1946-1970 жылдардағы Қазақстан ауыр өнеркәсібіне инженер кардларды даярлау

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ

1 СОҒЫСТАН КЕЙІНГІ ЖЫЛДАРДА ҚАЗАҚСТАН АУЫР ӨНЕРКӘСІБІНІҢ НЕГІЗГІ САЛАЛАРЫНЫҢ ДАМУЫ ЖӘНЕ ОНДАҒЫ МАМАН КАДРЛАРДЫҢ ДАЯРЛАНУЫ 14
1.1 Соғыстан кейінгі жылдарда ауыр өнеркәсіптің негізгі салаларының даму ерекшеліктері 14 1.2 Жоғары оқу орындары . инженер кадрлар даярлаудың негізгі формасы 38

2 ИНЖЕНЕР . ТЕХНИКАЛЫҚ КАДРЛАРДЫҢ ӨНДІРІС САЛАСЫНДАҒЫ ЖӘНЕ ҚОҒАМДЫҚ ӨМІРДЕГІ ҚЫЗМЕТТЕРІНІҢ НЕГІЗГІ БАҒЫТТАРЫ 45
2.1 Инженер . техник интеллигенция ғылыми техникалық прогрестің негізгі қозғаушы күші 45 2.2 Инженер . техник қызметкерлерінің біліктілігінің көтерілуі және қоғамдық белсенділігінің артуы. өндірісті ұйымдастыру мен дамытудың алғы шарттары 51

ҚОРЫТЫНДЫ 60

ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
КІРІСПЕ

Тақырыптың өзектілігі. Қазіргі кезеңде біздің еліміз үшін дүниежүзілік озық тәжірибеге негізделген индустриалы-технологиялық стратегияны қалыптастырудың маңызы өте зор. Дамыған өркениетті елдің барлығы белгілі бір тарихи кезең бойында еңбекті қажет ететін өндірістен капиталды, технология мен ғылымды қажет ететін өндіріске дейінгі жолдан өтті. Қазақстанға да осындай жолдан өтіп, көптеген қиыншылықтарды жеңуге тура келді. Тек шикізатқа бағдарланған ел болып қалмау үшін біз ғылым мен техниканың жетістігіне, жоғары технологияға сүйенген дүниежүзілік стандартқа сай сапалы өнім өндіретін өнеркәсіп орындарын дамытуымыз керек. Ауыр өнеркәсіпті өркендету аса маңызды мәселе десек, күрделі істердің тетігін білетін мамандардың санын көбейту кезек күттірмес міндеттердің бірі екені даусыз. Білімді техниканы, жақсы меңгерген тәжірибе мамандардың басшылығынсыз дамыған индустриялы елдер қатарына қосылу мүмкін еместігін өмір көрсетіп отыр. Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстан халқына 2005 жылғы «Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел жаңару жолында» атты жолдауында: «Осы заманғы білім беру жүйесінсіз әрі алысты барлап, кең ауқымда ойлай білетін осы заманғы басқарушыларсыз, біз инновациялық экономика құра алмаймыз. Бітіру жұмысының маңыздылығы кез келген прогрестің сабақтастықтан тыс жүзеге аспайтынына да байланысты. Соғыстан кейінгі ширек ғасыр ішінде ауыр өнеркәсібі жоғары басқа салаларға қарағанда жоғары қарқынмен дамыды білікті мамандар даярлауға өңіл бөлінді, мол тәжірибе жинақталды. Ал бұл тәжірибе қазіргі күннің өзінде де көптеген жағдайда өндіріс орындарының түпкілікті жұмыс қорытындысы мамандар мен өндіріс басшыларының ұйымдастыруы болды. Олар белгіленген нақты жоспарларды, моральдық, рухани және еңбектік күш жігерді керек ететін үлкен қиыншылықтарды жеңе білді. Демек, инженер кадрларының өндірісті басшыларының жарқын өмір жолдарын көрсетудің тәуелсіз Қазақстанның жаңа инженер отрядтарын тәрбиелеуде айтарлықтай маңызы бар [1, 19 б.].
Инженер қызметінің ерекшелігі, біріншіден, бұл қызмет практикалық болып табылады; екіншіден, ол техникалық міндеттерді шешумен тікелей байланысты, үшіншіден, ғылыми білімді талап етеді. Инженерлік өнер арқылы ғылым қоғамның өндіргіш күшіне айналады. Егер ғылым техникалық әртүрлі салаларынан жалпы өте жақсы модельдер жасауға бағытталса, ал инженерлік өнер ғылымының әртүрлі салаларынан алған жан-жақты білім арқылы нағыз техникалық обьектіні жасайды. «Ғылым әртүрлі құбылыстарды жеке сөрелерге жайып қояды, ал инженер солардан білімді жинап алады», – дейді. «Р.Зекрист, Н.Селезнева «Формирование облика современно инженера» деген мақаласында инженерлердің алдында тұрған міндеттер қоршаған ортаның қажеттілігінен туады, ал қажеттілік қоғам өмірімен, ондағы болып жатқан процестермен айқындалады. Осыдан мынадай қорытынды жасауға болады: инженерлер алдындағы міндеттер қоғамдағы күрделі процестердің салдары, бұл міндеттерді шешуде инженерлердің сапасы мен қабілеттілігінің, қоғамда мұндай адамдардың болуы маңызды рөл атқарады [2, 202 б.]. Әр елде бірдей міндеттер әртүрлі жылдамдықпен және әртүрлі сапалық көрсеткіштермен орындалатынын осымен түсіндіруге болады. Демек, инженерлік процесс-шығармашылық процесс.
Ғылым құбылыстар туралы мәліметтер және зерттеуге математикалық аппараттар береді, ал инженерлік өнер мұны өзіне қаруландыруға алады да, оны техниканы жасағанда пайдаланады, ол техника өз кезегінде ғылымның мәліметтерін практика жүзінде дәлелдейді және өзінің үлгісінде зерттеуге жаңа материал береді. Бұдан басқа техникалық шешімдер мен қоғам арасында кері байланыстар бар. Адамның жасаған кұралдары өмірдің міндеттерін шешеді, бірақ сонымен қатар ол адамды қалыптастырады және дамытады.
Инженердің қоғамдағы алатын орны, оның сапасы қандай болу керек? Біріншіден, өндірістен міндеттерін және оны шешу табиғатын біле тұра, қоғамда болып жатқан үрдістер мен мәдениет туралы түсінігі болу керек.
Екіншіден, инженерлік қызметті жүргізетін адамда шығармашылық дағдысы, болып, оны үздіксіз дамытып отыруы қажет. Тек нақты ғылымдар саласындағы білімді біліп қою жеткіліксіз: соқыр еліктеу ешбір жаңалыққа әкелмейді, өйткені белгілі шеңберден шыға алмайды.
Үшіншіден, шығармашлық дағдысы бар инженерлер қоғамдағы, өндірістегі процестерге қолайлы икемделеді және жағдайларды пайдаланады.
Төртіншіден, инженерлер техникалық шешімдердің ерекшеліктері мен бағасын біле тұра, ол шешімдердің мақсаттары мен идеалдарына байланысты мәселелерді мұқият қажет.
Инженер өнері (инженерия) – қоғамдық қызмет. Ол нәтижелі болу үшін сол қоғамға адамзатқа сүйіспеншілік, құрмет керек. Шынында, технологиялық процестер солар үшін толық жетілдірілуде, дамытылуда.
Ғылыми-техникалық интеллигенцияны азаматтық борышынан қашып жеке баюдың бұлдыр сағымын қуатын ұрпақ сипатында емес, салалы, мақсатты түрде өзінің таңдауын тапқан ұрпақ ретінде тәрбиелеу маңызды іс.
Өмір инженерлерден тек қана жоғары кәсіптік білімдері мен интеллектуалды-шығармашлық дағдыларын ғана емес, олардың жасампаздық орны мен рөлін түсінуін талап етеді.
Кеңес өкіметі құлап, Қазақстан нарықтық қатынастарға көшуіне байланысты инженер мамандығының обьективтік себептерге байланысты беделі төмендеп, сұраныстың азаюына әкеп соқты. Шетелдік акционерлік компаниялар мен фирмалар біздің мамандарды керексінбей өз мамандарын алып келуі әдетке айнала бастады. Міне осындай жағдайда республикамызда, жаңа заманға лайықты инженер кадрларын, әсіресе ұлттық кадрларды даярлаудың маңыздылығы арта түседі.
Жинақтай айтқанда, ауыр өнеркәсібінде инженер кадрларын даярлау және тәрбиелеу тарихын зерттеу ғылыми-танымдық және практикалық маңызы бар іс.
Бітіру жұмысының зерттелу деңгейі. Қазақстанның индустриалдық дамуы алпысыншы жылдардың ортасынан бастап кең көлемде зерттеле
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:

1. Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсүлтан Әбішұлы Назарбаевтың Қазақстан Халқына Жолдауы. - Алматы, 2005. - 19 бет.
2. Баишев С.Б. Вопросы социально-экономического развития Советского Казахстана / С.Б.Баишев. - Алматы, 1981. - 294 с.
3. Асылбеков М.Х. Формирование и развитие кадров железнодорожников Казахстане (1917-1970г.г.) / М.Х.Асылбеков. - Алматы, 1976. - 72 с.
4. Кунхожаев Н.Р. Деятельность партийных организаций Южного Казахстана по руководству промышленностью / Н.Р.Кунхожаев. - Алматы: Жалын, 1969. - 195 с.
5. Соловьев А.В. Цветная металлургия Казахстана / А.В. Соловьев. -Алматы: Наука, 1974. - 139 с.
6. Сулейменов Р.Б. Социалистический путь культурного процесса отсталых периодов / Р.Б.Сулейменов, Х.И.Бейсенов. - Алматы, 1967. - 424 с.
7. Абжанов Х.М. Интеллигенции Казахстана: история, теория, современность / Х.М.Абжанов, Л.Гуревич. - Алматы: Мектеп, 1992. - 125 с.
8. Жаманбаев К.Ж. Высшая школа в Казахстане: исторический опыт коммунистической партии Казахстана по руководству высшей школы за 50 лет (1920-1970г.г.) / К.Ж.Жаманбаев. - Алматы: Мектеп, 1972. - 172 с.
9. Садықұлы Т. Сарыарқаның мыс алыбы Жезқазған өнеркәсіп аймағының қалыптасуы және даму тарихы (XIX ғ. ортасы ХХғ.) / Т.Садықұлы. - Қарағанды: Нұрлы әлем, 1998. - 264 бет.
10. Сактаганова Г. История осуществления советского опыта экономической модернизации в Казахстане (1946-1970г.г.) / Г.Сактаганова. - Караганда, 2004. - 301 с.
11. Кембаев Б.А. Развитие науки и техники в Казахстане / Б.А.Кембаев, Ю.В.Комлев. - Алматы: Наука, 2004. - 326 с.
12. Атауов С. Борьба парторганизации Казахстана за развитие тяжелой промышленности (1956-1965) :автореф.дисс...д.и.н. / С.Атауов. - Чимкент, 1982.
13. Кенжебаев Н.Т. Роль рабочих факультетов в подготовке кадров советской интеллигенции в Казахстане (1942-1940 г.г.): автореф.дисс...канд.ист.наук / Н.Т.Кенжебаев. - Алматы, 1984.
14. Джагфаров Н.Р. Руководство Компартии Казахстана подготовкой интеллигенции республики (1951-1959гг.): автореф.дисс.канд.ист.наук / Н.Р.Джагфаров. - 1974.
15. Капаева А.Т. Научная интеллигенция Казахстана (1946-1961): автореф. дис...канд.ист.наук / А.Т.Капаева. - Алматы, 1989.
16. Мананников Б.Н. КП Казахстана в борьбе за распространение технико-экономических знаний и внедрение в производство (1950-1965г.г.): автореф. дисс...канд.ист.наук / Б.Н.Мананников. - Алматы, 1971. - 38 с.
17. Рыбакова О.Б. Инженерно-техническая интеллигенция на современном этапе развития социализма: автореф.дисс...философ.наук / О.Б.Рыбакова. - М., 1986. - 21 с.
18. Абжаппарова Б.Ж. Роль инженерно-технических интеллигенции в развитие промышленности Казахстана (1961-1976г.г.): автореф.дисс.кан.ист.н. / Б.Ж.Абжаппарова. - Алматы, 1993.
19. Аубакиров С.С. Рост инженерно-технических интеллигенции Казахстана (1946-1960г.г.) / С.С.Аубакиров. - Алматы: Жалын, 1984. - 542 c.
20. Решения партии и правительства по хозяйственным вопросам: сб. документов - в 3-х т. - Москва, 1968. - т. 3. - 302 с.
21. Қазақ ССР тарихы: бес томдық. - Алматы, 1984. - 3-ші т. - 656 бет.
22. Пинегина Л.А. Джезказган - город меди / Л.А.Пинегина, С.А.Федюкин. - Алматы, 1966 - 452 c.
23. Об итогах выполнения пятилетного плана развития СССР и союзных республик на 1951-1955 г.г. - М., 1956. - 452 с.
24. ҚазССР тарихы: бес томдық. - Алматы, 1984. - 4-ші т. - 687 бет.
25. Казахстан за 40 лет: стат. сборник. - Алматы, 1960. - 250 с.
26. Народное хозяйство Казахстана в 1967 г. Алматы, 1968. - 122 с.
27. Очерки рудного Алтая. - Усть-Каменогорск, 1971. - 189 с.
28. Казахстан в период Великой Отечественной войны Советского Союза 1941-1945 годов : сб. документов и материалов. - Алматы, 1964. - 113 с.
29. Магнитка Казахстана.- Алматы: Казахстан, 1983. - 245 c.
30. Қазақ Совет Энциклопедиясы: 30 томдық. - Алматы, 1977. - 10-шы т. - 317 бет.
31. Қазақ Советтік Социалисттік республикасы: энциклопедиялық анықтама. - Алматы, 1980. - 236 бет.
32. Hазарбаев Н.А. Рынок и социально-экономическое развитие / Н.А.Hазарбаев. - М., 1965.
33. Қазақстандық Социалистік Еңбек Ерлері. - Алматы, 1969. - 2-ші т. - 425 бет.
34. Очерки истории Коммунистической партии Казахстана. - Алматы, 1984. - 388 с.
35. Народное хозяйство Казахстана. - Алматы: Наука, 1968. - 486 c.
36. Ахмедова Н.Б. Проблемы развития и размещения промышленности Казахстана / Н.Б.Ахмедова. - Алматы: Наука, 1971. - 217 с.
37. Народное хозяйства КазССР в 1960-61 годах. - Алматы, 1963. - 445 с.
38. Народное хозяйства Казахстана. - Алматы: Наука, 1970.
39. XIII - съезд Компартии Казахстана. - Алматы, 1972. - 22 с.
40. Қазақ СССР тарихы: социализм дәуірі. - Алматы, 1964. - 575 бет.
41. Атауов С.А. Қазақстан индустриясы / С.А.Атауов. - Алматы, 1980. - 236 бет.
42. Қазақстан тарихы. Очерктер. - Алматы, 1994. - 361 бет.
43. Тастанов Ш. Казахский политехнический институт / Ш.Тастанов, С.Розенберг. - Алматы. 1967. - 415 с.
44. Вопросы истории Компартии Казахстана: вып.4. - 1965. - 164 с.
45. Джолдасбеков У. Казахский государственный университет им. С.М.Кирова / У.Джолдасбеков, К.Ахметов. - Алматы, 1976. - 576 с.
46. Жуломанов К.Д. Совершенствование высшего образования в Казахстане (1966-1975г.г.) / К.Д.Жуломанов. - Алматы: Мектеп, 1976. - 777 c.
47. А.А.Астахов. Капитальное вложение в высшей школу / А.А.Астахов, Ф.Ф.Семенов. - М., 1972. - 458 c.
48. Қазақ Совет Энциклопедиясы. 30 томдық. - Алматы, 1974. - т.4.
49. Тастанов Ш.Ю. Первая кузница инженерных кадров / Ш.Ю.Тастанов, Г.Шибанов. - Алматы, 1960. - 51 с.
50. Сагитаев Ж. Труженники / Ж.Сагитаев. // Народное хозяйство Казахстана. -1970. - №8. - 82 с.
51. Қазақ Совет Энциклопедиясы: 30 томдық. - Алматы, 1973. - 3-ші том. - 856 с.
52. Вопросы истории Компартии Казахстана: Вып: 3. - 1966. - 107 с.
53. Маркс К. Принципы коммунизма: сб. сочинении / К.Маркс, Ф.Энгельс. - М., Наука, 1955. - Т.4. - 335 с.
54. Тастанов Ш.Ю. Научно-техническая революция и вопросы высшего образования / Ш.Ю.Тастанов. - Алматы, 1975. - 468 с.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ҒЫЛЫМ ЖӘНЕ БІЛІМ МИНИСТРЛІГІ
Мемлекеттік-құқықтық пәндер
және халықаралық қатынастар ... және ... ... ... 1946-1970 ЖЫЛДАРДАҒЫ ҚАЗАҚСТАН АУЫР ... ... ... ... ... жылдарда Қазақстан ауыр өнеркәсібінің негізгі
салаларЫНың дамуы және ... ... ... ... ... кейінгі жылдарда ауыр өнеркәсіптің негізгі салаларының даму
ерекшеліктері
14 1.2 Жоғары оқу ... ... ... ... ... ... ... – техникалық кадрлардың өндіріс саласындағы және ... ... ... ... ... – техник интеллигенция ғылыми техникалық ... ... ... 2.2 ... – техник
қызметкерлерінің біліктілігінің көтерілуі және қоғамдық ... ... ... мен ... алғы ... ... ... ... ... ... біздің еліміз ... озық ... ... ... қалыптастырудың маңызы өте зор. Дамыған өркениетті елдің
барлығы ... бір ... ... ... ... ... ететін
өндірістен капиталды, технология мен ғылымды қажет ... ... ... ... ... да ... жолдан өтіп, көптеген қиыншылықтарды
жеңуге тура келді. Тек шикізатқа бағдарланған ел ... ... үшін ... мен ... ... ... технологияға сүйенген дүниежүзілік
стандартқа сай сапалы өнім өндіретін өнеркәсіп ... ... ... ... ... аса ... ... десек, күрделі істердің
тетігін білетін мамандардың санын көбейту кезек күттірмес ... ... ... ... ... ... ... тәжірибе мамандардың
басшылығынсыз дамыған индустриялы елдер қатарына қосылу мүмкін еместігін
өмір ... ... ... ... ... ... Қазақстан халқына 2005 жылғы «Қазақстан экономикалық, әлеуметтік
және саяси жедел ... ... атты ... «Осы заманғы білім
беру жүйесінсіз әрі алысты барлап, кең ... ... ... ... ... біз ... экономика құра алмаймыз.
Бітіру жұмысының маңыздылығы кез ... ... ... ... ... да ... Соғыстан кейінгі ширек ғасыр ішінде ауыр
өнеркәсібі жоғары басқа салаларға қарағанда ... ... ... ... ... өңіл бөлінді, мол тәжірибе
жинақталды. Ал бұл ... ... ... ... де көптеген
жағдайда өндіріс орындарының ... ... ... ... ... басшыларының ұйымдастыруы болды. Олар ... ... ... рухани және еңбектік күш жігерді керек ететін
үлкен ... жеңе ... ... инженер кадрларының өндірісті
басшыларының жарқын өмір жолдарын көрсетудің тәуелсіз ... ... ... тәрбиелеуде айтарлықтай маңызы бар [1, 19 б.].
Инженер қызметінің ерекшелігі, біріншіден, бұл қызмет практикалық
болып табылады; ... ол ... ... ... ... ... ғылыми білімді талап етеді. Инженерлік өнер ... ... ... ... ... Егер ғылым техникалық әртүрлі
салаларынан жалпы өте жақсы модельдер жасауға ... ал ... ... ... ... алған жан-жақты білім арқылы нағыз
техникалық ... ... ... ... құбылыстарды жеке сөрелерге
жайып қояды, ал ... ... ... ... алады», – дейді. «Р.Зекрист,
Н.Селезнева «Формирование облика современно инженера» деген мақаласында
инженерлердің алдында ... ... ... ... ... ал ... қоғам өмірімен, ондағы болып жатқан процестермен
айқындалады. Осыдан мынадай ... ... ... инженерлер алдындағы
міндеттер қоғамдағы күрделі процестердің салдары, бұл ... ... ... мен ... ... ... адамдардың болуы
маңызды рөл атқарады [2, 202 б.]. Әр елде ... ... ... және ... ... ... ... осымен
түсіндіруге болады. Демек, инженерлік процесс-шығармашылық процесс.
Ғылым құбылыстар туралы мәліметтер және зерттеуге математикалық
аппараттар береді, ал ... өнер мұны ... ... ... ... ... ... пайдаланады, ол техника өз кезегінде ғылымның
мәліметтерін практика ... ... және ... ... зерттеуге
жаңа материал береді. Бұдан басқа техникалық шешімдер мен ... ... ... бар. Адамның жасаған кұралдары өмірдің міндеттерін шешеді,
бірақ сонымен қатар ол адамды қалыптастырады және ... ... ... ... оның ... ... болу керек?
Біріншіден, өндірістен міндеттерін және оны шешу ... біле ... ... ... ... мен ... ... түсінігі болу керек.
Екіншіден, инженерлік қызметті жүргізетін адамда ... ... оны ... ... ... қажет. Тек нақты ... ... ... қою жеткіліксіз: соқыр еліктеу ешбір ... ... ... шеңберден шыға алмайды.
Үшіншіден, шығармашлық дағдысы бар инженерлер қоғамдағы, өндірістегі
процестерге қолайлы икемделеді және жағдайларды пайдаланады.
Төртіншіден, инженерлер ... ... ... ... біле ... ол ... ... мен идеалдарына байланысты
мәселелерді мұқият қажет.
Инженер өнері (инженерия) – ... ... Ол ... болу үшін
сол қоғамға адамзатқа сүйіспеншілік, құрмет ... ... ... солар үшін толық жетілдірілуде, дамытылуда.
Ғылыми-техникалық интеллигенцияны азаматтық борышынан ... ... ... ... қуатын ұрпақ сипатында емес, салалы, мақсатты түрде
өзінің таңдауын тапқан ұрпақ ретінде ... ... ... инженерлерден тек қана жоғары кәсіптік ... ... ... ғана ... олардың жасампаздық орны
мен рөлін түсінуін талап етеді.
Кеңес өкіметі құлап, ... ... ... ... ... ... обьективтік себептерге байланысты беделі
төмендеп, сұраныстың азаюына әкеп соқты. Шетелдік ... ... ... ... ... ... өз мамандарын алып келуі әдетке
айнала бастады. Міне осындай жағдайда ... жаңа ... ... ... ... ... ... даярлаудың маңыздылығы арта
түседі.
Жинақтай айтқанда, ауыр өнеркәсібінде инженер кадрларын даярлау және
тәрбиелеу тарихын зерттеу ғылыми-танымдық және практикалық маңызы бар ... ... ... ... ... индустриалдық дамуы
алпысыншы жылдардың ортасынан бастап кең көлемде ... ... ... ... ... ... әртүрлі салаларында еңбек еткен
ғалымдардың күш-жігерінің нәтижесінде іске асты. Әсіресе ... ... ... ... зерттеуде Қазақстан Ғылым Академиясының
академиктері С.Баишев пен Т.Әшімбаев бастаған ... ... ... ... еңбектерінде Кеңес Одағы кезіндегі Қазақстан
экономикасының қайта құрылымының тәжірибесіне жан-жақты ... ... 4-5 ... ... ... аса ... түбегейлі бетбұрыстарды, оның
ішінде экономикадағы ... ... ... бірі ... ... Оның Қазақстанда жүзеге асуы, нәтижелері,
республика ... ... ... орны мен ... ... ... ... кезеңіндегі жұмысшы табының жүріп өткен ... ... ... негізінде зерттеп жария еткен. И.С.Шапиро,
М.Х.Асылбеков, Н.А.Ерофеев, С.Б.Нұрмұхамедов, А.Р.Ахметов, В.Кольцов және
басқалардың ... ... ... ... [4, 15 ... ғ. ... жарық көрген А.Қ.Қошанов, ... ... ... ... ... ... Қазақстанның өнеркәсібінің қалыптасуының, дамуының
тарихи және экономикалық аспектілері, ... ... - ... ... үшін күрес қамтылған [5, 10-16 б.].
Зерттеу мақсаттары, оның обьектілері, хронологиялық шеңберлері бөлек
болғанымен, бұл зерттеулерден ... ... ... ... ... заңдылықтарын анықтауға болады.
Өткен ғасырдың екінші жартысында ауыр өнеркәсібінің жеке ... мен ірі ... ... ... зерттеулер шықты.
О.М.Малыбаев, Н.Дауылбаев, А.В.Соловьев, В.Я.Басин, Д.А.Шаймуханов,
К.М.Туманчин, Я.П.Белоусов, ... ... ... және С.А.Федюкин т.б. еңбектерінде қара және түсті ... ... ауыр ... ... өндірістік кешені,
Қазақстан магниткасы, Соколов-Сарыбай комбинаты, қазыналы Сарыарқа, ... ... ... ... ... қамтылған [6, 16-19 б.].
Қазақстан мәдениетін зерттеген Ә.К.Канапин, ... ... ... ... ... X.Әбжановтар еңбектерінде республика интеллигенциясының
қалыптасу мен ... ... бай ... ... ... ... ... жетістіктерге, кемшіліктерге баға берілді [7, 38-45 б.].
Республикамыздың мәдени құрлысын әр қырынан қарастырып, талқылаған
академик Р.Б.Сүлейменов ... ... ... ... культурного прогресса ранее отсталых народов» (1967) және өзінің
«Ленинские идеи культурной ... и их ... в ... ... ... мәдени революцияның өту кезеңдеріне жан-
жақты талдау жасайды [8, 75-79 б.].
Қазақстанда жоғары және арнайы орта оқу ... ... ... ... ... ... т.б. еңбектерінде республикада маман кадрлар ... ... ... ... ... Ш.Ю.Тастановтың еңбектерінде техникалық
интеллигенцияның соғыстан кейінгі бесжылдықтарда жоғары және орта ... ... ... ... [9, 25-29 ... институттар мен университет қызметіне ... ... ... ... ... қабылдануы оқытушы-
профессор кадрлардың сапасын жақсарту ... ... ... ... жылы ... ... «Сарыарқаның мыс алыбы» (Жезқазған
өнеркәсіп аймағының қалыптасу және даму тарихы XIX ғ. ... - XX ... ... ... Бұл монографияның ІІІ-ІV тарауларында ... ... ... ... ... даму ... жетістігі,
қиыншылығы, өнеркәсіп бірлестігінің одақтық экономикадағы орны мен рөлі,
нарықтық қатынасқа көшудің бастапқы қадамдары ... ... ... ... ... келтірілген. 2004 жылы З.Г.Сақтағанованың
«История осуществления советского опыта ... ... ... ... ... және осы тақырыпта докторлық
диссертациясы қорғалды [10, 16-19 ... ... ... күрделі кезең кезіндегі Қазақстан
экономикасының жаңару мәселесі қарастырылады. ... ... ... ... ... ... ... әртүрлі
аспектілерін талдайды [12, 32-35 б.]. ... 1965 ... ... ... іске ... және оның салдарын жақсы көрсете ... пен ... ... ... и ... в ... (2004
г.) монографиясының ІV тарауында XX ғ. 50-70 жылдарындағы ғылыми ... ... ... ... ... ауыр ... саласының
өсу көрсеткіштерінің жоғарылағанын көреміз [11, 13-18 б.].
Маман кадрлар даярлау мәселесіне ... ... ... ... жазылғандықтан бұл диссертацияларда Қазақстан табиғи байлығын
игеруде лениндік ұлттық саясаттың ... ... ... ... және ... ... мен экономистерінің Қазақстанның
индустрияландыру тарихын ... ... ... ... ... ... докторлық диссертациясы 1946-1985 жылдар
аралығын қамтып, Қазақстандағы ... ... ... ... ... ... арналған [13, 15-19 б.].
Т.Ғ.Бурин Қазақстанның ... ... ... ... ж.) тоқталған. Н.Р.Джагфаров 1951-1959
жылдар ... ... ... ... мен ... ... Компартиясының рөлін зерттеу нысанасына
алған [14, 3-9 б.]. А.Т.Капаеваның «Қазақстандағы ғылыми интеллигенцияның
(1946-1961)» ... ... ... ... ... ... ... кандидаттық диссертацияларда Қазақстан
ғылымының, ғылыми-техникалық интеллигенцияның даму ... ... [15, 6-14 ... ... тақырыбымызға қатысы бар ғылыми-техникалық білімді
халыққа ... және ... мен озат ... ... ... ... пен Б.Н.Мананниковтың ... ... ... ... революцияның негізгі
күші машина емес, адам екендігін баса айтқан [16, 12-18 ... ... ... на ... ... социализма» атты 1986 жылы философия ғылымдарының кандидаты
дәрежесін алу үшін жазылған ... ... ... ... ... ... белгіленген, жоғары техникалық оқу
орындарында алған білім саласының жұмыс кезінде іске асуы ... ... ... ... ... факторлардың рөлі
Куйбышев политехникалық институтының тәжірибесі бойынша негізделген [17, 36-
39 б.].
Біздің ... ... ... бар ... пен Б.Ж.Абжаппарованың ... ... мен ... ... жылдардағы Қазақстан инженер-
техникалық интеллигенциясының ... ... ... ... ... ... олардың сандық өсуі мен сапалық жақсаруы да
сөз ... ... ... мен тұжырымдарында Кеңестік идеологияның
әсері айқын байқалады. Мысалы, біздің республикамыздағы ... өсу ... озық үлгі ғана ... ол бүгінгі буржуазиялық
қоғамның сиқын да айқын әшкерелейді. Өйткені капиталистік елдердегі ... ... ат ... ... топ жеке ... пайдасына үстемдікпен
пайдаланып отырғаны белгілі» [18, 12-16 б.] деген пікірлерді қазіргі шындық
жоққа шығарып отырғаны белгілі.
Б.Ж.Абжаппарованың кандидаттық диссертациясы ... ... ... өндірісті дамытудағы рөлі» деп аталады.
Бұл жұмыста да республика инженер-техникалық интеллигенциясының ... оның ... ... ... ... ... үлесі,
қоғамадық-саяси жұмыстардағы белсенділік талданылады. Тоқсаныншы жылдардың
басында жазылғандықтан диссертация авторы ... ... ... тұрғысынан жазуға тырысқандық көрінеді [19, 16-19 б.].
Қорыта айтқанда, өндіріс, ғылыми ... ... ... ... мен ... ... көп болуына қарамастан, 1946-
1970 жылдары Қазақстанның ауыр өнеркәсібін жоғары білімі бар ... ... және ... ... арнайы зерттеу ... ... ... ... мен ... Бітіру жұмыстың басты
мақсаты сан алуан деректерді саралай отырып, ... ауыр ... ... ... мен тәрбиелеудің жолдары мен формаларын анықтау
және олардың 1946-1970 жылдары республикада қалыптасқан экономикалық, саяси-
әлеуметтік ахуалмен байланысты болғанын көрсету ... ... ... сай ... ... алға ... ... кейінгі жылдарда ауыр индустрияның жедел дамуы себебін
ашу;
2) зерттеу жылдарындағы ауыр өнеркәсібінің негізгі салаларының даму
қорытындысына талдау ... ... ... оқу ... ... сипаттау, олардың
материалдық-техникалық базасына баға беру;
4) техникалық жоғары оқу ... ... ... ... ... ... және ... жасау;
5) ҒТҚ-ның ғылыми-техникалық прогресті дамытудағы қызметіне ... ... ... ... алу және біліктілікті көтеру
мәселесінің қойылуын зерттеу;
7) инженер ... ... ... ... ... ... ... жинақталған тәжірибелерді салыстыра
отырып, жаңа талапқа сай нақты ұсыныстар жасау;
Бітіру жұмысының ... ... Ұлы Отан ... ... ... ... 1946-1970 жылдары Қазақстанда өндіріс, оның ішінде ауыр
индустрияның жедел ... ... мән ... 60-шы ... ғылыми
техникалық прогрестің табыстары өндіріске едәуір дәрежеде енгізіле бастады,
1965 жылғы экономикалық реформа ... ... ... елеулі
өзгеріс енгізіп, оның жаңа салаларының қалыптасуына ықпалын тигізді. Бұл
жылдары Қазақстанда 3 ... ... оқу ... ашылды, инженер
кадрларының өндірісте де, қоғамдық өмірде де беделі ... ... ... ... ... ... көздерінің маңызды саласы-
материалдармен құжаттар жинақтары, статистикалық ... ... ... ... ... ... и ... по
хозяйственным вопросам. ( 1917-1967 гг.)» (М. 1968.) [20, 265 б.], «Плоды
великого содружества.» (Алма-Ата, 1968), ... ... ... ... 1972), ... ... Компартии Казахстана (выпуски), «Социально-
экономические вопросы развития Казахстана в период развитого социализма ... ... ... 1977) [21, ... ... ... и ... прогресс Казахстана» (Алма-Ата,1987), «Развитие народного
хозяйства Казахской ССР за 50 лет ... ... ... 1967) ... ... Казахстана» (Стат. Сборник, Алма-Ата, 1968) ... в ... (1980), ... ССР ... «Энциклопедиялық
анықтама» (1980), «Алматы», «Қарағанды» энциклопедиялары .
Зерттеу мәселесін ... ... ... екі тілде кеңінен
пайдаланды. Орталық және ... ... мен ... ... ... Олар ... құжаттарында сирек кездесетін кемшіліктер
мен қиыншылықтардың ... ... және ... ... ... ... дәл
бейнеледі.
60-жылдардың аяғында Қазахстанда социалистик құрлыстың белсенді
қатысушыларының ... шыға ... ... ... ... социалистического строительства в Казахстане, Алма-Ата, 1969)
Бұл жинақта Қарсақбай мыс балқыту зауытының бірінші ... ... ... ... ... тау-кен металлургия комбинатының
инженерлері ... ... ... ... комбинатының
директоры Ю.Свядощ, Шымкент корғасын зауытының токары К.Асылбеков т.б.
естеліктері бар. Социалистік еңбек Ерлері ... ... ауыр ... ардагерлері туралы мәліметтер алынды.
Бітіру жұмысының ғылыми жаңашылдығы. Соғыстан кейінгі ширек ғасырда
Қазақстанда ауыр индустрияның жедел дамуы және оның республика ... ... ... ... ... ... ... инженер
кадрлардың ұлттық құрамындағы өзгерістерді негіздеу, қазіргі нарықтық
кезеңде ... ... ... ... ... таңдағы зерделі
көзқараспен ... ... ... ... мен ... ... ... мәселелерді ғылыми-танымдық тұрғыдан ашып көрсету мақсатында
тарихи зерттеудің ... ... ... ... ... ... негізгі методологиялық принциптері қолданылды. Соңғы
кездерде білім, ғылым ... ... ... 2005 ... ... ... ... Республикасы Президенті
Н.Ә.Hазарбаевтың техникалық мамандықтарды бірінші кезекте дамыту ... ... ... ... соңғы жылдары жарық көрген көрнекті
ғылымдардың Кеңес кезінде Қазақстан экономикасын зерттеуде ұсынған ... да ... ... ... ... Бітіру жұмыстың
практикалық маңызы сол, оның ... ... ... ... ... ... беру саласындағы тұжырымдар мен бағдарламаларды қайта қарауға
септігін ... деп ... ... ... мен ... ... жұмысы мақсаттары мен
міндеттеріне қарай айқындалатындығынан кіріспеден, үш ... және де ... ... ... тұрады.
1 Соғыстан кейінгі жылдарда Қазақстан ауыр ... ... ... және ... ... ... ... Соғыстан кейінгі жылдарда ауыр өнеркәсіптің негізгі салаларының
даму ерекшеліктері
Халық шаруашылығын қалпына келтіру мен одан әрі өркендету бүкіл ... ... ... ... ... Қазақстанның алған орны ерекше
болды.Қазақстан ... ... ... да, оның ... ... үшін де ауыр ... еді. Көптеген күрделі
проблемаларды шешу керек еді. Әсіресе еңбек ресурстарының ... ... ... ... ... мобилизациялаудың аяқталуы,
өндірістен әйелдер, кәрілер мен жас өспірімдердің кете ... ... ... ... ... жылдары жұмысшылардың мамандық
деңгейі төмендеді. Республиканың үкімет органдары ... ... жою үшін ... шаралар жүргізді: кәсіптік-техникалық мектептер
мен училищелер ашылды, ұйымдасқан жоспарлы қабылдау жүйесі ... ... ... қайтқандардың есебінен толықтырылды. Партия мен
үкімет директиваларына сәйкес ... ... ... ... оның ... ... дамуындағы арақатынас өзгерді.
Шаруашылық құрылыс пен мәдени құрылысқа ... ... пен ... қайта бөлінді. Әскери шығындар барынша қысқартылды. Соғыс қажеттерін
өтеуге жұмыс істеген жүздеген косіпорындар азаматтық ... ... ... ... Еліміздің соғыстан кейінгі дамуының бағдарламасын КСРО
Жоғарғы Кеңесінің ... ... 1946 ж. ... бекіткен «КСРО халық
шаруашылығын қалпына келтіру мен ... ... ... ... ... ... Заң» белгілеп берді. Бесжылдық жоспарда ... ... ... ауыр ... ... ... мен ... жасау сияқты салаларын тездете дамытуға баса көңіл
бөлінді. Республиканың ... ... ... 8,8 млд. ... ... баға ... ... күрделі қаржы жұмсау ... ... ... ... ... ... ... қарай 1940
жылғы дәрежесінен 2,2 есе асып түсуге тиіс болды [21, 301-302 б.]. Төртінші
бесжылдықта Қазақ металлургиялық ... ... ... және ... зауытының құрылысын бастау, темір рудаларын, мыстың
өнеркәсіптік қорын ... ... ... ... ... мыс ... ... деңгейінен 2,6 есе ... тиіс ... ... ... ... да ... және сирек металдар қазып шығару мен
өңдеуді көбейту, электр станцияларының қуатын арттыру жоспарланды [22, ... ... ... ... ... ... ... қарсы алды.
Бұл жерде республиканың партия және ... ... ... ... ... кең ... жүргізілгенін атап айтқан
жөн. Бұл туралы Кеңес ... ... ... ... ... ... ... көруге болады. Соғыстан кейінгі халықтың еңбектегі
ерлігі арқасында төртінші бесжылдық мерзімінен бұрын орындалды. Республика
халық ... аса ... ... бірі - ... ... зор ... бөлінді. Өскеменде қорғасын мырыш комбинаты одан әрі
салынды. 1947 жылы ол алғашқы ... ... ... мыс ... зауытының
қуатын арттыру жөніндегі жұмыстар жалғастырылды. Текелі қорғасын-мырыш
комбинатының ... ... іске ... ... ... ... ... жұмыс істеп тұрған басқа да кәсіпорындар қайта
құрылып кеңейтілді. Балхаш мыс ... ... ... ... және ... кәсіпорындарының шикізат базасы ұлғайды. Қоңырат,
Мырғалымсай рудниктерінің ... ... ... ... ... ... уақытша тоқтатылған өндіріс
орындарының бірі - құрылысы 30-шы жылдардың аяғында басталған ... ... ... ... ... ... ... үлкен
үлес қосуға тиісті үлкен Жезқазғанның құрылысын жандандыру аса маңызды
стратегиялық міндеттердің бірі ... ... ... ... ең жоғары деңгейде шешілді. 1945
жылдың қаңтарында Мемлекеттік Қорғаныс Комитетінің төрағасы ... ... және ... ... ... Жезқазған өндіріс
аймағының жағдайы жан-жақты айтылған және жаңа комбинат құрылысын ... ... ... ... ... [10, 161 ... жылдың 1 қаңтарындағы мәлімет бойынша Жезқазғандағы барланған
мыстың қоры 8 млн. 645 мың тоннаға жеткен. ... ... ... жағынан
Жезқазған Одақ бойынша бірінші орынға, дүние ... ... ... екінші орында еді. Мамандардың пікірінше, ... кен ... ... ... ... мыс ... шығыннан әлдеқайда аз
көлемінде мол кен өндіруге болады деп есептелінген еді.
Алайда, ... ... ... ... ... жағынан тиімді Жезқазған қазба байлығын игеру соғыстың
зардабынан тоқтап ... ... ... ... ... ... Жезқазған комбинатының құрамына кіруге тиісті ірі кәсіпорындардың
іске қосылуының кешеуілдеуі мыс өндіру ісін ұлғайту ... ... ... ... зауыттарының кенге деген сұранысын қанағаттандырмау қаупі
туды. Себебі ескі шахталарда ... ... ... де, оның ... ... де жыл ... азая ... Байыту фабрикасының іске
қосылмауы 800 шақырым қашықтықтағы Балқаш зауытына тасылатын кеннің өзіндік
құнын қымбаттатып жіберді. Фабрика ... ... ... онда өңделіп,
дайындалған концентрат тасымалдау көлемін 10 есе азайттар еді. 1944 жылдың
20 шілдесінде СНК-нің ... ... ... ... ... ... ... Жезқазғаның қайтадан жандануының бастамасы болды. Бірақ
құрылған трестің материалдық базасы әлі ... еді. 1946 ... ... ... 2 ... 2 ... араластырғыш қана бар еді. Тресте
транспорт та жеткіліксіз еді. Бар ... 2 ... 18 ... және ... 15 автомашина болған. Жұмыс күшінің, әсіресе маман жұмысшылар өте аз
болған. Әрине, мұндай өндірістік базамен кең ... ... ... ... емес еді. ... 1946 ж. «Қазмысқұрылыс» тресі ... ... Ауыр ... ... ... Министрлікке
берілген еді. Тресті механизмдермен, құрал-жабдықтармен, ... ... ... алаңдары жұмысшы күшімен және инженер-
техникалық қызметкерлермен толықтырылды. Алайда, ... ... ... ... ... ... жүргізу мүмкін емес еді.
Сондықтан, КСРО Халық Комиссарлары Кеңесі 1946 ... ... ... ... ... ... ... жалғастыру туралы» қаулы қабылдады.
Жаңа комбинат құрылысын халық шаруашылығының аса маңызды міндеттерінің бірі
ретінде ... ... ... ... кәсіпорын құрылысын тез арада
бастауды ... - ... ... 4,4 млн. т. кен ... ... ... - Күніне 12 мың т. кен өңдейтін байыту фабрикасының ... ... 50 мың т., қара мыс ... ... жаңа ... ... ... [10, 163 б.].
Құрылыстағы маман жұмыскер мен инженер-техник кадрларды тұрақтандыру
үшін 1945 жылдың 1 тамызында КСРО ... ... ... Қиыр ... ... ... ... материалдық
ынталандыру жөніндегі жаңа тарифтік келісімдер ... ... да ... ... Төлемақы мөлшері 2-2,5 еседей өсті. 1948
жылы 18 мамырда Қазақстан Компартиясы Орталық Комитеті «Жезқазған ... ... ... ... ... [2, 23 б.]. Аз ... ... көптеген жаңа техника мен маман жұмыскерлер алды. Одан әрі
үкімет Жезқазғанды техникамен ... ... ... мән беріп отырды:
тәжірбиелі жұмысшылар мен инженер кадрлар жіберді, қомақты ... ... ең ірі ... ... ... Оның құрылысы 1947 жылы
салына басталып, 1955 жылы ақпан айында іске қосылды [21, 122 б.]. ... ... ... жанданған алып құрылыс он жылдам астам уақыт, яғни
1957 жылға ... ... ... ... ... ... қолымен
салынғанын көреміз. Төртінші бесжылдықтағыдай елуінші жылдардың ... да ... ... даму ... болды. Руда өндіру 87 пайыз
тазартылмаған мыс өндіру - 1,8, қорғасын - 2,2 , ... ... - 2,5 ... [22, 119 б.]. Өскемен қорғасын зауыты мен оттегі станциясы, Зыряновск
қорғасын комбинатының байыту ... ... ... ... ... ... концентратын, ал Балхаш мыс қорыту
зауытында тазартылған мыс өндіру ұйымдастырылды ... бес ... ... және ... ... іске қосылды.
Шымкент қорғасын зауыты өндірісі ... ... ... ... ... ... бесжылдық ішіндегі жалпы өнімі 2,1 есе
өсті [24, 250 б.]. Жетіжылдық ішінде (1959-1965 ж.ж.) ... ... ... ... металлургия саласына жұмсалған қаржының 20
пайызын ... еді. Жеті ... бұл ... жалпы өнімі 1958 жылмен
салыстырғанда 1,7 есе өсті [25, 112 б.]. Кенді Алтайдың түсті ... ... өсуі ... кейінгі екінші бесжылдық және одан
кейінгі жылдар болды. Бұған мүмкіншілік жасаған өлкенің мол ... ... ... ... 700-ге ... ... ... және Қалбанарым
жотасының аудандарында 250-ден аса сирек ... ... ... ... ... кен ... және кен шықпайтын пайдалы қазбалар
ашылды: Ново-Березовское, Иртышское, ... ... ... және тағы ... Түсті және сирек кездесетін
металлдардың бары, арзан электроэнергия алуға мүмкіндік ... ... ... ... ... материалдардың бары (әктас қоры,
тоқпақ тас, ұсақталған тас, балшық, ағаш) – түсті ... ... ... ... еді. ... ... ... металлургия одан әрі
дамуына КСРО-ның Министерлер Кеңесінің 1950 жылғы 21 наурыздағы Қаулысы
үлкен рөл ... ... ... ... ... және ... шаруашылық
міндет-аз уақыт ішінде қорғаныс өнеркәсібінің артта ... ... ... ... ... ету.
1952 жылы 8 сәуірде Одақтық үкіметтің үлкен Зыряновскіні салу ... ... ... ... ... ... [26, 183 б.].
Бесінші бесжылдық жылдары түсті металлургия кәсіпорындары үшін ... және жаңа ... іске ... ... мен ... ... болды. Аз уақыт ішінде (бір жылдан сәл аса) салынып, 1952
жылы маусым айында Өскемен қорғасын зауыты іске қосылды, 1955 жылы ... ... ... ... ... Өскемен, Новоцинковый зауыттары, 1955
жылдың желтоқсан айында күкірт газдарын пайдаланатын күкірт-қышқыл ... ... ... ... ... ... және қуатты
байыту фабрикасы және Лениногорск полиметалл комбинатында – Скиповая
шахтасы ... ... ... ... Жеті ... кезінде халық
шаруашылығын басқаруда, кейбір мәселелерді шешуде валюнтаристік ... ... ... ... ... ... ... ерліктері өз нәтежесін берді. Жеті жыл ішінде Кенді
Алтайда 26 ірі өндірістік ... ... ... жаңа ... іске ... ... ... ірі өндірістік кәсіпорындары
мыналар: Ертіс химия-металлургия зауыты, Өскемен титан-магний комбинаты,
Огневск кен байыту ... және т.б. ... ... ... ... металлдары дүниежүзілік ең жақсы стандарттан кем түспеді
және дүниежүзілік рынокта үлкен сұраныс ... 24 ел, жер ... ... ... түсті металдарын сатып алды [26, 189 б.].
Лениногорск кеншілері Кеңес Одағында бірінші рет кен ... ... ... ... ... ... жүйесін қолданды.
Бұл әдіс Шығыс Қазақстан кен орындарында кең таралды. 1970 жылы ... ... ... 90 ... ... ... экономикалық эффекті 600 мың
сом болды.
Осы жүйені терең зерттеп және өндіріске енгізген бір топ ... мен ... 1961 жылы ... ... ... ... ... Ц.М.Малкин, Ц.Н.Бублис, В.Г.Береза, А.Ч.Мусин, ... ... ... ... [26, ... бұл салада мынадай жетістіктерді атап көрсетеді. Түсті
металлургия ... ... ... ... және жаңа технология
қолданыла бастады, кен шикізаттарын ... ... ... ... жақсарды, шығарылатын компоненттердің саны ұлғайды. Сала
өндірісінде қорғасын, ... және ... ... ... ... және металлургиялық процестерді реттеу жөнге ... ... ... ... ... ... ... рет
балқытылған металлды құюдың автоматтық линиясы мен катодты ... іске ... ... орындарында ұсақтау және сүйікті отын мен
флюстерді (ізбест тас, құм ... ... ... ... ... ... ... осындай фактылармен қатар
зерттеуші З.Г.Сагтаганова түсті металлургия саласындағы әлі де шешілмеген
проблемаларды атап ... ... ... мен
нәтижесіздігі, техниканы пайдаланудың формальдық ... ... әлі де ... ... ... деңгейі. Кейбір зауыттарда құрал-
жабдықтар ескірген, ... ... ... ... ... ... ... комбинатында 1965 жылы жұмысшылар 1929 жылы шыққан құрал-
жабдықтармен жұмыс істеген. Металлургия цехтерінда қол ... ... ... өте ... ... ... жылдары түсті металлургияның
көптеген өнеркәсіп ... ... ... ... ... ... оны толық іске асыра алмады. Мысалы, Ертіс химия-
металлургия зауыты өте иірегей өнім – ... ... ... ... ... ... толық өндірістік қуатында жұмыс істей алмады.
Ниобиды кесек түрінде шығару қуаттары іш жүзіне аспады. Ал оны ... ... ... ... ... ... ... жоқ еді,
оған Орталықтың ғана құқы бар еді. Лениногор, Зырянов, ... ... асыл ... кеннен тиімді алынбаған. Бастапқы ... мен ... 30-40% ... ұшыраған. Текелі кен байыту фабрикасында
қорғасын мен мырыш ... 30 және 40 ... ... ... [27, 207 ... ... ... салаларының бірі – түсті индустриядан
жалпы ауыр индустрия дамуындағы жетістіктер мен шешілмеген проблемаларда
толық аңғаруға болады. Бір ... ... ... ... ... және жаңа ... ... болуы, металлдар шығаруының
өсуі, жеке технологиялық жетістіктер. Екінші жағынан, сала ... ... ... ... өндірісте формальды
көрсеткіштердің көбейуі, жоспарлауда, ... ... ... ... ... ... ... сипаты.
Біз зерттеп отырған жылдарда қара ... ... ... мән ... Қара ... ... айта ... В.И. Ленин
темірді «өркениет негізі» (фундамент) деп бағалаған болатын. Берілген бұл
бағада темірдің адамзат ... ... және ... да зор ... ... ... аударылғанын көреміз. Бүгінде темір және оның
қорытпалары адам ... мен ... ... ... ... ... өндірісінің алдыңғы қатарлы салалары, көлік, құрылыс т.б. ... ... ... ... ... темірді алмастырушы – пластмасса,
стеклопластиктер ... кең ... ... ... ... әлі ... ... негізгі конструктивтік материал болып қала береді, ал қара
металлургияның деңгейі елдің индустриалдық дамуын ... ... ... ... ... өндірістік орталықтарын рудамен, отынмен
қамтамасыз етуде Қарағанды облысының маңызы ерекше болды. Егер ... ... ... ... ... мысы және ... наны бүкіл
елге белгілі болса, Отан соғысының ... ... ... ... ... ... туралы естіді. Мысалы, Қарағанды металлургиялық ... ... ... еді. Бұл ... ... ... тоқталсақ: Еліміз
1942 жылға аяқ басты. Майдан көп мөлшерде металлды ... ... ... ... да, жаңа әскери техника да еді. ... ... мен ... көбін шығаратын елдің Оңтүстік-батыс аудандарынан уақытша
айырылғанан ... ... пен ... ... ... және жаңа ... мен металлургия зауыттарын салуға тура келді.
1943 жылы ... ... 11-де ... ... ... ... ... зауытын салуға жер бөлінді. Бөлінген жер
көлемі – 36,6 гектар еді [28, 274 б.].
Соғыс жағдайында зауытты салу өте қиын ... еді. ... ... ... қарамастан Қарағанды металлургия зауытын салуға
партия және үкімет, ... ... ... ... көрсетіп отырды.
Бірінші кезекте құрылысты маман жұмысшылармен қамтамасыз ету, оларға тиісті
үй-тұрмыстық жағдай жасау, тамақ пен жылы ... ... ету ... ... механизмдермен, құралдармен жабдықтау міндеттері
тұр еді.
Орал зауыттарынан тәжірибелі инженерлер, маман жұмысшылар ... жыл тек қана ... ... ... Қазақстан қара металлургиясы
тарихын да ең асулы кезең болды.
Алғашқы болат балқыту рәсіміне, бірінші мартен ... ... 1944 жылы 30 ... ... ССР ... Комиссарлары
төрағасының орынбасары Д.А.Қонаев бастаған Мемлекеттік комиссия мүшелері
қатысты. Сол сәт ... ... ... 16-да ... ... аға шеберінің міндетін атқарушы А.И.Дремлюга ... ... ... деген команда берді. Болат балқытушылар Иван Сергеевич
Гусеев болып темір-терсек кесектерін алды да, пештің ... ... ... ... қатар Сәрсенбаев, Куснитдинов, Саденов,
Убайдуллаев, Рузаев сияқты жас балқытушылар да тұр еді. Бұл оқиға ... ... ... көрінісі еді. Бірнеше күннен кейін ... ... мен ... қиын ... ... ... жеткендігімен құттықтау телеграммасы келді [29, 35-47 б.]:
«Поздравляю ... и ... ... и ... ... ... с окончанием строительства и вводом в
действие мартеновской печи, благодаря самоотверженному труду строителей ... в ... ... ... ... успешно осуществляется
строительство первого металлургического завода в КазССР. Желаю вам ... деле ... ... ... Казахского металлургического
завода – базы для ... ... ... ... ... Соғыс жылдарында мартен пешін іске қосқан ерлігі
үшін ... мен ... 1946 жылы ... наградалармен
марапатталды. Ленин орденімен ... ... ... ... ... ... зауытының директоры Василий
Дмитриевич Бакст, еңбек Қызыл Ту ... ... ... ... ... ... ... Тихонов, болат балқытушы
Алтынбек Дарибаев т.б. наградталды [29, 13 б.].
Соғыстан кейінгі бесжылдықтар ... қара ... ... ... жоқ. ... ... ... комбинаты мен
оның шикізат қорының маңыздылығы ерекше еді, өйткені бұл ауданның ... ... ... ... ... мен ... елге белгілі
Лотерингия бассейінің қорын қоса ... ... еді. ... да,
Қазақстанның, Оралдың, Сібірдің және Кеңес Одағының басқа да ... ... ... ... бұл ауданның аса маңызы
бар еді. Қостанайдың ... ... кен орны 1949 жылы ... ... қорының шамасы есептелді және бекітілді. 1954 жылдан
жылына 9,5 млн. тонна руда өндіретін ... іске ... ... ... ... 6-эпицентр аталатын учаскелері бар. Магнетит ... ... ... болып бөлінеді: бай магнетит рудаларында 55,6 %
, кедей ... 31,2% ... бар. ... руда ... ... ... гематит.
Сарыбай кен орны. Қостанай қаласының Солтүстік-батысында орналасқан.
1949 жылы ашылды. 1949-1956 жылдарда барланды. 1957-1965 жылдары қорының
шамасы ... ... ... магнетиті, бастапқы сульфидтідотыққан-
мартиті, шала мартиті т.б. түрлері бар. Мартендік рудалардағы темір мөлшері
54%-тен жоғары, ... пен ... ... төмен. Пайдалы компоненттер:
кобальт, мыс, мырыш, қорғасын, никель, күміс, кадмий.
1944. Соколов-Сарыбай ... ... 1954 жылы ... Қостанай облысының Рудный ... ... ... ... 20 млн. ... шикі ... ... және
Соколов 9,5 млн. тонна жентек өндіру, 170 млн. тонна ... ... ... ... ... өнімдері Магнитогорск,
Ново-Кузнецк, Төменгі Тагиль, Орск-Халилово, Қарағанды
металлургия комбинаттарына, ... ... ... ... ... [30, 317 б.].
1970 жылдың сәуірінде Соколов-Сарыбай ... ... ... ... ... 14 секциясы және басқа жаңа қуатты
обьектілер қатарға қосылды. «Қазметаллқұрылыс» тресінің құрылысшылары мен
монтажшылары және Қазақстан ... ... ... ... ... оттегі-конвертор цехын салуды аяқтады. ... ... 1970 жылы 18 ... ... ... ... алынды. Шілденің екінші жартысында Лисаковка кен-байыту
комбинаты Қарағанды металлургия зауытына алғашқы мыңдаған ... ... ... ... шикізаттың ірі базасы ретінде Қазақстан қара
металлургияның аса маңызды өнімдерін шығару жөнінде жалпы одақ ... ... ие ... көреміз.
Жетпісінші жылдардың аяғында хронит рудасының 92,6%, ... ... ... ... сфероқорытпаларының 19%-тен астамы, шойынның
3,5%, прокаттың 4,6% Қазақстанда шығарылды.
Қара ...... және оны ... ... ... ... болды. Индустрияның басқа салаларының ішінде жалпы өнімнің
өсу қарқыны жағынан ең жоғары орында еді. 1960 жылы олар –640%, ал ... 1633% (1950ж. ... ). ... ... өндіру 1955-1965ж.ж. 59 есе,
шойын 1960-1965 жылымен 6 есеге жуық, болат – 4,8 есе, қара ... – 1,6 ... өсті [31, 30 б.]. ... қара ... ... ... ... бұл саланың индустриялды дамуы
проблемалар мен ... ... өте ... Бұрынғыша, қаржы кеп
жұмсалатын және табиғатқа зиян сипаты басым индустрия ... ... ... ... ... ... ... өндірісті тиімді, қалдықсыз
дамытуға мүмкіндік бермеді. Минералдық шикізатты өндіру мен ... ... және ... ... жер ... ... ... қазбалардың 1-5% ғана өнім ретінде іске қосылып, қалғандары
қалдық категориясына жатқызылды. Кешенді ... бір және ... алу ... ... ... жағдайда, шикізат базасы
жасанды түрде (искуственно) тарылды. ... ... ... байытқанда бір ғана компоненті – темір ғана алынды. Компонентті
шикізат байытылмағандықтын одан алынбаған ... ... ... ... Он жылдап жиналған мұндай қалдықтар 200 млн. тоннаға жеткен, жыл
сайын 12-13 млн. ... тағы да ... ... Бұл қалдықтарды қайта
өңдеуде ұтымды ұйымдастырғанда қосымша бір ... ... ... 2,2 млн. күкірт қышқылын және мырыш, кобальт, ... ... ... ... ... ... еді. Қазірдің өзінде XX ғ. ... ... ... ... ... ... ... бағдарламасы
өте баяу іс жүзіне асырылуда [32, 124 б.]. ... ...... ... ... ... сала. Төртінші бесжылдықта Қарағанды
бассейінде бір қатар жаңа шахталарды, ... ... ... ... ... ... ... жаңа кен орындарын барлау қажет болды.
Бесжылдықты мерзімнен ... ... ... күрестің алдыңғы
сапында жұмысты шапшаң істеу әдісінің көптеген шеберлері болды. Мысалы,
шахтер П.Ф.Акулов ұзарта бұрғылауды ... ... ... ... ... ... жетті. Ол бір сменада 17 норма орындады, ал
оның бригадасы тұтас ... ... ... 800, ал одан соң ... ... [33, 423 ... ... кәсіпкер бойынша өткізілген одақтық жарыстарға
қатысты. Қарағанды шахтерлері – Донецкінің, Кузнецкінің және Мәскеу маңы
бассейінің шахтерлерімен жарысқа түсті. 1948 жылы ... ... ... рет ... күні атап ... Осы күн құрметіне Қарағанды көмір
бассейінің он кеншісіне Социалистік Еңбек Ері ... ... атақ ... ... №44/45 ... ... Т.Күзембаев, кен комбайының тұңғыш
машинистерінің бірі Б.Нұрмағамбетов, көмір өнеркәсібінің ірі маманы ... ... ... комбинатының» бастығы В.Т.Шибаев, көмір
құлатушылар бригадирлері М.Дайнакулов пен С.Шомановтар ... ... ... ... ... ... та ... еді [34, 388 б.]. Төртінші бесжылдықта Қарағанды көмір бассейінде
жұмыс істейтін 6 жаңа шахта іске ... ... ... іске ... ашық ... қазылатын Екібастұз кен орны кеңінен пайдаланыла
бастады. Бесжылдықтың аяғына таман көмірді шабу мен қопару және оны ... ... тиеу ... ... ... ... көмір шығарудың ... ... ... ... ... 50 ... комбайыны, көмір қазып,
тиейтін және қазатын 100-ге жуық машина, көмір және ... ... ... ... ... ... қырнағыш конвейер жұмыс істеді. Бесжылдықтың
соңғы ... ... ... шығару 17,4 миллион тоннаға жетіп,
соғысқа дейінгі деңгейінен 2,5 есе асып ... [35, 31 ... ... ... ... ... ... жолында
шахтерлер белсенділікпен кірісті.
Қарағанды шахтерлері әрбір лавада шығарылатын көмірдің өзіндік құнын
арзандату жолындағы жарыстың бастаушылары болды. Бес жылдықтың басында ... ... ... ... ... ... ... мен қызметшілерін бесінші бесжылдықтың жоспарын
мерзімінен бұрын орындауға шақырды. Қарағанды шахтері Социалистік Еңбек ... кен ... ... қазу ... жарыс инициаторларының
бірі болды [28, 274 б.]. Оның бастамасын бүкіл бассейн ... ... Кен ... ... ... В.Величко,
Б.Нұрмағанбетов және ... ... ... бір ... айлық
өнімділігін нормадағы 9 мың тоннаның орнына 25 мың ... ... ... ... ... забойларында көмір өндірудің тәуліктік
орташа мөлшері 25-35 пайызға дейін өсті, ... ... құны ... Сөйтіп, карағандықтар өздерінің бесжылдық жоспарын мерзімінен
бұрын орындап, жоспардан тыс 3,7 миллион тонна ... ... [34, 775 ... ... ... ... бассейінде оннан астам шахталар
мен байыту фабрикасы пайдалануға берілді. ... ... ... ... кен ... ... ... Жиырмасыншы жылдардың
басында-ақ тоқтатылып қойылған Екібастұз тас көмір кен ... ... ... ... ... ... ... 100 метрден жоғары тереңдікте кен қазуға қолайлы жағдайы көмір
өндіруді ашық әдіспен ... ... ... ... баланстық қоры
– 10,8 млрд. тонна. Ашық әдіспен көмір қазу 1,5-2 есе ... ... ... ... көмір разрездерін игеруге, еңбек өнімділігін 5-6
есе көтеруге, өнімнің өзіндік құны жер ... ... ... 3-4 есе ... ... ... [36, 217 ... жылы Екібастұзда комплексті механикаландырылған №1 ... ... ... Оның көмірі Оралға, Сібірге жөнелтілді. 1955 ... 2 ... ... ... ... ... өнеркәсібінде еңбек көп
жұмсалатын процестерді ... ... ... ішінде ең жаңа кен машиналары мен механизимдер паркі,
кіресе «Донбасс» комбайндарының паркі ... ... 4 есе ... өзі ... ... көп ... ... механикаландырылуға
мүмкіндік береді. Қарағанды шахтерлері көмір өндірудің бес жылдық жоспарын
белгіленген ... бір ... ай ... орындап шықты. Бесжылдықтың
аяғында республикада 28 млн. тонна көмір өндірілді [26, 27 ... ... ... ... ... және ... ... Социалистік жарыс одан әрі өрістеді. Бүкіл ... ... ... да ... ... ... ... қозғалыс өрістеді. Сменалық жұмыс
өнімділігі нормасын барлық бригада мүшелерінің ... өз ... ... ... жеткен Н.Мамай бастаған «Краснодонуголь» забойшылары
бригадасының және өнімнің өзіндік құнын төмендетіп, ... ... ... ... ... ... ... бастамалары республика
өнеркәсіпорындарында кең қолдау тапты. ... ... бұл ... бірі ... ... [37, 323 ... ... көмір өндіру 32,4 млн. ... ... ... ... және №2 ... ... бірінші кезегі қатарға
қосылды [22, 277 б.].
1963 жылы сәуірде Қарағанды көмір ... ... ... ... бригадаларының ұжымдары ... ... ... ... бір айда 24 ... ... үнемдеу жөнінде
ұсыныс жасады. Айлық тапсырманы мерзімінен бір ... ... ... ... бір миллион тоннадан астам жоспардан көмір шығаруға мүкіндік берді.
Кеншілердің «Қарағанды тәулігі» жолындағы күресі ... ... ... ... СССР ... ... ең ... орташа айлық
еңбек өнімділігіне жетті. «Қарағанды тәулігі» жолындағы ... ... ... ... күндерін үнемдеу жолындағы жарысқа айналды [20,
399 б.].
Жеті жылдық жоспардың аяғына ... ... ... ... тазалау зобайларында көмірді шабу, қазу және тасып жеткізу кені
алынған жерлерде ... жол ... тиеу мен ... ... ... «Украина», ЛГД, К-52-М үлгісіндегі қазу
комбайндары және басқалар тазалау забойларындағы ... ... ... ... ... ... қазу жұмыстарын механикаландыру
көлемі көмір өндіру жұмысының 79,8 пайызы болды. Алымы тар комбайндардың
енгізілуі ... ... ... ... 2-3 есе ... ... ... 800-ге жуық тұрақты қондырғылардың, конвейерлік
линиялар мен ... ... 2700 ... ... алуға және
комбинат бойынша еңбек өнімділігін 6 пайыз ... ... ... ... разрезі өнімділігі жоғары механизмдермен жарақталған көмір
өндіретін өркендеген кәсіпорын болды. ... ... ... ... ... Аршу ... және Көмірді теміржол вагондарына
тиеу жұмысын және қуатты ... ... ... жылжымалы
бұрғылау станоктары бұрғылады, жері шаршылған ... ... ... ... ауыстырылды. Шаруашылықты жүргізудің жаңа жүйесіне көшкен
кәсіпорындар көмір өнеркәсібінде өнімнің 98 пайызын және Қазақ ССР ... ... ... ... 17 пайызын берді [38, 6-7
б.].
Қарағанда ... ... ... ... комплексті
механикаландырылған лавасының бригадирі, Қазақ ... ... ... ... Октябрьдің 50 жылдығы құрметіндегі жарысқа түсіп, ... ... бір ... ... ... 1350 тоннаға Жеткізіп,
бассейіндегі ең жоғары өнімділікке ... ... өзі ... ... ... ... 2,4 есе артық болатын [39, 28 б.].
А.Салаховтың және басқа да озат жұмысшылардың инициативасы ... ... ... ... ... ... №23 шахтаның кеншілер
бригадасы тәулік сайын 1000-1100 тоннадан көмір өндірді [38, 35-45 б.].
1970 жылдың аяғында Екібастұз кен орнында қуаты жылына бес ... 5/6 ... ... ... ... ... облысында бесжылдық
ішінде 3 ірі шахтамен көмір ... ... ... ... ... 1968 ... бері жоспарлау мен экономикалық жағынан көтермелеудің
жаңа жүйесі бойынша жұмыс істейді. Ішбекті ғылыми ұйымдастыру арқасында
кеншілер ... ... төрт жылы ... 3,6 ... сом ... ... ... атындағы шахта коллективі өзінің еңбек
табыстарымен аты ... ... ... ... жаңа ... ... озық ... енгізуге бағытталған бағалы бастамалар дүниеге
келді. Олар сегізінші бесжылдықтың басынан бері ... тыс 340 мың ... ... оның 110 тоннасын, мерекелі 1970 жылы қазды. Өндірістің жоғары
көрсеткіштерге жетіп, республика мен ... ... 50 ... ... ... ... табысты орындап шыққаны
үшін шахта коллективі Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің, Қазақ ССР
Жоғарғы Советі ... ... ... Советінің және
кәсіподақтардың Қазақ ... ... ... ... көмір өндіру 1970 жылы 61,5 ... ... ... ... оның 40 ... ... ашық ... қазылып алынды. Машина
жасау – Республика индустриясының ең жас саласы. Оның даму қарқыны тек қара
металлургия ... ғана жол ... ... ... машина жасау
зауыттарының өндірістік қуаттарын дамыту үшін алдыңғы бесжылға ... ... есе ... көп ... 1958 жылы 1955 ... ... машина жасау өнімдері 53 пайызға өсті (Одақ бойынша 47% еді).
Жылдық ... өсу ... 15,3 ... ... ... өндірістік
өнеркәсіп даму қарқынан 1,5 ссе асып түсті. [36, 36-37б.].
Бұл саланың сандық өсуі мен қатар өндірістік құрамында да ... ... ... ... ... ... машина жасау мен металл өңдеу
бір құрамда қаралды. 1958-1965 жылдары жылдық өндіріс өнімі 11,2% ... ... мен ... ... ... ... 17,7% ... бұл саланың барлық
өндірістік өнімдері құрамындағы үлес салмағы 1958 жылы 10,6 %, 1965 жылы
17%-ға ... Бұл ... ... ... 3,1 есе ... оның ... құрал-жабдықтар – 2,5 есе, маталл кесетін станоктар – 1,7
есе, ... ... – 1,8 есе, ... ... ... трактор және ауыл шаруашылық машиналалар – 5,6 есе, байыту
құрал-жабдықтары – 1,7 есе өсті. Республикадағы тыс ... ... ... ... ... ... ... белгіленді. Осының барлығы
төртінші бесжылдық жылдары ішінде Қазақстанда жоғары және орта ... ... ... оның ... ... ... 18 мыңнан астам маман даярлауға
мүмкіндік берді [40, 89 б.].
Әлеуметтік-экономикалық және саяси міндеттерді ... ... ... ... ... ... ... рөл атқарады.
Үкімет пен партия Қазақстанның келешектегі экономикалық әлеуетін
және инженер кадрларының жеткіліксіздігін ескере отырып, ... ... мән ... ... ... ... ... жасау,
құрылыс, транспорт және басқа да салалық ... оқу ... ... ауыл шаруашылық жоғары оқу орындары мен кейбір университеттерде де
даярланды.
Қазақстанда инженер кадрларын даярлайтын тұңғыш институт – ... ... ... ... ... ... ... геологиялық-
барлау техникумының базасы негізінде Алматыда Қазақтың тау-кен металлургия
институты ... 1934 жылы ... еді. Ұлы Отан ... ... ... мен ... қолдарына қару алып, майданға аттанды. ... 6 адам ... ... ... ... ие ... Сол бір ... соғыс өртіне оранған Ресейден зауыттар мен фабрикалар, мекемелер,
институттар одақ ... ... ... ... ... ... аяқталған соң сол жерлерде қалып та қойды. ... ... ... ... ... ... ... мен алтын институтының
кейбір факультеттері Қазақ тау-кен металлургия ... ... ... еді. ... бұл ... институттық оқу-әдістемелік және
ғылыми әлеуетін бірден арттырды. Соғыстан кейінгі жылдарда жаңадан салынып
жатқан зауыттар мен фабрикаларды ... ... ... ... және ... ... ... дамыту күрт қолға алынған шақта,
аталмыш ... ... және ... базасын кеңейтіп,
жаңа факультеттер мен мамандықтарды ашу қажеттігін өмірдің өзі алға ұғынды.
1960 жылы оқу орны ... ... ... ... ... Оның 70 ... тарихы Қазақстанның экономикалық ірлеуімен, ... ... ... ... тікелей байланысы болды. Сондықтан бұл
институттың рөлі басқаларға ... ... еді. ... ... ... ... институты болып қайта құрылуы бұл институттың
тек атының өзгеруі ғана керек еді, ол көп ... ... оқу ... ... жақын арада жаңа 10 мамандық бойынша ... ... ... бағыты, ... ... ... ... еді, ал ... өндірісте қажеттілігі де
әрдайым өсу үстінде болатын. Институт 25 ... ... ... ... 11 ... геология зерттеу, кен және металлургия факультеттерінде
еді. Қазақтың политехникалық институтында ... оқу ... ... бір
жоғарғы оқу орнында екінші жоғары оқу орны сипатында еді. Қазақстанның
жоғары техникалық стационарлық оқу ... ... ... ... ... ... ғана ... бұрын оқудың бұл түрі негізінен бүкілодақтық
техникалық жоғары оқу ... ... мен ... іске асатын. 1966-1967 оқу жылының басында сырттай, кешкі және
филиалдарда оқитын студенттердің жалпы саны 4920 адам еді [42, 15 ... ... ... ... ... ... ... Алғаш рет
1959 жылы институт филиалы ... ... ... ... ... 8 мамандық бойынша ашылды. Бұдан кейін Лениногорскіде,
Қаратауда, Өскеменде ... ... ... істей бастады. Инженерлік
білімнің үлкен комбинаты – Алматыдағы ... және ... ... ... ... еді. 1966-67 оқу ... ... және ... ... саны 1504 ... ал екіншісінде сырттай
650 студент оқыды. Алпысыншы жылдары политехникалық институт республиканың
басты техникалық жоғары оқу ... ... ... ... ... ... жоғары оқу орындарының бірі ... ... ... ғылыми өндірістік жағынан өсуіне Қаныш Сәтпаев үнемі қамқорлық
көрсетіп отырды. Бүгінгі таңда университет сол кісінің ... мұны ... ... ... етеді. Университет сонымен қатар ұлттық мәртебеге
ие. Мұның бәрі университеттің профессор-оқытушылар құрамынан өз ... ... ... етіп қоймай, білім беру деңгейін әлемдік
стандарт талабына сәйкес бағытта ... ... ТКМИ – ... ... ... жаңа жоғары оқу орындары мен олардың филиалдарының
қалыптасу базасы болғанын айтып өткеніміз жөн. Мәселен, 1953 жылы ... ... ... ... техникалық мемлекеттік университеті)
бар жағынан қол үшін ... 1960 жылы ... ... ... ... ... Өскемен құрылыс-жол (бүгінгі Д.Серікбаев
атындағы ІІІығыс-Қазақстан техникалық университеті), ... ... ... ... ... ... ... ашылуына көмек көрсетті. Осы ... ... ... ... ... ... ... Алматы сәулет құрылыс,
Ақтау политехникалық және Атырау мұнай және газ ... ... ... материалдық-техникалық базасының нығаюына,
мамандарының, білікті профессор-оқытушылар ... ... ... ... ... ... Байқоңыров сүбелі үлес қосты.
Институтқа басшылық жасаған он жыл уақыт аралығында Өмірхан Аймағамбетұлы
өзінің ... ... ... техникалық оқу орнын жоғары білім
ошағының көшбасына айналдырды. Университететінің өсіп-өркендеуіне, ... ... ... дамуына нығая түсуіне осынау оқу орнын әр ... ... ... ... ... ... ... Б.Рақышев, Е.Шайхутдінов, Е.Нүсіпов үлкен еңбек сіңірді. Ғылым
мен жоғары мектептің талантты ұйымдастырушысы, ... және ... ... ... ұзақ ... ... декан және
проректор қызметтерін атқарды. Ғылым мен өндіріске сіңірген ерең еңбектері
үшін ... ... ... ... Лениндік және Мемлекеттік
сыйлықтардың лауреаты, 50-ге жуығы ҚР ... ... мен ... ... Осы оқу ... ... ірі-ірі өнеркәсіп
орындарын ... алты ...... И.Воронин, Н.Гребенюк,
В.Штифанов, С.Покровский. ... ... ... Ері атанды. Ал
А.Күленовке «Халық қаһарманы» атағы берілді.
ҚазҰТУ-дың қабырғасынан түлеп ұшқан Қазақ КСР ... ... ... ... ... ... мсмлекеттік университетінің
тұңғыш ректоры Е.Бөкетов, қазақ қыздарынан ... ... ... ... Ж.Қаңлыбаева ғылымның дамуына зор үлес қосты.
1946 жылы тау-кен металлургия ... ... осы ... ... ... ... түңғыш ғылым докторы, профессор КазССР ҒА-ның
мүше ... ... еді. ... ... рет ... ... (Польша, АҚШ, ГДР, Англия, ... ... ... ... ... аты шықты. Қазақстанда ... ... ... ... ... ... үлес ... Қарағанды
политехника институты (1953 жылы ашылған ... ... ... 1958 жылы ... ... Алғашқыда 2 факультет (тау-кен,
электроника) жұмыс істеді, 1958 жылы ... 3 ... ... ... ... кен ... тау-кен электороникалық тау-кен
кәсіпорындарын салу) мамандар ... ... Сол жылы ... ... ... ... кейін, кешкі және сырттан оқитын
бөлімдері ашылды. 70-ші жылдардың ортасында институтта ... оқу ... 8 мың ... оқыды, 600-дей оқытушылар, оның ішінде 5 ... ... ... 35 ... ... 1961 жылдан бастап жұмыс істей
бастаған аспирантурада жүзден астам аспиранттар оқыды, ал 1966 ... ... ... ... кеңесі жұмыс істей бастады. ... ... осы ... ... ... ... академигі, Қазақ ССР
Мемлекеттік сыйлығының лауреаты, Социалистік Еңбек Ері ... ... бұл ... оқу ... ... ... нығайып, беделі
артта түсті. Институт Совет Одағы құрылуының 50-жылдығына орай ... ... ... ... ... жылдар аралығында
әртүрлі мамандық бойынша 10 мыңнан астам студент оқып бітірді. Инженер-
техникалық кадрларды ... ... СОКП ... ... мен ... ... Кеңесінің 1963 жылғы 9 мамырдағы «Жоғары және орта білім
алуды одан әрі дамыту, ... ... және ... шаралары туралы»
қаулысының үлкен маңызы болды. Қаулыда Одақтық ... ... ... ... ... ... білім беретіндеріне алуға көмекті
көбейтіндігі ... [43, 164 б.]. 1963 жылы ... ... ... жанынан республикада бірінші рет зауыт техникалық
жоғары оқу орны ашылды. 1958 ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанның жас индустриалдық орталығында
жоғары оқу орнының ашылуы Теміртаудағы ірі ... ... ... ... ... кадрларының өте қажеттілігінің көрінісі еді.
Зауыт жоғары техникалық оқу орнының құрамында 3 факультет ... ... ... және ... ... және ... 2 мыңнан астам студенттер оқыды, 18 кафедрасында 150-ден астам
оқытушылар, оның ішінде 30-дан ... ... ... мен ... барлар
[43, 62 б.].
Осы оқу орнынын 1967 жылы ... ... ... ... ... бойынша бітіріп шықты [44, 384
б.]. Павлодардың өндірістік ... ... 1960 жылы ... ... ...... институт ашылды. Институтта 1970 жылы 5 күндізгі
факультеттерінде (энергетикалық, ... ... ... және ... ... ... 12 мамандық бойынша
мамандар даярланды. Кешкі және сырттай оқитын факультеттер ... ... ... Ақтауда ... 6 ... ... ... ... 1970 жылы 7 мыңнан
астам студент оқыды, 35 ... 330 ... оның ... ... мен ... 12 жыл ... 2 мыңнан аса инженер даярлап
шығарды. Павлодар индустриалды институтына Мәскеудің ... ... ... оқу әдістемелік және ... ... ... ... ... ... ... ұлттық университеттің физика,
математика және механика факультеттерінде де даярланды. Қазақстан ... 3 ... 10 ... 30 ... ... ... жоғары оқу орындарында техникалық оқу құралдары
жаман пайдаланылмағанын көреміз, ... ... ... ... ... алғашқы қадамдар жасалған еді. Оларды тиімді
пайдалану мақсатында жоғары оқу ... ... ... бастады. Есептеу техникасын қолдану әдістемесін білетін ... ... ... ... оқу орындарында ... ... ... ж.ж. жоғары оқу орындарының дамуына жұмсалатын
мемлекеттік ... ... ... ... еді ... ...... – 388,0
Оқу шығындары – 39,0
Жұмсақ инвентар алу ... жэне ... алу – ... ... күрделі жөндеу – 25,7 [47, 62 б.].
Жоғары оқу орындарының материалдық базасын ... ... ... ... жыл ... ... министерстволар мен ведомстволар
да бөліп отырды. Халық шаруашылық ... ... ... басқа жоғары оқу орындарын қаржыландырудың қосымша көздері ... ... ... ... ... ... ... жұмысынан
түскен 75% таза пайдасын институтар материалдық ... ... ... 1967-1975 ж.ж. аралығында Жоғары оқу Министірлігіне қарайтын жоғары
оқу орындары осы бап бойынша 6,8 миллион сом ... ... [46, 63 ... ... ... негізгі фондылары интенсивті өсті. Мысалы,
1968 жылы 1965 жылмен салыстырғанда олар 51 % ... Айта ... ... ... оқу орындарының ... ... өсуі ... өсу ... ... алда еді. 1965-1968 жылдары
студенттер саны 30% өссе, ал ... ... 51% [47, 18 б.]. Бұл ... ... ... оқу ... оқуға жақсы жағдай
жасалғандығын көрсетеді. ... ... оқу ... ... қаржының көлемі 1964-1969 жылдар аралығында 89,5% өсті [47, 17 ... ...... ... Қазақ Ұлттық
университетінің комплексті ғимараттары. Бұл ... ... ... мен ... ССР Министерлер Советінің 1967 жылғы 29 сәуірдегі
№285 қаулысы бойынша салына бастады. Мұнда жоспар ... 10 ... ... күндізгі бөлімде, 5 мың студент – кешкі және сыртқы ... ... оқу ... 705 мың профессор-оқытушылар және әкімшілік-
шаруашылық қызметкерлері жұмыс істеу керек [44, 517 б.].
Сонымен, біз ... ... 25 ... ... ... оқу ... ... мамандар даярлайтын орынға алды, материалдық базасы елеулі
жақсарды. Жоғары оқу орындарының ... ... оқу ... және жас ... ... ... ... туғызды.
1.2 Жоғары оқу орындары – инженер кадрлар даярлаудың ... ... ... жоғары білім ерекше орын ... ...... мен техниканың, мәдениеттік белгілі саласы бойынша ... ... ... ... ... ... ... білім мен
дағдылар жиынтығы» [48, 455 б.].
Даярлау деңгейі берілген білім көлемі мен қазіргі ... ... ... ... жасайтындарды даярлау болып табылады. Жоғары
білім ... ... ... амал-тәсілдермен әсер етеді, ... ... ... ... ... ... қасиеттер қалыптасады.
Кеңес жоғары мектебінің негізгі мақсаты кең білімді және жан-жақты дамыған
адамды қалыптастыру, студенттерді ... ... ... ... ... оқу орны ... және ғылыми дәрежесі жоғары мамандар
даярлауды қамтамасыз ететін оқу-тәрбие жүйесін ... ... ... ... оқу ... ... ... материалдық-техникалық базасының
жағдайына, жоғары мектеп кадрларына, абитуренттерді іріктеуге, оқу мазмұны
мен студенттер үлгілеріміне байланысты.
Біздің зерттеу ...... ... ... ... ... ... мектепте оқу процесі іс жүзіне асу үшін ең
алдымен оқығысы келетін және ... ... яғни ... ... оқу орындарында абитуренттерді қабылдау маңызды және жауапты іс.
Соғыстан кейінгі 25 жыл ... ... оқу ... ... ... ... ... мектептер ісі жөніндегі Бүкілодақтық комитеттің 1945 жылғы
13 маусымдағы ... ... ... ... ... ... ... өздері оқыған оқу ... ... ... ... ... ... болды [48, 45 б.]. Олар
стипендияларымен, тамақпен, ... ... ... ... ... көмек көрсетіліп, паек берілді. Қазақ тау-кен
институтына бұл жылы 135 ... ... ... ... ... тарту
үшін түрлі жұмыс түрлері қолданылды. 1947 жылғы Қазақ тау-кен ... ... ... ... ... ... (барлық түлектері үшін ашық есік күндері ұйымдастырылды. Үгіт-
насихат, түсінік жұмыстарын жүргізу үшін профессорлар мен ... тобы ... ... ... ... ... Талдықорған,
Қаратау, Шымкент қалаларында болды. Қысқа жарнама, плакаттар бастырылып,
республиканың барлық мектептеріне ... ... ... ... ... ... ... таныстыру жөнінде хаттар жіберілді.
Техникалық жоғары оқу орындарында Ұлы Отан ... ... ... ... оқу ... қабылдаумен білікті мамандар даярлау
мәселесінің толық шешіле қоймайтыны белгілі. Оның үстіне өндірістің ... ... ... мен ... қауырт дамуы, озат технологияның
молынан пайдаланылуы, инженерлер мен техниктер ... ... ... ... Бұл ... оқу ... ... жақсартып, студенттер
тәрбиесі жетілдіргенде ғана іске асатын еді. Ендігі жерде осыған баса ... ... ... ... оқу ... ... ... жақсартуға КСРО-ның Министерлер Кеңесінің 1959 жылы 18
қырқүйектегі «Өнеркәсіптік ... ... мен ... ... ... жоғары оқу орындары мен ... ... ... зор ... ... ... мамандар даярлаудың
сапасын одан әрі арттыру үшін өнеркәсіптік кәсіпорындарда, құрылыста,
колхоздар мен ... ... етіп ... ... ... оқу ... техникумдарға жолдамамен жіберу қажеттігі атап ... ... ... ... ... стипендия төлеуге рұхсат етілді.
Ол стипендияның көлемі кәдімгі мемлекет ... 15 ... ... ... Бұл ... бойынша оқуға ... ... ... ... ... кәсіпорындар мен
колхозшылар жиналысында, қоғамдық ұйымдарда кеңінен талқылауға тиісті болды
және олардың 2 жылдық өндірістік ... болу ... еді. ... және ... орындарын осы қаулы бойынша бітірген мамандар міндетті түрде үш жылдан
кем емес ... ... ... ... ... ... ... Осы қаулыға сәйкес Балқаш тау-кен металлургия комбинаты жоғары
оқу орындары мен техникумдарға 1960 жылы – 17, 1961 жылы – 40 адам ... оқу ... ... ... оқу орындарына
қабылданғандардың 80 пайызының екі жылдық ... ... бар еді. ... жылы ... ... ... саны 1500 ... республика
үкіметі оларға 100-150 мың қаржы жұмсады [49, 68-69 б.].
Мәскеу, Ленинград, Новосибирск, Свердловск т.б. ... оқу ... ... ... ... ... ... айналған жастар оқып жатты. Олардың қатарында ... ... ... А.М.Қонаев, Қазақ ССР ғылым академиясының
академиктері Ш.Ш.Ибрагимов, ... ... ... ССР ғылым
академиясының корреспондент-мүшесі Ә.Қ.Омаров т.б. Дегенмен, ... ... ... ... қабылдануы төмендеп кетті. Оның негізгі себебі,
олардың нашар даярлығында еді. Кейбір ауыл мектептерінде негізгі ... ... ... ... шетел тілдері – нашар оқытылуы, орыс тілін
жете меңгере ... ... 1950 жылы ... технологиялық құрылыс
материалдары институтында оқитын 279 адамның 26-ы ғана қазақ болды, бұл
бүкіл ... 9,3 ... ғана еді. ... ... ... ... да оқу орындарында да байқалды. Осы жағдайларды ескере
отырып, партия мен ... ... ... ... ... ... жүзеге асыруға күш салды. Сол мақсатпен
техникалық жоғары оқу орындарында ауылдан ... ... ... ... ... ... ... Республиканың барлық және жоғары және
арнаулы оқу орындарында қабылдау емтихандары ... ... орыс және ... тілдерінде жүргізілді. Бұл шаралар көп ұзамай-ақ өз
нәтижелерін бере ... 1956/57 оқу ... ... ... ... ... ... 43,8 пайызын қазақ жастары ... ... ... жай, бұл ... ... ... ең тиімді жолының
бірі – өндірістен қол ... оқу кең ... ... ол ... ... аса ... рөл атқарды. Қазақстанда жоғары білім беруге
қолайлы жағдай жасалғаны туралы айтқанда жоғары техникалық оқу ... ... ... ... мен консультациялық пунктердің
көбейгенін атаған жөн. Олар ... ... және ... ... ... ұйымдастырылды (Алматыда, Қарағандыда,
Теміртауда, Кентауда, Жезқазғанда, Балхашта, Жамбылда, Рудныйда, Өскеменде
және ... ... ... оқу орны ... кешкі бөлімдер ашуға
кәсіпорындардың да мүдделігін көреміз. Мысалы, 1964 жылы І ... ... ... ... ... Қазақстан Компартиясының тың
өлкелік Комитетінің секретары КоломиецФ.С. ... ... ... ... П.М.Трухинге жазған хатында Павлодар ... ... ... ашылуын, оған «технология ... ... и ... ... бойынша, 4-5 жыл стажы бар
техниктерді қабылдап инженер-технолог мамандығы бойынша 60-70 адамды үш
жылдық ... ... ... ... өтініш хат жазды. Инженер-техник
кадрлардың сапалы дайындығына, жас мамандардың отандық және ... ... ... ... ... теориялық білімдерін өндірістің
экономикасы мен құрылымын тікелей зерттеумен тығыз байланыстыру қажеттілігі
үкімет шешімдерінде де баса ... ... Осы ... негізінде
мамандар даярлауды жоспарлау, оның формалары мен әдістерін жетілдіру, оқу
үрдісін ұйымдастырудағы кемшіліктерді жою жөніндегі ... ... ... Бұл ең ... оқу ... ... ... ғылыми
зерттеулерді дамыту, жоғары мектеп ... ... ... ... ... толық жабдықтау т.б. Мамандарды сапалы
даярлаудың ... ... ...... ... ... деңгейін көтеру,
студент білуге тиісті оқу материалдарын ... ... алу. ... тек қана ... ... ғылыми-техникалық прогресс дәрежесінде қалып
қоймай, маманның болашағын ... ... ... 4-5 ... кейін өз бетімен
шығармашылық жұмысқа кіріседі, ғылым мен ... бір ... ... ... қабырғасында келешекті де көре білу керектігі абзал. Бұл
міндеттер елеулі ... ... ... ... барлық жоғары оқу
орындарының көшкен оқу жоспарларында өз көрнісін тапты. Жаңа оқу ... және ... ... ... ... жатқан саланың міндеттерімен
тығыз байланысын қамтамасыз етеді. Мамандар даярлаудың сапасын көтеру
еңбекті ... ... ... экономикалық есепетеуді, оқу
процесін жоспарлағанда ғылыми қорытындыларды талап ... ... ... ... ... әдісі – оқу процесін ... ... ... ... оқу ... ... ... оқу жоспарын жасағанда
бірнеше оқу пәндерінің арасындағы өзара байланыстарын шықтауда және басқа
уақыт көлемін белгілеуде, пәндерді дұрыс ... ... ... ... қатар, ЭВМ-ді оқу жоспарының әртүрлі варианттарын
есептеуге ... ... ... Бұл ... графикті жасағанда барлық
процесті бір-бірімен байланыста аса көрнекті түрде көз ... ... ... Сонымен қатар, ЭВМ – (I жоспарлаудың әртүрлі варианттарын
есептеуге мүмкіндік ... ... ... оқу ... ... ... қолайлы болды, оқу процесін тиімді
жоспарлауға және ... ... ... ... ... ... оқу процесін ғылыми ұйымдастырудың маңызды бір түрі- оқытуда
техникалық құралдарды пайдалану. Жалпыға мәлім, жоғары оқу ... ... мен ... ... ... ... құралдарсыз түсіну
қиын. Бұған мысалы тез өтетін және ... ... ... ... ... жатады. Техникалық құралдардың маңызы ақпараттардың
көлемінің көбеюіне байланысты күшейді. Ақырында, ... ... ... мен ... ... бейнелеуде арта түседі.
Оқу процесін ғылыми тұрғыдан оқытудың тағы бір ... ... оқу ... ... ... Бұл ... ... кибернетика, математикалық логика және есептеу
техникасы ғылыми салалардың зерттеу нәтижесінде өмірге ... ... ... оқу ... ... жақсартуға, оқу мәліметтерін тұрақты бақылауға
қамтамасыз етуге және техникалық құралдарды пайдалануға өте ... ... ... ... және ... ... құралдарды
пайдаланған практикалық сабақтарға көптеген маман оқытушылар мен ... ... Жаңа ... мен ... ... ... ... бола бастады, оларды пайдаланудың жаңа әдістері мен түрлері
жетілдірілуде. Зерттеуіміздің соңғы ... ... оқу ... ... хабарлар өріс ала бастады. Мұнда негізінен мынандай мақсаттар
орындалды: дайындығы жоғары маман оқытушылар ... ... ... және арнаулы курстарды оқытты, ... ... ... ... ... ... көркем суретті
материалдармен толықтыруға, тәжірибелерді демонстрациялауға, телеарнаны оқу
процесіне пайдалану ... ... ... аппаратуралармен
аспаптардың үйлесімді сипаттамасын анықтауға мүмкіншілік ... ... ... жәйт – оқу ... ... ... пайдалану оқылатын
лекцияларды, жүргізілетін семинарларды, ... ... ... ... 60-70 ... жоғары оқу орындарының қызметіндегі оқу
процесін одан әрі ... ... ... ... ... ... оқу
орындарында оқу жоспарларына ғылыми талдау жүргізілген, бағдарламалар қайта
қаралып, ғылыми оқылатын пәндердің логикалық ... ... ... Әкімшілік және оқытушы профессорлар құрамы оқу-тәрбие
жұмысы үйлесімді жоспарлауына көңіл бөлуі дәлірек ... ең ... ... ... ... ... ... мен оқытушылардың жұмыс
күнінің ұзақтылығын анықтау, ... оқу ... ... ... ... пен ... ... тиімді ұйымдастыру тағы басқа да
жайттарды анықтауға ... ...... ... өндіріс саласындағы және қоғамдық
өмірдегі қызметтерінің негізгі бағыттары
2.1 Инженер – техник интеллигенция ғылыми техникалық прогрестің
негізгі ... ... ... ...... ... жабдығы және еңбек пен
өндіріс ... ... ... және ... пен өндірісті ұйымдастыру
формаларын жетілдіру процесі» [50, 82 б.]. ... ... ... ... барлық жақтарын қамтиды. Техниканың дамуы, жұмыс
машиналарының ... ... жаңа ... енгізу, қоғамдық өндірісті
ұйымдастыру формаларына әсерін тигзібей қоймайды. Өндірісті мамандарудың,
құрамалаудың, ... жаңа ... ... ... ... ... артады, осыған байланысты еңбекті қоғамдастырудың
шекарасы кеңейе түседі. Ғылыми техникалық прогресті ... ... ... ... ... ... қарқыны мен көлемі өндіріс әдісінің
сипатына байланысты. Ғылым жаңалықтарының лабораториялық ... ... ... өту мерзімін мейлінше қысқартудың маңызы
зор. Ғылыми-зерттеулердің ... ... ... ... ... ... ... тездетуге мүмкіндік береді. Ғылыми техникалық
прогрестің аса маңызды экономикикалық нәтижесі – еңбек ... ... ... ... ... ... ... көтерудің негізгі көзі
болып табылады. Ғылыми техникалық революция – ... ... мен ... ... пайдалануда күрделі сапалы секіріс. Ғылыми техникалық
революция өндіргіш күштердің барлық ... ... ... ... Соның нәтижесінде ғылым біртіндеп өндіргіш күштеріне айналды.
Ғылыми техникалық революция адамның өндірістегі орны мен ... ... Жаңа ... мен ... ... ... арттыруда,
адамға қатаң талап қояды. ... ... ... ... ... ... ... болса да, шешуші күш адамда: оның мамандығында,
қабілетінде, еңбекке деген көзқарасында. Ал енді соғыстан ... ... ... ... ... ... ауыр өнеркәсібін дамытудағы
рөліне тоқталсақ: Қазақстанның орасан мол минералды шикізат ... ... ... ... ... алыс ... игерілмеген
аудандарда өндіріс кәсіпорындарын, темір жол тораптарын құру үздіксіз
техникалық прогрестің ... ғана еді. ... ... ... ... сол ... сай ... жабдықтауға ерекше әсер
етеді, ал мұндай ... ... ... көрсеткіштері
көтеріледі, ол өз кезегінде, аудандық шаруашылықтың ... ... ... ... ... ... ... және орналасуы алдыңғы
қатарлы техника мен технологияны, өндірісті ... ... ... сол ... ... мен озат ... ... жоспарлы
түрде енгізу арқылы іске асады. Соғыстан ... ... ... ... байланысты үкімет пен партия жаңа техника мен соңғы технологияны
енгізу және ... ... ... ... Техникалық прогресс,
рационализаторлық пен өнертапқыштықты ... ... ... ұйымдарының
тұрақты назарында болды. Мысалы, Шымкент ... ... ... тек 1949 ... өзінде 5 рет өндірісті жетілдіру және басқару,
техникалық прогресті одан әрі ... ... ... [51, 423-430 ... ... ... прогресс үшін күресте шығармашылық
белсенділігін арттыру үшін ... ... ... ... ... пайдаланды. Соғыстан кейінгі төртінші бесжылдықта
технологиялық процестерді қайта құрып, машиналарды және бүтіндей ... ... ... ... тура ... ... ... қарқыны бесжылдықтар сайын жоғарылай түсті: 50-ші жылдары
Қазақстанның экономикалық күш-қуатының өсуіне алғы шарттар да ... атап ... бұл ... ... ... материалдық-
техникалық базасы нығайтылды, шаруашылық айналымға жаңа ... ... ... ... ... 50-ші жылдардың екінші
жартысында Қазақстанда бүкіл ... ... ... техникалық прогресте
бетбұрыс кезең болды. Өндіріс ... ... ... және ... мол өнімді ең жаңа станоктарды,
машиналар мен ... ... ... ... үнемі жетілдіріп
отыруға көп көңіл бөлінді. ... ССР ... ... ... Жезқазған кен орны үлкен орын алды.
СОКП-ның 1955 жылғы шілде ... ... ... ... ... ... ... Жезқазған өндіріс
кәсіпорындарына ықпалын тигізді. Кен байыту фабрикасында бақылау-өлшеу және
автоматика цехы құрылды. Аз ... ... ... ... ... жұмыстар атқарылды. Тасымалдағын қалдықтарындағы суды қопару үшін 2
насостық қондырмалар, қойылғыштан (сгустительден) ағарған суды ... ... ... ... режимге көшірілді, сынамаалғыш (пробоотборник)
бақылау-есептеу диспетчерлік қолқа қойылды, ұсатқыштардың май ... ... т.б. 1957 ... ... 45 ... ... жұмыс істеді [23, 123 б.]. ... ... ... ... мен ... өсіп шықты. 20 жылдам астам
Жезқазған шахталарында ... ... ... істеген кезінде 100-ден
астам рационализаторлық ұсыныстар жасап, оның экономикалық тиімділігі ... ... ... ... ... ... жетіжылдықтың
рационализаторлық қорын құру мәселесін көтеріп, өзі 25 тен кем емес ұсыныс
жасап, 200 мың сом ... ... [23, 162 б.]. 51-ші ... ... ... – көптеген бағалы бастамалардың авторы. Ол каретканы
(арбаны) түбірімен өзгертті: оны шпурларды зарядтау үшін де және ... үшін де ... ... қылды. Нәтижесінде кеншілердің жұмыс
істеу ... ... ... ... жаңа ... шығаруға да
үлкен үлесін қосты. Ол терең ... ... ... үшін ... ... ... машинасын құрастырды, бұрғылаушылардың еңбек
өнімділігі артты [23, 162 б.]. Қазақ ССР ... ... ... ... ... ... ... 1956 жылдың
көлемінде Қазақстан Компартиясының Орталық Комитетінде ... ... ... ... ... ... ... таратудағы,
рационализаторлар мен өнертапқыштық бұқаралық қозғалысты ... мен ... ... ... ... металлургия
кәсіпорындарының, ғылыми-зерттеу институттарының техникалық ... ... ... ... ... ... зерттеулерді қорытындылау және озат ұжымдардың өндіріс
жаңашылдарының тәжірибесін ... ... ... ... шаралар бекітті.
Қоғамдық-саяси ахуалға бетбұрыс енгізген, ... ... ... ... ерекше орын алған КОКП-ның XX сьезі экономика саласында
күрделі бағдарламаларды бекітті. ... ... ... жоспары бойынша қара мыс өндіруді Одақ көлемінде 1,9 есе арттыру
көзделді. Бұл жоспарды орындауда ауқымды міндет ... ... ... Бес ... ... мыс ... – 2,2 есе, ал еңбек өнімділігін
– 46% арттыру белгіленді [9, 211 б.].
Мұндай көлемді жоспарды ... ... ... әрі ... ... орындауға болатыны түсінікті еді. Сондықтан Жезқазған
комбинаты құрылысына үкімет тарапынан ... ... ... бөлу ... үкімет шешімдерінде жаңа комбинатты іске қосу қазына молшылығы мол
өлкенің өнеркәсібін кешенді дамытудың алғашқы ірі ... деп ... ... кәсіпорындарын жаңа технологиямен, өздігінен жүретін жер
асты кен өндіргіш машиналардың түрлерімен жабдықтауға сол ... ... ... ғылыми-зерттеу және жобалау институттары қатысты.
Жезқазған кеніштері жаңа машиналар мен ... ... ... ... орталығына айналды. Оларды сынақтан өткізу және пайдалану үрдісін
үнемі бақылап отыру мақсатында 1959 жылы комбинат ... ... ... институттарымен бірлесе отырып, өндіріске ... жаңа ... ... дайын болғандарын сынақтан өткізді. ... ... он ... жуық уақыттың ішінде 90-ға жуық машина
түрлері сынақтан ... ... ... 3 ... бір ... ... ... Жезқазғанның болашағын анықтауда 1961 жылдың көктемінде Қазақстан
Ғылым Академиясының, республикалық геология министірлігімен, ... ... ... ... кен ... комбинатымен
бірлесіп өткізген сессиясы үлкен рөл атқарды. Сессия жұмысына ... ... ... ... ... ғалымдар,
мамандар қатысып, Жезқазған кенін кешенді игеру, еңбек өнімділігін арттыру,
өндіріс ісіне ғылым және техникалық ... ... ... ... ... ... ... ғылыми тұжырымдамалар мен ұсыныстар
қабылдады. Жезқазған кен байлығын толық игеруге қажетті жаңа кәсіпорындарды
салу ... да ... ... тыс ... жоқ. ... ... ... Академиясының Президенті Қаныш Сәтпаев өзі қатысып, Жезқазғанның
болашағы туралы ойларын ортаға салды. Қаныш Имантайұлының тек ... ғана ... ... өлкенің табиғатын, тарихи және мәдени
ескерткіштерін, халықтың тұрмыс салтын сипаттаған, ... ... ... ... ... өлкесінің өсіп-өркендеуіне сіңірген
еңбегін тағы бір көрсеткендей болды. 1964 жылы Қаныш Имантайұлы қайтыс
болғаннан ... ол ... ... ... қалыптасуы мен
дамуындағы ерен еңбегін ескеріп, Қазақстан жоғарғы Кеңесінің Президумы
Қ.Сәтпаевтың ... ... ... ... беру ... шешім
қабылдады [23, 166 б.]. Өскемен қорғасын-мырыш ...... және ... ... елімізде және дүние жүзінде ең ірі
өндіріс ... ... ... ... санын көбейтусіз, ... ... ... пен ... ... ... өсті. 1967-1969 жылдары 83 пайызға жылдық өндіріс көлемінің
көбеюі, технологиялық процестерді интенсивтендіру және ... ... ... іске асқан еді. Жаңа ... ... ... ... шығаруға комбинатпен бірге елдің 25 ғылыми-зерттеу
институттары мен ... ... ... ... бұл ... ... ... орналасқан «ВНИИ цветмет» ұжымының үлесі мол. Жезқазғанда
жаңа техниканы енгізуде көп еңбек сіңірген, барлық ... ... ... энтузиас инженерлер, ғалымдарды ерекше атаған жөн.
Бұл жұмысты ұйымдастыруда олар алғашқы қадам жасағандар, жаңа ... ... ... ... ... іске қосқандар. Бұл іске батыл
кірісіп, ... ... мен ... ... ... ... ... басқалардан бұрын түсініп, бұл міндеттерді
дұрыс шеше ... ... ... ... ... Р.Д.Даутова, Ж.С.Сагитов, Л.Я.Уральский, В.К.Чегай,
Ю.М.Кулаев, Г.И.Жуков, Қазақ ССР Ғылым академиясының Кен ісі ... ... ... ... ... ... [51, 21-22 б.]. Техникалық прогресс белсенді түрде түсті ... ену ... өнім ... ... ... ... кендерден
айырудың ұлғаюына, шикізатты кешенді пайдалануға үлкен әсері болды.
Жетіжылдықтың ... ... ... ... жер асты ... ... жұмыстарына әкелудің механикаландырылуы 98,9%, ал қазу
өндірісінен кейінгі тау-кен қоспасын тазарту – 95,2% ... [52, 41 ... ... ... ... ... Өскемен қорғасын мырыш
комбинаты мен басқармасының инженер-техникалық ... үлес ... ... инженерлер – А.С.Күленов, М.И.Батюков, ... ... ... ... ... ... ... арқасында жетіжылдықтың бірінші жылында
көптеген кен байыту фабрикалар тұрақты сапаландырылуға көшті. Ал бұл жағдай
мыс және ... ... ... ... күрт ... ... ... Жер астындағы рудниктерде қабаттық және блоктық қопару, кен
өндірудің камералық – бағамдық жүйесі, ... ... ... ... ... ... ... Ту орденді Лениногорск полиметалл және
Зырян қорғасын мырыш комбинаттарында кенді қопарылыстың күшімен ауыстыруды
қамтамасыз ететін өндіру ... ... ... қорғасын руднигінің кеншілері кенді бұрғылауға, тиеу мен
жеткізуіне, кен алынған жерді тексеріп, бекітуге арналған ... мен ... ... ... өндірісінде ... ... ... ... ... қорғасынның 36,6 пайызы және мыстың 15,5
пайызы оттегімен үрлеу арқылы алынды. ... ... ... ... ... металдар металлургиясында Өскемен қорғасын-
мырыш комбинаты бірінші болып бастады [53, 4 б.].
60-шы жылдардың ... ... ... ... қамтамасыз ететін оттегі станциялары республиканың 5 металлургия
зауытында жұмыс ітеді. М.И.Калинин атындағы Шымкент ... ... ... ... ... ... пайдалану есебінен көп экономикалық
тиімділікке қол жетті. Байыту ... ... ... ... ... бөліп ұнтақтау схемасы енгізілді. Мұның өзі
металды ... ... ... ... ... ... ... – техник қызметкерлерінің біліктілігінің көтерілуі және
қоғамдық белсенділігінің артуы- өндірісті ұйымдастыру мен дамытудың
алғы шарттары
Өткен ғасырдың 80-ші жылдарында ... ... ... білім алу
концепциясы өмірге кіре бастады. ... ... ... ... ... жоғары болса, сонша еңбек ... де ... ... ... жою ... ... тек ... арқылы барлық майданда прогресс
болуы мүмкін. Сондықтан ... ... ... ... бірі – ... ... және өндіріс интеграциясы. Бұл адамды
өмір бойы оқыту керектігін, үздіксіз білімді талап ... ... ... тиімді жұмыс істету үшін өндіріс қызметкерлерінің мәдени-
техникалық деңгейін көтеру жолында тұрақты жұмыс істеу, оларды ... ... ... ... Ф.Энгельстің айтуынша: «чтобы
поднять промышленное производство недостаточно одних только механических и
химических средств. Нужно ... ... ... и способность
людей, приводящих в движение эти средства» [53, 3 ... ... ... ... ... басқа өндіргіш күштер
қозғалысқа келеді, адамның өзі де дамиды және әбден жетіледі. Өмірдің өзі
көрсетіп ... ... және ... резервтерді іске
қосқанда, ең алдымен адам факторын ... әр адам өз ... ... ... ... жұмыс істеуге жағдайда ғана тез арада нәтиже болады.
Ғылыми техникалық прогресс қызметкерлерден кәсіптік дайындылығы ... ... ... жаңа мамандық алуын талап етеді. Осыған байланысты
білімге әлеуметтік механизм ретінде жаңа талап пайда болды. Ол – ... ... ... ... ... одан да кең өріс ... ... қазіргі кезеңде күрт жандана түсуде. Сонымен, ғылыми техникалық
революцияның нәтижесінде адамзат қызметінің екі үлкен сферасының – оқу ... іс ... ... ... әрі ... дамуы мамандардың біліктілігінің
өсуіне тікелей байланысты екені белгілі. Кадрларды қайта даярлаудың негізгі
жолы – жоғарғы оқу орындарының ... ... ... ... ... Бұл ... тыңдаушылар ғылым мен
техниканың жаңа жетістіктерін жоспарлау мен экономикалық ... ... ... ... ... және ... ... оқыды,
есептеу техникасының сырларын меңгерді, озат ғылыми және техникалық
жаңалықтармен тәжірбие ... ... 1970 ж. ... ... ... 600-ден астам инженер-техниктері Мәскеу,
Ленинград, Свердловскінің ғылыми-зерттеу институттарында ... ... ... ... ... ... [52, 8 б.]. ... шаруашылық институтында инженер-техниктер мен экономистерге еңбекті
ғылыми жолмен ұйымдастыру және өндірісті басқару жөнінде ... 800 ... ... курстар ашылды.
Қазақтың политехникалық институты жанынан екі бөлімшеден тұратын
«өндірістік өнеркәсіпті және құрылысты ұйымдастырушылар» факультет ... алты ... ... және орта ... ... қызметкерлері
үшін, үш айлық министерстволардың, мекемелердің, кәсіпорындардың бірінші
бастықтары және олардың ... ... ... саны ... де ... 100 адамды қамтыды. Бұл факультетте қайта даярлаудан
энергетика, құрылыс және ... ... ... ... өтті [50,
11 б.].
1960 жылы Өскемен қорғасын-мырыш комбинатында инженер-техниктердің
экономикалық білімдерін және ... ... ... үш ... ... ... ұйымдар, комбинат басшылары бұл жоспардың іске
асуын мұқият ... ... Бұл ... барлық түсті металлургия
кәсіпорындары тарапынан қолдау тапты, комбинат жұмыскерлерінің ... ... ... 1960-61 оқу ... ... экономикалық
мектеп, үйірме және семинарларда 1400 адам, ал 1962-63 оқу жылында ... яғни ... ... 70 ... ... оқыды.
Бұл комбинаттың техник-экономикалық көрсеткіштеріне әсерін тигізбей
қойған жоқ. 6 жыл ішінде (1958-1963 ж.ж.) түсті және ... ... ... мен химия өнімі комбинатта 40 пайызға өсті, ортажылдық
пайда 19 миллионнан 29 миллионға өсті, бір ... ... өнім ... ... көтерілді, 1500-ден астам адамды жұмыстың басқа учаскесіне жіберуге
мүмкіншілік туды.
Жоспарлау мен экономикалық ынталандыру ... өту ... ... және ... техникалық дайындығына талаптың күшеюімен
байланысты еді. Осыған байланысты Жезқазған кен ... ... ... ... көтеру туралы шаралар белгіледі.
1966 жылдың қазан айынан бастап комбинатта инженер-техник жұмыскерлердің,
қызметкерлердің 1500 ... ... ... басшылар құрамына экономикалық
оқу ұйымдастырды. Оқу барысын бақылау ... ... ... ... ... ... ... комиссиялар құрды. Экономикалық оқу
жүйесінде ... ... ... мен ... есептеу жаңа және
ескі техникамен шығарылатын ... ... ... жұмысшылардың еңбек
өнімділігін анықтайтын ... ... қор ... ... ... ... сапасы туралы мәселелер кеңінен оқытылды.
Шаруашылық реформаға байланысты шаруашылықты ... ... ... ... оның ... ... комбинаттың техника-экономикалық
оқуының тұрақты мақсатты процеске айналғанын ... ... ... ... ... ... мен ... басшылары 1966-68 оқу жылында
ұжымды толығына дейін ... ... ... жорығына ұйымдастыра
білді.
Комбинатта сейсенбі және бейсенбі ... ... ... деп
жариялаған. Бұл күндері ... ... ... өткізілді,
техникалық процесті одан әрі жылдамдату тағы басқа да мәселелер талқыланды.
Жаңа техника мен еңбекті ... ... ... мен ... ... Мысалы, 1969 жылы комбинатта 2 конференция өтті. «Ленин және
ғылыми-техникалық ... және ... ... ... және ... ... білімдерін, техникалық жаңалықтарды
насихаттауды жақсарту мақсатында ... ... ... әртүрлі
профилі бойынша референт ... ... Оның ... ... ... комбинатқа енгізуге болатын жаңалықтарды іздестірумен
шұғылданды, тек 1969 жылы олардың ұсыныстары бойынша 11 шара іске ... ... 300-ға жуық сом үнем ... және ... ұйымдардың қамқорлығы мен көңіл аударуы инженер-
техникалық қызметкерлердің техника-экономикалық оқуын ұйымдастыруына үлкен
жәрдем етті. ... мен ... ... пікір алысудан оқуға
қатысушылар жиірек білімін көтерудің жаңа деңгейіне – ғылыми-теориялық және
практикалық конференцияларға ауыса бастады.
Кәсіпорындары ... ... ... үшін күресте
шығармашылық белсенділігін арттыру үшін қоғамдық ұйымдар насихат жұмысының
әртүрлі ... ... Бұл ... ... қалалық қоғамдық
ұйымдарының белсенділігін атап өткен жөн. 1959 жылы сәуір ... ... ... ... ... үшін жаңа ... арнаулы конференция өткізді. Мұнда ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарында техникалық прогрестің
негізгі бағыттары белгіленді. Конференция жұмысына Мәскеу, Пенза, Алматы,
Усть-Каменогорск Каз ССР ... ... ... ғылыми-
техникалық комитетінің өкілдері қатысты. Одақта техникалық прогресс бойынша
тәжірибе көрсеткішті 200 ... бар еді, ... ... тау-кен
металургия комбинаты болатын.
1961-1962 және 1962-1963 оқу жылдары тек Қарағанды облысында 117 мың
адам қатысқан 320-дан астам ... және ... ... Осы ... баяндама жасағандар 5000-нан астам маңызды пікірлер
мен ұсыныстар жасады, соңғылардың іс жүзіне асуы 20 млн. рубль ... ... ... және т.б. ... ... осы ... оқу жүйесіндегі конференциялардың тәжірибесі ғылыми-
техникалық саясатты дамытуда және тереңдетуде ... рөл ... ... ... және т.б. өндіріс орындарындағы осы сияқты
техника-экономикалық оқу ... ... ... ... ... ... және ... үлкен рөл ... ... ... ... ... мекемелері ұжымдары
жұмыстарының оң тәжірибелері таралуының ықпалды факторы ... ... ... баяндамалары мен сөйлеген ... мен ... ... ... ... ... жою
жолындағы ғылыми негізделген ... ... ... іске ... ... ... мен ... кәсіпорындарының басшыларының
баяндамаларында ғылым мен техниканың перспективасы ... ... ... сапасының тиімділігін көтерудің ... ... ... ... ... ... жеделдету
мәселесін шешудің жолдары мен әдіс-амалдарын терең және өте ... ... ... ... ауыр ... еңбеккерлерінің техника-
экономикалық оқуының елеулі көтерілуі 60-жылдардың ортасында, ... ... ... ... мен ... жолдарын
анықтап берген 1965 жылғы ... ... КОКП ... ... ... ... Дәл осы кезде республикада коммунистік еңбек
мектептері кеңінен құлаш жайған еді. Бұл ... озат ... ... еңбекшілер арасындағы бұқаралық-саяси жұмыстың, олардың
техникалық прогресс және өндірістің ... ... үшін ... ... ... формасы болды.
1964-65 оқу жылында Қарағандыда 500-ге жуық ... ... 20 ... астам тыңдаушы болды. Өскемен қорғасын-мырыш
комбинатында осы жылдар 48 мектеп ... ... ... ... ... ... әр түрлі формаларымен қамту барысында енді бұларды
жетілдіру мақсаты алға қойылды. Оларды сапалық қайта құру – ... ... іске аса ... ... ... ... – озат
тәжірибе және экономикалық білім университеттері өмірге келуінің себепшісі
болды. Олар ... ... ... ... ... ... ... белсенділігін дамытуға, жаңа техникалық
идеялардың ... ... ... ... ғылыми-техникалық білімдері
мен өндірістік мамандықтарын көтеруге, озат тәжірибелерді насихаттау және
енгізуге, ғылыми және өндірістік ... ... ... ... Осы кезде техникалық прогресс университеттерінде
мамандандырылған факультеттер мен бөлімдер ... ... ... ... ... ... ... және көп өсе
бастады. Мұның себебі – олардың өндіріс орындарының өзінде пайда ... КПД 966 1/1 ... ... ... 1968 жылы екі ... ... ... жылы Балқаш комбинатында 156 адамды қамтыған екі ... ... ... ... жұмыс істеді [49, 10 б.].
Лисаков кен-байыту комбинатында ... ... ... жаңа ... мен ... ... байланысты мәселелерді
шешкенде басшылықтың тірегіне айналды. Оқу барысында көптеген тыңдаушылар
өндірісті жетілдірудің ... ... ... ... ауыр ... саласына жоғары білімді адамдарды
даярлауда елеулі жұмыстар жүргізілді. ... және ... ... және ... білім министрліктер тарапынан бірнеше
қаулылар қабылданып, оның іс жүзінде орындалуына тұрақты назар аударылып
отырды. Ауыр ... ... ... сай жаңа ... ... ... ғылыми-педагогикалық, оқытушылар ұжымдары ғылыми-
техникалық прогресс талаптары мен ... даму ... ... ... іріктеуге, оқуды өндіріспен ұштастыруға,
студенттерге жан-жақты сапалы білім берудің ... мен ... ... ... ... ... ... тәрбиелеуде көп ... ... ... инженерлік кадрлар құрамындағы негізгі
тенденция – оның ... ... ... ... үлес ... ұлттық құрамының өзгеруі анық байқалды. Мысалы, ... ... ... ... және кен металургия институттарын
бітіргендердің саны 1157 адам болса, тек 1970 жылы ... және ... ... ... ... кен орындарын өңдеу, металургия мамандықтары
бойынша 861 ... ... ... ... ... ... ... жұмысқа орналастыруда,
оларды мамандықтарына сай өндірісте пайдалануда айтарлықтай ... ... Атап ... бірқатар министрліктер мен ведомстволар ... бөлу және ... ... ... мен ... ... ... Қазақ ССР түсті металургия Министрлігінің кәсіпорындары мен
ұйымдарына 1954 жылдың 1 сәуірінен 1955 жылдың 1 шілдесіне дейін 751 ... ... ... осы уақыт ішінде 441-і жұмыстан шығып кеткен.
Жезқазған кен ... ... және ... ... ... бұйрықтарымен 1954-1954 жылдары 37 инженер жіберілген,
бірақ оларды тұрақтандыруға кен басқармасының басшылары ... ... ... ... 24-і ... ... ... қорғасын-мырыш
комбинатына бір жыл үш айдың ішінде 32 инженер жұмысқа тұрса, 40 инженер
жұмыстан әртүрлі себептермен шығып ... ... ... ... ... ... ... қажетті тұрмыстық-әлеуметтік және өндірістік жағдайдың жасалмауы,
мамандығына байланысты қызметтің берілмеуі, көп уақытқа ... ... ... болып табылады. Инженерлердің мамандығы ... ... ... ... тарапынан қадағаланып, бақылауға алынбады.
Мысалы, 1955 жылы Қазақ ССР түсті металургия министрлігі ... ... ... 33,7 ... қара ... ... ... 38
пайызы министрліктердің, зауыт басқармалары, комбинаттар мен ... ... ал ... цехтарда, шахталарда, учаскелерде
инженерлер жетіспеді, бұл жерлерде техникалық білімдері мен тәжірибесі жоқ
практиктер ... ... [48, 44 ... ... ... ... ... соғыстан кейінгі кезеңде
елеулі мән берілсе, жетпісінші жылдарға қарай бұл ... ... ... ... бағытымен үйлеспеді. Мысалы, Шығыс Қазақстандағы ... ... ... ... ... 1962 жылы 8 ... білімді
мамандардың арасында бірде-бір қазақ болмауы. Тағы бір көңіл аударарлық
жайт, ... ... ... мен техниктердің ара-қатынасы
нормаға сай болмады: Қаз ССР түсті металургия министрлігі ... ... 1:1,5, ал СОКП ... ... Министрлер Кеңесінің 1955 жылғы
30 тамыздағы Қаулысы бойынша бір инженерге 2-ден 4-ке дейін ... ... ... ... ... дамытуға кешенді зерттеу жұмыстарын
жүргізуде ғалымдардың, өндірісте күрделі ... ... ... жас
мамандарды тәрбиелеуде өндіріс басшыларының алатын орындары ерекше.
Қорытынды
Қазақ Ғылым Академиясының құрылуы, оның өндіріс саласындағы ғылыми-
зерттеу институттарының жұмыс ... ... ... экономикалық әлеуетін
көтеруге үлкен үлес қосты. Соғыстан кейінгі ширек ғасыр бойында ғылым мен
өндірісті басқаруды ұйымдастыра білген ... елге ... ... ... ... ... ... инженер маман ретінде үлкен үлес қосқан
Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев еді. 1936 жылы ... ... ... және ... бітірген жас маман Балқаш мыс қорыту комбинатының ... ... онда ... ... ... цех бастығы,
рудниктің бас инженері және оның ... ... ... Ұлы Отан ... ... ... ұйымдастырушыларының бірі болды. Алтай полиметалл бас
инженерінің орынбасары, Риддер ... және КСРО ... ең ірі ... бірі ... кен басқармасының
директоры қызметін атқарды. Д.А.Қонаев ҚазССР ҒА-ның академигі ... ... ... ... кен ісі саласындағы ірі ... ... ... ... ... ... академиясын дамыту үшін көп
жұмыс істеді. Оның басшылығымен институттардың ғылыми жұмысын ... ... ... ... аса ... ... ... нығайтты, ғылыми күштермен материалдық ... ... ... ... ... ... шешуге шоғырландыру жөнінде
маңызды шаралар жүзеге асырылды. Ғылыми еңбектері кен ... ... қазу ... мен практикасының маңызды мәселелеріне арналған.
Карьерлерде кен ... ... ... ... және оларды өндіріске
енгізумен шұғылданды. "Қоңырат" руднигіндегі ... ... ... осы ... ... ... ашық ... кен қазуды
дамыту монографиясында рудниктерді пайдалану мен ... ... Бұл ... кен қазу ... ... ... елеулі
түрде арттыруға жәрдемдесті.
Алпысыншы жылдары Зырян қорғасын комбинатының өнім өндіруден одақ
көлемінде жоғары оқу орнына шығу оның ... ... Нәби ... ... ... еді. Нәби ... 1937 жылы ... атындағы түсті металдар және алтын институтын бітіріп, Қазақтың
кен ... ... ... ... ... Ал 1954 жылы
комбинатқа директор болып келіп, өмірінің ... ... (1975 жыл) ... ... 1953-1954 жылы Зырян комбинаты одақ бойынша ең артта
қалған өндіріс орыны болатын. Жақсыбаевтың келуіне орай 3-4 ... ... ... ... ... ... ... саласында жоспарды 2-3
есе өсіріп, үлкен жеңіске жетті. Комбинаттың технологиялық процестеріне
жаңа әдістер енгізілді. Комбинатты осындай ... ... ... ... 1966 жылы социалистік Еңбек Ері деген атаққа ие болды. Көмір
өндірісінің ... ...... ... оның ... ... Қарағанды өңірі мен Қарағанды көмір бассейнімен тығыз байланысты.
1936 жылы Мәскеуден тау-кен институтын бітіріп, ... ... ... ... ... ... ... өндіру көлемінің артуына,
жұмыс ауқымының кеңеюіне зор үлес ... ... ... ... ... еңбегі тау-кен өндірісіне жаңа техникалар енгізумен
ерекшеленді. Түсті металлургия өндірісін дамытуға, ... ... ... ... ... ... – белгілі ғалым-металлург, өндірісті ұйымдастырушы,
мемлекеттік қайраткер. 1956 жылы ... ... ... Ту ... ... ... ... ж.ж. Өскемен қорғасын-мырыш
комбинатында инженер, бас инженер қызметтерін ... ... ... ... 1970 ... ... лауазымды мемлекеттік
қызмет атқарған: Қазақ ССР түсті металлургия министрі, ҚазССР мемлекеттік
жоспарлау комитетінің төрағасы, Қазақ ССР ... ... ... ... ... Клара Зейнуллақызы Қуанышева да түсті
сирек асыл ... ... ... ... ... ... Өскемен қорғасын-мырыш комбинатында эксперименталды
цехтың лаборанты, аға инженер-зерттеуші қызметін атқарды.
Қазақ металлургия зауытының құрылысына оның одан әрі ... ... 35 жыл ... ... ... ССР ... ... металлургі К.Р.Рузаев.
“Жезқазғанның бас металлургі” деп халық ... ... ... ... Ли 1947 жылы ... ... ... бітіріп, жас маман
Жезқазғанға жолдама алады. Еңбек жолын ол Қарсақбай ... ... ... ... ... ... атқарған И.Е.Ли
цехтарға, технологиялық линияларға, учаскелерге керекті кадрлер іріктеуде,
орналастыруда, ... ... ... ... ... ... ... Жезқазғанға барлық өмірін арнаған ... ... ... ... кеңесшісі.
Қазақ мұнай атасы – Сафи Өтебаев. Ол 1935 жылы Баку ... ... ... ... ең ... тобында тау-кен инженері атағына ие
болды. Соғыстың алдында жас маман өзінің іскерлігінің, ... ... бес жыл ... сол ... ... ... ... “Эмбанефтінің” бас инженерлігіне дейін өседі. Соғыстан
кейінгі жылдары да Сафи Өтебайүлы Одақтық ... ... ... ... ... ... ... дәнекер бола алды. Оның ұсынысымен
министрліктің дәрежесіндегі Қазақстан ... ... ... да, өзі ... ... ... Дәл осы ... (1965-1970
ж.ж.) Маңғышлақта өте бай мұнай қорлары ... да, көбі тез іске ... ... ... ... мұнайын ашуға, игеруге үлес ... да айта ... жөн. ... ... ... Р.Өтесінов, Н.Марабаев, Ж.Таңқыбаев, К.Жоламанов,
Ө.Балғымбаев, ... т.б. Бұл ... тағы бір ... ... ... ... ... Татарстан, Башқұртстан, Волга өңіріндегі
кешендердің қоры азайып, Одаққа мұнай газ жетпей, үлкен күйзеліске көніп
тұрған кез ... ... ... және тағы да ... ... мен ... ауыр ... дамытуда, оның материалдық базасын нығайтуда,
мамандар даярлауда, ұйымдастырушылық қабілетімен байқалған басшы кадрлер
қалыптасқанын ... Олар ... адал ... ... ... ... шығармай елге елеулі, халқына қадірлі бола білді. ... мол ... ... ... ... кеңінен шаруашылық
айналымына енгізу, алыс түкпірдегі игерілмеген аудандарда ... ... жол ... құру үздіксіз техникалық прогрестің
арқасында ғана екені белгілі. 50-ші жылдардың екінші жартысында Қазақстанда
Бүкіл еліміздегі ... ... ... ... ... ... болды.
Өндіріс жүйесін электрлендіру, кешенді механикаландыру және автоматтандыру,
мол өнімді жаңа станоктарды, машиналар мен аппараттарды енгізу, ... ... ... ... көп ... бөлінді. Ғылыми-зерттеу
институттарының ғалымдары мен ... ... ... қажырлы
еңбектерінің нәтижесінде өндірісті техникалық жағынан жабдықтауда елеулі
жетістіктерге қол ... ... ... ... 50-60 жылдары электрэнергия, көмір, мұнай, түсті және қара
металлургия, ... ... ірі ... ... Бұл ... сол ... ... техникамен жабдықталды және ... ең ... ал ... ... ... деңгейге де жеткен еді.
Оған дәлел 1967-70 жылдары өндіріске енгізген жаңалықтары үшін 28 адам ... ... алды [54, 11 ... ... ... процестер мен технология мейлінше шабан
енгізілді. Кейбір кәсіпорындар мен тұтас ... іс ... ... ... ... мүдделі емес еді, олардың көздегені жоспар,
жалпы өнім болды.
Кәсіпорын басшыларының ғылыми-техникалық ... ... ... орын ... ... ... мәліметтер
кеш берілді, соның нәтижесінде жаңа техниканы өндіріске енгізу жоспары мен
қамтамасыз етуде алшақтық болды. 50-60 ... ... ... субьектизм мен валютаристік көріністер қарастырып отырған мәселеге
кері әсерін тигізгені сөзсіз.
Материалдық өндірістің әрі ... ... ... ... тікелей байланысты екені белгілі. Сондықтан кәсіпорын басшылары,
қоғамдық ұйымдар ... ... ... біліктілігін көтеруге ерекше
мән берді.
Кадрларды қайта даярлаудың негізгі жолы – ... оқу орны ... ... ... ... ... ... тыңдаушылар ғылым мен техниканың жаңа жетістіктерін, жоспарлау
мен экономикалық ынталандырудың тиімді ... ... ... ұйымдастыру
және басқару туралы оқыды, есептеу техникасының сырларын меңгерді.
Қазақтың политехникалық институты жанынаң екі бөлімшеден тұратын
“өндірістік ... және ... ... ... ... алты ... ... және орта буынды инженер-техник қызметкерлері
үшін, үш айлық ... ... ... ... және ... орынбасарлары үшін, тыңдаушылардың саны екі
бөлімшеде де жылына 100 ... ... Бұл ... ... ... ... және ... металлургия салаларының мамандары өтті.
Мамандардың даярлығы мен біліктілігін көтеруде техника-экономикалық
оқулардың рөлі күшті болды. Үйірмелер мен ... ... ... білім көтерудің жаңа деңгейі – ғылыми-теориялық және практикалық
конференцияларға ауыса бастады.
Қарағанды, Өскемен және тағы да ... ... ... ... ... оқу ... конференциялардың тәжірибесі
ғылыми-техникалық прогресті жеделдету проблемасын шешудің жолдары мен ... ... және өте ... ... ... ... техникалық және экономикалық ... ... ... барысында енді бұларды жетілдіру мақсаты алға қойылды.
Оларды сапалық жағынан қайта құру – 60 жылдардың ... ... іске ... ... ... ... ... озат тәжірибе және экономикалық
білім университеттері келді. Олар ... ... ... ... мен ... ... ... дамытуға, жаңа
техникалық идеялардың дүниеге келуіне, озат тәжірибелерді ... ... ... жэне ... ... шығармашылық достығын
нығайтуға жәрдемдесті. Осы кезде техникалық прогресс университеттерінде
мамандандырылған факультеттер мен ... ... ... және
экономикалық білімдер университеттерінің сандары тұрақты және өте көп өсе
бастады.
Әдебиеттер тізімі:
1. Қазақстан Республикасының Президенті ... ... ... ... Жолдауы. - Алматы, 2005. -
19 бет.
2. Баишев С.Б. ... ... ... Казахстана / С.Б.Баишев. - Алматы, 1981. - 294
с.
3. ... М.Х. ... и ... ... Казахстане (1917-1970г.г.) /
М.Х.Асылбеков. - Алматы, 1976. - 72 ... ... Н.Р. ... ... ... ... по руководству промышленностью / Н.Р.Кунхожаев.
- Алматы: Жалын, 1969. - 195 с.
5. Соловьев А.В. ... ... ... / ... ... ... 1974. - 139 с.
6. Сулейменов Р.Б. Социалистический путь культурного процесса
отсталых периодов / ... ... ... 1967. - 424 ... Абжанов Х.М. Интеллигенции Казахстана: история, теория,
современность / ... ... - ... ... - 125 ... ... К.Ж. ... школа в Казахстане: исторический
опыт коммунистической партии ... по ... ... за 50 лет ... / ... ... Мектеп, 1972. - 172 с.
9. Садықұлы Т. ... мыс ... ... ... қалыптасуы және даму тарихы (XIX ғ. ортасы ХХғ.)
/ Т.Садықұлы. - Қарағанды: Нұрлы әлем, 1998. - 264 бет.
10. Сактаганова Г. ... ... ... ... ... в ... ... /
Г.Сактаганова. - Караганда, 2004. - 301 ... ... Б.А. ... науки и техники в Казахстане /
Б.А.Кембаев, Ю.В.Комлев. - Алматы: Наука, 2004. - 326 ... ... С. ... ... Казахстана за развитие
тяжелой ... ... / ... - ... 1982.
13. Кенжебаев Н.Т. Роль ... ... в ... советской интеллигенции в Казахстане (1942-1940
г.г.): автореф.дисс...канд.ист.наук / ... ... ... ... Н.Р. ... ... ... интеллигенции республики (1951-
1959гг.): автореф.дисс.канд.ист.наук / ... ... ... А.Т. ... ... ... (1946-
1961): автореф. дис...канд.ист.наук / ... ... ... ... Б.Н. КП Казахстана в борьбе за распространение
технико-экономических знаний и внедрение в производство
(1950-1965г.г.): ... ... ... - ... 1971. - 38 ... ... О.Б. ... интеллигенция на
современном ... ... ... / ... - М., 1986. -
21 ... ... Б.Ж. Роль инженерно-технических интеллигенции
в развитие промышленности Казахстана (1961-1976г.г.):
автореф.дисс.кан.ист.н. / ... - ... ... ... С.С. Рост ... ... (1946-1960г.г.) / С.С.Аубакиров. - Алматы:
Жалын, 1984. - 542 ... ... ... и ... по ... вопросам:
сб. документов - в 3-х т. - Москва, 1968. - т. 3. - 302 ... ... ССР ... бес ... - ... 1984. - 3-ші т. ... ... Пинегина Л.А. Джезказган - город меди / Л.А.Пинегина,
С.А.Федюкин. - ... 1966 - 452 ... Об ... ... пятилетного плана развития СССР и
союзных республик на 1951-1955 г.г. - М., 1956. - 452 ... ... ... бес ... - ... 1984. - 4-ші т. -
687 бет.
25. ... за 40 лет: ... ... - ... 1960. - 250
с.
26. Народное хозяйство Казахстана в 1967 г. Алматы, 1968. -
122 с.
27. Очерки рудного Алтая. - ... 1971. - 189 ... ... в ... ... Отечественной войны Советского
Союза 1941-1945 годов : сб. документов и материалов. -
Алматы, 1964. - 113 ... ... ... Алматы: Казахстан, 1983. - 245 c.
30. Қазақ Совет Энциклопедиясы: 30 томдық. - ... 1977. ... т. - 317 ... ... ... ... ... энциклопедиялық
анықтама. - Алматы, 1980. - 236 бет.
32. Hазарбаев Н.А. Рынок и социально-экономическое ... ... - М., ... ... Социалистік Еңбек Ерлері. - Алматы, 1969. -
2-ші т. - 425 бет.
34. Очерки ... ... ... ... ... 1984. - 388 ... ... хозяйство Казахстана. - Алматы: Наука, 1968. -
486 c.
36. Ахмедова Н.Б. ... ... и ... промышленности Казахстана
/ Н.Б.Ахмедова. - Алматы: ... 1971. - 217 ... ... ... КазССР в 1960-61 годах. - Алматы, 1963. - 445 ... ... ... ... - ... Наука, 1970.
39. XIII - съезд Компартии Казахстана. - Алматы, 1972. - 22 с.
40. Қазақ СССР тарихы: социализм дәуірі. - Алматы, 1964. - 575 ... ... С.А. ... ... / С.А.Атауов. - Алматы, 1980. - 236
бет.
42. Қазақстан тарихы. Очерктер. - Алматы, 1994. - 361 ... ... Ш. ... ... ... / ... - ... 1967. - 415 с.
44. Вопросы истории Компартии Казахстана: вып.4. - 1965. - 164 с.
45. Джолдасбеков У. ... ... ... им. С.М.Кирова /
У.Джолдасбеков, К.Ахметов. - Алматы, 1976. - 576 ... ... К.Д. ... ... ... в ... (1966-
1975г.г.) / К.Д.Жуломанов. - Алматы: Мектеп, 1976. - 777 c.
47. А.А.Астахов. ... ... в ... ... / А.А.Астахов,
Ф.Ф.Семенов. - М., 1972. - 458 ... ... ... ... 30 ... - ... 1974. - т.4.
49. Тастанов Ш.Ю. Первая кузница ... ... / ... - ... 1960. - 51 ... Сагитаев Ж. Труженники / Ж.Сагитаев. // Народное хозяйство Казахстана.
-1970. - №8. - 82 с.
51. ... ... ... 30 ... - ... 1973. - 3-ші том. ... с.
52. Вопросы истории Компартии Казахстана: Вып: 3. - 1966. - 107 с.
53. Маркс К. Принципы коммунизма: сб. ... / ... ... - ... 1955. - Т.4. - 335 с.
54. Тастанов Ш.Ю. ... ... и ... ... / Ш.Ю.Тастанов. - Алматы, 1975. - 468 с.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 63 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Америка Құрама Штаты11 бет
Гипертония ауруы12 бет
Бокс3 бет
Франция ХХ ғасыр табалдырығында12 бет
Қызылорда облысы денсаулық сақтау бөлімі мен емдеу мекемелерінің қызметі /1946-1991 ж.ж/10 бет
1. Вирустардың нәсілдік қасиеттері,олардың өзгергіштігі.Мутация түрлері.Гендік инженерия 2.Вирустарды лабораториялық жағдайда өсіру ерекшеліктері, торша өсінділерін алу және олардың класификациясы7 бет
12 жылдық білім беру жүйесінде мектепалды даярлау114 бет
1837-1847 жылдардағы Кенесары бастаған ұлт-азаттық көтеріліс14 бет
1850-70 жылдардағы ұлт-азаттық көтеріліс49 бет
1905-1907 жылдардағы революцияның Қазақстанға саяси дамуына әсері.9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь