-күйіңді өзіңнен бұрын біліп, ... да, ... да ... ... Олар ... ... ... көп жылдардан ... ... ... ... жоқ, ұжым ... ... қарағанда
бірлігінің мықтылығымен, тәртіптілігімен ерекшеленеді.
Ұжымда кітапханашылар үшін де, оқырмандар үшін де игі ... ... да ... олар ... ең ... ... бірі деп саналады. Бұл жұмысқа да қарамағындағы адамдарға да
жоғары жауапкершілікпен қараудың нәтижесі болса керек.
Ал енді бір жекелеген ... сәл де ... ... ережеден айныса,
онда олардың ұжым ахуалына келтірер зияны аз ... ... адам ... ... келеді, мұның ақыры олардың тәртібінің тұрақсыз болуына,
такаппарлыққа, ашкөзділікке, әдепсіздікке (тұрпайы ... ... және ... ... ... мүддесін
сыйламауға әкеп соғады. Ондай адамдармен сөйлессең ... пәс ... ... ұшырасатын қақтығыстар көбіне сондайлардың кесірінен болады.
Мысалы, басшы қарамағындағылардың ... ... ... жан ... ... ... ... екен. Мұның бәрі әрине
ұжымның көңіл-күйіне әсер етпей қалмайды. Ұжымдағы жүйені тоздырған ахуалға
төзбеген көп адам ... ... ... өз құқыларын қорғауға мүмкіндік алып, өз жетекшілеріне
сенімсіздік білдіреді. Сөйтіп ... ... ... ... ... ... ... көңіл-күйіне, сол арқылы жалпы ұжым ахуалына
психикалық ... ... (ой, ... және ... ... ... ... мен темпераменті әсер етеді. Адам бойындағы терең
ақыл-ой, тапқырлық, жасампаздық ұжымды өзіне ... ... ... ... ұжым ... ... ... жасайды.
Бірақ адам бойындағы осы бір ... ... ... онда мұның ұжымға да, ұжым мүшелеріне де тигізер ... ... ... ... ... өз ... ... көрсетуге тырысып,
өзгелердің қабілетін мұқалтады, ... ... ... ... бұзып барады.
Керісінше, табанды да күшті жеке тұлғалар ұжымға игі әсер етеді. Олар
ұжымды сенімділікке, ... ... ... ... ... Бірақ ол өзгелердің бастамасшылдығын ... ... ... ... ... ... жолдармен ықпал жасайды, соның бірі — болған
оқиға туралы хабардар етіп отыру. Хабарламадағы ... ... ... қала ... ... ұжымның сезімдік жағдайына қатты әсер етеді.
Әсіресе, адамдардың материалдық және ... ... ... ... зор. ... ... жеке адамды ғана емес, бірден бірге
өтіп бүкіл ұжымды қатты толқытады.
Кітапханашылар күнделікті өмірде жеке үлгілерімен де ... ... Кей ... өмір үлгісі өзгелер үшін бай да ... ... бірі ... ... ... ... ... көз жұма ереді, енді біреулер ... ой ... ... ... ... идеялық-саяси сеніміне,
адамгершілік нормасына сай келсе ғана қабылдайды.
Әлеуметтік-психологиялық ахуалының жеке адамға ... ... ... ... қабілеті, керек десеңіз, өмір сүру
қабілеті ұжымдағы әлеуметтік-психологиялық ахуалға байланысты ... ... ... тап ... ... дейінгі көңілсіздік жағдайы
ұмытып, жаңа ортаға қосылып кетеді. ... ... ... ... өздері тырысып-бүрісіп отырғандардың арасына түссе, оның да
көңілі пәс тартады.
Әлеуметтік-психологиялық ахуал жеке адамға ұжым ... ... ... ... ... етеді. Жолдастық, өзара көмек, бірін-бірі сыйлау орын
алған ... адам өз ... ғана ... ... еңбекке деген қанағат
сезімін ... ... ... ... ... бөленеді. Ал
кітапханада формалдылық, салғырттық, бірін-бірі жеккөрушілік орын алса,
онда керісінше, кітапханашы ... ... ... өзара қатынастағы
адамға тек ыстық ілтифатты ... ... ... Ашық ... ... ... онан да ... күй кешеді. Әлеуметтік-психологиялық
ахуал мұндай ... ... ... ... деген ықыласын жояды. Бұл
оның еңбекке деген құлқынын төмендеуіне әкеп соғады.
Институттан кейін жұмысқа ... жас ... ... ... ... екі ... болған. Ол екеу көптен бірге ... ... ... әбден үйренген зейнет жасындағы әйелдер екен. Жас маман
оларға үйрене алмайды, екі әйелдің ... де, ... де ... ... басқа кітапханаға ауысып тынады.
Кітапхана ұжымдарында ... ... жеке ... ... ... Сондықтан да бүкіл ұжым мен басшы
әрбір жеке кітапханашыға ... ... ... ... ... ... Қанша дегенмен әрбір адам өзгелердің өзін тануын,
құрметпен қарауын қалайды. Кітапханада да сол ... ... дәл ... ғана ол қуаныш пен бақытқа кенеледі.
Беделді кісілердің, әсіресе ұжым басшысының берген бағасы қатардағы
қызметкер үшін өте ... ... ... ... ... ... беру ... өйтпеген жағдайда оның нәзік жанын жаралап алу оп-
оңай.
Бірақ бұл ымырашыл, ақ ... болу ... ... сөз ... ... ... ... беріп отырмаса бір-бірінің кемшілігін жасырып, қызмет сапасы
түсіп кетеді. Бірін-бірі құрметтеп, өзара әділ ... қоя ... ... ... ... қалыптастыруға болады.
Кітапхана ұжымындағы қақтығыстар, оның себептері
Орталық кітапхана мен оның бірқатар филиалдарында жүргізген ... ... ... ... ... сөз ... ... мүмкін болатын түрлі қақатығыстар жөнінде айтпай кету мүмкін
емес.
Кітапхана ұжымындағы қақатығыстар - жеке адамдардың көзқарасы, ... ... ... ... Мұны тек сызықпен де ... ... ... ... ... де ... өз арасында) белгілеуге болады. Анкет жүргізу барысында
қызметкерлердің 64 проценті бастықтардан гөрі өз ... ... ... ... ... әсер ... атап көрсетті. Қақтығыстар
қызмет барысында немесе жеке мәселелер бойынша туындауы мүмкін. Олар
принципті ... ... ... ... қақтығыстар және ұсақ ұрыс-керістен,
өсек-аяңнан, бас араздықтан ... ... ... болып
бөлінеді.
Сұрақ-жауап барысында мынаған көзіміз ... ... ... әдісі басым жерде пайда болған іскерлік қақтығыстар кітапхана
ұжымының шығармашылықпен жұмыс істейтінін, жағдайға бейімділігін көрсетеді.
Рухани-өнегелілік ... ... ... ... ... ойларын сыртқа шығармас бұрын, жолдастарын ... ... ... өзі ... мәселені іштей пісіріп алады. Мүны кейде
"қақтығыстың адамгершілігі" деп те атайды. Бір ... ... ... мөдениеті неғұрлым жоғары болса, жеке адамдар арасындағы
қақтығыстар да солғұрлым аз ... ... ... ... ... өз
әріптестерін дұрыс түсінуіне көмектеседі.
Ал кітапханада қақтығыс тудыратын жағдай көп. Оның сыртқы және ішкі
себептері ... ... ... ... анкета барысында
сыртқы себептердің түрлі факторларының болатындығы анықталды. Солардың
кейбірін ... ... ... және ... ... Мысалы, қала
жолаушылар таситын ... ... ... ... ... "Көңіл-күйіңіз көбіне неден бұзылады?" деген сұраққа,
кітапхана ... 17 ... ... ... ... деп ... ... көлік уақытылы жүрмеген соң жұмысқа кешігіп келеді, үйіне де
уақытылы жете алмайды. Мұның аяғы басшылармен қақтығысқа әкеп ... ... ... да ... кері әсер етеді. Бұл
кітапханашылар ғана емес, оқырмандарды да ыңғайсыз жағдайға қалдырады. ... ... ... ... ... ... ... бір жерде желдеткіш жоқ,
т.б.
2. Өндірістік кемшіліктер. Түрлі бөлімдер арасындағы іс-әрекеттің
байланыссыздығы, "жоғарыдан" ... ... ... немесе айқын
еместігі. Мысалы, орталық кітапхананың қызмет көрсету бөлімінде ай сайын
белгілі бір күні ... ашық ... ... егер ... және ... ... ... алмай қалса, онда оқырмандарға
қызмет көрсетуде біршама қиындықтар туып ... ... ... ... дәл сол күні танысуға дағдыланып қалған. Осыдан келіп,
оқырман мен кітапханашы, кітапханашы мен ... ... ... ... мүмкін.
3. Жоғарғы органдар мен лауазым келерінің ұжым қызметіне деген
бақылауды әлсіретіп ... Бұл ... ... тәртіптің төмендеуіне
өндірістің келіспеушілікке, бірін-бірі жеккерушілікке, билікті бір ... ... әкеп ... Мұның аяғы ұзақ дау-дамайға созылуы мүмкін.
4. Көбінесе жас қызметкерлердің тәртіпсіздігі мен үлкендерді тыңдамауы
қақтығысқа себеп болады. Мұндай ... ... ... ... Күн жаңалығы, келелі халықаралық, ... ... ... ... ... ... ... тақырыбына айналады да, ... ... ... ... ... ішкі себептерден төмендегілерді атап айтуға
болады:
1. Топтық мінез-құлықтың пайда болуы. Бұл — кітапханашылардың ... ... ... ... түсіп тұратын эмоциялық жағдайдың табиғи
тебіренісі. Бірақ көп кітапханаларда мұндай ... ... ғана ... "Ахуал наразылық" жұмыс барысында немесе жеке адамдардың өміріндегі
оң (еңбекте табысқа жету, туған күнді атап өту, от ... ... ... және ... ... ... ... сырқаттанып қалуы,
отбасындағы кикілжін) жағдайлардан туындауы мүмкін. Өйткені бұл екі жағдай
да кейде еңбек өнімділігінің пәс ... ... ... қатынастың
әлсіреуіне себеп болады.
Ішкі топтың ... ... ... ... ... жоқтығы, бір-бірінің іс-қылығына көңлі толмау, істесе алмау,
кей жағдайда теріс түсіну, өзара көмектің болмауы сияқты кітапхана ... ... ... ... ... қақтығыстар көбіне кітапхана-
филиал қызметкерлері арасында ұшырасады.
2. Ұжым мүшелері арасында өзара бақылаудың әлсіреуі. Бұл ... ... ... ... ... ... әкеп ... мүшелерінің бойында "сырттан бақылау" психологиясы қалыптасады.
Бұл әлеуметтік-психологиялық ... ... ... жасайды. Кейбір
қызметкерлердің теріс қылықтары үшін тиісті жазасын алмауы, деректілігі,
үнемі еңбек ... ... ... ... жанын жарақаттайды. Бірақ
дәл осы жағдайға олардың өздері де кінәлі. ... неге де ... ... ... ... — ақыр ... келіп, жүйкенің тозуына, өз күшіне,
ұжым күшіне деген сенімсіздікке себеп болады. Кітапханаларда жиі үшырасатын
ұжым ... мен ... ... астыртын шеленіс жағдайы да
психологиялық ахуалдың әлсіздігін көрсетеді.
3. Кітапхана жетекшісінің бойында ... ... ... таяздылығы, адамдармен тіл табыса алмау, өз қарамағындағылардың
қызметін ... ... ... әкеп ... Кей кітапхана мүшелерінің жалпы қатынасты бұзатын жеке ... Ол — ... ... біреуге ұнамайтын кейбір адамдардың мінез-
құлқы, тәртібі, дағдысы, жағдайы.
"Ахуал ... ... ішкі және ... ... ... ... ... әлеуметтік-психологиялық ахуалын бұрынғыдан да шиеленістіріп
жіберуі мүмкін.
Кітапхана ... ... ... ... ... ... ... арасындағы қақтығыстар кітапханашылардың көңіл-күйіне, жүйкесіне,
сонымен бірге оқырмандармен өзара қарым-қатынасқа әсер етеді. Мұның ... ... ... төмендеуіне әкеп соғады. Қақтығысқа ... ... ... күшті болады. Осыдан келіп кітапханада жедел түрде
қоғамдық эмоция қалыптасады, ал қоғамдық көңіл-күйге орай жеке ... ... ... ... ұжым ... ... яғни даму ... үміттері мен бүкіл ұжым мүшелерінің мақсат-мүдделерін қанағаттандыру
мүмкіндіктерін айқын көре алса, онда ұжым ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері
Соңғы жылдары ұжымдағы қызметті ұйымдастырудың түрлі жақтарын қамтитын
басқару проблемасы көптеген ғалымдарды қатты қызықтырып жүр. Ал біз ... ... ... әлеуметтік-психологиялық ерекшеліктеріне, ең
алдымен ұйымдасқан еңбек барысындағы өзара қарым-қатынас, оның ... ... ... ... ... ұжымын басқару ғылыми негізге сүйенгенде ғана табысқа жетеді.
Әлеуметтік-экономикалық және ... ... ... бұл міндетті
қиындата түседі. ... ... ... ... тұрады. Соның
ішіндегі ең күрделісі — ... ... ... ... ... рухани өмірі ... ... ... ... ... бағыт беріп отыру болып табылады.
Жалпы қоғамда да, жеке ұжымда да адамдарды ... ... ... ... Бұл ... кезекте қоғамның даму ерекшелігіне байланысты.
Адамдарды ... ... ... ең алдымен басқарушының жеке
басына назар аударуды талап етеді, өйткені кітапхана ... ... жеке ... ... мен ... ... тәсілі арқылы әлеуметтік-
психологиялық ахуалға қатты өсер етеді. Қарама-ғындағылармен ара қатынасы
да еріксіз немесе ... ... ... ахуалға оң немесе теріс ықпал жасауы
мүмкін.
