Біржасушалы организмдер


1 Нерв жүйесі
2 Иіс сезу рецепторы
3 Нерв жүйесінің эволюциясы
Ен қарапайым біржасушалы организмдерде (амеба) нерв жүйесі болмайды, ал қоршаған ортамен байланыс организмнін сыртындағы және ішіндегі сүйықтықтар арқылы іске асырылады. Бұл - реттеудін гуморалды (humor- сұйықтык), нервке дейінгі түрі.
Кейін, нерв жүйесі пайда болғанда реттеудің басқа - нервтік түр. қалыптасады. Нерв жүйесі дамыған сайын нервтік реттеу бірте-бірті гуморалдық реттеуді өзіне бағындырып, нерв жүйесі жетекші қызмет атқаратын бірыңғай нейрогуморалды реттеу түзіледі (42-сурет).
Нерв жүйесі филогенез үрдісінде бірнеше негізгі кезеңнен өтті.
I кезең - тор тәрізді нерв жүйесі. Бұл кезеңде (ішекқуыстылар) нерв жүйесі, мысалы, гидраның көптеген өсінділері арқылы бір-бірімен әр-түрлі бағытта байланысып, жануардың бүкіл денесінде диффузды жайылып тор түзетін нерв жасушаларынан тұрады. Дененің кез келген нүктесі тітіркендіргенде козу барлық нерв жүйссінс жайылып, жануар бүкіл козғалысымен жауап береді. Адамда бұл кезеңнін керінісі асқорыту жолының интрамуралды нерв жүйесінің тор тәрізді құрылысы болып табылады.
II кезең түйінді нерв жүйесі. Бұл кезеңде (омыртқасыздар) нерв жасушалары жекелеген жиындарға немесе топтарға жақындасады. сол себепті жасуша денелерінің жиындарынан нерв түйіндері - орталыктар, ал өсінділер жиындарынан нерв сабаулары - нервтер пайда болады. Бұл кезде әрбір жасушада өсінділер азайып, олар белгілі бір бағыт алады. Жашуарлар денесінің, мысалы, сақиналы кұрттың, сегментті құрылысына сәйкес әрбір сегментте сегменттік нерв түйіндері мен нерв сабаулары болады. Нерв улары түйіндерді екі бағытта байланыстырады: көлденен сабаулар сол сегменттің түйіндерін, ал бойлық сабаулар - әртүрлі сегменттердің түйіндерін қосады. Соның себебінен дененің кайсыбір нуктесінде пайда болатын нерв импульстары бүкіл денеге жайылмай,сол бір сегменттің шегіндс көлденең сабаулармен таралады. Бойлы сабаулар нерв сегменттерін біртұтастырын байланыстырады.
Жануарлар алға карай қозғалғанда қоршаған ортаның түрлі заттар мен түйісіп, жанасып бас жағында сезім ағзалары дамиды, соған байланысты ондағы түйіндер басқаларға қарағанда күштірек дамып, келшектегі мидың бейнесін береді. Адамда вегетативтік нерв жүйесінің құрылысында кездесетін қарапайым белгілердің (шет жақтарда түйімде мен микроганглилердің шатырай орналасуы) сақталуы осы кезеңнің көрінісі болып табылады.

Пән: Медицина
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 5 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге
Кепілдік барма?

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Ен қарапайым біржасушалы организмдерде (амеба) нерв жүйесі болмайды, ал
қоршаған ортамен байланыс организмнін сыртындағы және ішіндегі сүйықтықтар
арқылы іске асырылады. Бұл - реттеудін гуморалды (humor- сұйықтык), нервке
дейінгі түрі.
Кейін, нерв жүйесі пайда болғанда реттеудің басқа - нервтік түр.
қалыптасады. Нерв жүйесі дамыған сайын нервтік реттеу бірте-бірті
гуморалдық реттеуді өзіне бағындырып, нерв жүйесі жетекші қызмет атқаратын
бірыңғай нейрогуморалды реттеу түзіледі (42-сурет).
Нерв жүйесі филогенез үрдісінде бірнеше негізгі кезеңнен өтті.
I кезең - тор тәрізді нерв жүйесі. Бұл кезеңде (ішекқуыстылар) нерв
жүйесі, мысалы, гидраның көптеген өсінділері арқылы бір-бірімен әр-түрлі
бағытта байланысып, жануардың бүкіл денесінде диффузды жайылып тор түзетін
нерв жасушаларынан тұрады. Дененің кез келген нүктесі тітіркендіргенде козу
барлық нерв жүйссінс жайылып, жануар бүкіл козғалысымен жауап береді.
Адамда бұл кезеңнін керінісі асқорыту жолының интрамуралды нерв жүйесінің
тор тәрізді құрылысы болып табылады.
II кезең түйінді нерв жүйесі. Бұл кезеңде (омыртқасыздар) нерв
жасушалары жекелеген жиындарға немесе топтарға жақындасады. сол себепті
жасуша денелерінің жиындарынан нерв түйіндері - орталыктар, ал өсінділер
жиындарынан нерв сабаулары - нервтер пайда болады. Бұл кезде әрбір жасушада
өсінділер азайып, олар белгілі бір бағыт алады. Жашуарлар денесінің,
мысалы, сақиналы кұрттың, сегментті құрылысына сәйкес әрбір сегментте
сегменттік нерв түйіндері мен нерв сабаулары болады. Нерв улары түйіндерді
екі бағытта байланыстырады: көлденен сабаулар сол сегменттің түйіндерін, ал
бойлық сабаулар - әртүрлі сегменттердің түйіндерін қосады. Соның себебінен
дененің кайсыбір нуктесінде пайда болатын нерв импульстары бүкіл денеге
жайылмай,сол бір сегменттің шегіндс көлденең сабаулармен таралады. Бойлы
сабаулар нерв сегменттерін біртұтастырын байланыстырады.
Жануарлар алға карай қозғалғанда қоршаған ортаның түрлі заттар мен
түйісіп, жанасып бас жағында сезім ағзалары дамиды, соған байланысты ондағы
түйіндер басқаларға қарағанда күштірек дамып, келшектегі мидың бейнесін
береді. Адамда вегетативтік нерв жүйесінің құрылысында кездесетін қарапайым
белгілердің (шет жақтарда түйімде мен микроганглилердің шатырай орналасуы)
сақталуы осы кезеңнің көрінісі болып табылады.
III кезең - түтікті нерв жүйесі. Жануарлар дамуының бастапқы
басқышында қозғалыс аппараты ерекше рол атқарады, жануар тіршілігінің
негізгі шарты - коректену (қорек іздеп қозғалу, оны ұстап жұту сіңіру) осы
аппараттың жетілуіне байланысты.
Қарапайым көпжасушалыларда еріксіз бұлшықет және оның жергілікті нерв
аппаратымен байланысты толқынды қозғалыс тәсілі дамиды Жоғарылау сатыда бұл
тәсіл қаңқаның қимылымен алмасады, яғни қатты ричагтар жүйесі арқылы
қозғалыс дамыды. Осының нәтижесінде каңқалық кимылдың жекелеген
ричагтарының қозғалысын үйлестіретін ерікті (қаңқалық) бұлшықет пен орталық
нерв жүйесі түзіледі.
Мұндай орталық нерв жүйесі хордалыларда (ланцстник) метамерлі құрылған
нерв түтігі түрінде пайда болады. Одан дененің барлық сегменттеріне,
қозғалыс аппаратарын қоса сеіменттік нервтер шығады.
Мұны денелік ми деп атайды. Омыртқалылар мен адамда денелік ми
жұлынға айналады. Сөйтіп, денелік мидың пайда болуы ең алдымен жануардың
кимылдық құрылысының жетілуіне байланысты. Сонымен бірге ланцетниктің
өзінде-ақ рецепторлар-сезгіштер (иіс, жарық сезу) пайда болады. Нерв
жүйееінің одан әрі дамып, мидың пайда болу негізінен рецеторлық құралдың
жетлуімен байланысты.
Сезім ағзаларының көбі жануар денесінің козғалу жағдайда, яғни алға
қараған жағында пайда болатындықтан, олар арқылы келетін сыртқы
тітіркенулерді қабылдау үшін денелік мидың алдыңғы шеті дамып ми түзіледі,
бұл денесінің алдыңғы жағының бас түрінде оқшаулануымен
(цефализацияламуымен, серһа - бас) сәйкес келеді.
Е.К. Сепп нерв аурулары туралы оқулығында қарапайымдылығының бірақ
оқып-үйрену үшін қолайлы ми филогенезімен кестесін береді. Бүл кесте
бойынша ми дамуының I кезеңінде ол үш: артқы, ортаңғы және алдыңғы
бөлімдерден тұрады және бұл бөлімдерден ең алдымен (қарапайым балықтарда)
арнткы немесе ромб тәрізді ми күштірек дамиды. Артқы ми сулы ортада
бағдарлау үшін басым маңызы бар дыбыстық және тепе-теңдік (гравитациялық)
рецепторлардың (бассүйек нервтері VIII жұбының рецепторлары) әсерінен
дамиды.
Одан арғы эволюция барысында артқы ми жұлын мен мидың аралық) бөлімі болып
табылатын сопақша ми мен ментікті артқы миға жетіледі. Меншікті артқы мидан
мишық пен көпір дамиды.
Организмнің қоршаған ортаға зат алмасу өзгерту арқылы бейім делу
үрдісі барысында артқы мида өсімдік тіршілігінің өнім өмірлік маңызды
үрдістерін, атап айтқанда, желбезек аппараттарымен (тынысалу. қанайналым,
асқорыту т. б.) байланысты үрдістерін басқаратын орталықтар пайда болады.
Сондықтан сопақша мида желбезек нервтерінің ядролары дамиды.
Тынысалу мен канайналымның орталықтары сопақша мида қалады, сопакша ми
зақымданғанда адамның өлуі осымен түсіндіріледі. II ксзеңде (балықтардың
өзінде-ақ) көру рецепторының әсерінен ортаңғы ми күштірек дамиды. III
кезеңде. жануарлардың сулы ортадан құрғаққа шығуына байланысты қоршаған
ортаның жем, кауіп-қатер және басқа өмірлік маңызды кұбылыстары туралы
өзінің иісі аркылы хабар беретін буадағы химиялык заттарды қабылдайтын, иіс
сезу рецепторы-кабылдағышы күші дамиды.
Иіс сезу рецепторыны әсерінен алғашқы кезде таза иіс сезу миы ретінде
алдыңғы ми ұлғайып өсіп, аралық және сонғы миға бөлінеді.
Орталық нерв жүйесінін жоғарғы бөлімі ретіндегі соңғы мида ссзімталдықтың
барлық түрлері үіміп орталыктар пайда болады. Алайда, төмен жақтан
орталықтар жоғалып кетпей жоғарғы қабаттарға бағынышты күйде сақталады,
Демек, ми дамуының әрбір жаңа кезеңінде ескі орталыктарды өзіне
бағындыратын жаңа орталықтар пайда болады. Бұл кезде функционалдық
орталықтар бас жағына қарай жылжып, филогенездік жағынан ескі орталықтар
жаңаларына бағынышты күйге ауысады. Соның нәтижесінде ең алғаш артқы мида
пайда болған есту орталықтары, ортаңғы және алдыңғы мида да, ортаңғы мида
пайда болған көру орталықтары алдыңғы мида да, иіс сезу орталықтары тек
алдыңғы мида болады. Иіс сезу рецепторының әсерінен алдыңғы мидын кішкене
белігі дамиды, сондықтан ол иіс сезу миы деп аталады және ол сұр зат
қыртысымен ескі кыртыспен жабылған.
Рецепторлардың біртіндеп жетілуі әсерінен алдыңғы ми ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қарапайымдылардың клетка құрылысын, көбею жолдарын, систематикасын табиғаттағы маңызын зерттеу
Қарапайымдылар
Тірінің құрылымдық негізгі деңгейлері
Прокариоттар мен эукариоттардың генетикалық ақпаратының құрылысының ерекшелігі
Бактериялардың көбеюі
Дарвиннен кейінгі кезенде эволюциялық ілімнің дамуы
Биологиядан ҰБТ-ға арналған шпаргалка
Жануарлар
Бір клеткалы жәндіктердің тіршілік ортасы
Цианобактериялар (көк-жасыл балдырлар)
Пәндер