Абайдың прозалық шығармасы


1 «Абайдың қара сөздері»
2 Менің сырым, жігіттер, емес оңай (М. Ю. Лермонтовтан)
3 Жүректе көп қазына бар, бәрі жақсы (Я. Полонскийден)
4 Қарасам қайғыртар жұрт бұл заманғы (М. Ю. Лермонтовтан)
5 Жігіт сөзі (Айттым сәлем, қаламқас)
«Абайдың қара сөздері» – абайдың прозалық шығармасы. барлығы 45 сөз және «бірер сөз қазақтың түбі қайдан шыққандығы туралы» деген тарихи мақаладан тұрады.
Абай музыка саласында да мол мұра қалдырып, қазақтың музыкалық өнерін дамытты. Қазіргі уақытта ақынның жиырма жеті әнінің отыз алты нұсқасы нотаға түсірілген. Абай қазақтың ән-күй өнерін ерекше бағалаған. Бірақ ән атаулының бәрін қабылдамай, оның да «естісі мен есері барын» айтып, «Құлақтан кіріп бойды алар, Жақсы ән мен тәтті күйді» ғана ұнатқан. Абай қазақтың халық ән-күйлерін жете білген. Абай тек тыңдаушы ғана болмай, өзі де ән шығарған. Абайдың ән шығармашылығы қазақтың халық музыкасының тарихында ерекше орын алады. «Сегіз аяқ», «Қор болды жаным», «Айттым сәлем, Қаламқас», «Ата-анаға көз қуаныш», «Сұрғылт тұман», «Желсіз түнде жарық ай», «Мен көрдім ұзын қайың құлағанын», «Амал жоқ, қайттым білдірмей» («Татьяна хаты»), «Қараңғы түнде тау қалғып», «Ішім өлген, сыртым сау», т.б. әндері арқылы ол халықтың ән шығармашылығын сан жағынан байытып қана қойған жоқ, сондай-ақ қазақ поэзиясында жаңа өлшем, жаңа түр тапқаны сияқты, қазақ әніне де жаңа әуен-ырғақ, жаңа үн, өлшем мен түр ала келген жаңашыл композитор болды.
Абайдың басқа халық композиторларынан ерекшелігі — қазақ әндерімен қатар, орыстың халық музыкасына, қаланың демократиялық ән-романстарына, Михаил Глинка, Антон Рубинштейн сияқты классиктердің вокальдық шығармашылығына құлақ түруі, содан үйренуі. Абай әндерінен орыстың, украинның халық әндеріне, романстық лирикалық үлгісіне, демократиялық музыкалық дәстүріне сарындастық айқын сезіледі. Абайдың «Сұрғылт тұман», «Мен көрдім ұзын қайың құлағанын», «Өлсем орным қара жер...», т.б. әндері – қазақтың ән шығармашылығында жаңалық ашқан шығармалар. Абайдың осындай шумақта келетін әндерінің бірі – «Қараңғы түнде тау қалғып».
Абай музыка өнерінде жалғыз болмаған. Оның айналасында ән-күйдің, өлең-жырдың қадірін білетін өнерпаз топ болған. Абайдың Петербургта оқыған баласы Әбдірахман мен ағайындас інісі Мұқа скрипкада ойнаса, Ақылбай, Әлмағамбет, Әйгерімдер әннің майын тамызған.
Абай мұрасы қазақ мәдениеті мен әдеби тілінің дамуына үлкен ықпал жасады. Абай шығармалары басқа тілдерге аударылу арқылы дүние жүзіне тарады. Елімізде ұлы ақынға жасалған құрмет ерекше. Абай атында қала (Қарағанды облысы), аудан (Шығыс Қазақстан облысы) шың, асу бар. Семей, Қарқаралы қалаларында, Жидебайда әдеби-мемориалдық музей-мұражайлар ашылған. Алматы, Астана, т.б. қалалардағы театрларға, көшелерге ақын аты берілген. Абай қоры жұмыс істейді. Фильмдер, көркем шығармалар, зерттеулер жазылған. Қазақтың классик жазушысы Мұхтар Әуезовтің бас кітабы – «Абай жолы» ұлы ақынға арналған.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 9 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге
Кепілдік барма?

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Абайдың қара сөздері – абайдың прозалық шығармасы. барлығы 45 сөз және
бірер сөз қазақтың түбі қайдан шыққандығы туралы деген тарихи мақаладан
тұрады.
Абай музыка саласында да мол мұра қалдырып, қазақтың музыкалық өнерін
дамытты. Қазіргі уақытта ақынның жиырма жеті әнінің отыз алты нұсқасы
нотаға түсірілген. Абай қазақтың ән-күй өнерін ерекше бағалаған. Бірақ ән
атаулының бәрін қабылдамай, оның да естісі мен есері барын айтып,
Құлақтан кіріп бойды алар, Жақсы ән мен тәтті күйді ғана ұнатқан. Абай
қазақтың халық ән-күйлерін жете білген.  Абай тек тыңдаушы ғана болмай, өзі
де ән шығарған. Абайдың ән шығармашылығы қазақтың халық музыкасының
тарихында ерекше орын алады. Сегіз аяқ, Қор болды жаным, Айттым сәлем,
Қаламқас, Ата-анаға көз қуаныш, Сұрғылт тұман, Желсіз түнде жарық
ай, Мен көрдім ұзын қайың құлағанын, Амал жоқ, қайттым білдірмей
(Татьяна хаты), Қараңғы түнде тау қалғып, Ішім өлген, сыртым сау,
т.б. әндері арқылы ол халықтың ән шығармашылығын сан жағынан байытып қана
қойған жоқ, сондай-ақ қазақ поэзиясында жаңа өлшем, жаңа түр тапқаны
сияқты, қазақ әніне де жаңа әуен-ырғақ, жаңа үн, өлшем мен түр ала келген
жаңашыл композитор болды.
Абайдың басқа халық композиторларынан ерекшелігі — қазақ әндерімен қатар,
орыстың халық музыкасына, қаланың демократиялық ән-романстарына, Михаил
Глинка, Антон Рубинштейн сияқты классиктердің вокальдық шығармашылығына
құлақ түруі, содан үйренуі. Абай әндерінен орыстың, украинның халық
әндеріне, романстық лирикалық үлгісіне, демократиялық  музыкалық дәстүріне
сарындастық айқын сезіледі. Абайдың Сұрғылт тұман, Мен көрдім ұзын қайың
құлағанын, Өлсем орным қара жер..., т.б. әндері – қазақтың ән
шығармашылығында жаңалық ашқан шығармалар. Абайдың осындай шумақта келетін
әндерінің бірі – Қараңғы түнде тау қалғып.
Абай музыка өнерінде жалғыз болмаған. Оның айналасында ән-күйдің, өлең-
жырдың қадірін білетін өнерпаз топ болған. Абайдың Петербургта оқыған
баласы Әбдірахман мен ағайындас інісі Мұқа скрипкада ойнаса, Ақылбай,
Әлмағамбет, Әйгерімдер әннің майын тамызған. 
Абай мұрасы қазақ мәдениеті мен әдеби тілінің дамуына үлкен ықпал жасады.
Абай шығармалары басқа тілдерге аударылу арқылы дүние жүзіне тарады.
Елімізде ұлы ақынға жасалған құрмет ерекше. Абай атында қала (Қарағанды
облысы), аудан (Шығыс Қазақстан облысы) шың, асу бар. Семей, Қарқаралы
қалаларында, Жидебайда әдеби-мемориалдық музей-мұражайлар ашылған. Алматы,
Астана, т.б. қалалардағы театрларға, көшелерге ақын аты берілген. Абай қоры
жұмыс істейді. Фильмдер, көркем шығармалар, зерттеулер жазылған. Қазақтың
классик жазушысы Мұхтар Әуезовтің бас кітабы – Абай жолы ұлы ақынға
арналған.
Ұлы ақын Абай Құнанбаев 1904 ж. 23-маусымда дүниеден озған. Бейіті –
қазіргі Шығыс Қазақстан облысы Абай ауданындағы Жидебай қонысында.
Қара сөздер деген атау өлең сөзден бөлек дүниелер мағынасын білдіреді.
Абай өзінің ақындығының оқырмандар үшін түсінуге қиындығын сезіп, кейбір
күрделі дүниетанымдық мәселелерді қарасөздерде түсіндірген. Абайдың біршама
өлеңдерін қара сөздеріндегі кейбір ойларды түсініп барып қабылдауға
мүмкіндік ашылады. Мысалы, Алланың өзі де рас, сөзі де рас деген өлеңін
түсіну үшін алдымен отыз сегізінші сөзді оқыған жөн. Екеуінің айтар ойлары
бір бағытта, бірінде ой поэзия тілінде, бірінде проза тілінде жеткізілген.

Менің сырым, жігіттер, емес оңай (М. Ю. Лермонтовтан)
 Менің сырым, жігіттер, емес оңай, 
Ешкімнің ортағы жоқ, жүрсін былай!
Нені сүйдім, дүниеде неден күйдім,
Қазысы оның - арым мен бір-ақ құдай.
Жүрегім екеуіне жалбарынар,
Рақымдық пен әділ сор деп жалынар.
Мен тентек пе, түбінде кім жазалы,
Қайғыны жіберуші өзі сынар.
Надандар былшылдайды, құп алмайды,
Үлкен жанның қиялын ұға алмайды.
Теңізден таудай толқын соқса-дағы,
Жағадағы жартасты жыға алмайды.
Құдай мықты жаратқан үлкен жартас,
Былш-былш еткен, бет бұрып, судан қайтпас.
Бұлтта суық дауыл, жаймен сырлас,
Өзгені жан екен деп сырын айтпас.

Жүректе көп қазына бар, бәрі жақсы (Я. Полонскийден)
  Жүректе көп қазына бар, бәрі жақсы, 
Теңіздің түбіндей-ақ қарап бақшы.
Сол жүректен жылылық, достық пенен
Бұлақша ағып ғаламға тарамақшы.
Жан шөлдер өзіңдеймен танысқанша,
Бірінен бірі үлесіп алысқанша.
Құмарланар, сүйісер жүрек тауып,
Қытықсыз қызықпенен бас қосқанша.
Жұрттың сөзі: тағдырға адам көнбек,
Бір антұрған еріксіз мезгіл келмек.
Осы сенің қызығың, қуанышың
Сағымша жоқ боп кетіп түгесілмек.
Бейне бір сол қазынаны бір жау алмақ,
Жүректің кең дариясы құрып қалмақ.
Суық ақыл жүрекке бұйрық жазып,
Оны бір өзі өзгеше жолға салмақ.
Жүрегін пайдасы үшін жұрт ұсатпақ,
Кірмен өлшеп базарға ұстап сатпақ.
Оны сатып, ол кімді уатады?
Оның өзін тағы да кім уатпақ?
Жұрт айтқан сол ант мезгіл келсең керек...
Мен де пенде, амалсыз көнсем керек.
Қызығы зор қайран дос, қайран тату,
Сендер өлдің, мен-дағы өлсем керек!
Кең жайлау жалғыз бесік жас балаға,
Алла асыраған пендесі аш бола ма?
Ержеткен соң сыймайсың кең дүниеге,
Тыныштық пен зар боларсың баспанаға.

Қарасам қайғыртар жұрт бұл заманғы (М. Ю. Лермонтовтан)
Қарасам қайғыртар жұрт бұл заманғы, 
Салқын, қуыс - өмірі ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Абай Құнанбайұлы
Абай Құнанбаев өмірбаяны
Түркі әдебиеті және Шәкәрім: шежіре жазу дәстүрі
Сыр бойы әдебиетіндегі Әл-Фарабидің орны
Проза, оның даму сатылары және дәстүрмен жаңашылдық
Ұлы ақын Абай
Абай Құнанбаевтың педагогикалық ой-пікірлерін сабақтан тыс қолдану
Абайдың қара сөздері туралы
Абай
Әбілғазы ханның «Түрік шежіресінің» әдеби маңызы
Пәндер