Егер басшы ұжым мүшелеріне жоғары талап қойып, жеке ... ... ... оң ... отырса, онда ол кітапхана ахуалына тікелей әсер
етеді, ал еңбек жағдайын жасап, ... ... ... ... әсер ... Істі ... ... жандандырып, бүкіл ұжымның,
оның әрбір мүшесінің ырғақты жұмысын қалыптастыра білсе, онда адамдардың
көңіл-күйі де ... ... ... ахуалын басқарудың тактикасы мен
стратегиясын айқындай ... ... ... өзінен не күтіп
жүргенін, қандай жағдайда олардың өз жұмыстарына көңілдері ... ... ... ... ... ... жақсы екендігінің бірден-бір дәлелді
көрсеткіші.
Жүргізген ... бен ... ... ... ... ұжым мүшелері қалыпты жағдай орнағанда ғана басшы
қызметіне қанағаттана алады.
Кітапханашылардың айтуына ... ... ... алғы ... ... құрметпен қарауы, игі тілекте болуы. Кітапханашылар
басшының өздеріне салғырт, немқұрайлы, кейде тіпті теріс қарауын қаламайды.
Қатты күйзеліске ... ... ... өзге ... ... ... реті ... солай етеді де.
Кітапхана қызметкерлері жақсы жұмыс істеудің екінші шарты — адамның
қалаған бөлімінде істеуіне ... ... ... ... ... ... бір күнде оқырмандарға қызмет көрсету, бұқаралық шаралар
өтьсізу, кітаптарды жайғастыру, каталогпен жұмыс істеу сияқты түрлі іспен
шүғылданады. Егер ... ... осы істі ... адам
шұғылданса, онда оқырманға қызықты болар еді, кітапханашы да тер ... ... ... ... ... ОКЖ ... орынбасары мынандай жайтті айтып
берді. Бір қызметкерге жұмысқа қабылдарда стационардан тыс бөлімде ... ... Бұл ... оған ... соған орай ісі де жүрмеді.
Біраздан кейін кітапхана филиалдарының ... ... еді. ... ... кетті. Кітапхананы безендіруге, каталогпен, оқырмандармен
жұмыс істеуге ықыласпен кіріседі. ... бұл ... оған ... Бұл ... ... ... бөліске саларда олардың қабілеті мен
ықыласын ... ... ... ... ... ... ... әрбір кітапханашы өз жұмысының ... баға ... ... ... Кітапханашы үшін жұмысын ... ... ... ... Ал басшы қызметкерді моральдық тұрғыдан болса да
ынталандырып ... онда ... өз ... ... ... екенін
сезініп, іске бұрынғыдан да ықыласымен кіріседі.
Кітапхана қызметкерлері өзінің кэсіби шеберлігі мен ... ... ... мүдделі. Егер осындай жағдай жасалынған болса, онда ол ... де, ұжым ... да ... ... ... Мұндай жағдай
кітапханашылардың пікіріне қарағанда, ОКЖ ... бар. ... ... үздік
кітапханашылардың күшімен "Озат тәжірибе мектебі" өткізіледі, айына бір ... ... үшін ... ... ... ... ... ұйымдастырып отырады, т.б.
Тағы бір маңызды шарт — адал ... ... ... ... өскенін қалайды. Материалдық жағдайын ғана емес, беделі өссе,
сәл да болса жұрт ... ... ... ... ... іскер
кітапханашы бір орында ұзақ отырып қалса, онда оның ... ... ... ... кітапхана ұжымдары өз қызметкерлерін материалдық тұрғыдан
ынталандырудың зор мүмкіндігіне ие болды. Активпен келісіле ... ... ... ... ... терең қанағат сезіміне
бөленеді. Ал басшы ... әділ баға ... өзі ... ... ... материалдық тұрғыдан ынталандырса, онда наразылық туады.
Кітапханашылар атап айтқан тағы да бір шарт — олар өз ... ... ... ... ... ұжым тәрбиешісі болғанын қалайды.
Егер басшы адамдардың тілегіне сай ... онда олар ... ... ... өз жағдайларына да ризалық ... ... ... ... ұжымға ықпал етудің психологиялық факторларын есепке алған жөн.
Мұндай факторлардың бірі — өзара қарым-қатынастағы ... ... ... қызметінде жеке мүддені емес, қоғамдық мүддені
бірінші кезекке қояды. Ол баршаға бірдей ... ... ... ... ... ... сөзі мен ісі бір жерден шығады.
ОКЖ-де жүргізген зерттеу барысында басшы неғұрлым ... да ... ... ісі ... ғана емес, олардың
отбасындағы жағдайы, өмірлік жоспарлары, мұқтажы жөнінде жиі ... онда ол ... ұжым ... ... де ... арта ... Бұл
жерден ұжымға ықпал жасаудың екінші факторы — адамдарға сергек қарау, деген
қорытынды шығаруға болады. ... ... ... ... ... да өз жемісін бере бермек.
Талап қою — бұл адамдарға ықпал етудің үшінші факторы. Талап жоқ жерде
жеке адам да, ұжым да ... ... ... ... ... ... ... талап қоя білу — ... ... ... кәсіби деңгейінің артып, мәдени деңгейінің өсуін қамтамасыз
етеді. Бірақ, ... ... ... ... ... сай ... керек. Адамды
іскерлігіне қарай емес, басқа жағымпаздық ... ... ... қатты ренжітеді. Мысалы, бұрынғы ОКЖ ... ... ... ... етті. Жұмыс уақытысында
бағыныштыларын үйіне апарып, өзінің жеке шаруасын істетіп қою оған ... ... ... ... сынап, беттен алып, жерге салатын. Бұл
кітапханашылардың жандарын ... ... ... ... ... ... Ал ... сөз, керісінше адамға қанат бітіріп, еңбек белсенділігін
арттырады.
Басшының ашушандығы жалпы әлеуметтік-психологиялық ... ... ... кері әсер ... Адамдар іске шын жаны ашитын
басшының ашушандығын кешіргенімен, мансапқор, тойымсыз жанның ... ... ... ... ... көбінесе басшының жеке басшың
қасиеттері айқындайды.
Бір-бірінен принципті ... ... үш ... басқару әдісі бар,
олар — әміршілдік, демократиялық және бетімен жіберу.
Кітапхана қызметкерлері басқару әдісінің ішінде ең сорақысы — ... ... ... ... ... ... мақсатқа жетуте мүдделі,
олар басшыдан ақыл-кеңес, ... ... ... ... ... ... ... әдісіне бейім
болады. Психологиялық ахуалға ықпал жасау тұрғысынан ... ... ... қатарына жатпайды. Бірақ кей жағдайда осы әдісі арқылы
ұжымның орасан зор табысқа жетуі мүмкін. ... ұжым ... ... ... ... Солай бола тұра әміршілдік жолмен басқару түсында,
кітапханашылардың айтуына қарағанда, қызметкерлер арасында бірін-бірі көре
алмаушылық, ... ... ... орын ... ... басшылардың осы тобына жататын, қарамағындағылармен
ақылдаспай, істі өз ... ... ... ... ... ... бару ... ғана айқындалатын. Ол қызметкерлер арасында
өзара қарым-қатынасқа мөн бермейді. Кейбір қызметкерлердің ... не ... ... ... тастайтын.
Демократиялық әдіспен басқарылатын кітапханаларда әлеуметтік-
психологиялық ахуал ойдағыдай ... ... ... ... ... ... ... әдетте ынтымақтастық пен
кішіпейілділік ... ... ... ... шығармашылық
бастама көтеруге тырысып отырады". Нагыз басшы іс барысында әміршілдікке
де, ағайынгершілікке де салынбайды. Сыртқы ... ... істі ... ... Ол мына принциптерді ұстанады:
— билік жүргізу емес, ұжымды басқару;
— адамдардан іс ... ... ... үшін ... ... ... да жаманды да жасырмау;
— іскерлерді ынталандырып, ісіне салақтарды жазалап отыру;
— бағыныштылардың жайын жақсы түсіну үшін, өзін ... ... ... пиғылдағы басшы өзін ұжымнан, көпшіліктен бөлектемейді,
солармен бірге болады, басқару буыны ретінде ... ... ... басшы
ұжымға арқа сүйейді, ұжым мүшелерін басқаруға тартады, сол арқылы өзінің
ақыл-ойын, күш-қуатын, ... ... ... ... ұстанған адамның бойында өз
мүмкіндігін әділ бағалау, салмақтылық, ой ... мен ... ... кішіпейілдік, ілтипатты қасиеттер басым болады.
Ұжым немесе кейбір кітапханашылардың пікіріне құрметпен ... ... ... ... жеке ... ерекшеліктерін
есепке алу, бастаманы бағалай білу, жаңашылдық, іскерлігіне, мүмкіндігіне,
қабілетіне қарай қызметкерлерді өсіріп отыру, ... жеке ... іске ... салу — ... бәрі де ... ... ахуалына жақсы ықпал етеді. Бұны басқарудың оперативті түрі
деп атайды. Ол ... ... ... және ... өмір ... ... айқындайды.
Қатардағы кітапханашымен сөйлескенімізде, ол бізге мынаны ... ... мен ... ... баға оның ... қала
берді бүкіл ұжымның жағдайына әсер етеді. Мен орынбасар болып қызметімді
бастағанымда өзіме өзім ... ... ... ... ... ... алға ... Бірақ ОКЖ директоры көмегінің ... ... ... ... біркелкі, дау-дамайсыз ұжыма айналды.
Кітапхана жетекшісі ең алдымен тәртіп орната білуі керек. Бұл ұжымның
онан өрі өмір ... үшін ... ... талап. Тәртіп дегеніміз ең
алдымен, өнегелілік құбылыс. Оның негізінде қоғам алдындағы борышын, сондай-
ақ ұжым ... ... ... іске ... ... ... білу
қасиеттері жатыр. Тәртіп болғанда ғана ұжым мүшелері-нің қызметі реттеліп,
арнаға түседі. Ол тіпті ... ... ... ... ... Ұжым мүшелері еркіндікті, әділ қамқорлықты сезінеді. ... ... ... тән ... Өз ... көп кітапхана-ларда рухани
бірліктік, өзара түсіністіктің орын алғанын байқадым.
Қайта құру барысында ... ... ... ... басқару
құқына ие болды. Жоғарыдағылардың қолдап-қуаттауына сүйенген ... ... ... ... ... етуге әрекет жасайды.
Соқыр сезімге құрылған құлдық психология кітапханашыларға тән емес.
Олардың бойындағы жоғары ... ... ... ... ... келгендерге төзбейді.
Кітапхана ұжымының даму динамикасы туралы
Ұжымның психологиялық табиғатын танудағы басты ... — оның ... ... ... — тірі ... ... ұжым ... өседі,
сырқаттанады, өшеді. Бұл ... ... ... және жеке ... ... Осыған орай кітапхана ұжымы дамуының ... ... ... — ұжымда кадрларды таңдау және орналастыру аяқталды дейік. Бұл
сатыда қызмет жоспарына байланысты барлық нұсқаулар мен ... ... ... ... ...... ... басқару органы құрылды, қоғамдық актив жұмыс
істейді. Қоғамдық актив мүшелері ұжымда қоғамдық пікірдің ... ... ... ... үлкен ықпал жасайды.
Үшінші — қалыптасқан сау моральдық-психологиялық ... ... ... жеке ... ... ... ... білдіреді.
Ұжымды басқаруда және басқару мен алқалық басқару ... ...... ... ... және игі тілекті қарым-
қатынас берік орнады дейік. Мұндайда ... ... ... ... ... айналады. Жеке қызмкеткерлердің дарыны ашылып, қабілеттері
өседі және де олар қолдау тауып отырады.
Кезінде мамандар еңбек ұжымының дамуын ... ... ... ... Әлі "бастық пен бағыныштылар" жүйесінде әлі өзара түсінбейтін,
жетіспейтін дамудың алғашқы кезеңінде ... ... ... ... күш ... ... ұжымының даму барысында адамдардың бірнеше ... ... олар ... ... ... тобы және ... ... тобы.
Бұл жағдай ОКЖ-нің жаңа директорын сайлау барысында анық ... топ жаңа ... ... алдындағы платформасын дайындауға
көмектесіп, оның талаптарын ... ... ұжым ... ... ... ... Түрлі талаптарды жүзеге асырар кезінде
кітапханашылардың қандай ... ... ... ... бірі — ... ... ... деп есептейді, ал екінші біреулері қажеті жоқ деп
есептейді. Белсенді топ пен ... топ міне осы ... ... ... ... ... ... түсетіндей шекара жоқ, өйткені бір-бірімен
араласып ... ... ғой. ... ... ... белсенділік
көрсетті де түрлі жағдайларға байланысты басылып қалды. Кейде ... Бұл ... ... Енді бір ... ... ... ... бірде селқостар тобына қосылып жүрді.
Басшы қарамағындағы, ... ... ... ... ... ұжым ... кері әсер етеді. Лайықсыз мақтауға ие болған
адам жұмысты нашар істей бастайды. ... ... ... ... ... ... ... болмай қалады. Әділетсіздікке шыдай алмаған ... ... ... ... қосылып кетеді, кейде тіпті ұжымды ... да ... ... ... да әрбір адамның қызметіне баға беру
басшы қызметіндегі күрделі мәселеден саналады.
Зерттеу барысында байқалғандай, кітапхана ұжымында ... ... ... ... өйткені кітапханаға қойылар талапты әр
қызметкер әртүрлі деңгейде атқарады. Өйткені ... ... ... ... бағаламау ерте ме, кеш пе өз ... ... ... әділ ... ... болса, онда ондай басқару
тұсында ұжым бастыққа үнайтын, ұнамайтын және елеусіз ... ... де ... қырқысып жататын болады.
Осыдан келіп кітапханашы еңбегі мен ... ... білу ... ... бір ... құралы деген қорытынды шығады. Бұл көбінесе
қызметкерлерден жан-жақты білім мен ... ... ... ... ... ісі ... мамандар былай деген болатын: ... — осы ... ... ... ... ... іс, өйткені оларға
оқырмандар арқа ... ... ... ... бүкіл өмірді қайта
құруға байланысты жаңа кітаптар шығады, ол ... ... ... ... қана қоймай өзің де үйренуің керек, өз бетінше ... ... ... да ... қызметкеріне қойылатын кәсіби ... және ... мен ұжым ... ... ... ... үнемі назар аудара жүру
керек.
Қанша дегенмен кітапхана — ... ... ... ... ... ... ... талап та ақпараттық бағытта
болуы тиіс. Мысалы, ... ... ... үстау жөніндегі талапқа
тоқталайық. Кітапханашыдан идеялық сенімділік, жоғары саяси мәдениет талап
етіледі. ... тән ... ... ... ... тіл ... ... арттыра түседі. Бұл кітапханашының
педагогикалық шеберлігін де ... Олар ... ... де, ... оқуды
ұйымдастырушы ретінде де оқырмандардың дүние танымын кеңейтуіне сеп болады.
Бірте-бірте жеке кітапханашы мен ұжымда ... ... ... арттырып отыруға ұмтылу сияқты тамаша педагогикалық сапа пайда
болады. Бұл ... ... ... ішкі ... ... ... ғана ... алады.
Сауалнама жүргізу барысында еңбек стажы 15 жылдан ... 54 ... ... ... ... кәсіби деңгейлерінің
төмен екендігін атап айтты. Бұл әрине оқырмандарға қызмет ... ... әсер ... ... да ... ... қойылар басты кәсіби
талап — кітап оқу. Кітаптың мазмұнын, оның жазылу мақсатын ... ... ... ... мен мүддесін қанағаттандыруға болады.
Кітапхана қызметкеріне ұжым ғана емес, оқырман да жоғары талап ... ... ... ... ең ... ... ... оқу — кітапханашы ... ... ... ... талабынан туындауы тиіс. Оның кәсібінің ... да ... ... ... ... Рас, оған ... ... бола бермейді. Бірақ
онсыз мүмкін де ... ... ... ... аз ... ... де ... Кейде ондайлардың кесірінен бүкіл ұжым қызметінің
жоққа шығуы да мүмкін.
Тағы да кітапханашының бойында ұйымдастырушылық қабілет, адамдарды тани
білу, ... ... ... ... перспективасын көре білу
қабілеттері басым болуы тиіс.
Кітапханашыға мұның бәрі неге керек, бәрі ... ... бола ... ... ой тууы ... ... ... кітапханашы, мейлі ол қатардағы
қызметкер болсын, ол — ұйымдастырушы. Оның оқырман активі бар. Дәл ... ... ... ... Бұдан шықты, ұйымдастырушылық
қызмет ез ... ғана ... ... ... ... бұқаралық
жұмыстарды біргелікте жүргізетін оқырмандар активін да қамтиды. ... ... ... ... басқаратын немесе соған дайындалып
жүрген адамдарға ғана тән.
Кітапхана жетекшісіне қойылатын талаптар
Кез келген ұжымының ... ... ... ал оның ... өздеріне
тән түрлі міндеттер атқарады. Соның ішінде ұжым жетекшісіне басқару міндеті
жүктеледі, ал ол бұл ... ... ... өндірістік
міндетті жүзеге асыру арқылы атқарады. Бұл өзге қызметкерлердің жұмысын
жоспарлайды, дайындайды, ұйымдастырады, бақылайды және баға ... ... сөз. Осы ... ол ұжым ... ... Оның жеке ... басқару функциясына қойылатын талаптарға сай келгенде ғана осылай
болады.
Біздің жүргізген ... ... ... ... ... ... ... кітапхананың ерекшелігіне сәйкес жоғары кәсіби мамандық;
— кітапханадағы қоғамдық қатынас ... ... ... ... ... орындалуына негізделуі тиіс;
— кітапхана жетекшісінің өмірлік жоспарлары және оны ... ... ... ... ... ... керек;
— өз қызметінде жетекші кітапханашылардың жеке қасиеттерін есепке алып,
ұжымдағы өзара қатынастың оңынан өріс ... қол ... ... кітапхана жетекшісі бүкіл ұжымның ынтымақты жұмыс істеуіне арқа
сүйейді.
Басқарудың кез ... ... ... асыруда жетекші беделінің
маңызы зор. Басшының өз міндетін қалай атқарып жүргендігі, ... ... ... ... ... мен ... ... сыртқы көрінісі болып табылады.
Бұл көрініс өзара қарым-қатынаста онан сайын нақтылана ... ... ... ... ... ... немесе қорқу, ұнатпау, көре
алмау сияқты көзқарастар жиынтығы жатады.
Басшы ісімен ғана емес, оны қалай жүзеге ... де ... ... ... ... өзгелерге үлгі болуы керек. Жоғары саяси
мәдениетті, түрмыста да, қызметте де таза адам болуы ... ... ... ... ... ... ... басшы — кітапхана алдында тұрған міндеттерді шешуге оңай жол табатын
күшті психолог, ... ... одан да ... Бұл ... көп ... ... және ... ретіндегі шеберлігіне, жеке абырой-беделіне
байланысты.
Кітапхана жетекшісі жүртқа танымал кісі болса, мұның кітапханашылардың
қызмет ... ... ... зор болады. Бұл қасиет, әсіресе, бүгінгі
күні қажет. Сондықтан да олардың өз басшыларынан дәл осы ... ... ... орынды.
Кітапхана жетекшісі мына қасиеттерін үнемі жетілдіріп отыруы ... ... ... ... ... қарау, өз
міндеті мен құқына жауапкершілікпен қарау, жоғары моральдық ... ... ... ... ...... ісінің болашағын ... ... ... ... іс ... ... ... жүйелеуге бейімділік.
Үшіншіден, ұйымдастырушылық сапалар: жұмысты жоспарлай білу, кадрларды
таңдай және ... ... ... ... аулау, оларды ... ... ... ... ... ахуалына ықпал
жасау, жаңалықты жедел қабылдау.
Төртіншіден, психофизикалық ... ... ... ... түрлерін табуға икемділік, ой еңбегінің қай түріне болса да ат ... ... ... комплексті қарау; дербестік, сын көзбен қарай білу
және тереңнен ойлау, ... ... ... және ... мықтылығы.
Ұжым тәрбиешісі және ұйымдастырушысы ретінде жетекшіге жүктелген орасан
зор моральдық-саяси жауапкершілік өз бойындағы қасиеттерді ұдайы жетілдіріп
отыруды талап етеді. Басшының ... ... ... кітапханашылар
мен оқырмандардың жоғары сұранымына сай келуі ... ... ... ... ол ... жұмыс істейді.
Сондықтан да басқарудың аса маңызды принциптерінің бірі олармен тіл табыса
білу, олардың ... кіре білу ... ... ұжымының қызметін бақылау барысында басшы мен кітапханашылар
арасындағы қатынастың аса қызықты әлеуметтік-психологиялық ... ... ... неғұрлым жақын болса, олармен жиі
сұхбаттасып тұрса, солғұрлым оның басшылық функциясының, соған ... ... ... ... ... болып қалады. Бұл әсіресе, орталық
кітапхана бөлімдерінің кітапхана — ... ... ... ... ... ... орасан зор психологиялық
ықпал жасап, ... ... және ... ... ... әсер
етеді.
Кітапхана қызметкерлерімен жүргізілген анкета барысында, оларға мынадай
сұрақ қойдық: Ұжым басшысына қандай ... ... және оны ... ... ... ... кәсіби біліктілік пен ұйымдастыру қабілетін
қойыпты. Екінші орынға — ұжым пікірімен санаса білу және ... ... ... ...... ... орынға — талапшылдық,
принциптілік, әділдік. Бесінші орынға — зиялылық, икемділік.
Сонымен, жетекшінің жеке ... ... ... ... да бай ... оның беделінің артуына,
қарамағындағылармен арада таза ... ... ... ... ... "мен бастықпын" деп кеду қаға беріден гөрі адамдармен тіл табыса
білсе өз беделін арттыра түседі. Мұның негізгі ... ... ... тани ... ... жандүниесін түсіне білуде, олардың
қайғысына ортақ болып, қуанышын бөлісе білуде жатыр.
Кітапхана жетекшісі өз ... ... және ... ... ... етуі ... ... талапты да жөнімен қоя білген дұрыс.
Басшының кітапханашыға қойған әрбір талабы ... ... сай, ... ... әр ... ... ... болуы тиіс.
Білікті басшының іс-әрекетінен әлеуметтік оптимизм, адамдарға сену,
іске деген құштарлық айқын көрініп тұрады. ... ... ... ... ... қарама-қайшылықтар оның сергек
көңіл-күйін, ұжымға ... ... ... ... Қиыншылықты жеңе
білетін, істен гөрі адамды бірінші кезекке ... ... ... түсінетін, дағдарыс кезінде ұжымның қалыпты психологиялық
атмосферасын сақтап қала алатын, мұндайда ... ... ... ... ... ... ие ... Оны құрметпен қана
қоймай, жан дүниесімен сеніп, ұнатып та ... ... ... ұжым ... ... Оның ... ... ұжымда да сондай тәртіп қалыптасады. Мұндай ... ... ... ... мен ұйымшылдығын қамтамасыз ете ... ... мен ... ... ... алады. Ол ұжымда қызметкерлердің
бойындағы жеке қасиеттер толығымен ашылады, өйткені оларды өз ... ... ... ішкі және сыртқы ... ... ... арқылы бұған кеңінен жол ашады.
Адамдармен тіл табысудың төте жолы — ... ... тыс ... ... ... ...... ісіндегі дәлелдеуді қажет
етпейтін қағида. Бағыныштыларының пікіріне ... ... ... ... ... ... сәлемдесу, лажы болса оның сәлем беруін күтіп тұрмай,
бүрын амандасу — осы ... ... ... ... да ... тән ... жатады.
Қызмет этикеті, мінез-құлқындағы, іс-әрекетіндегі ұнамдылық, ізгілік
қасиеттер — ... ... ... ... саналады. Басшы баршаға
бірдей ұнай бермеуі мүмкін. Бұл жерде көп нәрсе бағыныштылардың ... да ... ... ... бойындағы бар қасиет кітапханашыларға
деген құрмет сезіміне ... ... ... айтылған әзіл-сықақ, жылы
шырайлы әңгіме, ішкі күйзелістеріне ілтифатпен қарау адамдарға үнайды. ... ... ... ... тәртібін біліп қана қою аз. Жақсы қасиет
жарқын ... ... ... ... ... ... іскерлік, адамгершілік жоғары
қасиеттерді екінің біріне бере бермейді. Адамдарға ... болу ... үшін ... ... ... ... ... есте үстаған жөн. Оқи жүріп — оқыт! Бәрін де біліп ... ... ... үшін ... — жаңа ... міндеттер, проблемалар туғызатын
қазына. Кітапхана жетекшісіне де қарамағындағылардың дәл осылайша ең ... ... ... ... ... кітапхана меңгерушісі қарамағындағылардың кәбісімен жолдастық
тіпті достық қарым-қатынаста болады. Ал ұзақ істессе, өзара ... да ... ... ... ... қалуы да мүмкін. Ондайда
қарамағындағыларды өзіңнен алшақтатып та алмау керек, "ағайынгершілікке" де
салынбау керек.
Қарамағындағылардың көз қарасын ... ... ... ... ... ... ... түрі. Адам жөніндегі алғашқы ұғым әдетте оның ... ... ... ... ширақ, талғаммен, ұқыпты киінуі тиіс. Бұл жөнінде
"адам бойындағы ... бәрі де, ... ... ... киімі де тамаша
болуы керек".— деп ... өте ... ... жүзі мен ... Бет жүзі мен ... ... адамдарды өзіне тартуы
да, алшақтатып алуы да мүмкін. Өйткені ... ... ... бет ... ... әсем бола ... Көп адам өзінің көз қарасының "суық, тікенектей"
қадалатынын байқамайды. Ал ұжым тәрбиешісі әрі ... мұны ... ... ... бет ... ... қарай бұра білсе құба-құп.
Тыңдай білу. Бұл адам бойындағы ең бір тамаша қарапайым да ... ... ... деп ... ... бұл ... ғана емес, менмендіктің де белгісі. Адамдармен қарым-қатынаста
көңіл бөлуден қайрымды ештеңе жоқ". Өзгелерді құрметтейтін, ... да ... ... жеке ... ... пайдаланып, ешкімге өктемдік
жасағысы келмейтін басшы, ... ... ... ... да ойлы ... ... ... аса зор. Онсыз ешқандай
басшы қарамағындағыларға айқын кәсіби іскерлік ... ... ... ... Кітапхана жетекшісінің беделі көп жағдайға сөйлей білуге
байланысты.
Шағын кітапхана ұжымдарында ... ... жиі ... ... Кіммен кімнің қалай тұратыны ұжым мүшелерінің көз алдында
болады.
Кітапхана ұжымындағы психологиялық атмосфераның ... ... ... ... бұл жерде әсіресе жеке ... ... ... ... қай түрі ... ... ол шаруашылық-қаржылық немесе
библиографиялық, әкімшілік тербие немесе құқықтық қызмет болсын, бар ... ... ... қабылдануы тиіс. Ал сол шешімнің
орындалуына ұжымды жұмылдыра білу керек. ... ұжым ... де ... ... сеніп, арқа сүйейтін болады.
Ұйымдастыру қабілетіне тән қасиеттердің бірі — пайымдылық, ... оған ... ... ... ... ... білу.
Басшының пайымдылығы ең басты мәселені өзгелерден ажырата, айқындай білуге
мүмкіндік береді. ... ... ... ... ... мәселелерін де жылдам
шешеді. Қай кітапханашының неге қабілетті екенін де бірден байқайды. ... ... ... оңай ... жол ... ... қиын ... басшы үшін батылдық, табандылық
қасиеттерінің ... зор. ... бар, ... органдар алдында ұжымның
қоғамдық пікірін жалтақсыз қорғау — батыл басшыға тән қасиет.
Кітапханадағы демократизация ... ... бәрі ... қарай басқару ісіне қатысуға мүдделі болады. Бағыныштылар ... ... ... ... ... міне осы істе ... Егер бұл сөтті шықса, онда басшының жеңіске ... Ұжым ... ... ... оның ... алқалық басқару әдісі берік орын
алады, төменнен жоғары қарай бақылау да күшейеді.
Алқалық ...... ұжым ... ... шығарудың нағыз бұқаралық
түрі. Басшы беделінен ұжым беделі ... ... ... бұл ... ... ... ... Мұндайда адамдарды тәрбиелеу ісі де, мораль мен ... ... ... ... құру ... ... экономикамыздың басқару механизміне
ықпал етіп, өмір сүру қабілетінің формасы түбірімен өзгеріп ... ...... ... ... ... жаңа ... қалыптасуына
ықпал жасайды. Басқарудың алқалық түрі ұжымның бойындағы ... ... ... ... ... нығайтады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Диплом жұмысын аяқтай отырып, кітапхана ұжымы психологиясының
проблематикасына тоқатала кеткім ... ол — ... де ... ... ұжымындағы әлеуметтік-психологиялық ерекшеліктерге байланысты
негізгі проблемаларға тоқталып өттім. Олар:
... ... ... ... ... әлеуметтік-психологиялық ахуал және мүмкін
болатын қақтығыстар;
— кітапхана ұжымын басқарудың ... ... ... ... ... жұмысында басты назар ұжымның әлеуметтік-психологиялық ахуалына,
кітапхана ұжымын басқару ерекшеліктеріне аударылған.
Кітапхана ұжымындағы ахуал бір ... адам ... ... ... ... ... ... нәтижесінде пайда болатын өзара
қарым-қатынас, бір-біріне, біргелікте қызмет істесу жағдайына қанағаттану,
ұжым ... ... ... жағынан, әлеуметтік-психологиялық
ахуал ұжым қызметінің тиімділігін арттырудың алғы шарты ретінде қаралады.
Өз жұмысымда мен кітапханашылардың өзара қарым-қатынасы мен ... ... ... ... және ... арасындағы байланыс
заңдылықтарын анықтауға тырыстым. Мұның практикалық ... аса ... ... ... ... жақсартып отыру үшін ең ... ... ... мен ... ол ... қалай
бағалайтындығына назар аудару керек. Олар ... ... және ... ... біле ме, адамдарды өзара қарым-қатынасын жетілдіруге
үмтылдыра ала ма, міне осы жағын анықтау ... ... ұжым ... басшыға көзқарасы, ұжым
мүшелерінің өзара қарым-қатынасы негізінде әлеуметтік-психологиялық ахуалы
жетілдіру шарттары мен жолдарын ... ... ... ... ... ... мен ... жеке түлға
ретіндегі ерекшеліктері жөніндегі мәселелер қаралды. Сондай-ақ, басшы
практикалық ... шешу ... ... ... мен ... ... жұмысына, басшының жеке басының қасиеттеріне қанағаттану
шарттары сөз ... ... ала ... ... ... мен ұсыныстар
жасауға болады.
Біріншіден, кітапхана ұжымының психологиясына қатысты проблемалар аз
зерттелген. Бұл жұмыс ... ... ісін ... құруға, осыған сәйкес
жаңа қағидалардың пайда болуына байланысты аса келелі мәселеден саналады.
Соған орай ... ... ... ... жұмыстарын онан әрі
жалғастыруды талап ... ... ... ... ... ... ... үшін ондағы әлеуметтік-психологиялық ахуал
жағдайы жөнінде тез әрі ... ... ... ... мүмкіндік
беретін сенімді де ыңғайлы практикалық әдістемелер ойластыру қажет.
Үшіншіден, кітапхана қызметкерлерін таңдарда олардың көпшілікпен істесу
қабілетіне, ... ... ... керек. Ол үшін кітапхана
қызметкерлерінің арасында психологиялық байқау ... ... ... ... ... ... ... жақсарту үшін қақтығыс
жағдайларына үнемі талдау жасап, оның себептерін анықтап отыру керек.
Кітапханашының ... ... ... ... ... ... келеді. Дәл қазір бұл мэселенің маңызы аса зор, өйткені жергілікті
әкімшіліктер ... ... ... негізсіз қысқартуға әрекет
жасап жатыр. Бүгінгі күні ... ... ... ... ... ... отыру қажет.
Кітапхана қызметкерлері үшін айтар соңғы ұсынысымыз: ұжым психологиясы
жөнінде көп оқырмандар, өз ... ... ... ауалнама
жүргізіңдер т.т.
Қазіргі кезде кітапханалар қызметінде бағыт пен ... ... ... олар жеке ... ... негізінде
ғана қанағаттандырмай, жеке тұлғалардың (адамдардың) нақты мәліметтерге
сұраным ... ... ... ... ... ... анық тұжырымдамасын құру қажет.
Қазіргі кітапханалар қызметінде жаңа философиялық ұғымы — менеджменттік
басқару өніп келеді. Менеджменттің мағынасы — нақты кітапхананы ... мен ... ... ... табылады.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ҚҰЖАТТАП ТІЗІМІ
1. Алтухова Г.А. Профессиональная этика библиотекаря.—М.: Профиздат,
2000.-103 с.
2. ... Г.М. ... ... 1990.—416 б.
3. Бойко В.В., Ковалев А.Г., Панферов В.К. Социально-психологический
климат коллектива и личность.—М., 1993.—207 с.
4. Ванеев А.Н. ... в ... ... и ... Профессия, 2002.—128 с—(Сер. Библиотечный практикум).
5. Галимова Е.Я. Органиационная культура библиотеки: ... ... ИПО ... Изд. ... 2002.-56 с.
6. Езова С.А. Вредные библиотекари, вредные пользователи //Науч. ... ... ... А.А. Личность и коллектив //Межличностные конфликты ... их ... ... ... А.П. ... ... для ... социально-
психологическим климатом коллектива ... ... ... ... ... Д.П. Жеке ... мен ... басқарудың психологиясы:
Жетекші мен ұжымның өзара қарым-қатынасындағы ... мен ... ... ... б.
10. Калушкавичюс Б.А. Руководитель - информация - принятие ... ... // ... и ... ... ... ... А.И. Виртуальный мир российского библиотекаря: Опыт
конкретно-социологического исследования ... ... ... ... Изд. МГУКИ, ИПО Профиздат, 2002.-
256 с.-Вып.12.
12. Карпова Н.И., Глухова Л.В. ... ... ... ЦБС ... библиотечные системы:
Совершенствование деятельности. Сб. ... тр. ... ... ... А.Г. Курс ... по ... ... Наука, 1992.-
176 с.
14. Ковалев А.Г. О некоторых ... ... ... ... ... ... Ковалев А.Г. Социально-психологический аспект теории управления.—
М.: Наука, 1968.-74 с.
16. ... И.А. ... ... ... ... /Заочная
психологическая школа. Занятие 6-е //Науч. и техн. б-ки.—1994.—№7.— С.38-
47.
17. Мейжис И.А., ... И.А. ... ... ... ... библиотеки //Науч. и техн. ... ... ... М.Х., ... М., ... Ф. Основы менеджмента //Пер. ... ... ... ... ... Б.З. ... организации: Учебник.—Изд. 2-е, перераб. и доп.-
М.: ИНФРА, 1999.-480 с.
20. Минина Л.М. Планирование социального развития коллектива библиотеки
//Актулаьные вопросы библиотечной работы. Теория и ... Сб., ... ... ... Н.А., ... Л.Н. ... в ... Учеб. пособие.-СПб., 2000.-170 с.
22. Мукосеева И. Кітапхана қызметкерлерінің кәсіптік деңгейін ұдайы
жетілдіру жүйесін және оны іске асыру ... ... №3.-49 ... ... Б.Д. Основы социально-психологической теории.—М.: Наука,
1991.-128 б.
24. Петровский А.Б., Шпалинский В.С. Социальная психология ... ... ... ... Пилецкий В.М. Социально-психологические аспекты научной организации
труда и управления в ... //НОТ в ... ... ... Роль ... культуры в формировании библиотечного
коллектива //Справочник библиотекаря.—СПб.: Изд. "Профессия", 2000.— ... ... В.О. ... ... ... библиотечным
коллективом: Метод. указания.—Чимкент, 1990.—25 с.
28. Сукиасян Э.Р. Библиотечная конфликтология: За и ... // ... ... б-ки.-2000.-№П.-С. 17-24.
29. Суслова И.М. Библиотечный менеджер: Требования к личности //Науч. и
техн. 6-КИ.-1993.-Х27.-С.32-40.
30. Суслова И.М. Менеджер библиотеки: ... ... ИПО ... ... с.-Вып.б.
31. Суслова И.М. Основы библиотечного менеджмента.—М.: Либере, 2000.—
С.224-231.
32. Суслова И.М. Управленческий труд в библиотеке ... и ... ... ... ... ... Учеб.-практ. пособие//Аверьянов А.С.,
Ванеев А.Н., Горев В.Г. и др.-СПб.: Изд-во "Профессия", 2002.-С.302-Сер.
"Библиотека".
34. ... А.С. ... ... ... труда и
профессионализации.—Киев: Наукова Думка, 1984.—192 с.
ҚОСЫМША
Қосымша
Кітапхана ұжымын, оның ролі мен кәсіби ерекшелігін зерттеуге байланысты
АНКЕТА
Кітапхана ұжымының ... ... ... ... ... сүраймыз. Өз көзқарасыңызға сәйкес келетін сөздердің
астын сызыңыз.
1. Өзіңіз істейтін ұжымда кітапхана кәсібін қалай бағалайсыз?
а) шаттықпен;
б) ерекше ... ... өз ... бірі ретінде;
г) жақсы, бірақ тым қадірлемеймін;
д) тағы қалай (қосып жазыңыз).
2. Өз ұжымыңызга деген сезіміңіз қалай?
а) құрметпен
б) ... ... ... ... ... тағы ... ... жазыңыз).
3. Кітапхана ұжымының мүшесі ретінде өзіңізді қай топқа жатқызасыз ?
а) белсенді;
б) селқос;
в) бұлдіруші;
4. Сіздің үшінші сұраққа қатысты ... ... ... сай
келетініне сенімдісіз ба?
а) ия;
б) тым олай ... ... ... құру барысында ұжым мүшелерінің көңіл-күйінде өзгеріс болды ма
?
а) ия;
б) айта алмаймын;
в) жоқ.
6. Егер "ия " десеңіз, оның себебі неден ?
а) ... ... ... ... ... ... ... адамдарға деген қамқорлықтың күшеюінен;
г) тағы неден (қосып жазыңыз).
7. Сіздің жұмысыңызда үнамайтын нәрсе не?
а) еңбек ақы төмен, тұрмыстық жағдай жоқ;
б) ... ... ... ... кітапхана жетекшісінің орынсыз кіналай беруі;
г) кітапхана жетекшісінің кәсіби біліксіздігі;
д) жағымпаздар мен көзбояушыларды орынсыз марапаттау;
ж) тағы не? (қосып жазыңыз).
8. Ұжымда сізді не ... ... ... ... ... тұрған мақсатқа қол жету;
б) ұжымға пайда тигізу;
в) ынтымақ пен бірлікті сезіну;
г) өзінді көрсете алу;
д) тағы не? ... ... ... қандай қақтығыс жагдайларын ұнатпайсыз?
а) тік (басшы тарапынан);
б) көлденелі (әріптестердің өз ... ... қай ... жиі бұзылады?
а) жұмыста;
б) үйде;
в) тағы қайда?
11. Сіз өмірден өз орнымды таптым деп ойласыз ба?
а) ия;
б) жоқ.
12. Егер "жоқ" болса, оның ... ... ... бар ма ?
а) ия;
б) жоқ.
13. Кітапхана жетекшісі болгыңыз келе ме?
а) ия;
б) жоқ.
14. Егер "ия" болса, қандай негізге ... ... ... ... ... беделді арттыру үшін;
в) ұйымдастырушылық қабілетім бар;
г) "өзгеден қай жерім кем" деген ойдан;
д) тағы не?
15. Кітапхана ұжымы ... ... ... сапаларды көргіңіз
келеді? Төмендегілерді ретімен нөмірлеп шығыңыз.
орындамаушылық қабілет;
кәсіби біліктілік;
қарамағындағыларды түсіне білу;
зиялылық;
оралымдылық;
талапшылдық;
принциптілік;
ұжым пікірімен санаса білу;
іскерлік;
әділдік;
Сіздің жасыңыз:
20-ға дейін; 35-ке ... 40-қа ... және одан ... (бір ... жетіспеушілігі)
Талаптану немесе мотивтер
Мнез - құлық (әрекет)
Мақсат
Қажеттілікті қанағаттандыру нәтижесі:
1. қанағаттану
2. ішінара қанағаттану
3. ... ... ... ... ... ... жаса, міндетті түсіндір.
1. Шешімді шығар және орында – кім не істеу керектігін айқында
Ақпарат
1. Шешімді шығар және орында – кім не ... ... ... ...... шешімге сәйкес, мұқият есептеуді негізге алып
жұмыс барысының орныдалуын өлше
Жоспарлау. Ұйымдастыру. Мотивация. Бақылау.
Ұйым міндеті
Ұйым мақсаты
Сыртқы ... ... және ... және ... ... ... талдау тексертуі
Стратегиялық баламаны таңдау
Стратегияны баламаны таңдау
Страте-гияны жүзеге асыру
Страте-гияны бағалау

Пән: Менеджмент
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 61 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазіргі кезеңдегі кітапханада еңбек ұжымын басқару30 бет
Арал қаласы13 бет
Аристотель11 бет
Ахмет Жұбанов4 бет
Зияткерлік меншік объектілері3 бет
Менеджерге қойылатын талаптар3 бет
Ойынның психологиялық ерекшелігі7 бет
Қазіргі қазақ прозасындағы тақырыптық, жанрлық ізденістер. (эссе) көркем шығармадағы психологизм.(реферат) тарихи тақырыптағы қазақ романдары24 бет
Ұйымдардағы еңбек және төлемақы есебінің мақсаттары4 бет
Әлеуметтанудағы жеке іс қағаздар әдісі16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь