Бастауыш мектептегі дарынды балаларды оқыту барысында жүргізілетін жұмыстар

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..2

І тарау.Бастауыш мектептегі дарынды балаларды оқыту барысында жүргізілетін жұмыстардың теориялық негіздері.
1.1.Бастауыш сыныптардағы дарынды балаларды оқытудағы педагогикалық.психологиялық зерттеулер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
1.2. Бастауыш сыныптарда дарынды балаларды оқытуда мұғалімге қойылатын талаптар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .16
ІІ тарау. Кіші мектеп жасындағы дарынды балаларға қазақ тілінен білім беруді ұйымдастырудың әдістемелік негіздері.
2.1 Бастауыш сыныптарда қазақ тілін оқыту барысында дарынды балалармен жүргізілетін жұмыстардың ерекшеліктері ... ... ... ... ... 27
2.2.Қазақ тілі сабағын оқытуда кіші мектеп жасындағы дарынды балалармен жұмыс жүргізудің әдіс.тәсілдері. (4 сынып) ... ... ... ...40

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...56

Сабақ үлгілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 59

Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..70

Пайдаланылған әдебиетер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 79
Кіріспе

Болашақтың бүгінгіден нұрлы болуна ықпал етіп,адамзат қоғамын алға апаратын күш тек білімде ғана.Қай елдің болмасын өсіп-өркендеуі,өркениетті дүниеде өзіндік орын алуы оның ұлттық білім жүйесінің деңгейіне,даму бағытына байланысты.
Егеменді еліміз тәуелсіз мемлекет мәртебесін алып,қазақ халқының ғасырлар бойы аңсаған арманы іске асу барысында,осы тұста өз жеткіншегін жан-жақты жетілген,парасатты азамат етіп тәрбиелеу,тиісті мамандық беру кез-келген мемлекеттің естен шығармайтын негізгі мақсаттарының бірі.Қазіргі кезде орын алып отырған қиыншылықтарды,келеңсіздіктерді жеңетін де,жаңаша жол табатын да,нарықтық қатынастардың дұрыс бағытын анықтыйтын да тек іскер,білгір мамандар болатындығына дау жоқ.
Ел Президентінің Қазақстан халқына «Қазақстан-2030» жолдауында: «Біздің жас мемлекетіміз өсіп жетіліп кемелденеді,біздің балаларымызбен немерелеріміз онымен бірге ер жетеді.Олар өз ұрпағының жауапты да жігерлі,білім өресі биік,денсаулығы мықты өкілдері болады»-деген сенімі жай айтылған сөз емес.Бүгініг күн талабына орай білім беру мазмұны,мақсаты қайта қаралып,түбегейлі жаңартылуы тиіс.Еліміздің болашағы көркейтіліп,өркениетті елдер қатарына қосылу бүгінгі ұрпақ бейнесінен көрінеді.Осыдан барып жас ұрпаққа ғылыми негізде білім беру,қабілеттерін ашу міндеті туындайды.Яғни білім мазмұнын жаңарту,үздіксіз білім беру жүйесін дамыту-өмірдің өзі талап етіп отырған бүгінгі күннің обьективті заңдылығы.
Кез келген елдің болашағы білім беру жүйесінің және зиялылар қауымының деңгейіне байланысты болғандықтан, Қазақстан халқына да әлемнің дамыған елдерімен тең дәрежеде білім беру қажеттілігі тудырмайды.
Білім мазмұнын жаңартудың ғылыми негізіне бастауыш сынып оқушысын белгілі бір қажетті біліктер мен дағдылардың
иесі,оқу әрекетінің субъектісі,әр түрлі мәдениеттермен өз көзқарасы тұрғысынан диалогқа түсетін автор және жас ерекшелігіне сәйкес өз жасын қалыптастыруға күш жұмсап,еңбектенетін бала деп қарастыратын,осыған орай көп қырлы құрылымды білім- тәрбие мазмұнын анықтап құруға көмектесетін қазіргі заманғы дамыта оқыту идеясы алынады.
«Адам ұрпағымен мың жасайды»-дегендей ,ұрпақ тәрбиесі- қай кезеңде де халықтық мәселе болған.
Тарихтан білетініміз:дарындылар,қабілеттілер аса жоғары бағаланған.
Н.Ожеговтың сөздігінде дарындылық «табиғаттан берілетін ерекше қабілет »деп түсіндіріледі. Адами ойлау,ізденімпаздық-
табиғаттың адамзатқа берген тамаша сыйы.Бұл қабілет барлық адам бойынан табылары сөзсіз.Дегенмен,табиғат оны бәріне бірдей етіп бөлмей,біреуге көптеу,біреуге аздау,ал үшіншілеріне мүлдем жарытпай тарататыны да анық.
Көптеген ғалымдар дарындылықты генетикалық нәрсе деп қарастырған.Оны белгілі бір даму сатысының соңғы нәтижесі деп түсіндіреді.
Кезінде Плотонның өзі ақындықты «өнер мен білімнің арқасында емес,құдайдың анықтауы мен кернеген сезімнен» туындайды деген болатын.
Ал,Сократ өзінің ерекше қасиетін түсіндіргенде «маған әрдайым көмекке мейірімді пірім-гений келеді» деген екен.
Дарындылықты немесе ерекше қабілеттілікті балалық шақтан универсалдық тұрғыдан қарастырған жөн.Ал,уақыт өте келе, тұлғаның есеюімен бұл қабілет өзінің арнаулы қырларын көрсетеді,пәндік дәрежеге,мазмұнға ие болады.
Жаңа дәуір табалдырығында тұрған адамзат баласы өзінің даму сатысында интелектуалдық қабілетке барынша иек артуда.Интелектуалдық ақыл-ой иесі дегенде бізт талантты адамдарды айтамыз.Мұндай дарын иелері қоғамның үлкен байлығы және алға жылжытар күші.
Осыған орай тақырыпты зерттеудегі мақсат: Бастауыш мектепте қазақ тілі сабағын оқыту кезеңінде дарынды балалармен жұмыс жүргізудің мәселелерін жан-жақты анықтап,жолдарын қарастыру.
Міндеті:
1.Қазақ тілі сабақтарында бастауыш мектептегі дарынды балаларды оқытудың теориялық-әдістемелік негізін анықтау,зерттеу.
2.Бастауыш мектепте дарынды балаларға қазақ тілін оқытудың тиімді жолдарын қарастыру.

Зерттеу әдісі:
Кіші мектеп жасындағы дарынды балаларды оқыту мәселесінде ақпарат құралдарына,әдістемелік оқу құралдарында және әдебиеттерде жазылған мақалаларға сараптама жүргізу.
Зерттеу объектісі:
Бастауыш мектепте оқу-тәрбие процесіндегі қазақ тілі сабақтарында дарынды балалармен жұмыс ұйымдастыру.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Алдамұратов Ә. « Жалпы психология» Алматы 1996 ж.
2. Ахметжанова А. «Оқушылардың қызығушылығын арттыру жолдары» Білім 2004
3. Әбжанов С. «Оқушыларды шығармашылықпен дамыта оқыту» Бастауыш мектеп №2. 2003
4. Әбілқасымова А.Е. «Оқушылардың танымдық ізденімпаздығын қалыптастыру» Алматы Білім 1994
5. Әуелбеков Ш. «Қазақ тілін оқыту методикасы» Алматы 1987
6. Әлмұханова Г. «Шығармашылық деңгеймен жұмыс жасау» Бастауыш мектеп №10. 2002
7. Бабаев С. « Жалпы психология» Алматы 2003
8. Волков И.П. «Творчествоға үйрету» Бастауыш мектеп №7 1988
9. Ділдәбекова Г. « Оқушылардың шығармашылық қабілетін дамыту» Бастауыш мектеп №7 2001
10. Есмағанбетова Ш.«Оқушылардың танымдық іс-әрекетін қалыптастыру» Алматы. Ғылым 2002
11. Жақсылықова Т. « Қазақ тілі сабағы» Бастауыш мектеп №1 2003
12. Жұмабаев М. « Педагогика» Алматы 1992
13. Жұманбаева Қ. « Баланың логикалық ойлауын дамытудың жолдары» Бастауыш мектеп. №7. 2001
14. Жүнісова Д. «Ана тілі» Бастауыш мектеп №10. 2002
15. «Жалпы білім беретін мектептің бастауыш сатысында аға білім мазмұны тұжырымдамасы».
16. Задинова С. «Қызығушылықты арттыру» бастауыш мектеп №1. 1985
17. Искакова М. «Халық календары» Алматы Қазақстан. 1990
18. Кәкімова Ш.Л., Қашығынова Ә.Қ. «Оқушы шығармашылығын дамыту» бастауыш мектеп №1,№2. 1999
19. Қазыбаев С. «Қазақ тілін оқыту методикасы» Алматы 1990
20. Қайранова Ғ. «Білім негізі бастауышта» бастауыш мектеп №2. 2002
21. Қазиева С. «Оқушылардың ой-өрісін дамыту» Бастауыш мектеп №1.2003
22. Қазақстан мектебі №1.2002
23. Қазақстан мектебі №2. 2002
24. Қазақстан мектебі №3. 2002
25. Қазақстан мектебі №5. 2002
26. Қазақстан мектебі №6. 2002
27. Қазақстан мектебі №9. 2002
28. Қазақстан мектебі №6. 2004
29. Қошанова М. «Оқушылардың бақылау қабілеттерін дамыту» Бастауыш мектеп №1. 2004
30. Қоянбаев Ж. «Семья және балалар мен жеткіншектер тәрбиесі» Алматы. Рауан. 1990
31. ҚР «Білім мемлекеттік бағдарламасы»
32. Назарбаев Н.Ә. «Қазақстан-2030»
33. Өмірәлиев Қ. «Абайдың нақыл сөздерін оқу-тәрбие ісінде пайдалану» Алматы. Мектеп. 1968
34. Рүстемова Ж. «Оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамыту» Бастауыш мектеп №1. 2003
35. «Республика ұстаздары» газеті №21. 2004
36. Сабыров Т. «Болашақ мұғалімдердің дидактикалық дайындығын жетілдіру» Алматы. 1992
37. Сәкенова Р., Найманбаева П. «Оқушылардың шығармашылық қабілетін дамыту» Бастауыш мектеп №1. 2003
38. Табылдиев Ә. «Қазақтың халық педагогикасы және тәрбие» Алматы 1992
39. Тұрғынбаева Б. «Оқушының шығармашылық қабілетін дамыту» Бастауыш мектеп №7. 1997
40. Жүнісова Д. «Ана тілі» Бастауыш мектеп №10. 2002
41. Жұманбаева Қ. «Баланың логикалық ойлауын дамытудың жолдары» бастауыш мектеп №7. 2001
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
.................................2
І тарау.Бастауыш мектептегі дарынды балаларды оқыту барысында жүргізілетін
жұмыстардың теориялық ... ... ... ... ... ... зерттеулер..........................................5
1.2. Бастауыш сыныптарда дарынды балаларды оқытуда мұғалімге қойылатын
талаптар....................................................................
.........16
ІІ тарау. Кіші мектеп жасындағы дарынды балаларға қазақ тілінен білім
беруді ұйымдастырудың әдістемелік негіздері.
2.1 ... ... ... ... ... ... ... балалармен
жүргізілетін жұмыстардың ерекшеліктері....................27
2.2.Қазақ тілі сабағын оқытуда кіші мектеп жасындағы дарынды балалармен
жұмыс ... ... (4 ... ... ... болуна ықпал етіп,адамзат қоғамын ... күш тек ... ... ... ... өсіп-өркендеуі,өркениетті
дүниеде өзіндік орын алуы оның ұлттық білім жүйесінің деңгейіне,даму
бағытына байланысты.
Егеменді ... ... ... ... ... ... бойы аңсаған арманы іске асу барысында,осы тұста өз жеткіншегін
жан-жақты жетілген,парасатты азамат етіп тәрбиелеу,тиісті мамандық беру ... ... ... ... ... ... бірі.Қазіргі
кезде орын алып отырған қиыншылықтарды,келеңсіздіктерді жеңетін де,жаңаша
жол табатын да,нарықтық қатынастардың ... ... ... да ... мамандар болатындығына дау жоқ.
Ел Президентінің Қазақстан халқына «Қазақстан-2030» жолдауында: «Біздің
жас мемлекетіміз өсіп ... ... ... ... ... ер ... өз ... жауапты да
жігерлі,білім өресі биік,денсаулығы мықты өкілдері болады»-деген сенімі жай
айтылған сөз емес.Бүгініг күн талабына орай ... беру ... ... ... ... болашағы
көркейтіліп,өркениетті елдер ... ... ... ұрпақ бейнесінен
көрінеді.Осыдан барып жас ұрпаққа ғылыми ... ... ... міндеті туындайды.Яғни білім мазмұнын жаңарту,үздіксіз білім беру
жүйесін ... өзі ... етіп ... ... күннің обьективті
заңдылығы.
Кез келген елдің болашағы білім беру ... және ... ... ... болғандықтан, Қазақстан халқына да әлемнің дамыған
елдерімен тең ... ... беру ... ... мазмұнын жаңартудың ғылыми негізіне бастауыш сынып оқушысын
белгілі бір қажетті біліктер мен дағдылардың
иесі,оқу ... ... ... ... өз ... диалогқа түсетін автор және жас ерекшелігіне сәйкес өз жасын
қалыптастыруға күш жұмсап,еңбектенетін бала деп ... ... ... құрылымды білім- тәрбие мазмұнын анықтап ... ... ... ... оқыту идеясы алынады.
«Адам ұрпағымен мың жасайды»-дегендей ,ұрпақ тәрбиесі- қай кезеңде де
халықтық мәселе болған.
Тарихтан білетініміз:дарындылар,қабілеттілер аса жоғары бағаланған.
Н.Ожеговтың ... ... ... ... ... ... ... Адами ойлау,ізденімпаздық-
табиғаттың адамзатқа берген тамаша сыйы.Бұл қабілет барлық адам ... ... оны ... бірдей етіп бөлмей,біреуге
көптеу,біреуге аздау,ал үшіншілеріне ... ... ... да ... ... ... ... нәрсе деп қарастырған.Оны
белгілі бір даму сатысының соңғы нәтижесі деп түсіндіреді.
Кезінде Плотонның өзі ... ... мен ... ... ... мен ... сезімнен» туындайды деген болатын.
Ал,Сократ өзінің ерекше қасиетін түсіндіргенде «маған әрдайым ... ... ... ... екен.
Дарындылықты немесе ерекше қабілеттілікті балалық шақтан ... ... ... өте ... тұлғаның есеюімен бұл қабілет
өзінің арнаулы қырларын көрсетеді,пәндік дәрежеге,мазмұнға ие болады.
Жаңа дәуір табалдырығында тұрған адамзат ... ... даму ... ... ... иек ... ... иесі
дегенде бізт талантты адамдарды айтамыз.Мұндай дарын иелері ... ... және алға ... ... орай ... зерттеудегі мақсат: Бастауыш мектепте қазақ тілі
сабағын ... ... ... ... жұмыс жүргізудің мәселелерін жан-
жақты анықтап,жолдарын қарастыру.
Міндеті:
1.Қазақ тілі сабақтарында бастауыш мектептегі ... ... ... ... ... ... ... балаларға қазақ тілін оқытудың тиімді ... ... ... ... дарынды балаларды оқыту мәселесінде ақпарат
құралдарына,әдістемелік оқу құралдарында және ... ... ... ... ... мектепте оқу-тәрбие процесіндегі қазақ тілі сабақтарында
дарынды балалармен жұмыс ұйымдастыру.
І тарау. Бастауыш мектептегі дарынды ... ... ... ... ... ... ... дарынды балаларды оқытудағы педагогикалық-
психологиялық зерттеулер.
Қазақстан Республикасының «Білім туралы» заңында « Әр ... ... ... ... ... жеке ... дарындылығын, талантын,
қабілетін дамыту» сияқты өзекті мәселелер енгізіліп отыр. Себебі ғылым ... ... ... деңгейде дамыту үшін елімізге шығармашылықпен
жұмыс жасайтын білімді, жоғары дайындығы бар білікті мамандар қажет.
«Келер ұрпақ алдында зор ... ... ... ... ... ... сөзі жай ... салған жоқ. Еліміздің болашағы
көркейіп, өркениетті елдер қатарына ... ... ... бейнесімен
көрінеді.Осыдан барып жас ұрпақтың бойындағы іскерлік пен ... ... ... ... ... ... ... озық тәжірибелерге
сүйеніп, жаңа типті оқыту, яғни, әр баланың ... ... ... ... ... ... отырып, оны жан-жақты дамыту керек. Оның қандай мектеп
болсын, ... ... ... ... даму ... емес ... ... отыр.
Сондықтан, қазіргі кезеңде мектептің негізгі жұмыстарын баланың жан-
жақты дамуы мен қалыптасуына, олардың белсенділіктерін, жауапкершіліктерін
арттыруға, ... ... ... ұйымдастыруға, озат
тәжірибені жинақтауға, ғылыми негізде ... ... ... ... – адам ... тума ... деп ... балалар жөнінде 1975 жылы дүниежүзілік Кеңес құрылды. Көптеген
елдерде ... ... ... психологиялық жағынан ... ... ... ... ... ... балаларды бөлектеп оқыту ХХ ғасырдың 50-60
жылдарында басталып, оқытудың саралап, ... ... беру ... мәлім.Ол Францияда, Германияда, Америкада, Жапонияда т.б. ... беру ... ... ... ... ... тәжірибеге сүйенсек мектеп жасындағы балалардың 20 пайызы осы
топқа жатқызылады екен. Біз дарынды деп ... бір ... ... қабілетінен ерекшеленетіндерді айтып жүрміз.Өмір сүретін орта,
берілетін тәрбие осы ... одан әрі ... ... ... ... жоқ қылады. Мәселен, саусағынан бал тамған зергердің табиғи алмазды
бриллиантқа ... ... ... ... ... кәсіби ұстаздық кез
келген қабілетті оқушыны дарынға айналдыра алады. Міне, осы бір айдай ... ... мен ... ... ... ... өз жолын
енді тауып келеді.
Әлбетте, дарындылықтың тұқым қуалайтындығы, ... ... ... ... ... ұлы ... ... әкелген Құнанбайды
дарын емес деп кім айта алады?
Канада ғалымы Д.Хебб « генотиптік ... » ... ... енгізді.
Бұл таза тұқым қуалайтын интеллект сыртқы ортамен қарым-қатынас орната
отырып, « ... ... » ... ... деңгейі бәрімізге
белгілі тест әдісімен анықталады. Д.Хеббтің ойынша ген арқылы берілу мен
сыртқы ортаның әсерінің ... ... 8:2. ... 8- тұқым қуалаушылық,
2- сыртқы орта. Осыдан ол мынадай ... ... ... ...
бұл мәдени-әлеуметтік орта мен ... ... ... пайда
болатын өнім, ал осы тәжірибені ассимиляциялап (жинақтап) тиімді ... 80% ... ... ... және ... да ... дарындылықты жақтаушылардың тұжырымдары
практик-ғалымдар мен білім қызметкерлері тарапынан қатты сынға ... ... ... «қатып қалған интеллектіні»жоққа шығарудан
басталады. ... бен он алты жас ... ... ... ... ... ... саласынан әр дәрежеде ой-өріс деңгейін көрсете білген.
Сонда ... 8 жыл ... ... ... ... танытқан.
Нақты, шүбә келтірмейтін немесе ... ... ... ... ... емес және бұл ... жақсы жетістіктерге қарамастан
оны жоқ деуге ... ... де, бұл ... дарындылықты ғылыми тұрғыдан
зерттеушілерді көп қиналта қоймайды. Тіпті, кейбіреулері мұны ... ... ... ... ... алға ... ... психологы
Г.Айзенк осы мәселе жайындағы көзқарасын ... ... « ... ... ... ғылымда жылу құбылысы, оның өлшем бірліктері ... өте ... ... түбінде жылулық теориясы термометр және басқа
да құралдармен өлшеулер жүргізу арқылы дамыды емес пе?».Сөйтіп, ... ... ... ... ... ... жөн ... ойын.
ХІХ-ХХ ғасырлар тоғысында ассоциативтік психологияда дарындылық
мәселесіне функционалдық көзқарас туындады. ... ... ... ... ... ... ... дарындылығын диагностикалау
үшін бес негізгі функцияны өлшеп, зерттеу керектігін айтады. Олар : ... ... ... және есте ... Тек ХХ ... ... ғана ... дарынды ғылыми қызмет, ғылыми ойлаудан іздеу керектігін айта бастады.
Содан әр түрлі, өзара қарама-қайшы ... ... ... ғалымдар дарындылықты жалпы және арнаулы деп екіге ... ... ... ... ... жалпы дарындылық – интеллектіден
өзгеше, оны ... өз ойын жаңа ... ... мен ... саналы түрде бағыттай алатын қабілеті деп түсінеді.Арнаулы
дарындылық дегеніміз – бұл ... бір ... ... ... ... ... қолөнер, сурет, ақындық және т.б. Сонда көптеген біріне-бірі
байланыссыз арнаулы факторлар түбінде ... ... яғни ... ... әр ... ... ұлы ... жету үшін
интеллекті емес, психикалық оданда күрделі ерекшеліктері: жаңа, ұшқыр ойлар
мен идеяларды туындату және ... көп, ... емес ... ... білу қабілеті болу керек. Мұны психологияда ... деп ... ... 50-60 ... ... ... «интеллект» ұғымының
дарындылықты сипаттаудағы монополистік құқығынан толығымен айыра ... ... ... ... ... бойынша ойымызды қорытындыласақ,
дарындылық – тұлғаның жалпы интегралды қасиеті екендігі анық көрініп ... қана бір ... ... қабілетті болып, ал өмірдің ... ... болу ... ... ... ... Атақты суретшілердің
көпшілігі өлең жазған және керісінше атақты ақындардың біразы сурет,
қолөнермен ... ... ... туындылармен халқын тамсандырған.
Дарындылықты немесе ерекше қабілеттілікті балалық шақта ... ... ... жөн. Ал ... ... ... ... қабілет өзінің арнаулы қырларын көрсетеді, пәндік дәрежеге, мазмұнға ... ... ... жеті ... ... алынып, жүйелеуден
өтіп жатқан «Дарын» бағдарламасының педагогтер алдына қойып отырған ... ... ... ... ... отырып, белгілі бір саладағы
ерекшелігін ... ... ... және ... ... ... ... «Дарын» ғылыми-практикалық орталығының
бағдарламасының ... ... ... ... жеке дара ... дамыту, дарындылығы анықталған ... ... ... ... ... ... етіп тәрбиелеуге жағдайлар жасау,
дарынды балалармен жұмыс ... ... ... мен өнер ... ... ... ... қасиеттер – бір адамды екінші адамнан ажыратуға ... ең ... ең ... ... Бұған әрбір адамның мінезі
мен темпераменті, қабілеті мен дүниетанымы, сенімі мен ... ... ... ... ... мінездеме береміз. Қабілеттілік әр алуан.
Мектепте оқушыларға түрлі жұмыстар жүктелгенде де олардың кейбіреулерінің
ұйымдастырғыштық, екінші ... ... ал ... ... еске алынып, бұған ерекше мән беріліп отырады. Бұл ... ... ... бір ... ... ... дара ... байқатады. Ерекшеліктер іс-әрекетті орындау үстінде, ... ... ... ... ... ... қолға алған ісін тез
бұрқыратып тастайды және оны ... етіп ... Ал, ... ... өте
баяу қимылдап әрі сапасыз орындайды.Бұл жерде бірінші адамның ... ... іске ... ... ... ... екендігі көрініп тұр.
Қандай да болсын бір нәрсеге қабілеті жоқ адам болмайды. Ол біреуде
күшті, ... ... ... ... ... мен ... адамдардың
тең емес екенін дәлелдейді.
Адамның өзгеше қасиеттері ана құрсағында пайда ...... ... ... ... ... нышан – жүйке
жүйесінің кейбір анализаторының ерекшеленуі. ... ... ... ... тигізеді. Егер адамның туысында нышан болып, ... оның ... ... ... ... туса, қиыннан
қиыстырып мәселе шешуде ізденімпаз болып шыға ... ... ... ... ... дарындылық деп
атайды.Дарынды балалар мектеп бағдараламасын жылдам меңгереді. Зеректік,
байқағыштық ... ... ... ... ... өз ... жұмысқа арнайды. Сурет салады, өлең жазады . Мысалы, Ч.Дарвин
көп уақытын ... қуып ... ... бөлген екен.
Дарын өкілдерінің қуат-қабілетінің шарықтайтын шегі болады. Мұндайда
олардың санасының барынша ... ... ... бақылампаздығы
онан сайын арта түседі.
Ж.Аймауытовтың пікірінше, адам өмірге өзіндік табиғи қасиеттерімен
келеді.Ал баланың ... туа ... ... ...... ... ... баланың қабілеті мен талантын дамытуға ертерек көңіл
бөлінсе соғұрлым оны ... ... ... ... Бала ... ... оған жақын жасы үлкендер дұрыс жеткілікті бағаламаса, оның
«өзгелер сияқты ... ... қоюы ... ... ... ... білім беретін орта мектептерде оқушыларға білім берудің тиімді
жолдарын іздестіру, жаңа ... ... ... заманның
көкейкесті мәселесіне айналған.
Сол мәселелерді шешудің бірден-бір жолы педагог ... ... ... ... « ...... заманы, ал мәдениетке білім
жеткізеді. ... ... ... ең ...... мектеп, білімді мұғалім»,
- дегені.
Шығармашылық үшін икемді жас – орта буын.Бұл жастың ерекшелігі ойлау
процесінің ... ... ... қалыптасады, түрлі болжамдар, ой, қиял,
сезім шапшаңдығы көркем шешім таба ... Бұл ... ... ... ... қаламы тез төселеді.
Дарынды балалармен жұмыс жүргізудің әлемдік тәжірибелері, ғылыми
бағыттары ескеріліп,негізгі төмендегі идеялар басшылыққа алынады:
- ... ... ... және құқықтық қорғаудың ізгілігі мен
бұқаралығы;
- дарынды балаларды іріктеу және ... ... ... ... ... факторларды ескеру;
- дарынды балалармен үздіксіз, жүйелі жұмыс жүргізу;
- дарынды балаларды іріктеу үшін диагностикалық ... ... жеке ... ... ... ... орай оқу мен ... әрі жетілдіруде арнайы жасақталған бағдарламалардың сәйкестігі;
- дарынды балалар мен оқытатын мұғалімдерді арнайы дайындау;
- инновациялық технологиялар мен әдістерді ... ... ... ... ... дарынды балалармен жұмыс істейтін жеке бағдарламалар дайындау.
Дарынды оқушылардың білімге деген талпынысы басқа ... ... ... Дарынды оқушылар білім мазмұнын тез әрі терең түсініп, оған
талдау жасай біледі. Дарынды ... ... ... үшін ... ... ... ... дайындықтан өтуі қажет.
Дарынды балаларға арналған бағдарламада мынадай ерекшеліктер бар:
- қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді мақсаттар;
- жүйелі бағдарламада (кезеңдермен);
- мектептің ... ... ... бөлшегі;
- бағдарлама жеке-жеке және үзіліссіз жүргізіледі.
Мұғалімдер мен ата-аналарды ... ... ... теориялық, практикалық семинарлар жүйелі түрде өткізіліп
отыруы тиіс.
Психологтер Д.Д.Элыконин мен В.В.Давогдовтың зерттеулерінде оқу ... ... ... оқу ... және оқу әрекетінен тұрады. Олардың
пікірінше, оқу үрдісін басқарушы бөліктер оқу пәндерін ... ... және оқу ... әрекеті) өзара бірлесіп әрекеттескенде және
терең ойланып өзара тәуелділікте ... ғана оқу ... ... ... ... ... ... етіледі.
Сөз жоқ, бүгінде педагогикалық зерттеулер өте көп. Бір байқалатыны,
педагогика, дидактика, методика, ... ... ... ... әр ... өз ... зерттейді, ұсынады.Бірақ сол теориялық
негіздемелердің нақты практикада іске ... ... әр ... ... ... ішінде жаңа типті ... ... мен ... ... ... негізделген, бүгінгі күн қайнауында ширатылған
концепцияны керек етіп отыр.
Ол үшін ең ... ... ... және ... ... ... сүйенген, жаңа технологиялар тоғысқан жаңаша мазмұнды ғылыми-
практикалық ізденістерді жүргізу – аса ... ... жеке дара ... бірі – ... Бұл – ... ... ойдағыдай, әрі нәтижелі етіп орындаудан ... ... ... да жан ... мен ... ... өмірмен іс-
әрекет үстінде дамып, қалыптасып отырады. Қабілет дамуының табиғи негізін
құрайтын, жүйке ... туа ... ... ... жиынтығын дарындылық
дейді.Кісінің қандай да болмасын бір істі жемісті орындауы тек қабілетке
ғана байланысты ... ... ... тиісті білім жүйесінің, икемділік
пен дағды және тәжірибенің ... ... ... ... ... іс-әрекеттерінен тыс қабілеттің қалыптасуы мүмкін емес.Қабілеттер
жалпы (жалпы адам ... ... ... (іс-әрекеттің белгілі бір саласы
бойнша) және практикалық деп үш түрге бөлінеді.
Қызметті нәтижелі орындау үшін ... ... ... ... ... ... бақылампаздық, ой-өрістің кеңдігі,
жазуға икемділігі мен орамдылығы, ... мен ... ... ... ... қиысып келуі іс-әрекеттің белгілі
саласынан ... ... ... жас кезінде сөре ... ... келе ерен ... ... ... ірі ... ірі жазушы
болуы мүмкін. Мәселен, белгілі орыс жазушысы С.Аксанов алғашқы шығармасын
56 жасында жазған.Бала ... ... ... білім ала алмаған кісінің
егде тартқан кезде ғалым ... ... ... аз ... ... 40
жасында сауат ашып, 73-інде ғылым докторы болған С.К.Гусеваның өмірі жақсы
дәлел. ... елі ... да ... фактілер көп кездеседі.Адам неғұрлым
талантты,дарынды,болған сайын, өз еңбегі мен ... ... ... ... ... етеді.
Жай қарағанда үлкен талант иелерінің (Ш. ... т.б.) ... ... ... жазыла
салатындай көрінуі мүмкін.Ал шындығында, бұлар ... ... ... ... ... ... ақын-жазушылар мен ғалымдардың
қолжазбаларын ақтарып сан рет көшіріп ... яғни бір ... ... ... ақын ... ... маржан ғой теңіздің түбіндегі, алу үшін қадалған миллион көз», дәл
осылай жыр жолына ілігеді.Миллион сөздің ... ... сөз ... ... ... ... ... табиғи нышандардың ойдағыдай қиысып
келуінен туындайтын қабілеттің ... түрі ... ... осы ... сыры ... әлі ... ... дарындылық жоғары жүйке қызметінің тума типімен (мида жүйке
байланыстарының ... ... түсе ... аса ... ... ... жетілуі т.б.) байланыста болып
келетіндігі анықталып отыр.
Осыдан 200 жылдай бұрын Германияда ... ... Фоле ... ... ... төрт ... ... бала Кристиан Генрих Хейкеленнің өмірі,
іс-әрекеті, саяхаты мен өлімі » деген кітап жарық ... ... ... ... алғашқы кітап осы болатын. Туғанына он ай ... ... ... ... ... атай ... үш жасқа келгенде ертегілерді
өзі оқып, арифметиканың төрт амалы мен есеп ... көп ... ... ... ... ... жақсы мәлімет алады, мыңнан астам
латын мақалын ... ... ... ... Дания королі
қонаққа шақырады.Бірақ сәби көп ұзамай, төрт жастан төрт ай ... ... де ... балалар бар.
Дарынды бала (ғылымда бұларды вундеркиндтер) мәселесі жөнінде әлемдік
психологияда жазылған еңбектерде жинақталған нақты ... аз ... ... ... ... ... алу, сондай-ақ, оқытып-тәрбиелеу
жағы қазақ жұрты бүгінге дейін жөнді көңіл ... келе ... ... мектептерінің жағдайында осы жайттың ойдағыдай жүзеге асуына оралғы
болатын факторлар да ... ... бірі ... ... ... ... педагогикалық білім жүйелерінің ... ... ... ... ... дербес жұмыс жүргізуге
уақыт бөлмеу т.б.Осы айтылғандар әр ауыл мен ... ... ... ... ... ... жасалып жатқан қазіргі кезеңде
республикамыздағы көптеген колледждер мен лицейлер негізінен ... үшін ... оқу орны ... ... ... ел болашағы, оның
интеллектін (ақыл-ой) қуатының баға жетпес резервы.Сондықтан да жер-жерден
бұларды іздеп табу аса ... де ... ... ...... ортақ, халықтық шара, өйткені ... қай ... ... ... болса да іздесе таптырмайтын ұлттық рухани байлығы.
Дарындылық – ... ... ... мен ... іс- әрекеттің
ерекше өрістеуіне себепкер болатын адамның жан-жақты дамуының қайнар көзі,
арнаулы қабілеттердің ойдағыдай дамуының ... ... ... ... ... ... ... әрқашан да әзір
тұру еңбекке ұмтылудың табандылыққа ұласуы, демалыспен есептеспей, қажымай-
талмай ...... ... ... ... жалқаулыққа бой алдырмай, қолайсыз жағдайда да жұмыс істей алу, әр ... ... ... ... ауыр ... ... алу, әр нәрсені
талдау мен жинақтай алуға ... ... ... ... ... аса ... - ерекше балалардың өзін- өзі басқара алу
қабілетінің басты көрсеткіші болып табылады.
Әр жерден ... ... ... ... ... ... көре ... оны арнаулы оқу орындарында оқытып-тәрбиелеу үлкен
жауапкершілікті қажет ... ... де, ... де дарынды баламен жұмыс
жүргізетін тәлімгердің жан-жақты білімді, әсіресе, бала ... ... ... ... ... ... ... сыныпта дарынды балаларды оқытуда ... ... ... ... гөрі ... ... ... етіп, адамзат
қоғамын алға апаратын құдіретті күш тек ... ... ... қай ... ... өркениетті дүниеде өзіндік орын алуы оның ұлттық
білім жүйесінің деңгейіне, даму ... ... ... таңда қоғамдық қатынастардың саяси, әлеуметтік-экономикалық
салаларындағы жағдайы түбірінен өзгерді. Соған орай жас ... ... ... ... құру ... ... ... болашағы – ұрпағында
болса, ұрпақ тәрбиесі ұстаз қолында. Ал ұстаз мұраты – жетілген, толыққанды
азамат тәрбиелеу.Толыққанды ... ... үшін ... ... еңбек, эстетикалық, тілдік қатынас, дене тәрбиесі, сонымен ... ... ... ... тәрбие берілуі тиіс. Демек,
оқу-тәрбие ісінің тиімді болуы үшін ғылыми ... мен ... ... ... ... ... ... Осы орайда
ұлтымыздың асыл перзенті Мағжан Жұмабаевтың мына ... еске ... ... баяғыдан бері сыналып келе жатқан тақта жол болғандықтан, әрбір
тәрбиеші, сөз жоқ, ұлт тәрбиесімен ... ... ... Сол ұлт ... ... ... Бала ... ең алдымен, тәлімді тәрбие сіңірмей,
білім берем деу бекер әурешілік.
Осыдан 5 жыл бұрын сіздер мен ... үшін ... ... бала, оны анықтау, олармен жұмыс істеутың тақырып еді.Мемлекеттік
деңгейде бағдарлы қолға ... бұл ... шара өз ... ... Ең ... – бала ... ... жүріп,өзіне деген үлкен
сүйіспеншілікті, қамқорлықты, қолдауды сезініп, көруде.
- Дарынды балаларды ... ... ... ... ... Бала ... ... үшін білім беруге жаңа мазмұн беріліп, озық
технологиялар енгізіле бастады.
- Дарынды ... ... ... ... ... ... қабілеттерін іске ... ... ... болу жауапты да, әрі қиын мамандық, оның үстіне жас өркеннің
бойындағы табиғат берген ... ... ... тани білу,дұрыс
бағыт-бағдар бере білу екі есе қиын. Ұстаз деген мәртебелі атқа ие болған
кез-келген адам ... ... ... ... келгенде қателіктер
жіберуі мүмкін.
Дарындылық – ең алдымен сана мен жүйкенің сапалық көрінісі.Ол ... ... жеке ... ... ... ... бұл дара құбылысын тани білу тек жүйелілік деңгейде, өзін
қоршаған ортамен ... ... ... жас ... ... ... ... асырылуы керек.
Д.Ж.Рензули бойынша дарындылық дегеніміз – үш ... ... ... ... және ... жетудегі
ынталылық. Осы үш қасиеттің біреуі болмаса адам ... ... ... ... адам ... ... жете
алмайды.Нәтижеге жетем деген ынтасы болмаса ... де ... ... ... ... ... ондай адам тек орындаушылық қасиетпен
шектеледі.Адам сүйіспеншілікпен, жанымен қалап істеген ісін үнемі ... өз ... ... ісін жетілдірсе, дамыта ұйымдастырса, ол
– шығармашылық, яғни дарынды баламен жұмыс ... ... ... ... ... жұмыс істеуге ... ... ... үшін әр ... ... ... ... тест, трекинг әдістерін қолдануға болады.Дарынды балаларды
анықтау үшін пән мұғалімдері балаларды сабақ ... әр ... ... барысында бақылау, ата-анасымен ... ... ... ... қорытындысына қарай анықтайды.
Әр пән мұғалімдері әрбір оқушыға арналған педагогикалық-психологиялық
карта жүргізіп,осы картаны толтыру барысында ... ... ... ... есте сақтау қабілеті,логикалық ойлауы,
интеллектуалдығы,шығармашылық жұмысқа бейімділігі бағаланады. Осы зерттеу
жұмыстары қабілетті және дарынды ... ... ... ықпалын
тигізеді. Мысалы, шығармашылық жұмыс бейімділігін анықтау үшін Кочетовтың
тестін ... ... ... ... ... жағдайынан
бастап шығармашылық бейімділігін де анықтауға болады.
Сонымен қатар оқушы дарындылығын, ізденімпаздығын тудыруда оқушылардың
ғылыми қоғамның ... өте ... ... ... ... ... тұлға – мұғалім.Мұғалім
баланың ата-анасымен бірге оның ... ... ... ... ... ... білімін көтеруге ақыл-кеңестерін береді,
көмектеседі,көп жағдайда оқушының болашақ кәсіптіктағдыры ... ... ... ... ... ... ... дамытуға көп мән беріліп отырғанына қарамастан ... ... ... ... ... мәселелері
қарастырылмаған.Мектептерде мұғалімдердің бұл ... ... жоқ ... ... ... ... ... өте аз.Сондықтан
әр мұғалімнің дарындылықты анықтау,дамыту,зерттеуде өз көзқарасастары
қалыптасқан.
Зерттеу нәтижесі көрсеткендей арнайы ... ... ... ... педагогикалық-психологиялық жағдайлар:
- Мұғалімдер дарынды балалардың ішкі дүниесіне үңілмейді, ... ... ... ... ... жақтырмайды, себебі ол мұғалім беделіне
қауіп ... ... ... ... ... ... анықтауда төмен көрсеткіштер көрсетеді.
- Дарынды балаларға көңіл аударғанымен, жұмысты ұйымдастыру әдістерін
білмейді, тапсырманың санын көбейту ... ... ... ... арнайы дайындықтан өткен мұғалімдер
дарынды балаларға ... ... құра ... өз бетімен жұмыс
істеуге баулитын, шығармашылық ... ... ... ... есептердің стандартты емес шешімдерін таба білуге баулитын әдістер
қолдана ... ... ... ... ... ... міндетін ашуда, даралап дифференциалды оқытуда педагогикалық
жұмысты тиімді ұйымдастыра ... ... ... ... интеллектуалы жоғары тұлғалар керек,сондықтан мұғалімдердің ... ... ... үшін ... дайындықтан өтуі, өз бетімен білімдерін
көтеру керектігі заман талабы.Дарынды балалармен ... ... ... ... ... қойылады?
Абай атындағы Алматы Мемлекеттік Университетінің ... ... тобы ... ... ... ... ... жұмыс істеуге дайын мұғалім қасиеттері деп
төмендегі мына белгілерді ... ... ... бағдары.
- Дарынды балалармен жұмыс істеу заман талабы екенін түсінуі;
- Балаға деген сүйіспеншілік, ерекше қабілетті балаға деген жағымды
қарым-қатынасы;
- ... ... ... ұйымдастырудың нәтижелі жолдарын
іздестіруді қызығуы, қажетсінуі;
- Дарынды балаларменжұмыста жоғары көрсеткішке ұмтылуы;
ІІ. Дарындылық, педагогикаық процесс туралы ... Өз ... ... стандарт көлемінен артық білуі;
- Тұтас педагогикалық процесс туралы білімінің болуы;
- Дарынды бала ұғымының білінуі;
- Жеке ... ... ... оны ... ... ... білімнің болуы;
- Дарындылықты анықтау әдістері туралы білімнің болуы;
ІІІ. Жаңа ... ... ... ... ... ... ... әдістерін білуі;
- Дарынды балаларды анықтау әдістерін білуі;
- Дарынды балаларға арналған қосымша ... ... ... ... қабілетті оқушыларға шығармашылық ізденіске және зерттеуге
есептер мен ... ... ... Жаңа оқу ... ... ... Оқушылармен қарым-қатынасты психологиялық түрде сауатты құра білуі;
- Дарынды баланы оқытудың нәтижесін бағалай білуі, қорытынды ... ... ... шығара білуі;
- Дарынды балалармен қосымша сабақ өткізе білуі.
Міне, дарынды балалармен жұмыс істеуге дайын мұғалімнің ... тиіс ... осы ... оның іске ... ... ... ... деңгейдегі мұғалімнің өз пәні бойынша білімі
мемлекеттік стандарт деңгейінде ... оқу ... ... ... ... ... диагностикалауда тек үлгерімін ғана көрсете
алады.Дарынды балалармен арнайы жұмыс ... ... ... тек ... ... ... ... тәсілі –
оқулықтан терңдетілмеген деңгейде.Дифферециалды жұмыс істемейді, ... ... ғана ... ... ... ... ... баламен арнайы жұмыс жүргізбейді.
3.Ортадан жоғары деңгей – төмен және орташа деңгейден ... ... ... ... ... ... ... бере
алады.
4.Жоғары деңгейде – оқу-тәрбие процесін шығармашылық негізде ... ... ... ... ... психологиялық
әдістерді қолданып,дарындылықты ... ... ... ... ... ... ... дайындығы
жетпегендіктен толық дарындылықты дамытудың арнайы бағдарламасын ... ... ... оқу-тәрбие процесін диагностикалық тұрғыда басқара біледі.Оқу
процесінде оқушылар арасында әр ... ... ... қызметін
ұйымдастырады.Оқытудың оқушы белсенділігін ... ... ... ... ... арнайы жұмыс жүргізіледі.Қосымша
бағдарлама жасақтап,шығармашылығын дамыту тапсырмаларын дайындайды,
күнделік ... ... ... ... ... зерттеуі жазылып
отырады. Балалардың конкурсқа, олимпиадаға қатысуына жетелейді.Баланың ата-
анасымен жұмыс жүргізеді.
Міне, жоғарыда айтылып өткен дарынды баламен жұмыс ... ... ... білу ... өз ... ... ізденуіне
бағыт-бағдар беру болады. Психологиялық-педагогикалық талаптар ... ... ... және ... ... ... ... негіз болады деп ойлаймыз.
Ұстаз – білім беру ... ... ... Ал, ... ... оның ... ... жақсы болмағы – ұстазынан» деген сөз тегін айтылмаса керек.
Білім берудің ұлттық моделіне ... ... ... ... өз ісінде қатып ... ... пен ... аулақ,
практикалық қызметте педагогикалық үйлестіруді шебер меңгерген психолог-
педагогтік диагностика қоя білетін іскер мұғалім ... өз ... ... ... педагогикалық әдіс-тәсілдерді меңгерсек, баланы өз
ерігімізге бағындырсақ,өте күшті ... ... деп ... ... ... Енді бұл ... мүлде өзгертуге тура келеді.Өйткені
қазір заман ... ... ... мен бала психологиясы өзгерді.
«Жаңа балалар» ... ... ... ... ... ... ... да, табынатын идеялары да бұрынғыдан мүлде басқаша. Қазіргі
балалар ешнәрседен қорқа қоймайтын,өзінің болашағына тиімділік ... ... ... ... ... ... көп нәрсеге сене
бермейтін адамдар.Сондықтан баланы ... ... ... көп ақыл айтатын,
іскер емес мұғалімдерді олардың жан дүниесі ... ... ... өз ... ... жұмыс түрін атқаруға тура
келеді екен.Ол мектептің барлық шараларына қатысады, көптеген адамдармен
қарым-қатынастар ... ... ... ... ... ... оларды шамасына, біліктілігіне қарай шешеді.
Енді осыған сәйкес мұғалімдерге қойылатын талаптарға тоқтала кетсек:
Біріншіден, мұғалім жеке ... бар және соны ... ... ... және ... ... болуы қажет.Зерттеушілік, ойшылдық қасиеті
бар мұғалім жалтақ болмайды.Өз ісін жетік біліп, табанды жүргізетін ... ... ... қол жеткізе алады.Ондай мұғалім әрбір күнініе есеп
беріп отырады, азаматтық ... ... ... ... ... ... ысырып тастамағаны абзал.
Педагог-ғалым Сухомлинский Василий Александрович баланы «табиғат
перзенті» деп қарап, өз ... ... ... деп атағаны мәлім. Ол
«ойлау», «табиғатпен тілдесу» сабақтарын өткізіп,оқушыларды сұлулық пен
жанды ойды ... ... ... ... «Өмір мектебін» еске түсіріп көрейік.
Бұл ғалым-педагог ынтымақтастық педагогикасының ... ... ... өмір ... ... таңдауға үйретумен шұғылданды. Орыс
академигі Шатинин Михаил Петрович, қазақтың ғалым-педагогі ... ... ... де ... ғаламдану заманының ұстанымдарына сай келмей
ме?
Үшіншіден, мұғалім педагогтік, психологиялық білімін ... ... сол ... ... ... ... пайдалана білетін
болуы керек. Дүние жүзінде ғаламдану үрдісі жүріп жатқандықтан, ... ... ... қай ... ... ... ол ... өмірдің әр
саласынақатысты кез-келген сұрағына жауап беруге даяр ... ... ... педагогикалық ойлау қабілеті ғылыми түрде қалыптасуы
тиіс.Психологиялық басты заңдылық «Адам ... ... ... арқылы адамдармен қарым-қатынас жасайды және жеке ... ... жеке ... ... ... ... білу үшін көп оқу, тоқу ... жүйесін меңгеру қажеттігі туындайды.
Төртіншіден, мұғалім ... ... ... ... қатар өз бойындағы педагогикалық жағдаяттарды,
дәйектерді, құбылыстарды таңдай білуі және солардың пайда ... ... ... ... де ... болуы шарт.Соның негізінде күрделі
жағдайларда шешім таба алатын дәрежеге жетуі мүмкін.
Бесіншіден, мұғалімнің адамгершілік, саяси-идеялық ұстанымы ... ... ол ... бала ... ... етіп алуы шарт.
Бала ықпал ету обьектісі емес, ынтымақтаса қызмет ... ... ... өзара араласып, ақылдасып атқарған істің жемісті
болатыны белгілі.Ендеше жаңа оқулықтар оқыту әдістемесі мен ... ... ... ... мен ... ... ... етсе,
олардың сапасы да талапқа сай болары сөзсіз.
Алтыншыдан, ... ... ... ... ... ... ... тиіс.Сонда «мектеп те, мұғалім де – бала үшін»
қызмет ... Ең ... ... өзінің өмірімен, білімімен,
зерделілігімен, салауаттылығымен, яғни барлық ісімен үлгі ... ... ... оқу мен тәрбие – егіз екенін бір сәт те естен шығармаған
жөн.
Бұл, сөз жоқ, ... ... да зор ... ... бейімділікті, жанқиярлықты талап етеді.
Қай заманның болсын мұғалімі ... ұлы ... ... ... үйретуден ... ... ... ... мол ... ... азаматы болуы керек.
Өйткені баланы өзіне тарта алатындай шын тәлімгерлігі бар адам ғана ... ... ие бола ... ... ... ... өз ... ғана болып қоймай, тарихи танымы мол, ... ... ... ... ... ... балаға ата-
анадан кейінгі ақыл-ой, адамгершілік, ... ... ... мен ... ... ... адам болуы шарт.
Оқушыларды Отанды сүюге, адалдыққа, адами тазалыққа, ... пен ... ... ... үйретіп баулу -
әрбір ұстаздың абыройлы парызы, һәм қарызы. Ол үшін мұғалім қазіргі заманға
лайық өзінің білім беру ... ... ... ... ... ... ... ізденіспен жұмыс істеп, өмірге еніп жатқан жаңа
технология мен техниканы меңгерген, білігі мен білімі жоғары ұлағатты ... ... ... ... шыңдауда педагогикалық оқулар,
ғылыми-әдістемелік семинарлар, байқаулар олимпиадалар, ... ... ... ... ... ... кәсіби шеберліктерін
шыңдап,қисынды ... ... дара ... ... ... ... зерттеп, саралап, шеберліктерін арттыру, ... мен ... ... шығармашылық байланысты нақты танымдық іс-
әрекетке ... озат ... ... пайдалануға мүмкіндік туғызу -
әрбір мұғалімнің басты міндеті. ... мен ... ... ... сабақтың білімділік, тәрбиелік, дамытушылық мүмкіндіктерін арттырып,
ертеңгі білімдар, парасатты жеке тұлғаны қалыптастыру ... ... ...... ... ... ... Ы.Алтынсарин сөзімен айтқанда
«мектептің жұмыскер жүрегі». Олар заман ... орай ... ... ... ... ... анықтаудың орны
ерекше.
Осы заманғы мектептің қай ділгір мәселесін алсақ та, ... шешу ... ... оның ... ... ... ... ой-
өрісінің молдығына педагогикалық ... ... ... ... ... мен ... оны меңгертудегі көрсеткіші
мұғалімнің іскерлік қабілетінің басты бейнесі болып табылады.
Оқушылардың рухани жан ... ... ... ... үшін ... ... ... тыс, сыныптан тыс әр түрлі
үйірмелерге баулу, олардың жеке шығармашылықтарын көрсетуге ... ... ... таңдағы уақыт талабы деп түсіну қажет. Осылай еткенде ғана
оқушы белсенділігі одан әрі ... ... ... ... ... орындай алатын, рухы мықты тұлға болып шығуы ... ... ... ... қалыптастыру, өз бойынан шығармашылық
қасиет іздеуге дағдыландыру, оның ... өз ... ... жол ... ... ... ... күре тамыры да осы болуға тиіс.
Оқу-тәрбие үрдісінде қабілет,дағды,білім,ептілік сияқты психологиялық
ұғымдарды өз мәнінде түсіне алмау ... ... ... мүмкін. Мұғалім ... ... зер сала ... жеке бір ... ... ... ... жақсы. Мысалы,
орындаушылық, сурет өнері, музыкадан.
Бала әрекетіндегі, қимылындағы саналы күштерді ақырын, ... ... ... ... Ол ... салып отырғанда, бояумен жұмыс
істегенде,баланың санасын оятатын мақсат қоля білген жөн. ... ... ... салынса, енді көгілдір түспен не салар едің деген сияқты
сұрақтар қойып жетелеген ... ... ... ... ... әр қырынан көрінуі
шарт.Алдымен кәсіптік қабілетіне ... ... ... ... ... Анықтауда тест, бағдарлама құра білуі.
2. Диагностикалық тексерулерден алған қорытындылар бойынша баламен жұмыс
істеу бағдарламасын құра білуі.
3. Оқу бағдарламаларын қажетіне ... ... ... Оқушының икем бағытын нақты ажырату, оған ... ету ... ... ... ... оқу ... ... істеуі.
6. Сөйлеу шеберлігі, ой қорыту жоғарылығы.
7. Ата-аналармен ... ... және ... бере ... ... ... ... білімді,өз бойындағы білімді оқушы
жүрегіне еркін ұялата ... ... ... ... ... Ал
дарынды оқушыларды интеллектілігі жоғары, профессионалдық ... ... ғана ... ... ... және шығармашылық
қабілеті жоғары балалармен жұмыс істейтін мұғалімнің рөлі білімді таратушы
жай ... ... ... байқалады. Олардың міндеті білімді беру
ғана емес,оқушының өзіндік мүмкіншілігін ашуында.
Мұғалім – елдің болашағын ... ... ... ... ... ... ... мол киелі мамандық.Ондай мамандық иесі
әрқашанда өресі биік болып, сөйлеген сөзінен, ойлайтын ойынан ілтипаттылығы
мен парасаттылығы, біліктілікке ұштасқан ... ... ... ... адам болу керек.
ІІ тарау. Кіші мектеп жасындағы дарынды балаларға қазақ тілінен ... ... ... ... ... ... қазақ тілін оқыту барысында дарынды
балалармен жүргізілетін жұмыстардың ерекшеліктері.
Егемен еліміздің ...... ... ... ...... ... айқын. Осыдан да бастауыш ... әр ... ... ... білімін дамытып, келбетін сомдауға үлес қосады.Баламен тіл
табысып, шәкірттер нағыз тірліктің тынысын сезіне алады.
Ұлы Абай ... ... ... ... ғана ұлаттар теңесе
алады.Біздің егеменді еліміздің мәртебесін көкке көтеретін, ... және ... ... ... тек қана ... ... сауатты жеке
адамның дамуы үшін, теориялық ... ... ... ... ... үшін кең ... берілді.Мектеп өмірі балаға жаңа әлемді
ашып береді. Бұл тұрғыда бастауыш мектептің негізгі міндеттері – ... ... ... ... ... ету, оның қабілеттерін ашып
дамыту. Оқуға деген ықыласын, іскерлігін қалыптастыру.
Шығармышылық тұлға негізгі бастауыш ... ... ... Осы
жастағы балалар бойындағы шығармашылық қабілеттің бастаулары жатыр. Тек
өмір тәжірибесінің ... дара ... ... ... ... ... қабілетті ашып көрсете
алмайды. «Бұлақ көрсең, көзін аш» деген халқымыз.
Қазақстан Республикасының «Білім ... ... ... ... және ... мен ... дамуына қарай білім
алудың ... ... ... отырып, білім алуына хақысы бар» ... ... ... оқу бағдарламасының әр пәннен тапсырма
орындауы 80% деңгейін игерсе жеткілікті саналады. Білім туралы заңға ... ... ... өлшем деңгейінен төмен түсірмей білім беруі
тиіс, бұл үшін ... ... ... игеру қажет.Мәселен,
Ж.А.Қараев, В.М.Монохов және басқалардың тәжірибесін игеру ... ... ... ... жеке өзіндік ерекшелігін, әрбір баланың
қайталанбас тұлға екенін зерттейтін ғылым.
Міне, осыдан ... ... ең ... заңдылығы туындайды, яғни,
әрбір оқушыға жекеше тәсіл қолдану, оның ... мен ... ... ... ... ... ортасы мен тегін ескеруі
қажет болады.
Білім берудің мақсатына орай, ... ... ... ... ... саты ... ... жасымен байланысты таным
ерекшеліктерін ескере отырып және ... ... ... алуына тең
мүмкіндік берілуі қажет дейтін дидактикалық ұстанымға сүйенгенде, ең
алдымен, ... ... оқу ... ... (инварианттық)
деңгейі, яғни базалық білім мазмұны анықталуы ... бұл ... ... ... ... ... ... кез-келген мектептің әр оқушыға
ұсынатын білім мазмұнын жан-жақты толық ашады және оқу ... ... ... ... бұл ... ... меңгеруі біркелкі болмайтыны
белгілі, бір оқушылар оны толық жан-жақты ... Бұл ... ... ... ... ... ... біреулері – толық меңгеруге шамасы жетпейді. Осымен ... ... ең аз ... ... әр оқушы үшін меңгерілуі қажетті
деңгейі ... ... ең аз ... ... қойылатын талаптар
түрінде анықталады.
Біздің байқағанымыз, бастауыш сыныптарда шығармашылықпен ... ... ... ... ... шығармашылық жұмыстың қай түріне болсын
бейім болады. Олар жаңа идеяға проблемаларды өздігінен шешуге тырысады.
Соның нәтижесінде ... ... ... ... ... ... оқыту, білім беру жүйесінің алдына ... ... мен ... ... дамуына жол ашу, ... ... ... ... отыр.
Дарынды балаларды анықтағанда және олармен жұмыс істегенде сол бала
жанындағы ортаның педагогикалық, психологиялық, ... ... ... ... ... әсер ... ... Ата-аналар, мұғалім, мектеп, жұртшылық, БАҚ, жолдастары.
Жұмыс сітеу барысында баланың осы орталарымен ... жете ... ... үшін ... тесттер жасалады. Дарынды балалармен жұмыс
істеудің соңғы нәтижесі білімді өз еркімен, өзі ... ... ... аяқталады.
Дарынды балалармен жұмыс істеуді төмендегідей кезеңдерге ... ... ... ... ... дарындылықты анықтау,
дамыту аса шеберлікті қажет етеді. ... ... ... ... ... ... ... үшін белгілі педагогикалық-
психологиялық әдістер қолданылады. Қай әдісті ... та бала ... ... оны ... ... еш ... ... алмайды. Яғни,
мұғалім үшін бала жанын түсіну үлкен ... ол ... адам ... ағаш және ... ... өте ... алдымен қабілетіне қарап сыныптан шартты түрде даралаймыз.
Бұл даралауда құпиялылық сақталады.Ол оқушының зерттеу ... өзі және ... ... ... ... бақылау табиғи түрде
жүргізілуі керек. Оның ... ... ... ... ұтқыр
жауаптары, жаңа сабақты ... ... үй ... ... ... ... ... т.с.с. есепке алынады. Зерттеу
жүйелі жүргізуді талап етеді.
Байқау әдісі. Бала ... ... ... ... ... ... ұзақ ... жүргізіледі;
2.мақсатқа жетуге айқын көрсеткіштер жинақтау, мысалы, мысалы жаттығуды
орындауда неге мән береді;
3. бақылау құралдарының ... ... және оның дер ... ... ... алдын-ала жоспарланған сұрақтарымен қатар жанама
сұрақтар ролі ерекше. Әңгіме желісі үнемі проблеманы ... әкеп ... ... ... ... ... ... бағыттағы мүмкіндігін
анықтағанда тесттер қолданылады. Тесттік ... және жеке ... ... Есте ... ... аралығында сөзді есте сақтауы. ... ... ... таныс болуы тиіс. ... ... ... ... ... Көзбен шолып анализ-синтез жасау.
- 4 суреттен беріледі. Осылардың ішінен артық сурет сызылып ... ... ... да ... Балдық жүйемен бағаланады.
- Көзбен салыстыру. Бірінші баған 2-ге бөлінеді. Оның біреуіне өзара
сәйкестігі бар екі ... ... ... ... ... Мысалы, тауық. Ал
екінші бағанда мүмкін болатын суреттер тұрады. Мысалы, ... ... ... Бала сұрақ орнына қойылатын суретті іздейді. ... әр ... ... алған дұрыс.
2.3. Сөзден тікелей анализ-синтез жасау.
- 4-5 сөз айтылады. Осылардың ішінен ... ... ... ... керек.
- Салыстыру. Бірінші екі сөз айтылады. Мысалы, ... ... ... ... Мысалы, градусник-? Содан кейін ... ... ... сырқат, әйнек, төсек, температура, дәрігер.
2.4. Ойлауы.
- 5-тен кейін қандай сан тұруы керек? 1,3,5 ... ? ... ... ... сөздер ішінен ұзынын немесе қысқасын табу ... ... ... 2-3 ... ... ... ... дәлдік, толықтық, жүйелілік.
Сұраққа жауап беруінде немесе әңгімелесу кезінде әрбір сөйлемге мән
беруі, ... ... ... ... ... ескеріледі.
2. Дарындылықты дамыту шаралары.
Жеке ерекшеліктері анықталып болған соң оларды дамыту ... ... ... толықтыру, жүйелеу, ғылыми
негіздеуге жоспар құрылады.
Жұмысты жүйелі ... ... оқу ... ... ... ... пайдалану, психологиялық, педагогикалық,
әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... өз дәрежесінде өткізу, өз бетіндік білім алуға жетелеу. Апталық
жүктемеге міндетті түрде мән ... ... ... бала жасына,
деңгейіне сай болсын.Артық талаптардан кері нәтиже шығуы мүмкін.
Бастауыш мектептерде қазақ тілі сабақтарында дарынды балаларды ... ... ... талабына сай оқушыларды жан-жақты тұлға ретінде
дамыта отырып ... ісі ... орын алуы ... ... ... жаңа
технологияларды өз тәжірибелерінде пайдалана отырып, ... ... ... ... ... ... ... «Оқу мен жазу арқылы сын
тұрғысынан ойлау», «Тәй-тәй», Ж.Қараевтың деңгейлеп оқыту, ... ... ... адамгершілік – ізгілік педагогикасы, Дамыт
аоқыту педагогикасы, т.б. технологиялар мен ... ... ... ... белсенді әдіс-тәсілдерін қолдану арқылы, кіші мектеп
оқушыларының білім алуға деген ынтасын, ... ... ... ... оқу әрекеті басым. Сабақтарда әсіресе, қазақ
тілі ... ... ... ... ... ... шығарумен
айналысады. Әрине, мұндай жағдайда қанағаттанарлық деп айтуға болмайды.
Баланың шығармашылық, ізденгіштік қабілеттерін дамыту өте ерте ... ... ... қажет етеді. Мысалы,тіл үйрету үшін біз ... ... ... ... ... Ал музыканттар жанұясында үнемі ... ... ... сол ... ... өте ерте кезден ашылады. Міне,
осыны басқа қабілетті ... неге ... ... ... ... шығармашылық әрекет жағдайында
болуы ... ... ойды ... ететін әлеуметтік қарым-қатынастар
шығармашылық қабілетті дамытуға ... әсер ... деп ... ... ... ... дарынды, талантты адамын қалыптастыру
бағытындағы білім беру мәселесі мемлекетіміздің назарында. ... ... ... ... тілінің мемлекеттік мәртебесін көтеруге ... ... ... ... ... жатыр.
Халқымыздың рухани көсемі ғұлама ... «өз тілі ... бар ел ғана өз ... ... ел бола ... біз ... деп өсиет қалдырғаны бекерден-бекер болмаса керек.
Сондықтан, қазіргі таңдағы педагогика жаңалықтарын, қазіргі қолданып
жүрген пән ... ... ... білу-оқыту мақсатына жетудің бірден-
бір жолы.
Оқыту барысында алдымызға қоятын мақсатымыз – туған тілдің қыр-сырын,
табиғатын таныта отырып, ертең ... орын таба ... ... ... ... парасатты ұрпақ тәрбиелеу. Ол үшін ... ... ... ... ... байыта түсу.
Осы алдымызға қойған мақсатымызды жүзеге аасыру ... сан ... ... ... ... ... ... арттыруға көңіл
бөліну қажет деп ойлаймыз.
Бастауыш сыныпта дарынды балаларды оқыту кезеңінде олардың ... ... ... ... мен ... баланың маңызды
психикалық қызметтерін, ... ... ... ... ... оқу ... жолға қою болып ... ... ... оның ойлау мен практикалық әрекеттері арқылы ... ... ... ... ... ахуал – мұғалім мен оқушы арасындағы
ерекше қарым-қатынас. ... бұл ... ... ... ... қоюшы,
бақылаушы, бағалаушы ғана емес, танымдық ... ... ... ... Тек ... ... ғана баланың интеллектісінің
көзін ашып, шығармашылығын дамытады.
Дамыта оқыту да баланың ізденушілік-зерттеушілік әрекетін ұйымдастыру
басты ... ... Ол үшін бала ... ... дейінгі білетін
амалдарының, тәсілдерінің жаңа мәселені шешуге жеткіліксіз екенін сезінетін
жағдайға түсу керек.
Сонда ғана баланың білім ... ... ... ... білім алуға
әрекеттенеді. Сабақ төмендегідей 3 құрамдас бөліктрден тұратын болады:
1. Оқу мақсаттарының қойылуы.
2. Оны шешудің ... ... ... дәлелдеу.
Бұл үшеуі дамыта оқытудың Д.Б.Эльконин, В.В.Давыдов жасаған жүйесінің
негізгі компоненттері. Оқушы алдына оқу ... ... ... үлгі
бермейді. Мақсатты шешу іштей талқылау, ... ... ... жүзеге
асырылады. Мұғалім сабақ процесін ұйымдастырушы, бағыттаушы адам ... ... ... әркім оның дұрыстығын, өзінше дәлдей түсуге
үйретіледі.Әр оқушыға өз ойын, пікірін, ... ... ... ... ... ... бәрі ... дұрыс бола бермес. Дегенмен, әр
балаға жасаған еңбегінің ... ... ... ... ... ... ... жеңіл-желпі тапсырмалар орнына, баланың тапқырлығын,
зерделілігін дамытатын шығармашылық тапсырмаларды ... ... ... ... ... ... Заңында білім беру тәрбие мен
оқытудың үздіксіз ... ал оның ... ... ... ... мәдени даму және қоғам мүшелерінің кәсіби құзырлығы деп атап
көрсетілген.
Еліміздің ертеңі, тәуелсіздігіміздің тұғыры – ... ... ... еліміздің тірегі – білімді ұрпақ. Қоғамда болып жатқан
қарқынды өзгерулер мен ... ... ... да тың серпіліс
әкелді.Білім берудің қазіргі басты мақсаты - өзінің ... ... ... ... ете ... ... ақпаратты іздеп, оны
сұрыптауға, ... ... ... ... іскерлігімен төтеп
бере алатын тұлғаны даярлау. Білім негізі, іргетасы ... ... ... сынып оқушыларын тәрбиелеу мен оқыту ... ... күн ... түсіп көрмеген. Қазіргі бастауыш
сыныптарда бітірген ...... ... ... ... ... ... шығармашылығы белсенді, үнемі жетіліп ... яғни ХХІ ... ... ... ... ... білу үшін мұғалімдер қауымына зор
міндеттер жүктеледі. Әсіресе, бастауыш сынып мұғалімдері ... ... ... ... ... ... ... талабына сай үнемі
жетілдіріп отыратын, шығармашыл ұстаз болуы қажет. ... ... ... А.Байтұрсынұлы «Мектептің тірегі де, тілеуі де – оқыта ... ... ... сыр ... ... ... берудің ұлттық үлгісі қарқынды қалыптасып,
педагогика ғылымында баланың жеке ... ... ... ... ... жаңа ... көптеп жүзеге асырылуда.Ғалымдарымыз ... ... ... тәжірибелерін зерттеп, озық үлгісін таратуда. Мұның
бәрі түптеп келгенде қазақстандық білім беру саласын әлемдік ... ... беру ... ... ... деп ... сапасын арттыру мақсатын көздеген мұғалімдер әр сабағын ... ... ... ... ... ... ... деңгейде
өткізуде. Қазір шығармашылықпен жұмыс істейтін мұғалімнің еңбегі ғана ... ... ... ... ... ... бір бағыттарының бірі –
дарынды, ... ... мен ... ... Кейінгі кезде мұндай
өзекті мәселе әлемдік педагогикалық қызығушылық бары байқалады.Соның бір
айғағы ретінде ... ... ... ... ... мақсаты – дарынды балаларды зерттеу, қолдау және мадақтау. ... ... да ... ... Ғалымдардың есептеуі бойынша әрбір ... ... ... 3 ... 8 ... дейін өте талантты
оқушылар болады.Бірақ, олардың барлығы мадақтала бермейді. АҚШ-та ... 40 ... ... ал ... ... 5 ... жоғары
мектепке қабылданбайды екен.
Англияда дарынды балаларды ... ... бар. ... ... ... ... мектептер, арнаулы бөлімдер және тездетіп,
тереңдетіп ... ... ... ... педагогтарының дарынды
балаларды оқыту ... ... ... ... ... ... қаласында 1985 жылдан бастап ерекше қабілетті
оқушылармен шұғылданатын қызмет орны ... ... ... ... бастап кейбір бастауыш оқу
мекемелеріне ... ... ... сыныптар пайда бола бастады. 90-
жылдардың басында Страсбургте ойлау ... өте ... ... арналған
ерекше мектеп ашылды.
Жапонияда дарынды балаларды оқыту мәселесіне салыстырмалы ... ... ... ... өзекті мәселеден тысқары бағыт
ұстайды деген пікір тумайды.Кейбір оқу орындарында талантты ... ... ... тестілеу жүргізіледі. Оларға арнап арнаулы
оқулықтар мен оқу құралдары шығарылады.
Оқушылардың білімі, материалды талдау, оған баға беру ... ... ... ... келер сатысына жетелеу оңай.
Ғылымның жұмбақтарына енемін дегенге жас буынға ... үш ... ... қажет:
1. Оның рухани көзі таза болуы тиіс.
2. Ол өзінің алдына мақсат қоя білуі тиіс.
3. Соны ... ... ... ... ... ... әдістемеге қарсы өзінің әдістемелік жаңа
жүйесін жасады. М.М.Жанпейісова осы пікірді қолдай ... ... ... ... жасап, оны іске асырудың жолдарын таба білген.
Оқытуды түрлендіру үшін, ... ... әр ... көңілді атмосфера
ұстауға тырысу керек.
Деңгейлік жұмыс істеуде бала ... ... ... ... ... ... өзінің тіл байлығы мен білімін көтереді. Бірлесе
отырып айтылған бір нұсқаны таңдап алудағы мақсат, бала ... ... жол ... Ол ... белгісізге, яғни жаңа ұғымдарды игеру бала
белсенділігі арқылы ... ... ... ... мен дүниетанымын
кеңейтіп, білім аясының мейлінше ... ... ... ... ... ... зор. Осы тәжірибе арқылы сыныптағы оқушылардың
білім дәрежесіне ... ... ... нәтижелі болатындығына балалардың
сабаққа деген ынтасы белсенділігін арттыра түсуге болады деп ойлаймыз.
Ол үшін сыныптағы оқушыларды ... ... ... ... ... ... толық беске оқитындар – үздік топ, екінші топ – ... топ – ... ... ... ... ... ... қалай бағалануы
керектігін түсіндіру қажет.
Яғни, «5» бағасын алатын оқушылар өз ... ... ... ... әдебиеттермен жұмыс істеуі керек, ал төрттіктер газет, журнал
материалдарымен өз ... ... ... ... шарт,
оқулық материалын толық меңгеріп, ойын толық жеткізуге ... ... ... ұштастыра алмаса, онда ол оқушы ... ... ... ... көп ... бар. Әр бала ... да нұсқа
сөйлеуге үйренеді. Әрбір топтағы бала білуге құмарта түседі, ... ... ... ... қалмауға талпынады.
Оқушыларға қазақ тілін оқытуда қазақ халқының мәдениетін, тарихын,
дәстүрін қоса қамтып алуымыз керек.
Ресейде ... ... ... ... ... ... 1989
жылы «Талантливые дети» атты кешенді бағдарлама жасалды, арнаулы «Ресейлік
мәдени қор» ұйымдастырылды, ... ... 1996 жылы бұл қор 229 ... ... ... ... ... мұндай құбылыстан Қазақстан да қалыс қалып
отырған жоқ. Ел Президенті ... ... ... ... ... біліктілігі жоғары мамандар болады, оларға жағдай жасау
керек» делінген.
Республикада «Дарын» ғылыми-практикалық орталығы құрылған. ... ... ... да ... ... ... сапалы білім беру.
Мұғалімнің білімді игертуі ұзақ үрдіс. Түпкі ... ... ... ұштастыра білуі керек. Жалпы мектеп үшін қазір балаларды
даралап,саралап оқыту ... ... ... ... ... ... 4-ші ... тапсырмаларын
берген уақытта мұғалім бала ерекшелігіне сай ... ... Сол ... даралау қолданылады да, баланың бөліп алғаны басқаларға елеусіз
болып ... Осы ... ... ... міндет жүктеледі. Мұғалім
тапсырманы алған білімді жаңғыртатын, эвристикалық ізденіс ... етіп ... ... формада тапсырма беруде де
зерттелінуші бойындағы қабілетті басты ... ... ... ... ... ... ... гимнастикасы деп те атауға болады.
Жеке тұлғаға баға берілетін сыныптан тыс ... ... ... ... ... ... секциялар.
Жоғарыда айтып өткендей, түпкі нәтижеде ... ... ... ... ... ... ... талдауға талпынады.
Жаңа технология бойынша әдістемелік жүйесінің басты бөліктерінің бірі
– дамыта оқыту. Осы ... ... ... ... ... іс-әрекеті арқылы ойлау дағдыларын жетілдіру, өз ... ... ... ету. ... мұғалім – ұйымдастырушы, бағыт беруші.
Үшіншіден, жаңа технологияның мақсаты – оқытуды ізгілендіру. Ол оқулықтарға
деген ... ... ... ... жұмыс қабілеті, сабаққа деген ынтасы ... ... ... ... ... өз ... таңдауы арқылы
қалыптасады. Мұғалім оқушы алдында мәліметтерді ұғындырып, бала білімін
кеңейтіп, ... ... өз ... ... ... жағдай туғызады.
Қазақ халқының педагогикасының тәрбиелік және оқулық мүмкіндіктерін
қазіргі мектептерде өз оқушыларымызбен жұмыста пайдалану және іске ... ... ... тілі ... өту ... қазақ халқының салт-дәстүрлерін,
үлгі-өнегелерін, қазақтың ырымдары мен тыйымдарын, ... ... ... ... ... ... ... Республикасының «Білім туралы» заңына сәйкес «Әрбір баланың
жеке қабілетіне ... ... ... жеке ... ... ... дамыту» сияқты өзекті мәселелерді іске асыру үшін
бүгінгі таңда ... ... ... жоғары ... ... беру үшін ... ... технологиялары
жасақталып, мектеп тәжірибесіне енгізілуде.
Білім беру жүйесін ақпараттандырумен қатар оқушылардың өскелең оқу
тәрбие үрдісін ... ... ... ... білім алуына, өздігінен
іздену сезімін ояту дарындылық пен талантқа жол ... ... ... ... ... технологиялардың құндылығы:
1.Жоғары деңгейлі тапсырмаларды орындау арқылы дарынды ... ... ... ... баға ... деп қорықпайды, керісінше, тапсырманың
жауабына қарай ... ұпай ... ... ынтасы артады.Оқушыға 4 деңгейлік
тапсырма беріледі.
3.Оқушы оқу материалын өзі ... ал ... өз ... ... ... технологиялар мектептегі білім беру жүйесінің алдына
күрделі ... ... ... шешу үшін оқытудың мазмұны мен
құралдарына, ... ... ... ... ... етеді.
2.2. Қазақ тілі сабағын оқытуда кіші мектеп жасындағы дарынды ... ... ... республикамыздың білім мекемесі педагогикалық ұжымдары ұсынылып
отырған көп нұсқалыққа байланысты ... ... ... кез-келген үлгі
бойынша қызмет теуіне мүмкіндік алады.Бұл бағытта білім берудің әр ... ... ... ... және ... негізделген жаңа
идеялар, жаңа технологиялар бар. Сондықтан әр түрлі ... ... ... оқушылардың жас және психологиялық ерекшеліктеріне сәйкес
таңдап, тәжірибеге енгізудің маңызы зор.Осының бәрі қазіргі ... ... ... ... ... жоғары талаптар
қойып отыр.
Қазіргі білім беру саласындағы ... озық ... ... ... ... болу мүмкін емес.Жаңа технологияны
меңгеру мұғалімнің интеллектуалдық, кәсіптік, рухани азаматтық келбетінің
қалыптасуына игі ... ... ... дамытып, оқу-тәрбие үрдісін
тиімді ұйымдастыруына ... ... ... бір жолы ... ... ... мен
тақырыптарды іріленген бөліктерге біріктіріп оқытуды жүзеге асыруға болады.
Оқытудың табысты болуы әр сабақтың ... ... ... ... ... ... ... игеру деңгейлерін анықтау бір-бірімен байланыста
жүреді.
Педагогикалық технологиялардың қайсысы болсын оқытудың тың ... ... ... ... ... деп ... ... Керісінше,
адамзат баласының өзі ұрпағын оқыту мен тәрбиелеудегі ең озық, ең ... ... ... жеңіл жолдарын іздеу,классикалық
педагогикалық озық үлгілерін жаңашылдықпен дамыту болып табылады.
Білім беру технологияларының мынадай принциптеріне сүйену керек:
- барлық сабақта ... ... ... да нәтижелі болуы, ол әрекеттену
субъектісі, оқу үрдісінің басты кейіпкері.
- оқушының жеке ... ... алу/ ... ... ... ... қызығушылығы, бейімділігі.
- оқу үрдісіндегі жоғары шапшаңдығы, оқушының шығармашылық ... ... ... болмасын оқушылардың өз
бетінше, дербес ізденуіне жол ашады, шығармашылық жұмыстарға ... ... ... бірінші сатыдан шығармашылық сатыға жетуіне жол
ашу, жағдай туғызу.
Ал оқушылардың қаншалықты дәрежеде дамығандығы әр ... ... ... ... тест тапсырмалары және ... ... ... ... қазақ тілі сабақтарында ұлттық ойындар оқушының сабаққа
қызығушылығын, белсенділігін арттыруда, шығармашылық қабілетті дамытуда өте
тиімді екенін айта кеткеніміз жөн. ... ... ... ... ... ... ... алуан мәлімет, дағды мен шеберліікті ... ... қоя ... төселеді, білгенін соған жұмсайды. Алайда, ойынды
үнемі пайдаланып отыруға да ... ... ... бір ... ... кезеңдерінде нұқсан келмейтіндей жымдасып жатуын көздеу
қажет.
Сондай-ақ ... ... ... ... ... мен оқушы арасындағы демократиялық ашық қарым-қатынас орнатылады.
Себебі бұл сабақтарда түрлі әдістерді, соның ішінде «Сын ... ... ... ... ... ... пайдалана отырып,
оқушылардың бойында бізге беймәлім қасиеттер мен ... ... және оны ... ... жолдарын табуға болатындығын байқауға
болады.Сабаққа ... ... ... оқушылардың бойында ... ... ... Жеке-дара жұмыс жасап ізденетін оқушылар көппен,
яғни ... ... ... ... ... бір мақсатқа, нәтижеге
жететіндігін түсінді.Өзара ... ... ... мақсаты: Оқушылардың ұйымдасқан түрде белгілі мақсатта
жұмыс ... ... ... ... ... ... деген
жанашырлыққа, бауырмалдыққа, көмек беруге, ұйымшылдыққа баулу. Бұл
технологияны қолдана ... жеке өз ... ғана ... ... ұжымның
бірігіп ұймдасып жұмыс істеуіне ... ... ... ... ... ... «Біз өткіздік, біз ұйымдастырдық» деген сана-
сезім қалыптасады. Ұжымдық шығармашылық технологиясы 6 деңгейден ... ... ... ... ... ... ... жоспарлау.
3. Ұжымдық дайындық.
4. Жұмысты өткізу.
5. Ұжымдық анализ жасау.
6. Нәтиже жасау.
Белгілі жұмыс өтуізуге ұжым шешім қабылдаған соң, ұжым ... ... ... өзара ақылдаса отырып, ... ... Үш ... ... бір ... ... ... ақылдасады. Сабақта
ұйымдаса отырып кестелер шешіледі.Венн диаграммасын толтыра отырып,
қабілетін ... ... Осы ... ... ... бала ... орын алу үшін ойын ... пайдаланып сабақ өткізу өте тиімді.
Сабақта барлық баланың ... үшін ... ... ... мақсат тұтуы
керек. Оқушыларды «жақсы, жаман» деп бөлмей нашар оқушының өз ... ... ... ... ... етуі ойластырылуы тиіс. ... ... ... ... ... тарапынан көрсетілген байсалдылық оның
өз күшіне ... ... ... алға ... бүгінгі таңдағы мақсат – білімді өз бетінше ... ... ... ... жасау, өзін-өзі дамытатын тұлға қалыптастыру.
Мұғалім елдің болашағын көркейтіп, рухын биікке көтеретін, жас ұрпақты
тәрбиелейтін жаупкершілігі киелі мамандық. Ондай ... иесі ... биік ... ... ... ойлар ойынан ілтипаттылығы ... ... ... ізденімпаз, елжанды, адамгершілігі
жоғары жайсаң адам ... ... ... ... ... ... бар.Сабақ – солардың
негізгісі. Сабақ – оқытудың сыныптық-сабақтық жүйесінің құрамдыс бөлігі.
Әрбір мұғалімнің мақсаты – сабақ сапасын көтеру, ... ... ... қызығуын арттыру, ізденуін, таным деңгейін көтеру.
Осыған орай,мектеп өміріндегі өзекті мәселелердің бірі сабақтың жаңа
түрлерін дамыту.
Сондықтан ... ... мен озық ... ... ... ... ... әдіс- тәсілдердің бәрін еркін игеріп, оны
нақтылы жағдайға ... ... ... әрі шығармашылықпен
қолдану- әрбір мұғалім шеберлігінің айнасы. ... ... етіп ... үшін ... ... ... практикамен
ұштастыра алатын шебер болу керек.
Егер мұғалім әр сабағында тақырыптарды оқытуда оқушыны ойландыратын,
ізденетін ғылыми тілде ... ... ... ... ... ... қоятын, адамгершілікпен ізгілікке назар аударатын
болса,ондай оқушы өз-өзіне сын көзбен қарауға өз жетістігін сезе білуге, өз
бетімен ... ...... мен ... ... ... формасы. Ендеше сабақтың
өз мәнінде өтуі – ... ... ... ... ... мақсатты айқын қойып, оқытудың ... ... ... жаңа білімнің өткенімен байланысын, оқушылардың жас ерекшелігі мен
қабілетін ескеру сияқты талаптарды ... ... ғана өз ... ... ... ... ... болуының басты себептерінің
бірі – оқушылардың қызығуын арттыратындай әдіс-тәсілдерді ... ... ... негізі- мұғалімнің сөзі, ал мұғалім сөзі-
білімнің көзі. ... ... ... ... ... тығыз
байланыста қолданылады,көрнекі құралдар, тәжірибелер, сарамандық сабақтар
жүргізу, өзіндік жұмыстартар өткізу,мұғалімнің түсіндіруі, ... ... ... ... ... ... ... үш түрі белгілі,
олар:
1. Жалпы педагогикалық (тәрбиелеу мен дамыту)
2. Дидактикалық (оқу білу дағдысын меңгеру)
3. ... (әр пән ... ... мен ... білуге үйрету)
Жалпы педагогикалық мақсат оқушыларға тәрбие беру және ... ... ... оқу жүйесінің қай кезеңі сабақта орындалатынына
бағыт береді.
Әдістемелік мақсатта оқушылар сабақта қандай білім мен іскерлік ... ... ... ... ... ... ... да қабілеттілер мен
қажеттіліктерді толасыз ... ... ... ... ... әрбір
оқушыны жеке тұлға етіп тәрбиелеуде білім мен білігіне сай ... ... ... ... ... жеке ... ... керек. Осыдан мұғалімнің негізгі мақсаты айқындалады:
- Өз бетінше дами алатын жеке тұлға қалыптастыру;
- Танымдық ... ... ... мен дағдыларын меңгерту;
- Ойлау қабілетін жетілдіру;
Сабақ тақырыбы заман талабына сай жаңарып отырса, оқушыға оның ... ... ... ... ... ... сөйлеуге, ойын дәлелдеуге,
жолдастарымен бірігіп жұмыс істеуге мүмкіндік алады. Мұғалімнің басқаруымен
олар бір-біріне ... ... ... ... ... жасайды. Мұндағы негізгі мәселе- оқушының өзіне деген ... ... ... ... ... ... ... жан-жағындағы оқушылармен санасуға, ой бөлісуге ынталанады.
Сын тұрғысынан ойлау стратегиясын ... ... ... ... ... ... ... сыни
ойлаудың жобалары арқылы пайдаланады. Яғни, пәнді ... ... ... сыни ... әдісі мына жағдайда тиімді:
- Оқушылардың ойлау жүйесі дамуының ... ... ... ... сын ... қарап ойланады немесе іс-әрекетті терең ойлануына
жағдай жасайды.
- Талқылау және шешім табу ... ... ... ... қалмай
басқалармен де ашық пікірлесіп ой түйіндеуге мүмкіндік алады.
Сын тұрғысынан ойлау дегеніміз, педагогтың бағыттауымен оқушының ... ... ... ... ... ... ... өзін-өзі тани
алатын, бір-бірімен қарым-қатынас жасай білуге тәрбиелейді. ... ... ... ... ... ... істеуге бағытталған
және міндетті түрде өз ... ... ... ... жасай білуге
үйренеді. Нәтижесінде – неғұрлым дамытылған оқушының жеке ... ... ... жастағы оқушыларға кез-келген мазмұнға сыни тұрғыдан ... ... екі ... біреуін таңдауға, сапалы шешім қабылдауға үйретеді.
Баланың танымдақ белсенділігін ... өз ... ... алуға ықпал
етеді.
Оқушыларды ұжыммен, топпен жеке жұмыс жасауға ... Осы ... ... көбірек пайдалансақ, соғұрлым нәтижеде жоғары
болады деп ойлаймыз.
Оқушылардың ойлау қабілетін дамытуда ... тілі ... ... ... Өйткені оның әрбір жаттығуы ой ... ... ... ... ... ... таныс ережеге, берілген жаттығулардан бастап,
бірте-бірте күрделендіру бағытында жұмыс жасадық.
Қазақ тілі сабағында ... ең ... ... ... ... ... назар аударамыз.
Қазақ тілі сабағында оқушылардың ойлау қабілетін ... үшін ... сөз ... ... ... құрастырған мәтінді талдауын,
өлең шумақтарын құрастыруы арқылы жүзеге асырамыз.
Сабақта көбінесе ... ... ... ... ... ... ... құрастыру.
Бастауыш сынып оқушыларының ойын дамытуда салыстырудың маңызы зор.
К.Ушинский салыстыру ойлау атаулының ... ... ... ... ... табысты болуы оқушылардың салыстыра білуі, ұқсастық пен
әр тектілікті байқау қабілетінің қалыптасуымен анықталады.
Оқушылардың ... ... ... үшін ... ... әдіс-
тәсілдерді қолданамыз.Әсіресе, оқушылардың өздігінен жұмыс ... ... ... белсенділігінің арттырылуына ерекше көңіл бөлеміз.
Сабақ үстінде «өз бетінше жұмысқа» уақыт көп бөлу керек деп ... ... ... ... ... және ... ... білімін іс
жүзінде пайдалана білуге үйретеді, ... ... ... ... ... ... жұмысты сабақтың барлық процесінде іске
асыруға болады. Өткен материалды қайталау, бекіту ... жаңа ... ... үй ... орындауда оқушының өздігінен жұмыс
істеуі қажет. Алайда берілген тапсырманы баланың ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастырудың шарттары мыналар: мұғалімнің нақты
тапсырмалар, ... ... ... ... және ... ... басқаруымен оқушының дербестігінің мөлшерін, олардың
жұмысты өз еркімен және қалауымен істеу, оған әсер ететін мотивтер т.б.
Өзіндік жұмысты ... ... ... ... және ... ... деңгейінің артып отыруы – осы жұмысты ... ... ... ... ... ... ... жоғарғы
формасына олардың өз ... жаңа ... ... жасайтын
шығармашылық жұмыстар жатады. Шығармашылық жұмыстар – оқушының ... ... ... өлең ... ... ... жасауы т.б.
Оқушыларды шығармашылық жұмысқа ... ... ... түсу ... ... қабілетін
сабақта және сабақтан тыс уақытта дамытуда әртүрлі ... ... Олар ... ... мазмұнға қарай жинақтау.
2. Арнаулы бір тақырыпта пікірталас тудыру.
3. Логикалық ойлауын дамытатын ойындармен бірге берілген тапсырмаларды
орындау. ... ... ... ... Берілген тапсырмаларды түрлендіру бағытындағы жұмыс (мәтін мазмұнын
өңдеу, шығарма, шағын әңгіме құру т.б.)
5. Әңгіменің ұқсастығын салыстыру, бөліктерге бөлу, ат ... ... ... сурет салғызу, рөлге бөліп оқыту.
7. Ой шапшаңдығын, сөз байлығын дамытуда өлең ... ... ... ертегі, әңгімені өз бетінше аяқтау.
Ал сабақтан тыс уақытта оқушылардың шығарамшылық қабілетін дамытудың
жұмыс түрлері:
1. Орталық ... ... ... кездесулер өткізу.
3. Әртүрлі тақырыпта сайыс, пікірталастар өткізіп, алған әсерлері бойынша
шығарма жаздыру.
4. Балаларға ... ... ... оны сабақ кезінде үнемі
пайдалану.
Осындай жұмыстарды үнемі жүргізу оқушыларды ... ... ... ... ... ашып, тілін байытуға, қиялын ұштауға, өз
бетінше ізденуге зор әсерін тигізеді. Бала ... ... ашу ... ... ... ... жете мән беру ... табылады.
Қазақ тілі сабағында сөзбен жүргізілетін жұмыс, сөздерді байланыстырып
сөйлеуге, әңгіме айтуға, шығарма жазуға көмектеседі.Сөздік жұмысы ... ... ... ... ... ... қызығушылығын оятып,
шығармашылық қабілетін арттыруға, белсенділікке ынталандырады. Мысалы:
1. Берілген сөздердің ішінен ... оңға ... ... жаңа сөз шығатын
сөздерді теріп жаз.
Қыран қала ... ... ... сүт ... Берілген сөздерге бір әріп қосып мағынасы өзгерген сөз жаз.
Қала+қ ... ... ... ... жүргізілген жұмыстар оқушылардың шығармашылық қабілетін
дамытуға зор үлесін тигізеді.
Осы ... ... ... ... ... жолында сан қилы тиімді
әдіс-тәсілдерді қолдану арқылы, сабақтың сапасын арттыруға ... ... ... өту барысында сабақта жекелей оқытудың элементтерін
енгізе отырып, әр ... ... ... ... өсуін ескереміз.Әр
оқушының шығармашылық күш-қуатын толық пайдаланып жұмыс істеуін өз күшіне
сенімді болуын, ... ... ... білуіне жетуді көздейміз. Өткен
сабаққа қайталау жұмысын ... соң жеке ... ... ... ... бере отырып шығармашылық ізденіске баулыдық.
Мысалы: ұйқас ұсыну арқылы өлең шығару.
Сөйлемдегі кейбір сөздерді көркем ... ... ... ... ... мәтін құрастыру.
Мақалдың жалғасын табу.
Сабақты қызықты ойын түрінде ... ... ... ... Н.К.Крупская: «Бала жас болғандықтан ғана ойнамайды, балалықтың
өзі оған ойнау үшін, яғни жаттығу арқылы ... ... ... ... ... ... болатын. Ойынмен ұйымдастырылған сабақ балаларға
көңілді, жеңіл келеді.Программаның талаптарында, ... ... ... ... ... мән ... ... негізгі
тақырыптарын оқып үйренуде қолданылатын ойындар оқушылардың қазақ тіліндегі
ұғымдарды кеңейтеді, баланың белсенділігін арттырып, ... ... ... ... ... ... ... тиянақтай түсуге
жәрдемдеседі. Бұл жөнінде көрнекті ... ... ... ойын жекелеген білімдер мен бейімділіктерді игерудің формасы
ғана болып қоймай, сонымен бірге баланың жалпы ... ... ... ... ... ... ... жеткізуіміз қажет» - деген
.
Ойындарды дұрыс ұйымдастыру және ... ... ... ... Ойынды бастамас бұрын ойынның ... ... ... ... ... дайындап алу керек. Сабақ түрлеріне байланысты оның
түрлері таңдалынып алынады.Енді қазақ тілі сабағында өткізіп жүрген кейбір
ойындарға ... «Кім ... ... ... ... ... суреті беріледі. Оқушылар сол суреттердің
атын айтып, «Ертегілер әлемінде» атты плакатқа іледі.
2-топ. Карточкалар ... Бес жуан ... ... бар ... ... ... Берілген сөздерден жуан және жіңңішке сөздерді ажырат.
3. Дауыссыз дыбыстарға фонетикалық талдау жаса.
3-топ. Сурет ... ... ... жас ... ... ... беру, тәрбиелеу әрбір ұстаздың
басты борышы. Кейбір мұғалімдер сабақтың жаңа ... ... ... ... тәжірибесін қолданады. Қай әдісті
пайдаланса да мақсат – бағдарламадағы материалдың ... ... ... ... ... баланың ойлау қабілеті бірдей емес, сондықтан сабақ
кезінде әрқайсысының білім деңгейіне қарай мұғалім жұмыстың ... ... ... ... ... қатар, ұлттық ойындарды сабақта пайдалануда оқушылардың
логикалық ойлау қабілетін ... ... үлес ... Ойын ... ... жандандырып, сабақтың сапасын арттыруға толық ... ойын ... ... « ... тап» ... ... «Сан ... тақырыбына байланысты «Сен білесің бе?» ойынын ойнатуға
болады. Мұнда мұғалім бір әңгіме оқитынын, ... ... сан ... ... ... топқа бөлініп, мұғалім оқып тұрғанда көңіл
қойып тыңдаулары шарт. Қай топ ... сан ... ... ... ... топ ... Бұл ойыннан оқушылардың алары көп. ... ... ... ... ... дағдыланады, сауатты жазуға дағдыланады.
«Қайда менің өз орным?» ойынында оқушыларға бірнеше сөздер беріліп, олардың
сөйлемдегі байланысына қарай әрқайсысын өз ... қою ... ... ... тілі сабағында пайдалану оқушылардың еркін
сөйлеуін, тіл байлығын, сөздің дәл ... ... білу ... ... ойындар арқылы сабақтарда оқушылар әртүрлі
жағдайды түсінеді, оны шешу ... ... Ойын ... ... ... ... ... оқуға құлшынысын арттырады.
Жақсы ойынға бала бар ... ... оны ... ... ... түрлі дағды, мәліметтерді алып, шеберліктерін шыңдайды.
Сабақ өту барысында грамматикалық ойын түрлерін, әсіресе қазақ ... ... ... жиі ... ... оқушылардың алған
білімдерін одан әрі дамыту, тереңдету, олардың ізденімпаздығын арттыру, ой-
өрісін ... ... ... ... ... ... ... көздейміз.
Қазақ тілі пәнінің фонетика, лексика, морфология, синтаксис салаларын
оқыту барысында ... сай ... ... ... ойындарды енгізуге болады.
Мысалы: «Фонетика» саласы бойынша:
1. А әрпінен басталатын қалалардың аттарын ... ... ... (ол ... қай ... орналасқанын картадан
көрсетіп, қала туралы не білетіндерін ... Қай ... ... да мағынасы өзгермейтін сөздер ойлап жазыңдар.
Мысалы: Азиза, нан, қырық.
3. «Кім көп тауып айтады?» ойыны.
1. Басы да, аяғы да «қ» немесе «к» ... ... 5 ... ... ... айтыңдар.
Мысалы:
Қазақ, қонақ, қасық ...
Керек, күрек....
2. Оңға оқыса да, солға оқыса да мағынасы бар сөздерді ...... қал – лақ, ...... ... ... ... Ойынның шарты. Құралбайдың құрған сөйлемдері мынадай: Қойдан қалып
қойған қара қозыны Қосай қораға қамап қойды. ( ал сен ... ... ... ... ... Әр ... ... дыбысынан басталатын сөздер тізбегін жасаңдар.
Мысалы:
Көйлек – кеме – емен – наурыз - ...
( бұл ойында ... ... бір ... ... (5 ... 20 сөз жазып
шықса, сол жеңімпаз болып саналады).
«Лексика» саласы бойынша.
«Жалғасын тап» ... ... ... ... сөздер жазылады. Олардың қалған
сөздерін оқушылар тауып, қосып айтулары тиіс.
1. Ұяда ......
Ұшқанда....
2. Көп......
Терең.....
3. Істі......
Икемді....
«Кім білгір» ойыны.
Тақтаға ... ... ... ... ... айтылған мақал-мәтелдерді кім біледі?
( Көп айтқан оқушы жеңімпаз болады)
«Кім дұрыс пайдалана алады?» ойыны.
Плакатқа жазылған тұрақты тіркестерді тақтаға іледі.
Ойынға ... ... ... ... бір сөйлемнен ойлап
жазулары керек. Тұрақты сөз тіркестерін ... ... ... ... ... жеңіске ие болады.
Тұрақты тіркестер:
1.Ат ізін салмау.
2.Шаш ал десе, бас алу.
3.Қолын жылы суға ... ... ... айтқандай, дидактикалық ойындарсыз оқушыны білім әлеміне
қызықтыру мүмкін емес. Қызықты ойындар бұл ... ... бір ... ... ... ... ойынында оңынан да, солынан да оқысақ ... сөз табу . ... ... «Өз ... ... «Сөз құра», «Дұрыс
орналастыр», т.б. ойын ... Ойын ... ... ... Жалпы
өмірде ойынның да қоғамдық мәні бар. Ойын ... ... бір ... ... ... ... ... қатысудың алғашқы үлгісін алып,
ересектер арасындағы қарым-қатынас құрылымын ... Бала ойын ... ... ... ... ... ... бір әлеуметтік ортадағы ... ... ... ... да ... мен ... қызметін дамытуға бағытталған: оқушы өздігінен жұмыс ... ... ... дағдыланады.Оқушының жеке қабілеті анықталады, іштей
бір-бірінен қалмауға тырысып,талпынады. ... ... ... ... яғни ... ... орындайды.
Шығармашылық жұмыстың нәтижесінде кез-келген оқушы өзінің ішкі
мүмкіндіктерін дамытады.
Сабақтың түрін ... ... де ... қызығушылығын
арттырып,шығармашылық іс-әрекеттерін дамытады.
Оқытудың нәтижелерін, оқушылардың ... ... ... ... ... ең ... ... бірі. Осы мақсатта тест
жүргізу әдісін жүйелі пайдалануда оң нәтижелерге жеткізеді. ... ... ... өз ... ... істеуі әрекетін арттырады,оқытудың
тиімділігіне қол жеткізеді. Осыларға қоса оқушылар біліміндегі олқылықтарды
анықтайды,уақытты тиімді ... ... ... Республикасының «Білім туралы» заңының 8-ші бабында ... ... ... үшін жағдайлар жасау, жеке адамның
шығармашылық, рухани және дене ... ... жеке ... ... жағдай жасау арқылы интеллектісін байыту», - ... ... ... әрбір оқушының жеке тұлға ретінде жан-жақты дамыған, білімді
азамат етіп тәрбиелеу – біздің парызымыз.
Әрбір сабақта оқушы ... ... ... ... шығармашылықпен жұмыс істеуге дағдыландыру – бүгінгі өмір талабы.
Мектептегі оқу-тәрбие жұмысының сабақтан басталатыны ... ... ... ... - әр оқушының ерекшелігін ескере отырып, ғылыми негізге
сай білім беру. Ол үшін сабақта алдымен мына мәселелер ... тиіс ... Ол - ... ... ең ... мазмұнын, мөлшерін табу. Өйткені,
оқушыға берілетін жаңа ұғымның мөлшері тым көп болса, ол ... ... ... Ал, ... аз болса, оқушы өз мүмкіндігін
толық пайдалана алмайды. Осыдан оқушыда қанағаттанбағандық сезім пайда
болады.
2. ... ... ... сабақтың өзі анықтаған мақсаттарын үнемі есте
сақтап, тиісті кезеңдерінде оқушылардың назарын аударып отыруы керек.
3. Сабақта айтылатын ... ... ... ... ... ... керек.
Нақтылы мағлұмат, деректер, фактілер сабақтың білім деңгейін ... ... ... ... ... әдістерін ендіру керек. Мұның ең бастысы – білімнің
жаңа мазмұнын меңгертуде оқушылардың өздерінің белсенді араласуы.
5. ... ... ... және ... ... ... ... қасиеттердің түрлерін ескеріп, сезім арқылы оқушылар
санасына жеткізуді ойластыру керек.
6. Әрбір ... ... ... «Осы ... мәселе оқушыларға қайда
кездесуі мүмкін.Оны қалай пайдаға асыра алады? Ол үшін менің не
істеуім ... ... ... ... қоя ... ... ... оны меңгертудің әдіс-тәсілдерін, керекті қосымша материалдар
мен көрнекіліктерді іздестіру тиіс.
Қазіргі кезде шығармашылықпен жұмыс істейтін ... ... ... ... ... негізге ала отырып,
мектеп өмірін демократияландыру тұрғысында оқытудың белсенді түрлері өмірге
көптеп енуде. Сабақтың тиімділігін арттырудың ... ...... ... ... ... ілтипаты.Бұл ертеден келе ... ... ... мен ... жете ... ... ... сан-қилы әлеуметтік мәселелерге байланысты жоғалуға айналған адам
бойындағы рухани көздердің ең негізгісі. Мұғалім мен ... ... ... осы ... сабақ жөнінде сөз ету – бос сөз.
Сабақ ... ... ...... жеке басының адамдық
қасиетіне, оның дүниетанымына, шәкіртін ... ... ... ықпал етуді әкімшілік күшпен емес, олармен тұрғылас ... ... ... әсер етумен қатар, сезіміне де әсер ете
алса, педагогикалық еңбек жемісті болар еді. Балаларға ... ... ... ... да ақылды ұстаздардың іс-тәжірибелері ... ... мен ... ... әкелуде, дамыта оқытудың талай жолдарын ашып
көрсетуде.
Педагогикалық еңбектің шеберлерінің тамаша қасиеттерінің бастысы ... ... ... ... сенімін арттырып, өз күшіне сенуіне көз
жеткізу. Көп оқушылардың осал тұсы - өз ... ... ... ... оқушылардың өздеріне деген сенімдерін күшейтуіне көңіл аударғанымыз
жөн. Ол үшін тағы да жүректің жылуы, жан мырзалығы мен биік ... ... ... өркениетті елдер қатарынан орын ... ... ... ... үшін ең ... келер ұрпаққа оң тәрбие,
терең білім берілуі керек. Ал, білімнің ... көзі ... ... ... сусындатуда ұстаз еңбегінің рөлі ерекше.
Сонымен дарындылық – туа ... ... деп ... өттік. Дарынды
балалардың ақыл-ойы жоғары дәрежеде дамиды.
Дарынды ... ең ... есте ... ... ... ... олар бір ... жаттап алып және мүдірмей айтып
береді.Тіл байлықьары да ... ... өте ... ... ... ... осындай қасиеттерімен ерекшеленіп алға
шығады. Оны мұғалім бірден байқайды. ... ... ... ... ... ... болады. Көбіне оларда өзгенің сөзін ... ... ... орын ... Ал, бұл ... ... ... достарынан алыстай бастайды.
Дарынды балалар берілген тапсырманы орындауға бар күш-жігерін салады,
оны бәрінен артық орындауға тырысады және ... ... ... ... ... ... еңбектерін бағалап, мадақтап ... одан әрі ... ... ... жол ашу ... ... ... ерекше дамыған, қабілетті, энергиясы мол
болады. Сондықтан дарынды балаларды дамыту үшін ... көп ... ... ... ненің әсері көп болса, сол жағын ... ... ... ... ... балаларға ұстаздардың әсері де мол болмақ.
Дарынды балалар математика, қазақ тілі мен ана ... ... мен ... ... спортқа ерекше бейімділік көрсете алады. ... ... ... ... ... ... есте ұстағаны дұрыс:
1. Сабақтарын әртүрлі әдіс-тәсілдермен өткізе білу.
2. Пәнін жақсы білу, баланы жалықтырмау.
3. Шығармашылықпен жұмыс істеу.
4. Өзіндік көзқарасын ... ... ... ... және қолдана білу.
Адам бойында өзі туралы ой көбіне өзгелердің ... ... Сол ... ... өзі туралы жақсы ойда болуы, өзінің ... адам ... ... білуі қажет. Көпшілік алдындағы ... ... ... ... бұл ... ... ... мақсаты – оқушының дарындылығын тани ... ... ... ... ... көмектесу, олардан көшбасшысын
тәрбиелеу.
Қазақта: «Әке - балаға сыншы» деген мақал бар. Мысалы, Шоқанның ерекше
қабілетін, Абайдың ... ... ... ... аңғарған олардың
әкелері болатын. Сонымен қатар, болайын деп ... бала ... ... ... бала екен деп ... билері,ақсақалдары дарынды балаларға батасын
беріп, оларды ерте таныған.
Таудың аласармауын, бұлақтың сарқылмауын мұрат ... әр би ... ... да ел ұйытқысы боларлықтай азаматтар ... ... ... ... ... көзінде оты бар жастарды алыстан
танып, тәрбиелеп, баулып, баққан. «Өсер елдің баласы – он ... ... ... ... ... – он ... жаспын дейді», - деген сияқты баланы
он бес жастан ел билігіне, дау-шардың шешімін ... ... ... ... ... би өз ... ... жастайынан
шешендікке,тапқырлыққа баулиды. Қазыбек сыннан толық өткен соң оны шаршы
топқы салады.Осындай талапты ... ... түсу үшін ... танымал
билерге бата алуға, тәрбие үйренуге жіберетін болған.
Қазір ел ... ... ... ... ... ... дарынды
азаматтардың ел экономикасын көтеруде, мәдени-рухани өсуіміз үшін ролі зор
болмақ. Осы ретте Елбасы Н.Ә.Назарбаев ... ... ... ерекше
көңіл бөліп отыр. Бұл күнде жас ... ... ... ... ... ... «Ақбота » интеллектуалдық марафонының өткізіліп
тұруы – жас дарындардың дамуына үлкен үлес қосып,оларды қолдап отыр ... ... ... ... ... дарынды балаларға арналған
мектеп-интернаттар ашылуда. Соның ... ... осы ... ... Нұртас Оңдасынов атындағы дарынды балаларға арналған мектепті
айтуға болады. ... бұл ... ... ... тек қана 6-7 сыныптан
бастап қана қабылдай алады. Біздің ұсынысымыз, неге осы мектептерге дарынды
балаларды қабылдауды бастауыш сыныптардан бастамасқа. ... бұл ... ... деген үміттеміз.
Жалпы білім беретін мектептерде оқушының ... ... ... тәрбиелей отырып халқын,
салтын, дәстүрін,жерін,ғылым мен өнерді сүйетін ұрпақ ... ... ұлт ... ... бәсекелестікке қабілетті ұрпақ дегеніміз осы.
Қайсы қоғам,
Қай елде,
Қай кезде де
Өзгермейтін саф алтын – дарын ғана,- деген екен ... ... ... ... Әли. Өзгермейтін сая алтынымыз қабілетті,дарынды
балаларымызды тани біліп, тәрбиелеп,білім, адамгершілік ... ... ... ... ... Алла сол биіктен көрінуге жазсын.
Сабақтың тақырыбы: Үстеу және оның түрлерін пысықтау.
Сабақтың мақсаты:
1. Білімділік: ... ... ... ... ... ... ... Сөйлем ішінде үстеуді ажырата білу қабілетін арттыру.
2. Дамытушылық: Тапсырмалар мен сұрақтар арқылы оқушылардың танымдық,
шығармашылық ... ... ... ... адамгершілік және ақыл-ой тәрбиесін беру.
Сабақтың түрі: Қайталау сабағы.
Сабақтың ... ... ... ... ... ... ойыны
компьютер.
Сабақтың барысы: 1. Психологиялық дайындық.
Оқушыларды 3 топқа ... Өлең ... ... ... ... - өз тілім, ана тілім ,
Абай, Мұхтар сөйлеген дана тілім.
Қастерлейді ұл - ... ... сені ... ... дара ... ... сабақтың барысымен таныстыру.
1.Психологиялық дайындық.
2.Сауалнама.
3.Ой ашар. Жаңа сабақ. «Алтын қақпа» ойыны.
4. «Тас ... ашу. ... ... ... ... ... ... сурет бойынша мәтін құрау.
7. «Алтын сандық» . Деңгейлік тапсырма.
8. Қорытынды.
«Алтын қақпа» ойынына қатысу үшін ... ... ... ... ... «Тас ... ашу. ... ойынын ойнатып, сабақтың тақырыбын
шығарамыз .
ІІ. «Күміс қақпаны» ашу . Тапсырма ... ... ... ... ... ... үстеу болсын.
2-топ. Құрамында үстеулері бар жұмбақ жазады.
3-топ. Құрамында ... бар ... ... ... ... беремін. Орындап болған соң әр топтан
1-2 оқушыға ... , ... ... ,сұрақ қойғызамын.
ІІІ. «Алтын қақпаны» ашу. Тапсырма беріледі. Тақтаға 3 топқа 3 сюжетті
сурет ... ... ... ... ... ... Жаз ... туралы мәтін құрайды.
3-топ. Күз мезгілі туралы мәтін құрайды.
Сөйлемдердің құрамында үстеу болсын.
Тапсырманы орындап болған соң, әр топтан 2-3 ... ... ... ... ... сандықты» ашу. Тапсырманы конверттен аламыз.
Деңгейлік тапсырма.
1-топ
1-деңгей
«Ұстаз» сөзін тәуелдеп жаз.
2-деңгей
Сөйлемді ... ... ... ... екі ... келіп қонды.
3-деңгей
Мекен үстеуге сөйлем құра.
2-топ
1-деңгей
«Гүл» сөзін септе.
2-деңгей
Сөйлемді сөз құрамына талда.
Малшылар қыстаудан жайлауға көшті.
3-деңгей
Мезгіл үстеуге сөйлем құра.
3-топ.
1-деңгей.
«Оқушы» сөзін жікте.
2-деңгей.
Сөйлемді сөз ... ... ... ... ... дайын болды.
3-деңгей.
Сын-қимыл үстеуге сөйлем құра.
Деңгейлік тапсырманың бағасын қою.
V. Қорытынды.
Оқушыларды бағалау.
Сабақ соңында алтын сандық ашылып, сыйлықтар таратылады.
Сабақтың тақырыбы: Лексика
Сабақтың мақсаты:
1.Білімділік: ... ... ... ... ... ... бағалау, сөздік қорын молайту.
2.Дамытушылық: Тапсырмалар мен сұрақтар ... ... ... ... ... Адамгершіліккке, адалдыққа, ана тілін сүюге, сөз
қолданыстағы шеберлікке тәрбиелеу.
Көрнекіліктер: Тест, ... ... ... ... ... ... эвристикалық мәселе туғызу әдістері.
Сабақтың барысы:
1. Ұйымдастыру кезеңі.
А. сәлемдесу.
Б. оқу құралына көңіл бөлу.
2. Үй жұмысын ... Жаңа ... ... атты ... ... ... зерттейтін сала – лексика.
2. Сөз тіркесінің түрі – еркін.
3. Белгілі бір ... ... ... сөз – ... ... ... жоқ ... – синоним.
5. Көнерген сөздердің түрі – историзм.
6. Қолданудан ... ... ...... ... бір-біріне қарама-қарсы сөздер – антоним.
Ережеден атаулар бойынша мысалдар келтіру.
Топтық тапсырмалар орындату.
1-топ.
|Қатар ... ... ... ... |Әдебиет |Спорт ... | | | | | | |
|1 ... | | | | | |
|2 ... | | | | | |
|3 ... | | | | | |
|4 ... | | | | | |
|5 ... | | | | | |
|6 ... | | | | | |
|7 ... | | | | | |
|8 ... | | | | | ... ... | ... сөз ... ... сөз тіркесі |
|1.Көзінің еті өсті. | | ... оқу. | | ... ... болу. | | ... ... | | ... ... тұрғысыз. | | ... ... | | ... ... | ... | |
| | ... |
|1.Ердің сәні – білім | | ... сәні – ... | | ... ... ұлы той. | | ... ... әлек. | | ... мен ... ... | | ... ... | | ... болсаң кем болмайсың. | | ... ... бәрі ... | | ... ... ... ... |Кәсіби сөздер |
|1.Пісте. | | | | ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... жұмыс:
209-жаттығу. Сөз өнеріндегі антонимдер.
Оқ жарасы бітер,
Сөз жарасы бітпес.
Жақсының сөзі ақыл шақырады,
Жаманның сөзі ашу шақырады.
Баланың жақсысы – қызық,
Жаманы – күйік.
210-жаттығу.
Асан - бай ...... ... қолынан ештеңе келмейді.Тамаққа тойып алып, жылы жерден шықпаған
бала.
Үсен әр іске ... Өз ... өзі табу ... ... ... ...... – тіршілік.
Жер - әлем.
213-жаттығу. Сөздік құрам.
Сергіту кезеңі «Бір сөзбен атаңдар» (кезеңі) ойыны.
Сөз тіркесін бір сөзбен айту, шыққан сөзден сөйлем ... ... ... ... ... суы ... (таңданды).
3. Жер соғып қалу (өкіну).
4. Көз аларту (жақтырмау).
5. Ат ізін салмау (қатыспау).
6. ... ... ... ... оты шығу (ұялу).
8. Қызыл кеңірдек болу (ұрсысу).
Қалай дер едіңдер? ойыны.
1. Жұмыстан қолы ... ... ... ... ... көп ... ие болу (шаш етектен бату).
3. Мейірімсіз, сезімі жоқ адам (тас бауыр).
4. Бағы ... ... ... ... ... өрге ... синонимге, антонимге екі-екіден мысалдар жазу.
Жаңа сабақты қорыту.
Бекіту үшін бірнеше сұрақтар беру.
Жалпы сабақты ... ... ... ... ... 219-жаттығу ауызша
беріледі.
Оқушыларды бағалау.
Сабақтың тақырыбы: ... ... ... Кейбір сөздер бірнеше түбірлерден ... ... ... ... ... аттарын білдіретін біріккен сөздердегі қатар келген екі ... ... ... ... ... ... кісі ... қатар келген екі дауысты дыбыстың
бірі түсіріліп жазылатындығын айту.
Дамытушылық. Ауызша және жазбаша тілдерін ... ... ... ... ... ... ... Топпен шығармашылық
жұмыс істеуге үйрету.
Тәрбиелік. Оқушыларды ұқыптылыққа, ізденімпаздыққа, ... әрі ... ... тәрбиелеу.
Сабақтың түрі: Аралас сабақ..
Сабақтың жүру барысы.
1. Ұйымдастыру. Оқу-құралдарын дайындап, ... ... ... Үй ... сұрау.
Жаңа сабақ.
Ерте, ерте, ертеде «Сөзстан» деген елді мекенде бір ... ... Ол ... аты – «Күрделі сөздер» екен. Оның үш ұлы ... сөз, Қос сөз, ... сөз. ... сөз ... ... өмір ... Балалары да тату болып, бір-бірінен ажырамай, ... ... ... ... 226-жаттығу.
Әр сөз неше түбірден құралған?
Айнабұлақ, қосаяқ, Тескенсу, итмұрын, Алакөл, Ботагөз, ... ... ... ... ... т.б.
V. Білгенге – маржан. 227-жаттығу.
Біріккен сөздердің арасына қосу (+) белгісін ... ... ... 5. ... ... 6. ... ... 7. ... Ақ+төс 8. ... ... ... ... ... бағдарлама болатынын ... ... ... ... ... Қаражон атындағы орта мектептің
мұғалімі.Сіздердің назарларыңызға төмендегі бағдарламамызды ұсынамыз.
Жаңалықтар. 15.10. ... ... 15.45. ... ... 18.40. ... Көзайым 19.40. ... ... 20.00. ... ... ... «Ботагөз».
Тыңдағандарыңызға көп-көп рахмет! (Оқушылар біріккен сөздерді ... қол соғу ... ... ... ... ... ... қай есімнен жасалғанын түсіндіру.
Ақ маңдай Алатаудың асқарынан,
Түрленген Тарбағатай тастарынан.
Дәрі үшін даярлайды шипа шөпті,
Бурабай, ... ... ... ... шығады,
Дана көптен шығады.
Қандай шөптердің атын білесіңдер? (итмұрын, шайқурай, бәйшешек, аскөк,
түймедақ, қырықбуын, шегіргүл, түйеқарын, есекмия)
ІХ. ... ... атын ... ... атын жазу.
3-топ. Жәндіктердің атын жазу.
4-топ. Балықтардың атын жазу.
| Аң | Құс | ... | ... ... ... ... ... |
|Тауешкі ... ... ... |
|Жолбарыс |Жарқанат ... ... |
| ... ... ... |
| ... |Қосаяқ | ... ... ... ... ... ... Ағып ... бұлақты сал
3. Шөптің суретін сал
4. Балықтың суретін сал
ХІ « Кім шапшаң?» ойыны.
1-топ
Сары
Саңырау
Кемпір
Темір
Бибі
3-топ. Сөйлем ... ( ... ... ... Кітапханадан Есдәулет атай кездесті.
ХІІ. Қорытындылау.
-Сонымен,біз бүгін сабақта қандай тақырып өттік? Не үйрендік?
ХІІІ. Үйге тапсырма. 230-жаттығу.
ХІV. Сабаққа тиянақты ... ... ... ... ... Алдамұратов Ә. « Жалпы психология» Алматы 1996 ж.
2. Ахметжанова А. «Оқушылардың қызығушылығын ... ... ... ... ... С. «Оқушыларды шығармашылықпен дамыта оқыту» Бастауыш мектеп
№2. 2003
4. Әбілқасымова А.Е. «Оқушылардың ... ... ... Білім 1994
5. Әуелбеков Ш. «Қазақ тілін оқыту методикасы» Алматы 1987
6. Әлмұханова Г. «Шығармашылық деңгеймен жұмыс жасау» ... ... ... ... С. « ... ... Алматы 2003
8. Волков И.П. «Творчествоға үйрету» Бастауыш мектеп №7 1988
9. Ділдәбекова Г. « Оқушылардың шығармашылық қабілетін дамыту» ... №7 ... ... ... ... іс-әрекетін қалыптастыру»
Алматы. Ғылым 2002
11. Жақсылықова Т. « Қазақ тілі сабағы» ... ... №1 ... ... М. « ... ... ... Жұманбаева Қ. « Баланың логикалық ойлауын дамытудың ... ... №7. ... ... Д. «Ана ... Бастауыш мектеп №10. 2002
15. «Жалпы білім беретін мектептің бастауыш сатысында аға білім ... ... С. ... ... ... ... №1. 1985
17. Искакова М. «Халық календары» Алматы Қазақстан. 1990
18. Кәкімова Ш.Л., ... Ә.Қ. ... ... ... бастауыш
мектеп №1,№2. 1999
19. Қазыбаев С. «Қазақ тілін оқыту методикасы» Алматы 1990
20. ... Ғ. ... ... ... бастауыш мектеп №2. 2002
21. Қазиева С. «Оқушылардың ой-өрісін дамыту» Бастауыш мектеп №1.2003
22. ... ... ... ... ... №2. ... Қазақстан мектебі №3. 2002
25. Қазақстан мектебі №5. 2002
26. ... ... №6. ... ... ... №9. ... ... мектебі №6. 2004
29. Қошанова М. «Оқушылардың бақылау қабілеттерін ... ... ... ... ... Ж. ... және балалар мен жеткіншектер тәрбиесі» Алматы.
Рауан. ... ҚР ... ... ... ... Н.Ә. «Қазақстан-2030»
33. Өмірәлиев Қ. «Абайдың нақыл сөздерін оқу-тәрбие ісінде пайдалану»
Алматы. Мектеп. 1968
34. Рүстемова Ж. ... ... ... ... ... №1. 2003
35. «Республика ұстаздары» газеті №21. 2004
36. Сабыров Т. ... ... ... ... ... ... ... Р., Найманбаева П. «Оқушылардың шығармашылық қабілетін
дамыту» ... ... №1. ... ... Ә. «Қазақтың халық педагогикасы және тәрбие» Алматы 1992
39. Тұрғынбаева Б. ... ... ... ... ... №7. 1997
40. Жүнісова Д. «Ана тілі» Бастауыш мектеп №10. ... ... Қ. ... ... ойлауын дамытудың жолдары» бастауыш
мектеп №7. 2001
-----------------------
Күйсандық
Айдана
Кітапхана
Жолжелкен
Қараторғай
Біріккен сөздер
Итмұрын
Аққұйрық
Марқакөл
Ойын аттары
Өсімдік аттары
Аң-құс аттары
Жер-су аттары
Адам аттары
Біріккен сөздер
Біріккен сөздер
Қос ... ... ... сөздер
Диалог
Кәсіби сөздер
Кірме сөздер
Жаңа сөздер
Көнерген сөздер
пысықтауыш
Қалай?
Қайда?
Қашан?
Сын-қимыл
мекен
мезгіл
Үстеу

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 56 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш сыныпта үлгермейтін оқушыларды оқытудың әдістемелік негіздері45 бет
Кинематиканың негізгі ұғымдары8 бет
Дарынды балалармен жүргізілетін жұмыстар25 бет
Дарынды және педагогикалық тұрғыдан қараусыз қалған балалармен тәрбие жұмысы6 бет
"Табиғи сипаттағы ТЖ кезінде жүргізілетін апаттық-құтқару жұмыстарының түрлері"3 бет
8 сыныптың бағдарламасына сай MS Windows-тың стандартты бағдарламаларын оқыту барысында қолданылатын оқыту бағдарламасын жасау86 бет
«Бобровка + » ЖШС-ның қызметі барысында қалыптасатын жағдайды және шығындарын талдау56 бет
«Өзін-өзі тану» курсын оқыту барысында оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың ғылыми-педагогикалық негіздері110 бет
Адамзаттың дамуы барысында діннің қалыптасуы5 бет
Адвокаттың алқабилер қатысуымен жүргізілетін сот өндірісі40 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь