ҚР Қаржы министрлігі: оның мемлекеттік органдар жүйесіндегі орны

МАЗМҰНЫ

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3.6

I . Тарау. Қаржылар саласындағы мемлекеттік басқарудың маңызы және құқықтық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7.18

І.1. Мемлекеттің қаржылық қызметі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18.25

II . Тарау. Қаржы саласындағы мемлекеттік басқару органдары, ҚР Қаржы министрлігінің құзыреті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..26.32

ІІ.1. ҚР Қаржы министрлігі . қаржы саласындағы мемлекеттік
басқару органы ретінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .32.38

ІІ.2. ҚР Қаржы министрлігінің атқаратын негізгі функциялары ... .38.40

ІІ.3. ҚР Қаржы Министрлігінің мамандандырылған
комитеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .40.50

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .51.53

Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 54.55
Кіріспе

Қазіргі кезде Қазақстан Республикасы егемендігін алып, басқа да тәуелсіз мемлекеттер қатарына қосылып, терезесін теңестіру, жаңадан аяғына тік тұрып қадам басу, нарықтық экономикаға өту барысында біршама қиыншылықтардан өтуге тура келіп отыр. Бұл қиыншылықтар түрлі салалардан әрі түрлі деңгейде көрініс табуда.
Мен Дипломдық жұмысымды Елбасының Қазақстан халқына жолдаған жолдауынан менің ашқалы отырған тақырыбым үшін маңызды сөздерінен мысал келтіре отырып бастағым келіп отыр: «Қазақстанның әлемде қуатты экономикасы бар әрі халықаралық қоғамдастықтағы тұғыры берік өңірлік держава ретінде қабылданатынын да естен шығармағанымыз абзал. Бұл мәртебені қастерлеуіміз және еліміздің қазіргі әлемдегі беделін нығайту үшін қосымша күш-жігер жұмсауымыз керек.»
Мемлекет басшысының тапсырмасына сәйкес ұзақ мерзімді перспективада экономикалық дамуды және елдің әлемдік экономика жүйесіндегі мамандануын айқындайтын басымды салалар іріктелуі тиіс.
Менің ойымша, әрине, мұндай салалардың басымы ретінде қаржы саласын қарастырып, соған орай осы салада ұзақ мерзімге жоспарлар құрып, сол жоспарлардың уақытылы әрі толық көлемде орындалуын қадағалауды күшейткен жөн.
Қаржы саласы мемлекеттің өмір сүруін қамтамасыз етуші бюджет саласындағы жүзеге асырылатын тұлғалар арасындағы қаржылық қатынастарды уақытылы, мерзімді әрі толық жүргізілуін қамтамасыз етуші, қаржыны бөлуші, реттеуші және бақылаушы экономикалық категория болып қарастырылады. Сол себепті осындай маңызды да әрі жауапты функцияларды атқарушы ерекше орган, яғни Қаржы министрлігінің құзыреттілігі, атқаратын міндеттері мен функциялары біршама күрделі.
Мұнда қаржылар саласындағы мемлекеттік басқарудың түсінігі, маңызы мен мақсаты, ҚР Қаржы министрлігінің қаржы саласын басқарушы, реттеуші мемлекеттік органдар арасындағы алатын орны, жүктелген міндеттемелерін атқару мақсатында арнайы құрылған комитеттерінің атқаратын функциялары мен құзыреттері қарастырылған.
Мемлекеттік басқару қызметінің бағыт-бағдарлары және жаңаша сипатта дамуы мемлекетіміздегі әлеуметтік-экономикалық және саяси жүйедегі процестермен айқындалып отыр. Қаржылар саласындағы мемлекеттік басқару маңыздылығының өте зор екендігі белгілі. Қаржылар мемлекеттің өсіп дамуының материалдық негізі мен оның міндеттері және функцияларын ақшалай қамтамасыз етудің қайнар көзі болып келеді. Қаржылар қоғам мен жекелеген азаматтардың өмірінде елеулі орын алады, сондай-ақ қаржылық құралдар арқылы мемлекет еліміз экономикасының өсіп дамуына белсенді әрі қарқынды түрде ықпалын тигізеді. Сондықтан қаржылар мемлекеттің материалдық тірегі, базасы болып табылады, базистің құрамына жатады және қаржы нарығының тұрақтылығын қамтамасыз ету қажет.
Алайда, соңғы кезеңде нарықтық қатынастарға көшуімізге байланысты экономика, қаржылар аясындағы мемлекеттік басқаруды жоққа шығару және әлеуметтік-мәдени салалардағы мемлекеттің атқаратын қызметтерінің рөлін төмендету сияқты келеңсіз көзқарастар қоғамымызда орын алып отыр. Оған қоса Қазақстан Республикасының Конституциясында мемлекеттік басқару сияқты мемлекеттік-құқықтық категорияның орнына атқарушы органдар (атқарушы билік органдары) терминінің пайдаланылуы жаңағы көзқарастарға негіз болып отыр. Ал осы атқарушы билікті жүзеге асыру мемлекеттік-басқарушы қызметті жүзеге асыру болып табылатынын білуге тиіспіз. Демек, мемлекеттік басқару ол атқарушы билікке қарағанда кең мағынада айтылады. Осыған қарай жоғарыдағы мемлекеттік басқару жөніндегі көзқарастарға қарсы пікір айту қажет болар деп ойлаймыз: Біріншіден, мемлекет бұрын да қазіргі кезеңде де өзінің табиғи құрылымына байланысты экономикалық және әлеуметтік-мәдени саясатты қаржылардың көмегімен жүзеге асыруға негізделеді. Бұл жерде ол әр алуан қоғам мүдделерін көздейтіндіктен осы салалардағы мемлекеттік басқаруды жоққа шығаруға болмайды; Екіншіден, мемлекеттің экономика, қаржылар мен әлеуметтік-мәдени салаларындағы дәрежесі үзақ жылдар бойы тарихи тәжірибелермен белгіленген, әсіресе, қазіргідей қысылтаяң реформа кезеңінде мемлекеттің, мемлекеттік басқару рөлі күшейе бермек; Үшіншіден, мемлекет ешқашан да нарықтық экономикаға қарсы түрмайды, қайта біз оның қолында нарықтық қатынастардың тиімді дамуы мен жандануына себін тигізетін зор мүмкіншілік бар екенін ұмытпағанымыз жөн; Төртіншіден, нарықтық өзіндік реттеудегі стихиялық процестер туындатады және ол процестер нарықтың бір қыры ретіндегі ауыздықталмаған күштермен сипатталады. Оны тежеу, реттеу тек мемлекеттің ғана қолынан келеді; Бесіншіден, жоғарыда айтқанымыздай нарықтық өзіндік реттеу анархия мен хаосқа әкеліп соғатынын байқадық. Сондықтан нарықтық өзіндік реттеу мен мемлекеттік реттеуді теңестіру қажет. Ал бұл процестер өзінен-өзі жүзеге асырылмайды, олар тек мемлекеттің тікелей қатысуымен жүргізіледі; Алтыншыдан, жеке меншік және оған байланысты қатынастар оның аясындағы мемлекет аумағында өте қатал экономикалық билікті туындатады. Осы билікті шектеу ісі де мемлекет құзырында болады; Жетіншіден, мемлекет көлік, байланыс, энергетика салаларындағы монополист субъектілерінің халыққа ауыр тиетін іс-қимылдарын шектей отырып, осы нарықтық аялардағы қажетті режимді белгілейді, сондай-ақ ішкі рынок пен Ұлттық мүддені сыртқы ықпалдардан қорғаудағы кепіл болып табылады. Мемлекеттік басқару әкімшілік заңдардың негізінде жүзеге асырылатыны белгілі.
Бұл жерде айта кететін бір жәйт, мемлекеттік басқару ілімі, бұл жайындағы әкімшілік-құқықтық ғылым айтарлықтай жетістіктерге жеткенімен, көптеген мәселелер оның ішінде қаржылар саласындағы мемлекеттік басқару жеткілікті деңгейде (көлемде) өз шешімін тапқан жоқ.
Қазіргі кезде осыған байланысты сонымен бірге өтпелі кезең, мемлекет, ғылым талаптарына сай болатындай аса ұтымды мемлекеттік басқару жолдарын қалыптастыру мәселелері мына келесі сұрақтарды шешуді алға қойып отыр: қаржылар саласындағы мемлекеттік басқаруды экономика аясындағы түрлендірулерді және меншік құқығымен өзара байланыстырып талдау; есептеу және ұйымдастыру техникасының, қаржы жүйесін тиімді басқаруға мүмкіндік беретін экономикалық және әкімшілік әдістердің жиынтығын, яғни қаржыларды басқарудың автоматтандырылған жүйесін жетілдіру; нарықтық экономика аясында жүзеге асырылып жатқан қаржылық қызметтің-мемлекеттің басқарушы қызметінің бір түрі екенін және оның құқықтық негіздері әкімшілік және қаржылық заңдар болып табылатынын теориялық тұрғыдан негіздеу; мемлекеттік басқару және атқарушы билік органдары қызметтері нарық талаптарына сәйкес заңдар негізінде, жаңаша бағытта жүзеге асырылатыны жөнінде теориялық негіздеме бере отырып осы аяға ықпал ететін факторларды зерттеп, талдау: қаржылар саласындағы мемлекеттік басқару, қаржылық қызметті жүзеге асыру процестерінің ерекшеліктерін, айырмашылықтарын зерделеп зерттеу және мемлекеттік реттеудің (мемлекеттік бағдарламалар, мемлекеттік шарттар, тіркеу, лицензиялау нысанындагы) мемлекеттік басқару функциясы ретінде жүзеге асырылуының маңызы мен мәнін және механизмін жалпы мемлекеттік басқарушы-атқарушы органдар жүйесімен байланыстырып, ұйымдастырып көрсету: мемлекеттің бюджет және салық жүйесіне, олардың нарықтық қатынастар жағдайындағы құқықтық режиміне назар аудару және олардың экономикалық табиғаты мен құқықтық маңызын қарастырып зерттеу арқылы жетілдіру жөнінде үсыныстар енгізу: Қазақстан Республикасы Президентінің "Қазақстан-2030" даму стратегиялық бағдарламасында айқындалған мемлекеттік басқарушы-атқарушы билік жүйесін орталық, жергілікті атқарушы билік органдарын қайта құру жөніндегі қағидаттар мен ережелерді және осыған байланысты мемлекеттің қаржылық-фискалдық саясатының жетілдіруін көздейтін жолдарды басшылыққа ала отырып, құқықтық тұрғыдан негіздеу.
Жұмыста негізінен жаңаша сипаттағы мемлекеттің қаржы жүйесін және оның құрамын қалыптастыру критерияларын айқындау, қаржылар саласындағы мемлекеттік басқарудың құқықтық базасы ретіндегі әкімшілік және қаржылық заңдарды зерделеу және олардың негіздерін қалыптастыру, сондай-ақ осы аядағы мемлекеттік қызметтердің экономикалық тиімділігін арттыру мақсатында оларды ғылыми негізде жүзеге асыру мәселелері көзделді .
Қолданылған әдебиеттер

Нормативтік актілер:

1. «Қазақстан Республикасының Конституциясы». 30.08.1995ж. қабылданған, 07.10.98ж. өзгертулер мен толықтырулар енгізілген.
2. «ҚР Қаржы министрлігi туралы ережe», ҚР Үкiметiнiң 2004 жылғы 28 қазандағы N 1119 қаулысымен бекітілген, ҚР Үкіметімен 03.06.2005ж. өзгертулер мен толықтырулар енгізілген.
3. «Қазақстан Республикасы Қаржы министрлiгiнің Салық комитетi туралы ереже», 09.10.2002ж. қабылданып, ҚР Үкiметінің 2004 жылғы 29 қазандағы N 1127 қаулысымен өзгертулер мен толықтырулар енгізілген.
4. «ҚР Қаржы министрлiгiнiң Дәрменсiз борышкерлермен жұмыс комитетi туралы ереже», Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 28 қазандағы N 1115 Қаулысымен бекітіліп, 21.04.05ж. №372 Қаулысымен өзгертулер мен толықтырулар енгізілген.
5. «ҚР Қаржы министрлігінiң Қазынашылық комитетi туралы ереже», ҚР Үкіметінің 24.05.05ж. № 626 Қаулысымен бекітіліп, 2004 ж. 29 қазандағы N 1129 Қаулысымен өзгертулер мен толықтырулар енгізілген.
6. «ҚР Қаржы министрлігінiң Кедендiк бақылау комитетi туралы
ереже», ҚР Үкіметінің 2004 жылғы 29 қазандағы N 1133 қаулысымен бекітіліп, 31.12.04ж. №1470 Қаулысымен өзгертулер мен толықтырулар енгізілген.
7. «ҚР Қаржы министрлігі Мемлекеттiк мүлік және жекешелендiру комитетi туралы ереже», Қазақстан Республикасы Үкіметінің 05.06.99ж. № 930 Қаулысымен бекітіліп, 2004 жылғы 28 қазандағы N 1114 Қаулысымен өзгертулер мен толықтырулар енгізілген.
8. «ҚР Қаржы министрлiгiнiң Қаржылық бақылау және мемлекеттiк сатып алу комитетi туралы ереже», ҚРҮкіметінің 2004 жылғы 29 қазандағы N 1134 Қаулысымен бекітілген.
9. ҚР «Ұлттық Банкі туралы» заңы. 30.03.1995ж.қабылданып, 08.07.2005ж. өзгертулер мен толықтырулар енгізілген.
10. «ҚР Президенті туралы» Конституциялық заң. 26.12.1995ж. қабылданып, 06.05.99ж. № 378-I Конституциялық заңмен өзгертулер мен толықтырулар енгізілген.
11. ҚР «Бюджетке төленетін салықтық және басқа да міндетті төлемдер туралы» Кодексі. 531-540 баптар, 15.04.2005ж. өзгертулер мен толықтырулар енгізілген.
12. «ҚазақстанРеспубликасында мемлекеттiк бағдарламалар әзiрлеу және iске асыру ережелерi» ҚР Президентiнiң 2003ж 2 маус. N 1099 Жарлығымен бекiтiлген.
• Барлық нормативтік актілер ҚР Үкіметінің ресми сайтынан
(www.government.kz) алынған.
Арнайы әдебиеттер:

1. www.minfin.kz
2. Горбунов О.Н. «Финансовое право». Москва, 1996.
3. Худяков А.И. «Финансовое право Республики Казахстан». А, 2001.
4. «Салықтар және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер» пәнінен «Салық – салу саясаты және қазіргі кездегі салық саясатының ерекшеліктері» тақырыбы бойынша 13.09.05ж. лекция, ҚазҰУ, 2005.
5. Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың «Қазақстан халқына жолдауы».
6. «Қазақстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық дамуының 2006-2008 жылдарға арналған орта мерзімді жоспары», Астана қаласы, 2005ж. 15 ақпан
7. Қазақстан Республикасы Президентінің "Қазақстан-2030" даму стратегиялық бағдарламасы.
8. Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауы.
9. «Мемлекеттің салықтық қызметінің қүқытық негіздері». Мухитдинов Н.Б., Найманбаев С.М.Дулатов Ы.Д. А., 1998 ж.
10. «Теория государства и права». М., 1997.
11. «Основы финансов», В.Д. Мельников, Алматы 2005ж.

Мерзімдік басылымдар:

12. «ҚазАқпарат»., 13.12.2005ж. мәлімдесі. «ҚР Қаржы министірлігінің Баспасөз қызметі»,www.nationalfund.kz
13. «Казахстанская правда», 13.01.2006 ж.
14. «ҚР Үкіметінің 2006-2008 жж. арналғанбағдарламасы», ҚР Президентінің 2006ж. 30 наурыздағы № 80 Жарлығымен бекітілген, Егемен Қазақстан, 1 сәуір 2006ж.
        
        Д И П Л О М Д Ы Қ  Ж Ұ М Ы С
Тақырыбы: "ҚР ... ... оның ... ... ... – Тарау. Қаржылар саласындағы мемлекеттік басқарудың маңызы және ... ... ...... ... саласындағы мемлекеттік басқару органдары, ҚР Қаржы
министрлігінің
құзыреті....................................................................
..............26-32
ІІ.1. ҚР Қаржы министрлігі – қаржы саласындағы ... ... ҚР ... ... ... негізгі функциялары.....38-40
ІІ.3. ҚР Қаржы Министрлігінің мамандандырылған
комитеттері............................................................
.................................40-50
Қорытынды...................................................................
..................................51-53
Қолданылған әдебиеттер
тізімі....................................................................54
-55
Кіріспе
Қазіргі кезде Қазақстан Республикасы егемендігін ... ... ... ... ... қосылып, терезесін теңестіру, жаңадан аяғына
тік тұрып қадам басу, ... ... өту ... біршама
қиыншылықтардан өтуге тура келіп отыр. Бұл қиыншылықтар ... ... ... ... көрініс табуда.
Мен Дипломдық жұмысымды Елбасының Қазақстан халқына жолдаған
жолдауынан менің ... ... ... үшін ... ... мысал
келтіре отырып бастағым келіп отыр: «Қазақстанның әлемде қуатты ... әрі ... ... ... ... өңірлік держава ретінде
қабылданатынын да естен шығармағанымыз абзал. Бұл ... ... ... ... ... ... нығайту үшін қосымша күш-жігер
жұмсауымыз керек.»[1]
Мемлекет басшысының тапсырмасына сәйкес ұзақ ... ... ... және ... ... ... жүйесіндегі мамандануын
айқындайтын басымды салалар іріктелуі тиіс.[2]
Менің ойымша, әрине, мұндай салалардың басымы ретінде қаржы саласын
қарастырып, ... орай осы ... ұзақ ... жоспарлар құрып, сол
жоспарлардың уақытылы әрі толық көлемде орындалуын қадағалауды күшейткен
жөн.
Қаржы ... ... өмір ... ... ... бюджет
саласындағы жүзеге асырылатын тұлғалар арасындағы қаржылық ... ... әрі ... ... қамтамасыз етуші, қаржыны бөлуші,
реттеуші және бақылаушы экономикалық категория болып қарастырылады. Сол
себепті ... ... да әрі ... функцияларды атқарушы ерекше орган,
яғни ... ... ... ... ... ... ... күрделі.
Мұнда қаржылар саласындағы мемлекеттік басқарудың түсінігі, маңызы мен
мақсаты, ҚР Қаржы министрлігінің қаржы ... ... ... ... арасындағы алатын орны, жүктелген міндеттемелерін
атқару мақсатында арнайы құрылған комитеттерінің атқаратын функциялары мен
құзыреттері қарастырылған.
Мемлекеттік ... ... ... және ... ... ... әлеуметтік-экономикалық және саяси жүйедегі
процестермен айқындалып отыр. Қаржылар саласындағы ... ... өте зор ... ... ... ... өсіп дамуының
материалдық негізі мен оның міндеттері және функцияларын ақшалай қамтамасыз
етудің қайнар көзі болып келеді. Қаржылар ... мен ... ... ... орын ... ... қаржылық құралдар арқылы мемлекет
еліміз экономикасының өсіп дамуына белсенді әрі қарқынды ... ... ... ... мемлекеттің материалдық тірегі, базасы болып
табылады, базистің құрамына ... және ... ... ... ету ... ... кезеңде нарықтық қатынастарға көшуімізге байланысты
экономика, қаржылар аясындағы мемлекеттік ... ... ... және
әлеуметтік-мәдени салалардағы мемлекеттің атқаратын қызметтерінің ... ... ... ... ... орын алып ... Оған қоса
Қазақстан Республикасының Конституциясында мемлекеттік басқару ... ... ... атқарушы органдар (атқарушы билік
органдары) терминінің пайдаланылуы жаңағы ... ... ... отыр.
Ал осы атқарушы билікті жүзеге асыру мемлекеттік-басқарушы қызметті жүзеге
асыру болып табылатынын білуге тиіспіз. ... ... ... ... ... ... кең ... айтылады. Осыған қарай жоғарыдағы
мемлекеттік басқару жөніндегі көзқарастарға қарсы ... айту ... ... ... Біріншіден, мемлекет бұрын да қазіргі кезеңде де ... ... ... ... және ... ... ... жүзеге асыруға негізделеді. Бұл жерде ол әр ... ... ... осы ... ... басқаруды
жоққа шығаруға болмайды; Екіншіден, мемлекеттің экономика, қаржылар мен
әлеуметтік-мәдени салаларындағы ... үзақ ... бойы ... белгіленген, әсіресе, қазіргідей қысылтаяң реформа кезеңінде
мемлекеттің, мемлекеттік басқару рөлі күшейе ... ... ... да ... ... қарсы түрмайды, қайта біз оның ... ... ... ... мен жандануына себін тигізетін зор
мүмкіншілік бар екенін ұмытпағанымыз жөн; Төртіншіден, ... ... ... ... ... және ол ... нарықтың бір
қыры ретіндегі ауыздықталмаған күштермен сипатталады. Оны тежеу, реттеу тек
мемлекеттің ғана қолынан келеді; ... ... ... ... ... ... мен ... әкеліп соғатынын байқадық.
Сондықтан нарықтық өзіндік реттеу мен мемлекеттік реттеуді теңестіру қажет.
Ал бұл процестер ... ... ... олар тек ... ... ... ... жеке меншік және ... ... оның ... ... ... өте қатал
экономикалық билікті туындатады. Осы билікті ... ісі де ... ... ... мемлекет көлік, байланыс, энергетика
салаларындағы монополист субъектілерінің халыққа ауыр тиетін ... ... осы ... ... ... ... белгілейді, сондай-ақ
ішкі рынок пен Ұлттық мүддені сыртқы ықпалдардан қорғаудағы кепіл болып
табылады. Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... жерде айта кететін бір жәйт, мемлекеттік басқару ілімі, бұл
жайындағы ... ... ... ... жеткенімен,
көптеген мәселелер оның ішінде қаржылар ... ... ... деңгейде (көлемде) өз шешімін тапқан жоқ.
Қазіргі кезде осыған байланысты сонымен бірге өтпелі кезең, мемлекет,
ғылым талаптарына сай ... аса ... ... ... ... ... мына келесі сұрақтарды шешуді алға қойып ... ... ... ... ... аясындағы
түрлендірулерді және меншік құқығымен өзара байланыстырып талдау; ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік
беретін экономикалық және әкімшілік әдістердің жиынтығын, яғни ... ... ... жетілдіру; нарықтық экономика аясында
жүзеге асырылып жатқан қаржылық қызметтің-мемлекеттің басқарушы қызметінің
бір түрі ... және оның ... ... ... және ... ... ... теориялық тұрғыдан негіздеу; мемлекеттік басқару және
атқарушы билік органдары қызметтері ... ... ... ... ... бағытта жүзеге асырылатыны жөнінде теориялық негіздеме
бере отырып осы аяға ықпал ететін факторларды зерттеп, ... ... ... ... ... ... ... асыру
процестерінің ерекшеліктерін, айырмашылықтарын зерделеп зерттеу және
мемлекеттік реттеудің (мемлекеттік ... ... ... ... ... мемлекеттік басқару функциясы ретінде
жүзеге асырылуының маңызы мен мәнін және ... ... ... органдар жүйесімен байланыстырып, ұйымдастырып көрсету:
мемлекеттің бюджет және салық жүйесіне, ... ... ... ... ... ... ... және олардың экономикалық
табиғаты мен құқықтық маңызын қарастырып зерттеу арқылы жетілдіру ... ... ... ... ... ... даму ... бағдарламасында айқындалған
мемлекеттік басқарушы-атқарушы билік жүйесін орталық, ... ... ... ... құру ... қағидаттар мен ережелерді және осыған
байланысты мемлекеттің қаржылық-фискалдық саясатының жетілдіруін көздейтін
жолдарды басшылыққа ала отырып, құқықтық тұрғыдан негіздеу.
Жұмыста ... ... ... мемлекеттің қаржы жүйесін және оның
құрамын ... ... ... ... ... ... құқықтық базасы ретіндегі әкімшілік және ... ... және ... ... ... ... ... мемлекеттік қызметтердің экономикалық тиімділігін арттыру мақсатында
оларды ғылыми негізде жүзеге асыру мәселелері көзделді[4].
Дипломдық жұмысымның тақырыбы «ҚР Қаржы министрлігі, оның ... ... ... атты ... ... ... ... жұмыс
кіріспеден, екі тараудан және қорытындыдан тұрады. Бірінші тарауда қаржылар
саласындағы мемлекеттік басқарудың маңызы мен құқықтық негіздеріне ... ... ... ... ... ... қаржылық қызметінің
маңызы мен қызметіне тоқталып ... ... ... ... ... ... ... түрлеріне, ҚР Қаржы министрлігінің
атқаратын функциялары, міндеттері мен ... ... ... ... алатын орнын қарастырдым. Жұмысымда Қазақстан Республикасының
заңнамаларын, екіжақты келісім шарттарда, Ұлттық және шетелдік ... ... ... ... ... ... ... негізгі терминдер: «қаржы», «қаржылық қызмет», «мемлекет»,
«мемлекеттік орган», «мемлекеттік басқару», «Қаржы министрлігі», ...... ... ... ... басқарудың маңызы және
құқықтық негіздері
Қаржылардың қоғам мен жекелеген азаматтардың өмірінде алатын орнын,
олардың мұқтаждықтарын қамтамасыз ету ... ... ... өте зор
екендігі әркімге белгілі. Қаржылар мемлекеттің өсіп дамуының материалдық
негізі және тірегі, сондай-ақ оның ... мен ... ... ... ... қайнар көзі болып есептеледі. Қаржылық құралдар
арқылы мемлекет еліміздің экономикалық өсіп дамуына белсенді түрде ықпалын
тигізеді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... да
көбінесе қаржыларды ақша немесе қаражат деп түсінетінін айта ... ... ... ... ... ... ... шығар.
Ақшалар құн өлшеу, айналым, айырбас және т.б. құрал ретінде жалпыға ... ... ... қаржылардың атқаратын басты рөлі мемлекетке жүктелген ... ... және ... ... ... ... ... сатып алу-сату, айырбастау және тұтыну процестерін
жүзеге асырмайды. Тағы бір айта ... ... ... ... А-Т ... процесінде, (Т-А-Т) тікелей жұмсау түрінде көрініс тапса, ал
мемлекеттік ... ... — бөлу ... ... ... ... табу көзделмейді. Бірақ теория түрғысынан алғанда, ақша қаражаттар
мен қаржылардың ара-қатынасын ... онда ... ақша ... ... білдіргенімен қаржы түсінігінің өте кең мағынада
болатынын байқаймыз.
Өркениетті, нарықтық мемлекеттердің ... де ... ... ... ... осы ... ... қаржы жүйесі арқылы ұлттық табысты
қайта бөлу көрсеткіші елу проценттен асып ... ... ... ... ... ... де күрт өсіп отырады.
Сонымен, қаржылардың көп қырлы ұғым ... ... ... оның ... ... мақсатында оны бірыңғай термин ретінде қарастырсақ онда
негізгі үш қырдың ... ... ... қаржылар деп өндіріс және ... ... бір түрі ... ... ақшаларды және ақша
қаражаттарын айтуға болады. Осы өндіріс пен тұтынудың ақшалай ... ... ... қаржылық ресурстар болып есептелінеді.
Олар мемлекетте ... ... ... ... әртүрлі ақша
түріндегі табыстардың, аударымдар мен түсімдердің есебінен қалыптастырылып,
қоғамның әлеуметтік және басқа да
мұқтаждықтарын қанағаттандыруға, ... ... ... өндірісті үлғайтып, жетілдіруге пайдаланылады.
Екіншіден, қаржылар ақша қаражаттарының жиынтығы ретінде қаржыландыру
терминімен байланысты болады. Сондықтан олар, бұл ... ... ... ... кәсіпкерелерді, аумақтарды, әлеуметтік-
экономикалық т.б. ... ... ... ... ... көзін, көлемін, түрлерін және тәсілін білдіреді.
Үшіншіден, арнайы және дербес экономикалық категория ретінде қаржылар
бөлу қатынастарын көрсетеді. ... ... ... ақша бөлу ... ... ... өзі бөлу болып табылады. ... ... ... құрылымдық бөлімдерінде және шаруашылық
қызметтің әрбір деңгейінде ... ... ... ... бөлу процестері
жүзеге асырылады. Жасалған ұлттық табыстың құнын қайта бөлу ... ... ... ... мен кәсіпкерлік қызмет деңгейінде
бөліктерге бөлу арқылы жүргізіледі және осы ... ... ... ... ... деп ... ... қаржылар ақшалармен өте
тығыз байланыста болатынын және ... ... ... ... ... сипатталатынын білдік. Ақшалардың тауар айырбасында,
өзіндік айналымда болуы, қолдан-қолға өтуі ақшалай ... ... ... ... көрсетіледі.
Осы айрықша нысандағы экономикалық қатынастар қаржылар болып саналады.
Сонымен, қорыта келіп айтсақ, экономикалық категория ... ... ... белгілері қаржылық қатынастардың бөлу сипатында болуы, ... ... тек ... қозғалысын білдіруі. Қорытынды ретінде тағы
бір айта кететін жәйт, қаржылардың материалдық ... ... ... ... ... ... ... табыстары мен
экономикалық өнімді жасау және оны өткізу нәтижесінде құралады. ... ... сол ... аясының өзіне қызмет көрсетеді, яғни өндірістің
ұлғайтылуына, дамуына және құрылымдық өзгертулеріне ... ... ... ... ... қанағаттандыруға, әртүрлі
меншік нысанына негізделген шаруашылықты дамытуға, аумақтар арасындағы
экономикалық байланыстарды ... ... ... ақша ... ... ... Қаржыларды негізінде, олардың көмегімен
шаруашылық қызметтердің нәтижелерін ... және ... ... ... осы ... жөнінде ғалымдардың көзқарастарына көз жүгіртіп,
салыстырып ... ... ... саласының көрнекті ғалымы ... ... ... ... яғни ... да ... ... ақыры немесе
төлемнің, жалақының төлену мерзімі деген ... ... ... Орта
ғасырлық латын тілінде finatio, ... ... ... ... ... деген мағынада айтылған болатын. XVIII ғасырда француздар finanсе,
яғни финанс деп ... ... және ... ... ... ... мемлекеттік шаруашылықты айтатын болған.
Қазіргі кезде "финанс" — қаржы терминінің мағынасы ақшалармен тығыз
байланысқан. ... ... ... ... ... қаржыларды
қолда бар немесе құжат (құнды қағаз) жүзіндегі ақшалар деп түсінеді. ... ... ... ... қаржылары, заңды
тұлғалардың қаржылары деп бөледі. Кейбіреулер тар мағынада ... ... пен ... ... ақша ... ... деп
түсіндіреді.[6]
Осы терминнің тағы бір сирек айтылатын мағынасы "мемлекеттік ақшалар"
түсінігімен ... ... ... ... ... қандай да болмасын мағынада
түсіндірілсе де, ең ... ... ... ақша ... ... ... мағынада қаржыларды — мемлекеттік қаржылар десек, яғни
белгілі бір қорларға бөлінетін, мақсатты бағыты ... ... ... және оларды қалыптастырып, бөлетін органдардың бар екенін
байқаймыз деп жалғастырады, өз ойын А.И.Худяков. Осы қорларға ... ... ... мемлекеттік меншік нысанында ... ... ... ... деп, ... ... ақша
қаражаттарының жиынтығын айтамыз.
Қаржылар экономикалық категория ретінде де айқындалады. Экономикалық
мағынада қаржылар деп, ... ақша ... ... бөлу ... ... ... қатынастардың жиынтығын айтамыз. Дәлірек
айтсақ экономикалық қатынастардың жүйесі болып ... ... тағы бір ... ... ... сыймайтын нәрсе олардың
құрамында ақша қорларын пайдалану жөніндегі қатынастардың ... ... ... ... ... ... ... тұтынушылық
құны жоқ болғандықтан оларды пайдалану тек айырбастау қатынастарында ... ... "А-Т", "Т-А" ... ... асырылады.
Алайда бұл қатынастар тауар-ақша қатынастары болғандықтан, қатысушы екі
жақтың заң ... тең ... ... Ал ... ... бір жағында оның тұрақты ... ... ... біртұтас өзі немесе мемлекеттің өкілетті органы тұрады
және осы қатынастар қаржылық құқықтық нормалармен реттеледі. Сонымен қатар,
қаржылық-экономикалық қатынастардың бір жағында әрқашанда ... ... екі ... тең құқықтылығы жөніндегі сөз қозғалмайды. Ал тауар-
ақша қатынастары, яғни сату-сатып алу қатынастары азаматтық құқық, ... және тағы да ... ... ... ... реттеледі. Бұл
жерде айта кететін бір жәйт, мемлекет қаржыларды пайдаланудан өзін ... ... ... ... ат үсті ... алмайды, өйткені
қаржылар өзінің ақша қаражаттары болғандықтан, ... ... ... ... мақсатты бағытта, ұтымды және тиімді түрде
пайдаланылуын (жұмсалуын) ұйымдастырады. Қаржылар мемлекеттің өсіп-дамуының
материалдық ... ... ... деп ... ... ... Сондықтан
қаржылардың атсалысатын басты бағыт — қажеттілігі мемлекетті және қоғамды
ақшалай қамтамасыз ету.
В.И.Белинский қаржыларды экономикалық категория ретінде және ... ... ... ... деген пікір айтады. Осы ғалым қаржыларды
ақша құжаттары ... құру және ... ... ... ... бөлу ... ... экономикалық
қатынастар деп түсіндіреді. Қаржылардың материалдық ... ... ... ... Сонымен қатар қаржылардың туындауының және
өмірден орын ... ... ... ... ... және ... тән ... категорияларымен болуы. Кейбір экономистер қаржыларға
ақша қаражаттарын, натуралды ресурстарды, кіріс және де ... ... ... пен ... ... ақша қорларын жатқызады.
Қаржылардың құндық экономикалық категория емес екеніне ешкімнің ... ... ... ... ... ... ақша ... болып
табылады.
Ал қаржылардың пайдалану негізіне белгілі бір кезеңдегі, яғни қазіргі
кездегі объективтік ... ... ... ... және ... тауарлық
өндірісінің дамуы жатады. Бұл жерде құн екі ... ... ...... ақша ... Ал ақша ... (Т—А—Т) ұдайы өндірістің бір
ерекшелігі, яғни ... ... ... ... ... ... Осы ақша ... негізінде екінші рет құн нысандары
туындайды және олардың әрқайсысы ... ... ... ... механизмінің белгілі бір элементтерін құрайды.
Қаржылар осы ... бірі ... ... ... және ... жөніндегі ақшалай қатынастардың жүйесі болып
табылады.
Бұл жерден байқайтынымыз, ... ... ... және ... өмірде, іс жүзінде ақша ресурстары ретінде
көрініс табуы.
Тағы бір айта кететін жәйт, ақшалардың өзі немесе ақша ... ... ... ... ... ... Қаржылардың
құрамындағы ақша қаражаттарының атқаратын функциясы ақшалардан бөлек
болады. Сондықтан, ақшалар және ... өз ... ... ... ... ... Негізінде қаржылардың өзіне тән функциясы ... ... ... және таза табысты) мен бақылау функциясы бар. Бұл
жерде автор үшінші функция жөнінде, яғни ... ... ... сөз
қозғамаған. Ал ақшалар тауар — ақша қатынастары ... ... ... қүн өлшемі ретінде; төлем құралы ретінде; айналым құралы ретінде;
қазына құрау құралы ... ... ақша ... ... ... ... баламасы ретінде шаруашылық айналымына
қызмет етеді және мемлекет аумағындағы барлық айналымдар мен ... ... ... ... ... ... ... ретінде ақшалардан айырмашылығы,
олар тек ақша қаражаттары қорларын құру, бөлу немесе пайдалануға ... яғни ... ... ... аясын көрсетеді. Алайда
қаржылардың осы ... ... ... ... ... ... сияқты.
Себебі мемлекеттік бюджетте, кредиттік және кассалық ... ... мен ... ... ... ... белгілі бір мөлшердегі ақша қаражаттарының сомасы ... ... ... ... қаржылық нәтижесі екені белгілі.
Сондықтан қаржылық ресурстар деген үғымды қарастырсақ, онда оның
мемлекет ... ... ... да ... ... нысанындағы
кәсіпорындар мен ұйымдардың ақша қаражаттары қорларының жиынтығы екенін
байқаймыз, деп ... ... ... ... ... О.Н. қандай да болмасын мемлекетте жиынтық
қоғамдық өнімді және ұлттық табысты ... ... ... бөлу ... ... ... ал "қаржы" термині француздың финанс, яғни
кәсіпорын, мемлекет қарамағындағы барлық ақша қаражаттарының ... ... ... бөлу және пайдалану жүйесі болып табылады дейді.
Мемлекеттік қаржыларды өзінің материалдық мәні ... ... ... ... және олар ... ... ақша қаражаттары қорларын жұмылдыру (жинақтау), қайта
бөлу, сондай-ақ пайдалану процесіндегі қоғамдық экономикалық қатынастардың
атқарылуымен тікелей байланысты ... О.Н. ... ... ... және ... басқару жөніндегі қызметтерінің барысында кіріс және шығыстарға
ақша нысанында, ... ақша ... құра ... есеп ... ақша ... ... олар тек ақша ... қорларын
жинастыру, қайта бөлу және пайдалану жөніндегі адамдардың арасындағы
қатынастар ... ... ... Бұл ... ... ... ... экономикалық тұрғыдан алғанда, жәй ғана қатынастар емес, арнайы
экономикалық қатынастардың жиынтығы. Ал материалдық мағынасына келсек, ... тек ... ... ақша ... ... ... ... аламыз.
Қаржылар жиынтығы қоғамдық өнімді және Ұлттық табысты бөлетін
экономикалық ... ... ... ... ең жақсы тәсілі ақша қаражаттарының көмегімен
басқару болып есептелінеді. Ақша қаражаттарын реттей және ақша ... ... ... ... сол ... қорлардан қажетті, белгіленген
тараптарға қаражаттарды бөліп, пайдалану арқылы мемлекет ... ... ... ... ... ... ... тежей алады.
Ресейлік заңгер А. Жданов қаржыларды ... және ... ақша ... құру, бөлу және пайдалану жөніндегі экономикалық
қатынастар, ал ... ... ... ... ... өзара
байланыстары мен жиынтығы ретінде түсіну қажет деп көрсеткен.
Ресейлік ғалым О.Н.Горбунова қаржы жүйесін екі тұрғыдан қарастырған:
а) әрқайсысы ... ақша ... ... және ... ... ... Өздерінің құзыреттері шегінде қаржылық қызметті жүзеге асыратын
мемлекеттік ... мен ... ... ... ... ... жиынтығы өзіне орай мемлекеттің қаржы
жүйесін құрайды. Қаржы жүйесі мемлекеттің нарыққа өту жағдайында ... ... ... ... буындардан тұрады:
1)Федералдық, федерация субъектілерінің ... және ... ... ... ... ... тыс ... мақсатты қорлар;
3) Бюджеттен тыс орталықтандырылмаған мақсатты қорлар;
4) Шаруашылық субъектілер мен салалардың қаржысы;
5) Мүлікті және жеке ... ... ... және банктік кредит.
Қаржы жүйесі мемлекеттің қаржылық қызметін ... ... ... ... мен ... яғни ... ... мен мекемелердің
жиынтығы деген пікірге көптеген авторлар қосылуда. ... ... ... қаржы жүйесін мемлекеттің қаржылық мекемелері, яғни
қаржылық ведомстволар, салық органдары, мемлекеттік ... ... ... ... деп ... ... жүйесін әдетте қаржы министрлігі басқарады. Қаржы
министрлігі, қаржылық басқармалар, аумақтардағы қаржылық басқару органдары,
қазынашылық, ... ... ... ... ... ... болып табылады. Ұлттық (орталық) банк басқаратын
кредиттік мекемелер, қаржыларды жұмылдыруға ат ... ... ... ... ... де ... қызметті жүзеге асырады.
Негізінде "қаржылар" ақша түріндегі қоғамдық өнімдерді ... ... ... ... аумағын қамтиды. Қаржылардың
ақша сипатында болуы, олардың ... ... ... және ... ... асыру нысаны болып табылатындығын
көрсетеді. Қаржыларды экономикалық категория қатарына ... ... үшін ... ... ... ... білуіміз қажет.
Экономикалық теория курсынан қоғамдық қатынастар құрамына кіретін
ақшалай қатынастарды ... ... деп ... ... ... ... ... қатынастарға қосылатындықтан қоғамдық
қатынастар өндірістік қатынастардың бір ... ... ... ... ... ... В.Д. ... қаржылық
қатынастардың қалыптасуын және туындауын былайша көрсетеді: қоғамдағы ұдайы
өндіріс процесі бір-бірімен тығыз байланысқан және ... ... ... ... ... ... ... айырбастау; тұтыну.
Осы ұдайы өндірістің төрт сатысы арқылы ... ... ... арасындағы тауарлық қатынастардың бар жоғы анықталады,
өйткені өндірілген өнімдер бұл жерде ... ... ... ... Бұл ... тұтынудан бұрын бөлу ғана емес, ... ... ... да ... мен ... қанағаттандыруға
тиісті. Осыдан байқайтынымыз өндірілген материалдық немесе материалдық емес
өнімдер, көрсетілген қоғамдық өнім ретінде заттай және ақшалай ... ... ... екі ... ... ... әрбір
қоғамдық өндіріске қатысушылардың мұқтаждықтарын өтеу үшін ақша, баға,
өзіндік құн, ... ... ... және тағы басқа құндылық категорияларын
пайдалануларына жол береді.
Бұл жерде өндірілген өнімдер мен ... да ... ... қызметтер —
ақшаның, яғни жалпыға бірдей балама және құндылық өлшемінің көмегімен
өлшенеді. Қаржылардың экономикалық ... ... ... қоғамдық
жиынтық өнімді бөлу кезінде анық көрінеді.
Қаржылардың мағынасын түсіну үшін жекеленген кәсіпорынның өндірістік
қорларын өзіндік ... ... ... ... ... ... түріндегі дербес қозғалысымен және құнның бөліну мезгілінен бастап
қарастыру қажет.
Кәсіпорын осы өнімдерді ... ... ... ақша ... ақша ... құрайды. Бұл жерде оның ақша қорлары ретінде айналым
қорын, ... ... ... төлеу қорын, әлеуметтік бағыттағы
қорларға аударымдарын, пайданы және т.б. атап ... ... ... ... ... бір ... орталықтандырылған қорларды
қалыптастыру үшін мемлекет қарамағына аударылады да, ал ... ең ... ... ... ... оны өз ... ... пайдаланады.
Көбінесе пайда мен табыстың қолдағы бөліктері өндірістік процесті үзбеуді
қамтамасыз ету мақсатында ... ... ... ... ... және бір ... ... басты факторы — негізгі қорларды
қалыптастыруға жұмсалады. ... ... ... ... өнеркәсіптер т.б.) жасалған құнның бір бөлігі өндірушілерде
қалса, едәуір бөлігі ... ... ... қанағаттандыру
мақсатында мемлекет қарамағына берілетінін білдік.
Бұл құндар ақша түріндегі ... ... ие ... ... ... ... ... қаржылық қызметінің аясына қосылады.
Бұлардан басқа, мемлекеттік кәсіпорындар мен ұйымдардан, мемлекеттік емес
заңды тұлғалардан, акционерлік, кооперативтік, қоғамдық ... ... ... ... алымдар және басқа да міндетті төлемдер
түрінде) ... мен ... ... ... ... ... (мемлекеттік заемдар, мемлекеттік ... ... ... ... және т.б.) ... арқылы мемлекет
деңгейіндегі қаржылық қатынастардың формасы пайда болады. Осы қаржылық
қатынастар орталықтандырылған ақша ... ...... жергілікті бюджеттерді, сақтандыру қорларын, бюджеттен тыс ... ... ақша ... ... ... ... негізінде, яғни тауар және ақша ... ... ... ... ... принципі басқа да экономикалық
категорияларға — баға, өзіндік құн, жалақы ... ... және т.б. тән ... ... ... ақша ... ... тұратын
өзгешелік, олар (қаржылар) экономиканы ... ... да ... ақша ... құнның біржақты қозғалысының негізінде
құралады.
Сонымен, қаржылардың айрықша экономикалық категория ретіндегі ... ... ақша ... ... ... ... бір ... баламасыз
қозғалысы болып табылатынын айқындадық.
Қаржылардың экономикалық табиғатына ... онда ... ... мен құн ... әрекет етуінен туындайтынын байқаймыз.
Ақша қаражаттар қорларының қалыптастырылуы және олардың тауарлық
қатынастарда (А-Т) ... ... ... ... ақша ... қорларын қалыптастыру жөніндегі
міндетті түрдегі субъектісі, әрқашанда мемлекет болып табылатынын білдік.
Мемлекеттен басқа қоғамдық өндіріске қатысатын ... ... ... ... жатпайды, ал олардың қаражаттары немесе
ақшалай ресурстары ... "Т-А") ... ... ... ... деген тұжырымға келеміз.
Сонымен, қорыта келгенде қаржылар деп, ... ... ... бөлу және ... ... ... ... жүйесін айтамыз.
Енді осы жоғарыда айтылған барлық ғылыми көзқарастарды тұжырымдасақ
"қаржы" терминінің екі мағынасы бар екенін ... 1) ... ... ... ... Материалдық мағынада "қаржы" деп
мемлекеттің өз қарамағын-дағы ақша ... ... ... ... ресурстарды әрдайым белгілі бір ақша ... ... ... ... ... алу және ... сәйкес
жұмсау процестерін жүзеге асыруды қамтамасыз етеді және жеңілдетеді.
Экономикалық категория ретінде "қаржы" деп, ... ... ... ... ... және ... ... олардың
пайдалануын ұйымдастыратын экономикалық қатынастардың жүйесін айтамыз.
Сонымен, қаржылар терминінің мағынасын анықтадық.
Мемлекеттік ақша қорлары, ... ... ... ... ... болып есептелінеді. Қаржылық қызметтің процесінде
қаржылардың үш функциясы жүзеге асырылады. Олар төмендегідей болып ... ақша ... ... ... ... мемлекеттік кәсіпорындар мен ұйымдарды (материалдық ... ... ... ... ақшалай қамтамасыз ету функциясы;
3) бақылау функциясы;
Бірінші функцияның мәні ... ... ... ... ... мемлекеттің өз меншігіндегі ақша қаражаттары ... бола ... ... ... осы функция арқылы мемлекет өз
мұқтаждықтарын өтеуге қажетті ақша ... ... және ... ақша ... ... яғни ... ... қажетті
ақша қаражаттарын жұмылдырады.
Бірақ біз мемлекеттің алға ... ... ... — тек ... ... ғана емес ... ... Сондықтан екінші функция
мемлекеттің өзіне және өз ... ... ... ... өтеуге байланысты ақша қорларын пайдаланудан тұрады.
Үшінші функция мемлекеттің ақша қорларын қалыптастыру және ... ... да ... ... субъектілерінің осы қорлардан алған
ақша қаражаттарын мақсатқа сай ... ... ... ... және заңды болуын қамтамасыз етуге бағытталған. ... ... айта ... бір жай ... ... ... ... әлі де пікір-талас тудырып
ғылыми тұрғыдан дәләлденіп, қалыптасқан көзқарасқа келе ... ... бар. ... ... ... турасында — бөлу және ұдайы
өндіріс атты екі концепция ... орын алып ... ... ... ... қоғамдық ұдайы өндірістің
екінші, яғни бөлу сатысында, ақша түріндегі қоғамдық өнімнің құнын бөлу
процесінде ... ... ... тек бөлу ... ғана тән болады
деп есептейді.
Осы концепцияға сай ... бөлу және ... ... ғана
атқарады. Бұл жердегі қателік бірден көзге түсіп тұр, өйткені қаржылардың
басқа да бөлу процесіне қатысатын ... ... ... жалақы төлеу,
несие және т.б.) категориялар бар екенін білеміз.
Осы бөлу ... ... ... ... ... және оның ... бөлу және ... бөлу процестері жүзеге асырылады. Бөлу ... бөлу ... ... мағынасын ашып көрсетеді. Бақылау
функциясы, осы бөлу және қайта бөлу процестері кезінде зандылықтың, сондай-
ақ мақсатқа ... ... ... ... Ал ... үдайы
өндіріс концепциясы бойынша қаржылардың үстінде аталып, қарастырылған үш
фукнциясы көрсетіледі. Бұл ... ... ... ... өндіріс сатыларын (бөлу, айырбастау және түтыну) бәрінің категориясы
болып есептелетіндіктен, оларды тек бөлу ... ... ... ... тапқан.
Олар келтірген дәлелдер мына төмендегідей болып келеді:
1) Қоғамдық ұдайы өндірістің сатылары бір-бірімен тығыз байланысқан;
2) ... тек қана ... ... ... ғана ... етіп қоймай,
қоғам өмірінің барлық аяларын қамтиды;
3)Қаржылар қоғамдық өнім қозғалысының барлық ... ... ... ... құралы болып табылады.
Мемлекетке қажетті ақша қаражаттарын жұмылдырудың (жиыстыру) тікелей түсім
көзі материалдық өндіріс аясында ... ... ... ... ... ... бөлу ... мемлекеттің, кәсіпорындар мен
бірлестіктердің және азаматтардың кірістерінен құралады.
Мемлекеттің қарамағында ең мол ақша қаражаттар қорлары — ... ... ... ... ... әр ... ақша ... құру нәтижесінде
қоғамдық өндіріске қатысушылар тапқан кірістер басқа ... ... ... ... ... бар ... ... және қаржылардың белгілі жүйеден құрылатынын білеміз.
Қаржы жүйесі деп, мемлекеттің ақшалай қорларын қалыптастыру, бөлу ... ... ... ... болатын және әрқайсысы белгілі бір
қаржылық құқықтық институттардың материалдық көрінісі (қорлары) болып
табылатын қаржылық-экономикалық институттардың ... ... ... ... ... мемлекеттің ақша
қорларын қалыптастыру, бөлу және пайдалануды ұйымдастыру ... ... ... қатынастардың жиынтығы. Орталықтандыру дәрежесі мен
осы ... ... ақша ... ... бойынша Қазақстан
Республикасының қаржы жүйесінің ... ... ... орталықтандырылмаған болып екіге бөлінеді.[9]
Орталықтандырылған институттар (қаржылар) мына төмендегідей болып келеді:
1) Жалпы мемлекеттік орталықтандырылған қаржылар республикалық бюджет
арқылы ... ... ... қаржылар. Жергілікті өкілді
органдардың бюджеттері арқылы көрсетіледі. ... ... ... ... ... ... және ... қалаларының қалалық
бюджеттері; қаладағы аудандық бюджеттер; аудандық ... ... ... ... Осы ... ақша қорлары
мынадай көрініс табады: жарғылық қор; резервтік қор; ... ... ... ... ... ... ұзақ ... несиелеу қоры;
валюталық аударым қоры; материалдық марапаттау қоры және т.б. Бұл ... ... ... ... қалыптастырады.
4) Мемлекеттің мүлікті және жеке басты міндетті сақтандыру қаржылары,
мынадай ... ... ... ... қор; сақтандыру
резервтік ... ... ... ... ... ... қоры;
әлеуметтік-мәдени шаралар қоры; алдын алу шараларын қаржыландыру ... ... ... ... ... ... ... жүйесі;
әлеуметтік бағыттағы: мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қоры; жұмыспен
қамтуға жәрдемдесу қоры және т.б. ... айта ... бір жәйт бар. ... ... ... ... ... деп айтатынын көріп жүрміз. Былайша айтқанда,
банкілік ... ... ... беру жағымен ғана шектелген. Бір жақты
көзқараспен шектеліп қоймай, бұл ... ... ... ... ... ... онда ... тек банктердің ссудалық қорларын ... ... ... институт қана емес, сонымен қатар осы қорларды
қалыптастыратын да ... ... ... ... бұл ... тек
мемлекеттік банктердің қызметі мен солардың ақша қорларын қамтиды.
Ал мемлекеттік емес банктердің қызметтері ... ... ... ... және ... міндетті сақтандыру институты туралы да осыны
айтуға болады. Бұл ... ... ... ... ... ... және оның ... мемлекеттің қаржылық қызметі болып
есептелу себебі, аталмыш қызмет ... ... ... ... ... арқылы жүзеге асырылады.
Сақтандыру қызметімен айналысатын мемлекеттік емес заңды ұйымдар мен
мекемелердің әрекеттері қаржылық қызметтің құрамына кірмейді, сондықтан ... ... ... ... ... мемлекеттік емес заңды ұйымдар мен мекемелердің және
азаматтардың ақшалай қорлары мен ... ... ... ... де, ... ақша ... ... азаматтық-құқықтық
нормалармен реттелетінін білуіміз керек. Азаматтық-құқықтық ... ... өнім ... өндірушілердің құқықтары мен ... Ал егер ... ... ... құқықтық әдістері арқылы жүзеге
асырылса, онда ол мемлекет мүддесін көздеу болып табылады.
Қаржылық қатынастардың тауар-ақша қатынастарынан ... және ... ... ... ... мемлекеттің қаржылық қызметінің мақсаты
тек қаржыларды қалыптастыру емес екені белгілі.
Орталықтандырылмаған институттарға (қаржыларға) мыналар жатады:
1) Мемлекеттік басқару ... ... ... және ... да басқару орталықтарының орталықтандырылған
ақша ... ... Бұл ... орталықтандырылған қорлар халық
шаруашылығы саласының немесе басқа да ... ... ... ... болғандықтан министрліктер мен ведомстволардың қарамағына
берілген ақша қаражаттарынан тұрады.
2) Мемлекеттік шаруашылық ... ... ... яғни ... ... мен ... ақша ... жарғылық қор, өнеркәсіпті, ғылымды және техниканы ... ... ... және т.б.
3)Мемлекеттік қазыналық ұйымдар мен мекемелердің қорлары. Осы
субъектілердің ақша қорларымен көрсетіледі.
Қаржы ... ... ... ... ... ... ... жасау мақсатында қарап өтеміз. Е.Б.Стародубцеваның
айтуынша қаржы жүйесі жалпы мемлекеттік, салалық және ... ... ... ... оның ... негізінде функционалдық
бағдары, аумақтар, жүйенің бірыңғайлығы сияқты үш элемент жатады.
І.1. ... ... ... құқықтың, қаржылардың қоғамда және жекелеген азаматтардың
өмірінен алатын орны мен ... ... өте зор ... ... ... Олар ... өсіп дамуының материалдық негізі және ... мен ... ... ... ... қайнар көзі болып
есептелінеді. Қаржылық құралдар ... ... ... экономикасының
өсіп-дамуына белсенді түрде ықпалын тигізеді. әрбір азамат әр ... ... ... ... ... ... болады. Егеменді
еліміздің нарықтық экономикаға көшуіне байланысты қаржылардың, ... ... ... ... өту ... ... басқа да экономикалық
категориялардың мән-мағынасына, функциялары мен ... ... ... аударуды жөн көрдік.[10]
Қаржылардың ақша сипатында ... ... ... ... ... және олардың жүзеге асыру формасы болып
табылатындығын көрсетеді. ... ... ... ... ... ... базистік қатынастарға жатады.
Өндірілген өнімдер мен басқа да қажетті заттар, қызметтер — ... ... ... ... және ... өлшемінің көмегімен өлшенеді.
Қаржының экономикалық категория ... ... ... ... бөлу ... анық ... ... мағынасын түсіну үшін
жекелеген кәсіпорынның өндірістік қорларының өзіндік айналымынан шығарылған
өнімдерді өткізу кезіндегі ақша түріндегі дербес ... және ... ... ... ... ... Құндар ақша түріндегі дербес
қозғалысқа ие болғаннан кейін мемлекеттік ... ... ... қосылады.
Мемлекеттің қаржылық қызметі — мемлекеттік ақша қорларын қалыптастыру,
бөлу және пайдалануды ұйымдастыру, ... ... ... құру және оның ... ... ... ... ету
жөніндегі мемлекеттің тұтастай өзінің немесе өкілетті органдардың іс-
әрекеттері.
Қаржылық қызметтің міндеттері:
1) Өзінің ... ... ... және ... ... ақша қаражаттарын табу.
2) Қоғамның ақшалай инфрақұрылымын құру және оның ойдағыдай ... ... ... Қоғамда болып жатқан әлеуметтік экономикалық процестерге, мемлекет
қоғамға қолайлы деп ... ... ақша ... ... ... ... басты мақсаты — қоғамның әлеуметтік экономикалық
инфрақұрылымдарының ойдағыдай қызмет атқаруларына қолайлы жағдай жасау.
Қаржылық қызметтің принциптері:
1. Қоғамның ... ... алу және ... ... ... ... ... жариялылық және
анықтылық.
3. Нормативтілік және ... ... және ... ... және ... қызметтің әдістері — қаржы жүйесінің құрамына ... ... ... бөлу және ... ұйымдастыру кезінде мемлекет
жүзеге асыратын нақты жолдар мен тәсілдер.
Экономикалық ... ...... деп мемлекеттің ақшалай
кірістерін жиыстыру, бөлу және ... ... ... болатын экономикалық
қатынастардың жүйесін айтамыз. "Қаржы" терминінің 2 ... ... ... категория.
Материалдық (ақшалай) мағынада "қаржы" деп, ... ... ақша ... ... ... ... категория ретінде "қаржы" деп, мемлекеттің ақшалай
ресурстарын жоспарлы ... ... және ... ... олардың
пайдалануын ұйымдастыратын экономикалық қатынастардың жүйесін айтамыз.
Қаржылық ... ... өз ... ақша қаражаттары қорларын
қалыптастыру, бөлу және пайдалануды ұйымдастыру жөніндегі мемлекеттің іс-
әрекеті. Мемлекеттің ... ... іс ... ... ... қамтиды.
Мемлекеттің ақша қорлары, әрқашанда мемлекеттің қаржылық қызметінің
түпкілікті объектісі болып есептелінеді. Қаржылық ... ... үш ... ... асырылады. Олар мына төмендегідей ... ақша ... ... ... мемлекеттік кәсіпорындар мен ұйымдарды ақшалай қамтамасыз ету
функциясы;
3) бақылау функциясы.
Бірінші ... мәні ... ... қаржылар туралы сөз
қозғағанымызда мемлекеттің өз ... ақша ... ... бола ... Осы ... арқылы мемлекет өз мұқтаждықтарын өтеуге
қажетті ақша қаражаттарын жиыстырады және осы қаражаттарды ақша ... яғни ... ... ... ақша ... жұмылдырады.
Екінші функция, мемлекеттің ақша қорларын қалыптастыру және ... ... да ... ... ... осы қорлардан алған
ақша қаражаттарын мақсатқа сай пайдаланулары кезіндегі барлық ... және ... ... қамтамасыз етуге бағытталған.
Үшінші функция, мемлекеттің өзіне және өз ... ... ... шығындарды өтеуге байланысты ақша қорларын
пайдаланудан тұрады.
Субъектілерге берілген өз ақша ... ... ... ... өз қаржылық қызметтерін тәуелсіз және дербес түрде
жүзеге асыруларына мүмкіндік береді. Мемлекеттің қаржылық ... ... ... ... ... ... асырылады.
Қаржылық қызметтің әдістері дегеніміз, қаржы жүйесінің ... ақша ... ... бөлу және ... ... ... жүзеге асыратын нақтылы жолдар мен тәсілдер.
Мемлекеттің қаржылық қызметі ... бір ... ... ... ... ... ... дегеніміз, ақша қаражаттары қорларын
қалыптастыру, бөлу және пайдалануды ұйымдастыру кезіндегі ... ... ... ... ... ... нормаларды
іс жүзінде қолданылатын әрекеттері.
Белгіленген нормативтерден тыс қаржы ресурстарын алып ... ... ... ... қаржылық қызметтеріне араласуына ... ... ... ... қолданылатын нақты құқылық нормалар толық өктем
және ... — өкім ету ... ... ... ... бұл ... ... органдар қатысады. Мемлекеттік органдар қаржылық
қызметті ... ... ... ... ... ... ... жұмылдыру, бөлу және пайдалануды ұйымдастыру, сондай-
ақ пайдалануы жөнінде бақылау жүргізу саласында ... ... ... ... ... ... ... Осы актілерді
қабылдау мемлекеттің қаржылық қызметінің құқылық ... ... ... ... мына ... ... ... нормативтік қабілеті бар заң актілерін шығару;
2) дербес қаржылық-құқылық ... ... ... ... ... ... мүддесін көздейтін өкілетті органның өз құқықтары ... ... бір ... ... ... ... ... түсінігін алып қарасақ, қаржылық құқықтың пәніне -
ақша қорларын пайдалану кезінде ... ... ... ... ... қорларын басқа қорларға қаражат беру арқылы немесе ақша қаражаттарын
тікелей түтынушыларға беру арқылы қорларды "бөлу" ... ... алу ... ақша иесінің еркі (тілегі) есепке алынбайды, ақша
қаражаттары міндетті және ықтиярсыз түрінде ... ... ... ... ... ... ... мемлекет тарапынан икемділік
көрсетіледі, яғни ақша қаражаттарын ... ... ... ... ... ... төлеушілер өз еріктерімен ақшаларын береді.
Бюджет жүйесі мемлекеттің ... ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық міндеттерін шешуде маңызды рөл
атқарады. Сондықтан бюджет ... ... да ... ... ... етуі механизмін теориялық және ... ... білу ... ... ... проблемаға айналған.
1999 жылдан бері республикада ... ... ... ... жаңа ... құралдары, атап айтқанда мемлекеттік және
мемлекеттік емес жинақтаушы зейнетақы ... ... ... ерекшеліктері анықталды, ақшаның уақытша құны тұжырымдамасының
дамуы ыңғайында ... ... ... ... ... инвестициялық табысты қалыптастыру әдістемесі ... ... бұл ... 150 ... ... астам қаржы шоғырланған.
Әзірге бюджет жүйесін құру мен ... ... ... мен ... басқа да элементтерін реформалаудан артта қалып келеді. Мұның ... бір ... ... ... ... ... ... етуі
механизміндегі жүйелікті бүзады.
Республикада бюджеттік қатынастар нышандарының ... ... жайы ... ... ... ... мемлекеттік
кәсіпорындармен, бюджеттік мекемелермен және ... ... ... ... атап ... ... емес жинақтаушы қорлармен
бюджеттік қатынастарын жан-жақты зерттеген жөн.
Қаржы ресурстары ... және ... ... ... үшін ... десе де болады.
Дұрысында жинақтаушы зейнетақы қорларының қаражаты экономиканың нақты
секторын қолдауға ... ... Оны ... ... ... ... орайда жинақтаушы зейнетақы қорларының заем ... ... ... және ... ... нақты инвестициялық
жобаларын жүзеге асыруды қарастыруға ... ... ... ақша ... ... жобаларды іске асыруға бағыттайды. Ал, қаражаттың қайтарылуына
бюджет кепілдік береді. ... ... ... ... арқылы
Дүниежүзілік банктің, Азия даму ... және ... да ... ... ... ... 30-ға тарта инвестициялық жобалар жүзеге
асырылуда. Осы жобаларды іске асыру барысында құрылыс-монтаж жұмыстарын
орындауға және ... да ... ... ... ... ... ... Демек, заем қаржысы негізінен шетелдік фирмаларды қаржы-
шаруашылық жағынан ... үшін ішкі ... ... атап ... ... ақы қорларын пайдалансақ, онда нақты ақша отандық тауар
өндірушілерді ... ... ... еді. Бұл ... ... ... салық базасы және де бюджетке қосымша қаржы есебінен бюджет арқылы
қаржыландыратын басыңқы, тиімді ... ... ... ... ... ... еңбекке ақы төлеу жүйесін ... ... ... өз
деңгейінде жүргізілмеді.
Өндірілген өнім бағасының төмендеуіне, сондай-ақ өнім өткізу ... алып ... ел ... ... ... ... елеулі тетік
деуге болады. Ауылда еңбек етіп ... ... ... ... алуға қаржы бөлуді, жанар және жағар май сатып алуға ... ... ... ... іске ... да ауыл ... ел ... саласына айналдырудағы қажетті және әлеуметтік маңызы зор ... ... ... қаржылық қызметі — халық шаруашылығы
салаларын басқару жөніндегі міндеттерін жүзеге асыруға ... ... ... бөлу және ... ... ... ... мен ұйымдардың қаржылық қызметтері жөніндегі
өкілеттіліктеріне тоқталайық. Олар мына төмендегідей болып келеді:
1) жоғарғы органдар бекіткен ... ... өз ... ... ... ... мемлекеттік
бюджетпен бөлінген қаражаттар, ... ... ... ... және пайдалану;
2) әлеуметтік-мәдени шараларға, қызметкерлерге материалдық мадақтау
көрсетуге, өндірісті ұлғайтуға, өнімдерді өндіруге және ... ... ... бөлу және ... ... банктердің және өздері бағынышты жоғары органдардың
алдындағы өз қаржылық міндеттемелерін орындау;
4) өз қаржылық ресурстарын өз өңдірістік ... ... ... кәсіпорындар мен бірлестіктерге қаржылық бақылауды жүзеге асыру;
Жоғарғы ... ... ... органдарына кәсіпорындар мен
бірлестіктердің және ұйымдардың ... ... ... ... ... ... субъектілердің, яғни мемлекеттік
кәсіпорындар мен ұйымдардың, бірлестіктердің қаржылары — осы ... ... ... ... ... және бірлестіктер мен
ұйымдардың қаржылары материалдық өндіріс арасындағы қаржылар ... ... ... тек өз ... ... өтеп
қана қоймай, тапқан пайдалары сондай-ақ ... да өз ... ... мен ... ... ... ... әлеуметтік мұқтаждықтарына,
жұмыс істеп жатқан өндірісті жаңа техникамен жабдықтауға, қайта құру немесе
үлғайтуға, қажетті құрылыстарға салуға, ... ақы ... және ... ... және ... дамыту қорларын құруға және басқа да
мұқтаждықтарға жұмсалатын шығындардың ... ... ... ... мен ұйымдарға орталықтандырылған қорлардан қаржы бөлінбейді.
Шаруашылық есептен өзіне тән белгілері де болады. ... ... ... ... ... мүдделік пен қаржылық жауапкершілікті
атауға ... ... бар ... ... өз ... ... ресурстары мен ақша қорларына өзі ғана ие болып өзі пайдаланады
және тиімді ... ... ... ... — егер ... ... ... келісім-шартында және басқа да ... ... ... ... ... ... ... орындамаса айып-
пұл, өсім және басқа да материалдық жауапкершілікке тартылады.
Қаржылық мүдделіктің басты мақсаты — ... ... ... ... ... ... ... ету.
Кәсіпорындар мен ұйымдар өздерінің қаржылық-шаруашылық қызметтерінің
процесінде қаржылық қорларды, яғни ақша қаражаттар қорларын қалыптастырады
және өз қажеттеріне жұмсайды.
Бұл ... ақша ... ... бір ... ... олар ... қозғалыста болады. Кәсіпорындар мен ұйымдардың
келесідей қаржылық қорлары бар: жарғылық қор, ... қор, ... ... ... валюталық қор, жиыстыру қоры, тұтыну қоры т.б. ... ... да ... ... ақша ... ... ... Мысалы: медициналық сақтандыру ... ... мен ... ... ... іске ... үшін
басқармалар немесе бөлімдер құрылады. Әдетте, ... ... ... ... ... қаржылық жоспарлау;
ә) шапшаң қаржылық жұмыстар.
Осындай басқармалар мен бөлімдер арқылы министрліктер мен ведомстволар
бағынышты кәсіпорындардың ... ... ... ... ... кейбір бағыттары: қаржылық жоспарлау, бюджетпен, банктермен есеп
айырысу, ... және ... ... есеп айырысу, қаржылық
ресурстарды қолдануға және қаржылық шаруашылық қызметтерге бақылау жасау.
Министрліктердің өз ішінде де ... ... ... ... құрама қаржылық жоспарларының кіріс және шығыс ... оның ... ... балансты орындау жөнінде есеп ... ... ... ... ... да ... саланың қаржылық ресурстарын бөлу және қайта бөлу;
- орталықтандырылған ақша қорларын құру:
- өздеріне ... ... мен ... айналым қаражаттарын, амортизациялық аударымдарды және пайданы сала
ішінде қайта бөлу және т.б.
Кәсіпорындар мен банктердің қаржылық жұмыстарын осы ... ... ... ... ... бөлімдердің құрылымы мынадай
топтардан тұрады: жоспарлау; талдау; жедел қаржылық жұмыс; есеп ... ... ... жоқ ... ... ... жоспарлау
экономикалық бөлімдері, ал жедел қаржылық жұмыстарды бухгалтерия ... ... ... ... ... ... есеп айырысуды ұйымдастыру;
- мемлекеттік бюджеттің, банктердің, сатушылардың, жоғарғы органдардың
алдындағы қаржылық ресурстармен қамтамасыз ету;
- айналым қаражаттарының тез ... және ... ... ... ... ... жүргізу.
Кәсіпорындар мен ұйымдар өздерінің қаржылық-шаруашылық қызметтері
процесінде қаржылық қорларды, яғни ақша қаражаттар ... ... өз ... ... Бұл ... ақша қаражаттары белгілі ... ... ... олар ... ... ... Кәсіпорындар
мен ұйымдардың келесідей қаржылық қорлары бар: жарғылық қор; еңбек ақы
қоры; валюталық қор және ... ... құқы — бұл ... ... және жеке ... ... сондай-ақ сақтандыру қорларын қалыптастыру және
бөлу процесінде пайда болатын қоғамдық қатынастарды реттейтін ... ... ... ... ... ... бірі ретінде ҚР-ның
Бюджет Кодексінің қабылдануы. Мемлекеттік бюджет мемлекеттің қаржылық
қызметінде ... ... ... ... ... Кодексте ҚР-ның бюджет
институты жан-жақты ... ... ... құрылымын көрсетіп өтейік:
1) Кірістер: салықтық, түсімдер; салықтық емес түсімдер; негізгі
капиталды ... ... ... ресми трансферттер
түсімдері:
2) ... ... ... таза ... ... ... ... кредиттер; бюджеттік
кредиттерді өтеу;
5) қаржы активтерімен жасалатын операциялар бойынша ... ... ... алу; ... ... активтерін сатудан түсетін
түсімдер;
6) бюджет тапшылығы ;
7) бюджет ... ... ... ... ... бюджет қаражаты қалдықтарының қозғалысы.1
ҚР-да келесідей бюджет жүйесі бекітілген:
1. Республикалық бюджет;
2. облыстық ... ... ... бар ... ... ... (облыстық маңызы бар қала) бюджеті.
4. ҚР-да Бюджет кодексінде ... ... ... ... ... бекітілуі және атқарылуы мүмкін. Бюджеттік
қатынастарды реттеу саласындағы ... (ҚР-ң ... ... ж.) ... ҚР-ң ... ... ... белгіленген. Бюджет
қатынастарын реттеу саласындағы мемлекеттік басқарудың құрылымын көрсетіп
өтейік:
1. ҚР-ң ... ҚР-ң ... ... бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп
комитеті;
4. ҚР-ң ... ... ... жөніндегі орталық уәкілетті орган;
6. бюджеттік жоспарлау жөніндегі орталық уәкілетті орган;
7. бюджетті атқару жөніндегі орталық уәкілетті орган;
8. ішкі ... ... ... ... ... ... ... атқарушы орган құрайды.[11]
II – Тарау. Қаржы саласындағы мемлекеттік басқару органдары, ҚР Қаржы
министрлігінің құзыреті
Қаржылық қызмет ... ... ... жүзеге асырылатын
болғандықтан, оған қатысатын әр деңгейдегі және әр ... ... өз ... байланысты қызметтерін атқаруды қажет ... ... ... ... ... ... ... билігі органдары:
а) Жоғарғы өкілді және заң шығарушы орган — Қазақстан Республикасының
Парламенті;
ә) ... ... ...... ... ... билігі (мемлекетгік басқару) органдары; а) жалпы
құзыретті органдар:
1)Қазақстан Республикасының ... ... ... құзыретті органдар:
1) Қаржы министрлігі;
2) Қаржы министрлігінің арнайы қаржылық басқармалары мен бөлімдері;
3) ... ... ... ... ... ... полициясы
комитеті және кеден комитеті.
Қазақстан Республикасының Парламенті жоғарғы заң күші бар нормативтік
актілер — қаржылық, салықтық ... ... ... ...... өздерінің әкімшілік-аумақтық деңгейінде каржылық
салықтық актілер — қаулыпар мен шешімдер шығарады.
Жоғарғы атқарушы — ... ... ... — заң күші ... ... ... ... жатады. Бұл қаржылық және салықтық-құқылық
актілер заңдардың негізінде және заңдарға сәйкес немесе сол заңдардың нақты
көрінісі ... ... ... күші бар ... ... Министрліктер мен ведомстволардың бұйрықтары, нұсқаулары (қаржылар,
салықтар жөніндегі) және т.б. да нормативтік актілер ... ... ... актілері кәсіпорындар мен ұйымдардың және тағы да басқа
тұлғалардың ... ... ... ... ... ... екі ... тұрады:
жалпы мемлекеттік салықтар мен алымдар және жергілікті салықтар ... Ал ... ... ... ... ... тұрады:
мемлекетте алынатын салықтарға байланысты туындайтын қатынастардың ... ... ... ... ... ... салық салу
әдістері мен жолдарының жиынтығы;
1) Салық жөнінде жеңілдіктерге құқын растайтын ... ... ... жүргізілетін тексеру актілерімен танысу;
3) салық органдарына салықтарды есептеу мен төлеу және ... ... ... ... ұсыну;
4) заңда белгіленген тәртіппен салық органдарының ... ... ... ... ... пен ... тапсырмау.
Салық төлеушілердің міндеттері заңда белгіленген негіздерге ... ... салу ... болуына байланысты туындайтынын білеміз.
Мысалы, заң бойынша салық төлеушілердің салық ... ... ... ... ... мыналар болып ... ... ... ... ... ... ... қайтыс болуы. Ал
салық төлеуші заңды тұлғаның міндеттері салықты толығымен ... ... ... ... ... ... егер ... тұлға заңда көзделген тәртіп бойынша банкрот болып
танылған жағдайда және жойылатын болса, онда ... ... ... иесінің
шешімі негізінде салық төлеу міндеті ... ... ... ... ... жою ... ... салық кодексімізде салық төлеушілердің міндеттері жалпылай
белгіленген, яғни жеке-жеке міндеттері белгіленбеген.
Сондай-ақ әрбір төлеушінің ... ... ... ... белгіленген. Салық заңдарында салық төлеушілерге көзделген басты
міндет — олардың салықтар мен басқа да ... ... ... ... ... ... және уақытта төлеп (аударып)
отырулары.
Салық төлеушілер: Салық органдарына салықтарды ... ... және ... ... жөнінде есептеме даярлауға;
бухгалтерлік есептеулерге ... ... ... ... ... енгізуге[13]; салық қызметі ... ... ... ... заңдарын бұзушылықты жою туралы талаптарын, нұсқауларын
орындауға; тексеру актілерінде жазылған (көрсетілген) фактілерге келіспеген
жағдайда, осы ... қол ... бас ... ... ... жазбаша
түсініктеме тапсыруға; бухгалтерлік есептеулерді, қаржылық-шаруашылық
қызметтері жөніндегі есептемелерді және басқа да ақша ... ... ... ... ... ... ... мемлекет, осыған орай, өз тарапынан салық төлеушілердің жорғарыда
аталған міндеттерінің атқаруларына жағдай ... және ... ... мен ... да ... ... тиісті бюджеттерге
қабылдап алуды қамтамасыз етуте міндетті.
Жалпы экономика саласы, мәдениет саласы, қорғаныс, спорт, денсаулық
салалары болсын қазіргі ... ... сай болу үшін ... ... ... ... мен толықтыруларды талап етуде. Мұндай
өзгерістер мен толықтыруларға тоқтала ... ... осы ... ... де ... дамыту үшін жетілген заңнаманың болуын, басқарушы
мемлекеттік ... және ... ... ... ... яғни ... жоғары, халықаралық стандарттарға жауап
беретін, бәсекелестікке төтеп бере ... ... ... т. с. ... болады.
Қоғамдағы қатынастар жүйеленген түрде тәртіптелетіндіктен және құқылық
нормалармен реттеле отырып жүзеге ... оған ... ... мен міндеттері тиісті деңгейде және дәрежеде
белгіленетінін білеміз.
Енді Қазақстан Республикасының ... ... ... ... салық қызметі органдарының құрылымы мен ... ... ... ... ... Республикасының салық қызметі органдарының құрылымы:
- Қазақстан Республикасы ... ... ... салу ... ... ... салық комитеті басқармаларынан;
- Облыстардағы, Алматы және Астана қалаларындағы ... ... ... ... ... бойынша салық қызметі аясындағы органдарды
Салық комитетінің бастығы басқарады.
Қазақстан Республикасы қаржы ... ... ... ... ... ... ... Ал оның орынбасарларын
тағайындау Қазақстан ... ... ... жатады. Салық
комитетінің құрылымдық бөлімшелерінің (басқармаларының) бастықтарын
Қазақстан Республикасының Салық ... ... ... ... және Алматы қалаларындағы салық комитетінің
бастығы ... ... және олар ... ... тиісті салық
инспекциясы бастықтарының орынбасарлары болып ... ... ... ... салық қызметі органдарының
өкілеттіктері мына төмендегідей болып ... ... ... ... ... төлеушілердің құқықтары мен мемлекет мүдделерін сақтау және
қорғау, салықтың дұрыс есептелуіне, толығымен әрі ... ... ... ... ... ... мен ... салынатын объектілердің есебін уақтылы
алу, бюджетке есептелген және төленген ... ... ... ... ... ... салыстырғанда артық төленген соманы
салық төлеушінің көмегімен басқа немесе алдағы төленетін салықтар ... ... ... ... ... 20 күн ... ... төлеушіге
қайтарып беру;
- Қазақстан Республикасы ... ... ... ... хабарларды және басқа ақпараттарды тексеру;
- салық ... мен ... ... ... және ... нысандарын әзірлеу;
- салық төлеушілер ... ... ... ... құпиясын сақтау;
- салықтық құқық бұзушылық деректерін жинау, талдау және ... ... ... пен ... ... ықпал ететін себептер мен
жағдайларды жою жөнінде ... ... ... ... қызметінің құзырына жататын ... ... ... ... ... ... ... салық
инспекциясы бастығының ұйғарымы бойынша ... ... ... жүргізу;
- тәркіленіп немесе иесіз қалып мемлекет меншігіне көшкен мүліктің
есебін алу бағалау және сату ... ... ... ... ... ... ... жұмысы туралы Қазақстан
Республикасының Статистика және ... ... ... ... ... Республикасының мемлекеттік Салық комитетінің
бастығы бекіткен көлемде және белгіленген тәртіп ... ... ... және т.б. ... ... ... мемлекеттік өкімет органдары салық қызметі
органдарының осы жоғарыда ... ... ... және ... құқық
бұзушылық пен қылмысқа қарсы күресте жәрдемдесіп отыруға міндетті.
Енді салық қызметі органдарының құқықтарына ... ... ... заңмен белгіленген құқықтары мыналар:
- Қазақстан Республикасы заңдарына ... ... ... ... ... және жеке ... ... ақша құжаттарын,
бухгалтерлік кітаптарын, есептерін, сметаларын, қолда бар ... ... ... және ... да ... ... декларациялары мен бюджетке ... ... ... ... мен ... байланысты құжаттарды тексеру;
- Ұйымдардың лауазымды ... және ... ... ... осы ... ... тексерулер
барысында ... ... ... ... ... және ... түсініктемелер алу;
- Қазақстан Республикасы қолданып ... ... ... салық
қызметі органдарының салық ... ... ... ... ... ... мен ... да лауазымды
адамдарына, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... міндетті нұсқаулар беру және олардың орындалуын
бақылап отыру;
- ұйымдардың ... мен ... ... ... ... ... ... аталған үй-жайларды тексеруге
жіберуден бас тартқан жағдайда осы ... ... ... ... ... алып ... ... негізінде анықтау;
- салық заңдарын бұзған ұйымдарға, лауазымды ... мен ... ... ... ... ... ... және заңда көзделген айыппұл салу;
- белгіленген мерзімде төленбеген ... ... және ... ... ... салынған ... ... ... ... мен ... ... кезекте өндіріп
алу;
- жасандылығы, қолдан жасандалығы анықталған ... ... ... ... құжаттарды ... ... ... оған ... ... ... бар актіні тапсыру;
- салық зандары ... жою ... ... үй-жайларды тексеру мен ... ... ... есеп ... ... ... ... салық салынатын объектілерді ұстауға, салық пен басқа да
төлемдерді бюджетке есептеу мен төлеуге байланысты өзге де ... ... ... ... ... бұзушылық жойылғанға дейін
ұйымдар мен ... ... мен банк ... ... ... ... өзге ұйымдардағы есеп айырысу және басқа шоттары
бойынша шығыс операцияларын тоқтатып тұру;
- ... және ... ... жеке ... ... ... мен көрсетілетін ... ... ... ... алу ... ҚР Ұлттық Банкі мен оның ... ... ... аударымдар жасаудан кейін қалған ... ... және ... түсуі мәселесі бойынша тексерулер жүргізу;
- салық ... ... ... ... ... мен
азаматтардың бюджетке салықтар мен басқа да төлемдерді төлеу мерзімін
ұзарту немесе оларды ... ... ... ... ... егер де азаматтар мен ... ... ... жасады деп
күдіктенетін жеткілікті негіздер болса немесе олар әкімшілік құқықты бұзған
жағдайда салық қызметі органдарының ... ... ... ... ... ... талап ету және тексеру және т.б.
болып табылады.[14]
Бюджет ... ... ... ... ... бюджет
қатынастарын реттеу саласындағы құзыреттерін қысқаша көрсетіп өтейік:
1. ҚР-ы Президентінің ... ... ... әзірлеу және оның атқарылуы туралы ... ... ... ҚР-ы ... ... ... ... енгізу туралы шешім
қабылдайды және оны әзірлеу тәртібін айқындайды;
в) ҚР-ң Ұлттық қорын басқару жөніндегі кеңес құрады және ол ... ... және ... ҚР-ы ... құзыреті:
а) республикалық бюджетті, сондай-ақ ... ... мен ... ... ... ҚР-сы Үкіметі мен Республикалық бюджеттің ... ... есеп ... ... ... туралы есептерін бекітеді;
3. ҚР-ы Үкіметінің құзыреті:
а) ҚР-ң Парламентіне ... ... және ... ... ... есепті табыс етеді;
б) ... ... ... ... айқындайды;
в) тиісті қаржы жолына арналған республикалық ... ... ... ... ... ... ... қарыз алуды жүзеге асырады т.б.
4. Бюджеттік жоспарлау жөніндегі орталық ... ... ... ... орта ... фискалдық саясатының
жобасын әзірлейді;
б) ... ... ... және ... ... айқындайды;
в) бюджет түсімдерін болжау әдістемесін айқындайды;
г) бюджеттік бағдарламалардың тиімділігін ... ... ... ... ... ... орталық уәкілетті органның
құзыреті:
а) ... ... ... ... жоспарының жобасын әзірлейді;
б) бюджеттік инвестициялар мен ... ... ... ... ... ... жөніндегі орталық уәкілетті органның
құзыреті:
а) ... ... ... және ... ... қызмет көрсетуді жүзеге асырады;
б) республикалық бюджеттің түсімдері мен оны ... ... ... және ... ... ... есептілік жасаудың және табыс етудің тәртібін ... ... және ... бюджеттердің
атқарылуы,
бюджеттік есепке алу, есептілік жөніндегі әдістемелік басшылықты
жүзеге асырады және ... Ішкі ... ... ... ... ... құзыреті:
а) мемлекеттік қаржылық бақылау объектілері қызметінің ҚР-ң заңдарына
сәйкестігіне ішкі бақылауды жүзеге асырады.
б) ... ... ... бойынша
қабылданған шешімдердің ... ... ... және ... ... ... қаржылық қызметін жүзеге асыратын
мемлекеттік органдар құзыреттері тиісті ... өз ... ... ... ... ... кей жағдайларда қайталану фактілері
орын алады.
Мемлекеттің қаржылық қызметін жүзеге асырушы мемлекеттік органдардың
сатылығын ... ... ... ... ... Парламенті;
3. ҚР-сы Үкіметі;
4. ҚР-сы Қаржы министрлігі;
5. Кеден комитеті;
6. ... ... ... ... ... есеп
комитеті;
7. Мәслихаттар;
8. Жергілікті атқарушы органдар.
ІІ.1. ҚР ... ...... ... ... ... ... Республикасы Қаржы министрлiгi (бұдан әрi - ... ... ... ... ... оның ... ... саласында салааралық үйлестiрудi жүзеге асыратын ... ... ... ... болып табылады[15].
Мемлекет өз алдына дербес мемлекет болып өмір сүру ... ... ... ... және оған ... бір ... беріп
сол арқылы белгілі бір саланы ... ... әрі ... ... жүзеге асырады.
Қаржы министрлігінің мемлекеттік басқару органы ретіндегі мазмұнын ашу
үшін мемлекеттік орган және ... ... ... ... ... ... әдебиеттерінде «мемлекеттік орган» деген түсінікке екі ... ... ... бір тобы ... ... – биліктік өкілеттіліктер мен ... ие, ... мен ... жүзеге асырушы мемлекеттік ақпараттың
оқшауланған бөлігі ретінде анықтайды.[16]
Ал ... ... ... зерттеушілер «ұжымдық теория» деп
аталатын пікірді жақтайды. Ол бойынша ... ... ... ... ... ... мемлекет құрған ұйымдастырылған ұжымдық топ
болып табылады.[17]
Бұл авторлардың көзқарастарының ... ... ... Алайда,
мемлекеттік аппарат құрамында болуы керек деген белгісімен ... ... ол ... ... қайшы келеді, бұл ретте
мемлекеттік аппараттың мемлекеттік органдар жүйесіне ... атау ... ... мемлекеттік орган жөнінде сөз қозғасақ, оған белгілі
бір оқшауланған, ұйымдастырылған нысандағы еңбек ... ... ... ... ... ... ішкі ... бар.
Оларға: құрылымдар, бөлімшелер жатады. Бірақ олардың бөлімшелерінің бәрі
тәртіпке, бір жүйеге ... бір ... мен ... жүзеге асырады.
Мемлекеттік органның маңызды белгісі болып құзыреті табылады, ол –
биліктік ... ... ... мен ... ... белгілі бір мақсаттар мен функциялардан тұрады. Жалпы
ереже бойынша ол ... ... ... болады. Ал мемлекттік органдардың
өз өкілеттіліктерін жүзеге асыру ол тек қана құқық ... ол ... ... ... жатады.[18]
Өзіне берілген құзыреттерге сәйкес мемлекеттік орган биліктік
өкілеттерге иеленеді, ал олар өз ... ... ... көрініс табады:
а) орындалуға міндетті құқықтық актілерді шығару. Олар ... жеке – ... ... мүмкін;
б) мәжбүрлеу және басқа да әдістерді қолдану арқылы ... ... ... орындалуын қамтамасыз ету.[19]
Бұл мемлекеттік органдар жөнінде жалпы ереже ... ... ... басқару органы деген түсінік мемлекеттік органының құрамына
кіреді.
Кеңестік заң әдебиеттерінде «мемлекеттік ... ... ... ... ... бәрі жақсы ашылып көрсетілген. Олардың
көзқарастарынан мынандай жалпы белгілерді атап өтсе болады:
1. мемлекеттің нұсқаулық ... ... ... ... ... ... оқшауланған ұйымдық – құқықтық нысаннан
тұрады. Ол дегеніміз орган түсінігінен ұйымдық құрылым түсінігі
ажырамас, біртұтастылықты білдіреді;
3. ... ... ... ... ... ... арналған, атап
айтқанда басқару: (атқару – ... ол ... ... ... ... болып табылады.
4. басқару қызметін мелекеттің атынан жүзеге асырады. Ол қызмет нақты
көлемде анықталған ...... ... ... ... басқару органдарының жүйесінде жеке, бөлек элементі болып ... ... ... мен ... тәуелді болып табылады.[20]
Біздің пікірімізше тағы бір белгі ... ... ... нормативтік құқықтық актілерді шығару жөніндегі өкілеттілігінің
бар екендігін атаса болады. ... ... ... ... ... еді.
Органға тиісті өкілеттіліктердің тән болуы оның алдында қойылған
мақсаттарды жүзеге асырудың бір құрамы ... ... ... ... ... ... ... бір салаларында
басқару функциясын жүзеге асыруы, басқаруды жүзеге асырушы ... ... ... ... ... ... ... ашу барысында Аверьянов В. Б. мынадай қорытынды
жасады: мемлекеттік басқару органдарының өз ... ... ... ... ... ... ол тек биліктік құқықтарды ғана
иеленбейді, ол сонымен қатар оның алдында белгілі бір міндеттерге иеленеді.
Аверьянов В. Б. ары ... ... деп ... ... ... асыру басқару субъектісінің басқарылатын объектіге қатысты біржақты
етуін ... ал ... ... ... ... пікірді дұрыс деп санаған Атаманчук Г. В., басқару субъектісі мен
объектісі арасындағы қарама – ... ... бар ... ... ... «басқару объектісі субъектінің жүктеген міндеттерін бұйрықтарын
ғана жүзеге асырмайды, ол сонымен қатар субъектінің ... ... ... ... ... бір өзгерістерді енгізуге мәжбүр етеді».
Бұл мәселе методологиялық маңыздылыққа ие болып келеді, ол маңыздылық
заң ... ... ... ... ... ... ... аясында мемлекеттік басқару органымен кәсіпкерлік
қызметпен ... ... ... ... құқықтар мен міндеттерінің бар
екендігін мойындаймыз.
Қаржы министрлігінің мемлекеттік басқару қызметін ... ... ... ... болып: бюджеттік жүйе, салықтық қатынастар,
кедендік қатынастар, ақша ... ... ... қоғамдық қатынастар.
Сонымен қатар, Қаржы министрлігіне мынадай міндеттер жүктелген:
– мемлекеттiк бюджеттiң ... ... ... ... ... ... және мемлекеттік сатып алу, темекi өнiмдерiнiң, этил
спирті мен алкоголь өнiмдерiнiң, мұнай ... ... ... мен оның ... ... ... ... мен сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымдарын қоспағанда),
борышкерді таратудың ... тыс ... ... ... ... рәсiмдерi, мемлекеттiк меншiктi басқару, бухгалтерлiк
есеп, қаржылық есептілік және аудит саласындағы мемлекеттiк саясатты
қалыптастыруды және iске ... ... ... ... ... ... бюджеттік есепке алу, кедендiк,
салықтық бақылау, iшкi қаржылық бақылау және мемлекеттiк ... ... ... этил ... мен ... өнiмдерiнiң, мұнай
өнiмдерiнiң жекелеген түрлерiнiң өндiрiсi мен оның ... ... ... ... мен ... ... ... қоспағанда), борышкердi таратудың соттан тыс
рәсiмi, мемлекеттiк меншікті басқару, дәрменсiз борышкерлерге ... ... ... есеп, қаржылық есептілiк және аудит
саласындағы салааралық үйлестiру мен әдiстемелiк басшылық жасау ... ... ... тән ... белгі – ол Қазақстан
Республикасындағы мемлекеттік ... ... ... ... анықталған
орны.
Министрдi Қазақстан Республикасының Президентi қызметке тағайындайды
және қызметтен босатады. Министрдiң орынбасары (орынбасарлары ... ... ... ... ... ... ... босатуды Министрдiң ұсынуы бойынша Қазақстан ... ... ... ... ... кез – ... ... Қаржы
министрлігіне норма шығару құзыреті тән ... ... ... конституциясы және Республика заңдарына сәйкес Қарыж
министрлігіне нормативтік-құқықтық ... ... тән. Бұл ... ... ... жүктелген функциялары мен міндеттемелерін бір жүйеге келтіріп
реттейді.
Осы және төменде көрсетілген белгілер Қаржы ... ... ... ретінде сипаттауға толық дәлелдер береді.
Басқару қатынастарының табиғаты жөнінде жазған Фролов Е. С., былай деп
белгілейді: «басқару қатынастарының ұйымдық жағынан бағыну сипатына ие ... ... ... ... ... ... ... сипаты бір
тараптың екінші тарапқа билік етуінен ... ... ету ... ... ... ... орындалуға міндетті, бір жақтысипаттағы басқару
шешімдерін шығаруы тек ... ... ғана ... ету ... ... ... қадағалау, бақылау, ұсыныстар мен нұсқаулықтар беру жатады.
Міне, осының бәрі басқару – биліктік нысанның бір ... ... ... ... ... ... – биліктік сипатқа ие
құзыреттердің тән болуы, оны кеңес беру ұсыныстың сипатқа ие ... ... ... әрі ... саласы қаржы саласында қызмет
жасаушы ҚР Экономика және ... ... ... ҚР ... ... ... органдар жүйесіндегі ҚР Қаржы министрлігінің орны атқаратын
функциялары мен негізгі міндеттерінен-ақ ... Оған ... ... ... атқарылуын, мұнда тиiсті қаржы жылына
арналған республикалық бюджет, бюджетке өзгерiстер мен толықтырулар енгiзу
туралы заңдардың ... ... ... ... өмір ... алатын рөлі ерекше, оған көз жеткізу үшін мына мәліметтерге көңіл
аударсақ, Бюджет жобасына ... ... ... ... ... ... болып саналатын әлеуметтік блокқа - білім, денсаулық, мәдениет
және спорт салаларын, әлеуметтік төлемдерді қоса ... 426 ... ... ... Ал, ... даму институттарының жарғылық
капиталдарын ұлғайтуға 4,6 миллиард теңге, Астананы дамытуға 72,6 миллиард
теңге, ... ... ... ... үй ... ... ... 60,5 миллиард теңге бөлу жоспарлаған, соған сай
    «2006 ... ... ... ... ... заң ... 1-іне ... қабылдануы тиіс. 2006 жылы республикалық бюджет
қоржынына мемлекеттік займдарды қоспағанда түсетін түсімдердің ... ... ... 135,8 ... ... ... Бұл 2005 жылғы межеден 200,5
миллион теңге артық болса, ... 1 ... 223,6 ... ... ... ... салыстырғанда 196,6 миллион теңгеге өседі.[22]
Бюджетті жоспарлау кезінде бастапқы ... ... ... ... қаржы органдары бюджеттік өтінімдердің ... ... ... даму ... ... ... және қабылданған
даму бағдарламаларына сәйкестігін талдайды. Тиісті бюджеттің құрамына
енгізу үшін ... ... ... ... ... ... ... кезінде белгіленген мақсаттарға қол жеткізу тұрғысынан
бағдарламалардың іске ... ... және ... бағалау
жүргізіледі.[23]
Қаржы министрлігінің республикамызда кедендiк және өзге ... ... ... ... кеден iсi саласындағы iске асыру
және бақылау-қадағалау функцияларын арнайы құрылған ... ... ... ... ... ... болудың белгілерінің бірі өзіне
тән аумағының болуы, яғни ... да ... ... және қол ... ... ... болуы. Ал
шекарадан халқымыздың өміріне, денсаулығына қауіп ... ... ... ... ... көлемін шектеп, мөлшерлейтін, елімізде ... ... ... және т.б. ... ... ... ... да әрі қажетті орган Министрлік болмақ.
Сондай – ақ Министрлік салық және бюджетке төленетiн басқа да ... ... ... Қазақстан Республикасының экономикалық
қауiпсiздiгiн қамтамасыз ету мақсатында ... ... ... ... ... ... ... арқылы салық саясатын жүзеге
асырады.
Салық саясаты дегеніміз – қоғамның нақты даму ерекшеліктерін ... ... ... салу ... ... іс – ... ... саясатының субьектісі – мемлекет. Мақсаттары: мемлекетті
қаржымен ... ету; ел ... ... әсер ... ... ... атағанымыздай мемлекет маңызды қызметтерін дәл осы
Министрлік ... ... ... ... ... бірден – бір қалтасы әрі қоймасы болып табылатын
бюджет көлемінің 90% - дан асатын бөлігі ҚР – ғы ... ... ... ... Яғни ... өзін ... осы ... арқылы
қаржыландырады десем артық болмас. Сондықтан да салықтардың дер кезінде
жинақталып, әрі мөлшерлі ... ... ... түсуінің маңыздылығы
халқымыздың ұрпақ жалғастырып, дамуында ерекше орын алатыны сөзсіз.
Ал келесі бір ... ... да ... ... ... ... ... негізгі міндеттерінің бірі Ішкі қаржылық
бақылау болып табылады.
Қаржылық бақылау ... ... ... ... ... және ... ... толық қанды қызмет етуіне тікелей әсер
етуші құрал болып табылады. Экономиканы ... ... ... ... ... циклының маңызды кезеңінде көрініс табады, яғни реттелу
объектісіне әсер ... ... ... ... жарлықтардың және
қалбылданған шешімдердің талаптарымен салыстырылады, ал тәртіп бұзушылық
анықталған жағдайда ... ... ... ... ... бақылауда бақылаудың субъектісі және объектісі ұйымдастырушы
жүйенің бір буыны болады. ... орай ... ... ... қаржылық операцияларын тексереді. ... ... ... ... толық қанды және оперативті жұмыс
жасауына және ... ... ... ... ... ... өз қызметiн ҚР  ... ... ... және ... ... өзге де ... құқықтық
кесімдеріне, сондай-ақ Қазақстан Республикасы Қаржы ... ... ... ... ... ... ... мекеменiң ұйымдық-
құқықтық нысанындағы заңды тұлға болып табылады.[26]
Қазақстан Республикасы Қаржы министрлiгi өзіне жүктелген міндеттерді
атқару және ҚР – ғы ... ... ... ... және ... ... ... қызмет саласында салааралық үйлестiрудi
жүзеге асыруды неғұрлым тиімдірек, нақтырақ, жедел, жүйелі әрі нәтижелі
түрде ... ... ... ... ... органдар құрған:
– Қазынашылық комитеті;
– Кедендiк бақылау комитетi;
– Салық комитетi;
– Қаржылық бақылау және мемлекеттік сатып алу комитетi;
– Дәрменсiз ... ... ... ... ... және жекешелендiру комитетi.
Ендігі жерде министрліктің функцияларына тоқталып өтейік.
ІІ.2. ҚР Қаржы министрлігінің атқаратын негізгі функциялары
 Министрлiк заңнамада ... ... ... ... ... ететiн стратегиялық функцияларды, яғни
мемлекеттік және өзге де ... ... ... ... ... неғұрлым ауқымды әрi маңызды экономикалық,
әлеуметтiк және басқа да мiндеттердi шешуге бағытталған өзара байланысты
шаралар ... ... ... нақты айқындауға негiзделедi және
Қазақстан Республикасының 2030 ... ... ... ... ... Республикасының әлеуметтiк-экономикалық дамуының
стратегиялық және индикативтiк жоспарларында айқындалған ұзақ ... ... ... алға ... ... қол ... қамтамасыз
ететiн күтiлетiн нәтижелер көрсетiлiп, мерзiмдерi, ресурстары ... ... ... ... ... қамтиды.[27]
Ұйымдардың құқықтық мәртебесі олардың мақсаттарымен анықталады. Кез –
келген мемлекеттік органға шеңбері ... ... ... ... құзыреттер жүктеледі. Мемлекеттік басқару функциясын жүзеге ... ... ... мен ... нақты анықтаулына
байланысты мемлекеттік механизм жүзеге асырылады.
Қаржы министрлігінің функцияларынан оның ... ... ... ... ... ... былай деп анықтаса болады –
ол ... ... ... ... асырудың құралдары болып табылады.
Мемлекет басшысының тапсырмасына сәйкес ұзақ мерзімді перспективада
экономикалық дамуды және елдің әлемдік ... ... ... ... салалар іріктелуі тиіс.[28]
Менің ойымша, әрине, мұндай салалардың басымы ретінде қаржы ... ... орай осы ... ұзақ ... ... ... ... уақытылы әрі толық көлемде орындалуын қадағалауды күшейткен
жөн. Министрліктің функциялары қатарына заңнамалармен белгіленіп жүктелген
ҚР стратегиялық ... және ҚР ... ... ... ... ... ... жатады. Осыған орай ҚР Экономика және
бюджеттік жоспарлау министрлігінде ҚР әлеуметтік-экономикалық дамуының 2006-
2008 жылдарға арналған орта ... ... ... ... ... өтті.      Ұзақ мерзімді тұрғыдан бәсекеге қабілетті
экономика негізін қалау адами, өндірістік және табиғи капиталдардың барлық
түрін ... ... ... ... әрі икемді мемлекеттік саясат
жүргізуді талап етеді. Ал аталған бағыттағы мемлекеттік саясаттың икемді,
әрі нетижелі ... ... ... жүктелген міндеттерін қаншалықты
деңгейде орындағанына байланысты.
Зайырлы мемлекетімізді әлемге таныту кезінде ... ... ... ... бөлінетіні сөзсіз. Президентіміздің халыққа жолдауында ... ... ... одан әрі ... үшін ... құнды қағаздар нарығы
мен 2005 – 2007 жылдары жинақтау зейнетақы ... ... ... ... ... ... ... жолдармен жетудегі Қаржы
министрлігінің алатын ролі банктер мен қаржылық ұйымдарды ... ... ... Жақында өткен Қаржыгерлер Конгресінде Қаржы министрі
"Қаржылық ұйымдарды ... және ... ... ... ... отырып, еліміздегі Өндірістік-қаржылық топтар мен ... ... ... алу ... деп ... ... ... түрлі
тәуекелдің пайда болуына олар да ықпал етеді" деді.[29] Бұл ұсынысты ... үшін ... ... қолдану практикасын талдай отырып ондағы болып
отырған жетіспеушіліктер мен кемшіліктерді толықтырып, аталған ... мен ... ... ... ... ... ... алып тастауы керек, соған сәйкес Министрлік өз ... ... ... ... ... ... және
дайындауды (немесе қабылдауды) қамтамасыз етеді. Толықтыра кетсем ... ... ... дұрыс қызмет жасауына тікелей әсер етуші қаржы
ұйымдарының қызметін бақылауда қаржылық шараларды іске ... ... ... ... және ... ... ... қатар
тексерулер және ревизиялар арқылы жүзеге асырылады. Бұл ... ... ... ... ... ... сәйкес қаржы саласындағы
қызмет етуші субъектілердің ара – қатынасын барынша тиімді ... ... ... ... ... сол ... жүзеге
асырылуын үнемі қадағалап отыруға тиіс. Қаржылық бақылаудың мақсаты –
қаржылық ... ... ... және ... болғанын анықтау және бақылау нәтижесін негізге ала
отырып шешім қабылдап, жұмысты ... ... ... ... ... қатысуы мамандандырылған бақылау, яғни мемлекеттің
арнайы ... ... ... бақылау. Мысалы, Қаржы
Министрлігінің, ҚР Ұлттық Банктің, Қаржы Нарығын ... ... ... ... ... ... ... функциялары қатарына
заңнамалармен белгіленіп жүктелген ҚР ... ... және ... ... орта мерзiмдi жоспарларын әзiрлеуге қатысу
жатады. Осыған орай ҚР Экономика және бюджеттік ... ... ... ... ... ... ... орта мерзімді
жоспарын әзірлеу жөніндегі республикалық ... ... ... ... ... қабілетті экономика негізін қалау адами, өндірістік және
табиғи капиталдардың барлық түрін сапалы жаңартуға бағытталған ... ... ... ... ... ... ... Ал аталған бағыттағы
мемлекеттік саясаттың икемді, әрі нетижелі болуы мемлекеттік органдардың
жүктелген міндеттерін қаншалықты деңгейде ... ... ішкі ... ... және сыртқы (ведомства үсті) болып
бөлінеді.
Ішкі бақылауда бақылаудың субъектісі және ... ... бір ... ... ... Министрлік өзіне бағынышты кәсіпорынның
қаржылық операцияларын тексереді.
Сыртқы бақылау бағынышты емес ұйымдастырылған объектілерге байланысты
атқарылады. ... ... ... ... ... кәсіпорынды тексереді.
ІІ.3. ҚР Қаржы Министрлігінің мамандандырылған комитеттері
Салық комитеті
Қазақстан Республикасы Қаржы министрлiгiнiң ... ... ... әрi
- Комитет) өз құзыретi шегiнде салық және бюджетке төленетiн ... ... ... ... ... ... ... және
Мемлекеттік әлеуметтiк сақтандыру ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету саласындағы iске асырушылық және
бақылау-қадағалау функцияларын жүзеге асыратын Қазақстан ... ... ... ... ... өз қызметiн ҚР  Конституциясына және заңнамаларына, Қазақстан
Республикасының Президентi мен ... ... өзге де ... ... ... ҚР ... ... Салық комитетi
туралы Ережеге сәйкес жүзеге асырады[30].
Жалпы атап өткенімдей Республиканық өсмір сүруінде салықтардың алатын
орны ерекше. Бұл ... ... ... 90% - н аса бөлігі ҚР - ғы 9
салық ... ... ... ... ... ... ... сай атқарылған істері аз емес, оған дәлел, жақында еліміздегі
екінші деңгейдегі 35 банктің қызметін кешенді ... ... ... 10 миллиард теңгеден астам салық қосымша төленді. Арман Дунаевтың
айтуынша, бұған дейін екінші деңгейдегі бір де ... банк ... ... ... ... ... екен. Қазіргі кезде елдегі 35
банктің ... ... ... ... Нәтижесінде салық заңнамаларын бұзу
деректері анықталып, өзге де міндетті төлемдердің айыппұлдар мен ... ... тағы 10 ... ... астам салық қайта төленді. Мұндағы
салық ... бұзу ... ... құру ... артық
көрсетіп, провизия көлемін азайтудан түскен табыс көлемін негізсіз кеміту,
резидент емес тұлғалар мен банк ... ... ... ... ... ... ... азайту әрекеттері жатады. салық
комитеті осы жолы ... 1999 жыл мен 2001 жыл ... ... ... Ал ... кейінгі жылдар ішіндегі басқада қаржы саласындағы
қаржы ұйымдарының ... ... ... заң ... ... ... бұл ... мысалдан байқайтынымыз,
республикамызға, жалпы ... өмір ... ... ... әкелетін зияндары біршама көп. Салықтардың бюджетке
уақытылы әрі ... ... ... ... ... ... қызметкерлердің тұрмыстық жағдайын нашарлатып, жұмысқа деген
қызығушылықты жойып, адам көргісіз қылмыстардың болуына ... ... ... ... ... ... қабылдаған бағдарламалардың ойдағыдай
болуына да үлкен әсерін тигізетін нақ осы қаражат болып табылады. Оның
әрқашан ... әрі ... ... мемлекеттің дамуына халықтың өркендеп
өсуіне үлкен үлесін қосады. Атай берсек бұл ... ... ... ... өте көп.
Мұндағы Салық комитетінің басқа да мемлекеттік органдар арасында
Министрліктің ... ... ... ... ... Комитеттің
қызметін жақсартуға мемлекет тарапынан көбірек қолдауларға көңіл бөлінуі
қажет. Мысалы, қызмет ... ... ... біліктілігін үнемі
арттырып, олардың ... ... ... ... ... басқа да атқарушы органдармен қарым – қатынастарды жақсарту
мақсатында ... ... ... ... ... ... ... қаталдандыру және т.с.с.
Комитетке мемлекетпен жүктелген тағы бір оның ... ... ... ... бірі ... және ... ... да ... ... ... ... ... ... тәртiпте салық
бақылауын жүзеге асыру болып табылады.
Салықтық бақылау дегеніміз – салық қызметі ... ... ... ... мен ... ... ... да міндетті
төлемдердің толық және уақытылы төленуін, ҚР заңнамаларының қадағалануын,
жинақтаушы зейнетақы қорына ... ... ... және дер ... ... айтады.[31]
Салық заңнамасына сәйкес ҚР ... ... ... түрлері бар:
корпоративтік табыс салығы, жеке табыс салығы, қосылған ... ... ... салығы, әлеуметтік салық, көлік салығы, жер салығы, ... ... ... ... және ... ... ... төлемдерге: жер учаскесін, жануарлар дүниесін, орман қорды
пайдаланғаны, қоршаған ортаны ластағаны үшін және кеден төлемдері: ... ... ... ... ... үшін кедендік, кедендік шығарып
салу, алдын – ала шешім үшін және т.б. ... ... ... байқайтынымыз Комитеттің түрлі салалармен және ... ... және жеке ... ...... ... ... тиімді әрі дұрыс ... ... ... көре ... Бұл ...... ... пайда болатын
салықтар мен төлемдерді төлеумен сипатталатын қатынастардың ... тез әрі ... ... ... ... өмір ... даму ... сөзсіз.
Салық органдарына салық төлеушілердің міндетті зейнетақы төлемдерін
және салықытық міндеттемелерін уақытылы және ... ... ... ету ... ... тексеру – салық органдарының салық міндеттемелерінің жүзеге
асуын тексеру.
Салықтық тексерулер келесідей түрлерге ... ... ... 2) ... ... ... мынадай түрлерге бөлінеді:
1) кешенді тексеру – салықтардың және ... да ... ... ... ... ... ... салықтық міндеттемелердің
орындалуын тексеру;
2) мазмұндық тексеру - салықтардың және ... да ... ... ... ... ... бойынша салықтық міндеттемелердің
орындалуын тексеру;
3) қарсы тексеру - салықтық тексеру барысында салық органына үшінші
тұлғаларға ... ... ... орындаған операцияларын салықтық
есепте дұрыс ... ... ... ... болған жағдайда аталған
тұлғаларды тексеру.
Рейдтік тексеру бұл салық қызметі органдарымен заңнамалардың жекелеген
талаптарын сақту ... ... ... ... ... ... ... бұйрық болып табылады.
Салықтық тексеру аяқталуымен ... ... ... ... ... ... ... тексеру актісі толтырылады:
1) салықытық тексеру орнын, акт толтыру күнін;
2) тексеру түрін;
3) тексеруді жүргізген салық органының лауазымды тұлғасының ... аты, және ... ... ... ... ... ... әкесінің атын немесе толық атауын;
5) салық төлеушінің банктік реквизиттерінің және регистрациялық
нөмірінің орналасқан жерін;
6) ... ... ... және бухгалтерлік есептілікті және
салықты төлеуді жүргізуге жауапты басшысының және ... ... ... және ... ... ... тексеру туралы мәліметтерді;
8) салық органдарына табыс етілген құжаттар жайлы ... ... ... ... ... ... ... құқық бұзушылықты нақтырақ
сипаттауды;
10) салықтық тексерулер нәтижелерін.
Салықтық тексеру аяқталысымен салық органы салықтық тексеру ... ... ... ... хат ... ... ол салықтық
тексеру актісін тіркеумен қатар ... ... ... ... ала ... онда ... сомалар, айыппұлдар және өсімпұлдар бойынша міндеттемелерін
бекітілген уақыт аралығында орындауға ... ... ... ... ... ... ... тексеру нәтижелері бойынша хабарлама ... ... салу ... мемлекеттің салықтық саясатта қолданатын
мынадай типтері бар:
- максималды, ... ... ... ... кірістерін
көбейтуге тырысады, ... ... ... ... деп түсінемін, себебі мемлекет бюджет
кірісін көбейту мақсатында ... ... ... ... ... салық төлеуден түсетін ауыртпалық
та жоғарлайды, нәтижесінде салықтан жалтарып ... ... ... артады, ал бұл біздің
алға қойған мақсаттарымызға жетуге көптеген кері әсерін
тигізеді;
- ... ... ... салық жеңілдіктерін барынша
арттыруға тырысады, мұның да өзіне тән кемшіліктері аз емес,
оған ... ... ... ... ... ... мемлекеттік бюджетке келіп түсетін түсімдердің
көлемі ... ... ... ... ал бұл орын ... бюджетте қаржы тапшылығы салдарынан тек алға қойылған
мақсаттарға жетуді қаржыландыру қиыншықтары ғана ... ... ... өмір сүруін тоқтатуы әбден мүмкін.
Жақында үкіметпен қабылданған ... және орта ... ... ... басқа жеке тұлғалардың
мүлкіне ... ... ... ... ... ... салықтардан табатын табыс мөлшерін
азайтатыны ... бұл ... ... ... ... ... – бір жайт ол – ... соңғы жылдары
орын алып отырған бюджет профициті. ҚР Президентінің халыққа
жолдауында көтерген ... ... ... ... ... ... ... ақша – қаражаттарын тиімді әрі
дұрыс салаларға ... ... де ... ... ал бұл ... ... Министрліктің алатын орны
мемлекеттік орган ретіндегі қаржы саласын реттеуші, бақылап –
қадағалаушы, аталған мәселелерге байланысты ... ... ... ... асырылуына ат салысушы
функциялары мен міндеттерін атқарумен сипатталады;
- келесі мемлекеттің салық саласында жүргізетін саясатының бір
соңғы әрі ... типі бұл – ... ... ... ... ... ... пайыздық мөлшерлемесін ұдайы 35
– 40 % аралығында ұстауы, артықшылығы «алтын орта» ретінде
қолданылатын бұл ... бір ... ... ақша ... деген қажеттіліктерін қанағаттандыра отырып,
халыққа салық ... ... ... көлемін шектейді
және бұл екі жаққа да тиімді болып ұлтымыздың биік шыңдарға
жетуіне үлесін қосады.
Сонымен, ... өз ... яғни ... ... ... ... жоғарыда атай кеткен тиімді де әрі ... ... ... ... ... ... жөн.
Қазынашылық комитетi
 Қазақстан Республикасы Қаржы министрлiгінің ... ... әрi - ... өз ... шегінде мемлекеттiк бюджеттің
атқарылуы саласындағы іске асыру және бақылау-қадағалау функцияларын жүзеге
асыратын Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... ҚР Конституциясын, ҚР заңдарын, ҚР Пезидентi
мен Үкiметінiң кесiмдерін және өзге де нормативтiк құқықтық ... ... ... ... ... комитетi туралы ережені басшылыққа алады.[33]
2000 жылы қазынашылық жүйені ... ... Бұл жоба ... ... және ... кеңестер одағы елдерінің, Қытайдың,
Словакияның, Палестинаның, Моңғолияның жоба ... ... ... Қазақстандық үлгі бірегей деп танылды және көптеп тарату үшін ... ... ... ... жүйе ... ... ... есепке алуды
төлемдерді, мемлекеттік сатып алу бойынша бағаларды есепке алуды, шоттарды
және басқа да қазынашылық операциялар мен ... ... ... және ... ... тарапынан бақылауды қамтамасыз
ету, мемлекеттік мекемелердің міндеттемелерді қабылдауының нақты реттеу
есебінен мемлекеттік мекемелердің кредиторлық ... ... ... ... ... жаңа ... ... Бұл сапалы
неғұрлым жоғары деңгейде қазынашылық, салық, кеден және банк органдарының,
бюджет қаражатын бөлушілердің, бюджеттік қаржы бөлулерді ... ... ...... және ... процесінің барлық субъектілерінің
ақпараттық және ... ... ... ... ... ... ... негізгі міндеттері болып республикалық бюджеттің атқарылуын
ұйымдастыру, жергілікті бюджеттерге, оның ішінде мемлекеттік мекемелердің
шоттарына қызмет ... ... ... ... бағдарламалардың
әкімшілері мен мемлекеттік мекемелер ұсынатын құжаттардың қолданыстағы
бюджет заңнамасына сәйкестігін бақылау болып ... ... ҚР ... министрлігінің Қазынашылық комитеті жақында
Ақмола ... ... ... жүргізді. Тексеру барысында
басқарманың корреспонденттік ... мен ... ... ... ... ... аудару деректері анықталды.
Қаржыны рұқсатсыз аудару және оны ұзақ ... бойы ... - ... ... ... өңін ... көрсету нәтижесінде мүмкін болған.
Мұндай заңсыз әрекеттерді Қазынашылық ... ... ... жекелеген қызметкерлері жүзеге асырған. Олар ... ... ... ... ... ... ... аталмыш
әрекетке қатысы бар қызметкерлер ... ... ... ... ... ... тексерулер жүргізіліп, тексеру құжаттары ... және ... ... ... ... Агенттігіне (қаржы
полициясы) жіберілді.
Қаржылық бақылау және мемлекеттiк сатып алу
комитетi
Қазақстан Республикасы Қаржы министрлiгiнiң Қаржылық бақылау ... ... алу ... ... әрi - Комитет) өз құзыретi ... ... ... және ... ... aлу ... ... және бақылау-қадағалау функцияларды жүзеге асыратын Қазақстан
Республикасы ... ... ... ... ... негiзгі мiндеттерi болып  республикалық және жергілікті
бюджеттердiң атқарылуы, есебiн жүргiзу және атқарылуы жөнiнде есеп ... ... ... ... мемлекет активтерiнiң, мемлекет
кепiлдiк берген қарыздардың, мемлекеттік мекемелердiң олардың иелігінде
қалған тауарларды ... ... ... ... ... ... ... қаржылық бақылау объектiлерi қызметiнiң
Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес келуiн тексеру, мемлекеттiк
сатып алудың ұйымдастырылуы мен ... ... ... ... алу ... ... ... бақылау болып табылады.
Мемлекеттің жинақтап, белгілі бір салаларға ... ... ... ысырапталмауы және мөлшерлі түрде жұмсалуын бақылап, қадағалаушы
және сол бойынша есеп беруші нақ осы ... ... ... Комитеттің
қарамағына, яғни қадағалау аясына бөлініп берілген белігілі бір органдардың
Республикалық ... ... ... сай ... қаражаттарын
жоспарға, тиісті заңнамаларға сай пайдалануын ... және ... ... ... ... етуші бұл құрылым мемлекеттің қаржы
жүйесін тиімді басқару саясатын жүзеге асыруға қосатын ... ... ... ... ... ... ... жақсылыққа
апармайды, есебі бар қаражатта жан – ... ... ... ... атап ... ... берген бағытынан тайып, халықтың болашағын
ойламасақ әрине бізден басқа оны бөтен халықтардың ойлатыны шамалы. ... ... ... ... ... да атқарушы органдардан
ерекшелеп, оның қаржы саласын ... ... ... ... ... жасауы құзыреттілігін айқындайды. Атай келе бұл комитеттің
жұмысын неғұрлым тиімді ... ... ... жұмысымның
қорытынды бөлімінде қарастырғым келіп отыр.
Дәрменсiз борышкерлермен жұмыс комитетi
Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінiң Дәрменсiз борышкерлермен
жұмыс комитетi (бұдан әрi - ... өз ... ... ... жүргiзу саласында iске асыру және бақылау-қадағалау функцияларын
жүзеге ... ... ... ... министрлiгiнiң ведомствосы
болып табылады.
Комитеттің өзiне берiлген өкілеттiктер ... ... ... ... ... және ... (қайта сақтандыру)
ұйымдарын қоспағанда), ... ... тыс ... ... ... ... асыру негiзгi мiндетi болып табылады.
Комитет өз қызметін Қазақстан Республикасының Конституциясы мен
заңдарына, ... ... ... мен ... ... де ... ... кесiмдерге, сондай-ақ осы Ережеге ... ... ... ... нарықтық заманда шағын және орта бизнес ... ... ... ... көмектер көрсетіліп жатқаны мәлім,
яғни салық ауыртпалықтарын төмендету немесе белгілі бір ... ... ... ... бағамен жалға не сатып объектілер беру (жер, ғимарат
және т.б.) т. с. с. ... ... ... ... ... мемлекет
мемлекет ретіндегі халықтың алдындағы ... ... ... ... ... ... жатқан іс әрекеттер, бірақ ... ... де ... де бар. Оның мәні ... бір кәсіпорын құрған тұлғалар қорлардағы ақша – ... ... ... ... ... ... жұмсап дәрменсіз дәрежеге ... ... ... ... ... ... Бұл ... жалған
немесе шын, яғни дәрменсіз дәрежеге тап болуының мән ... ... ... ... ... ... орын ... жол бермеуді
бақылайтын осы алаған Комитет болып табылады. Мемлекет ... ... ... қаражатының нысанасыз бос жұмсалуына жол бермейді және
мемлекет пен тұлғалар ... ... ... ... сай ... ... тигізеді.
Мемлекеттiк мүлік және жекешелендiру комитетi
 
     Қазақстан Республикасы Қаржы ... ... ... ... ... ... әрi - Комитет) өз ... ... ... жекешелендiру объектiлерiн басқару және экономиканың
стратегиялық маңызы бар салаларындағы меншiктiң мемлекеттік мониторингi
салаларында iске ... және ... ... ... ... ... ... министрлiгiнiң ведомствосы болып табылады.[36]
Комитеттің негiзгi мiндеттерi ... ... ... ... ... басқарудың мемлекеттiк саясатын iске асыру,
республикалық ... ... ... ... ... iске асыру,
заңнамада белгiленген тәртiппен республикалық меншiк объектілерiнiң
мақсатты және ... ... ... республикалық меншiк
объектiлерiн жекешелендiру және республикалық меншiктi сатып алу-сату
шарттары ... ... ... ... ... ... салаларындағы меншiктiң мемлекеттiк мониторингi болып табылады.
Мемлекет меншігіндегі объектілердің заңсыз жолдармен сатылып кетуін
немесе басқа да ... ... ... басқа тұлғалардың меншігіне өтіп
кетпеуін және мемлекет ... ... ... және рационалды
түрде пайдаланылуын бақылаушы бұл Комитет мемлекеттің осы саладағы саясатын
жүзеге асыра отырып ... ... да ... мемлекеттік органдар
арасындағы орнын ерекшелейді.
Кедендiк бақылау комитетi
     Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... әрi - Комитет) өз құзыретiнiң ... ... ... iсi ... iске асыру және бақылау-қадағалау
функцияларын жүзеге асыратын Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... мiндеттерi болып өз құзыретiнiң шегiнде Қазақстан
Республикасының егемендiгiн, ұлттық және экономикалық ... ... ... өмiрi мен ... ... ... ортаны қорғау жөнiндегi
шараларды қамтамасыз ету, орындалуын бақылау ... ... ... ... ... Республикасының кедендiк және өзге де
заңнамаларының сақталуын қамтамасыз ету, кедендiк саясатты iске асыруды
қамтамасыз ету, ... ... ... шекарасы арқылы
өткiзiлетiн тауарлар мен көлiк ... ... ... ... ... жүзеге асыру, Қазақстан Республикасының халықаралық
мiндеттемелерiнiң ... ... ету, ... өз ... ... мемлекеттердiң кеден және өзге де құзыретті органдарымен,
халықаралық ұйымдармен кеден iсi мәселелерi бойынша ... ... ... ынтымақтастықты жүзеге асыру, сыртқы экономикалық және
кеден iсi саласындағы өзге де ... ... ... ... ... ... табылады. [37]
Соған сәйкес Комитет Республикамызда ... және өзге ... ... ... ... Кеден ісін жетілдіру мақсатында
жақында Кеден кодексіне толықтырулар ... ... Заң ... ... ... ... және ... экономикалық қызметке
қатысушылар үшін қолайлы жағдайлар ... ... ... ... болмаса да кеден саласында бір жылдың көлемінде енгізілген жаңалықтар
есепсіз болып отыр. Кеден ... ... ... ... ... ... істейді. Бүгінде кеден саласы автоматтандырылып,
электронды қол қою тәсілі пайдаланылуда. Бұрын ... ... ... қою арқылы есептелсе, бүгін – сақтандыру арқылы есептеледі. Жүк
қоймаларын ашуда бұрын көп ... ... ...... ... ... ... 93 ақпараттық кеңес беру ... ... бір ... бола ... комитетке жүгірмей сол орнында – ... ... ... ... ... – бюджеттің кіріс бөлігін толтыру, ол орта
есеппен жыл сайын 3-4 пайызға өсіп ... ... ... өзінде 240
миллиард теңге жиналып отыр.
2005 ж. Оңтүстік Қазақстан облысының кедендік ... ... ... бюджетке келтірген пайдасына тоқтала кетсек
сомасы он жарым миллиард тенгені құрап ... ... ... ... мен ... сомасын биылғы жылдың көрсеткіштерімен салыстырсақ
үштен бір бөліктен аса артқан және бұл қарқын болашақта да сақталмақ. ... ... ... ... ... ... етуге бағытталған. Бұл мынадай түрлі компоненттерді қамтиды:
халықаралық кедендік бағалау ... сай ... ... ... тарифтік және тарифтік емес реттеу өлшемдері, льготаларды ... ... ... ... және т.б.[38]
Комитет Республикамызда кедендiк және өзге де заңнамаларының сақталуын
қамтамасыз етеді. Кеден ісін жетілдіру ... ... ... ... ... мұнда Заң жобасының ережелері кеден рәсімдерін
оңайлатуға және сыртқы ... ... ... үшін ... ... бағытталған. Кодекс қабылданғалы көп болмаса да кеден
саласында бір ... ... ... ... ... болып отыр.
Кеден қызметкерлері заңдылық сақтап, кәсіпкерлерді қорғай отырып ... ... ... ... ... ... қол қою ... Бұрын кеден төлеміне тауар кепілдікке қою арқылы есептелсе,
бүгін – сақтандыру арқылы есептеледі. Жүк қоймаларын ашуда бұрын көп құжат
жөнделсе, ...... ... ... ... ... 93
ақпараттық кеңес беру пункттері ашылды, кәсіпкер бір ... бола ... ... сол ... – ақ ... ... алады.
Мемлекет болып өз алдына тәуелсіз болу белгілерінің бірі ... ... ... яғни басқа да мемлекеттерден ... ... қол ... ... ... болуы. Ал шекарадан
халқымыздың өміріне, денсаулығына қауіп төндіретін заттардың өтіп ... ... ... ... ... елімізде тыныштықты бұзып,
алауыздық тудыратын және т.б. ... ... ... ... да әрі ... орган болмақ.
Сонымен, жоғарылардың негізінде Қаржы ... ... ... тән барлық белгілерге ие ... атау ... ... ... заң ... ... ... басқару
органдарына тән белгілер, құзыреттер мен функциялар шеңбері ... ... ... ... ... қорыта келгенде қаржылар саласындағы басқарудың
қазіргі таңда қоғамымызда маңызы өте зор. ... ... ... өзіне жүктелген функцияларын жүзеге асырудың материалдық базасы,
негізі болғандықтан базистің құрамына жататынын да ... ... ... ... орай ... басқару сияқты
мемлекеттік-құқықтық категорияның орнына атқарушы органдар ... ... ... ... Ал осы атқарушы биліктің жүзеге асыру
мемлекеттік-басқарушы ... ... ... ... ... Демек,
мемлекеттік басқарудың өрісі кең екені белігілі болды, яғни ... ... кең ... ... ... қажет деп тапсақ, биліктердің ... ... ... қоса ... ... ... қажет. Дәл осы мемлекеттік басқару атқарушы билікті ... ... ... ... ... билік органдарын құру мақсаты нарықтық
экономиканы ынталандыру екені ... ... ... ... ... ... ... да белгілі. Өйткені атқарушы биліктің ұйымдық-
құқықтық механизмі осы ... ... яғни ... ... ... ... ... атқарушы билікті жүзеге асыру мүмкін емес.
Кейбір авторлар министрліктер нарықтық органдар қатарына жатпайды
деген ... ... Ал ... ... ... да болмасын нарықтық
экономикасы дамыған елдерде де бар ... ... ... ... ... жою ... ... күн тәртібіне қойылмауы керек.
Қазіргі кезеңде мелекеттік басқаруды ... ... ... құру ... осы ... ... ... басқарудың басты көрінісі өктем
- өкілеттіліктің орнына көбінесе ынталандыру кешенді шаралары ... ... ... ... ... ... реттеу механизмдері іске
қосылатынын қатысушыларды бәрі білу қажет. Сондықтан ... келе ... ... ... ... мен ... ... жүріс-
түрыстарын) реттейтін мына принциптің "билік ету — ... ......... ету" принципі болуы қажет.
Қорыта келіп айтсақ өкімет билігін ... ... ... ... ... нысанда жүзеге асыру нарықтық қатынас талаптарына сай
келетін ... да ... ... қонымды икемді, "жұмсақ" биліктің, өктем, қатал
билікпен тығыз байланыста болатынын ұмытпағанымыз жөн. Өйткені ... ... ... ... ... ... асыру мүмкіндігі жоқтың
қасында болады. Мысалы, отандық қорғау ісі, атом ... және ... ... ... ... ... ... болады.
Нарықтық қатынастарға ... ... ... және ... емес ... бірлескен
түрде басқарылатын мемлекеттік және ... емес ... емес ... мен ұйымдар дамып, ... ... емес ... дені ... ... басқару негізінде іс-
қимылдарын жүзеге асырады. Ал бірлескен басқару кезінде мемлекет ... емес ... ... ... ... кіреді (бұл жерде
міндетті түрдегі шарт сол кәсіпорында мемлекеттің меншік үлесі болуға ... ... ... бір мөлшерде бағдарламаларды қаржыландыру
принципі жүзеге ... ... да ... ... бір ... ... ... бірлескен мемлекеттік немесе мемлекеттік емес ... ... ... да ... және ... ... басқаруды жүзеге
асырмасын мемлекет ... ... ... ... ... ... реттейтін заңдардың күші, талаптары оларға да ... Бұл ... ... ... ... ... ... "қоғамда өмір сүріп,
қоғамнан тыс болуға болмайды". Сол ... ... ... ... ... ... басқару аясынан тыс болу, заңдарға бағынбау ешқандай
қысымға симайтын іс болып табылады. Мемлекеттік басқару, ... ... ... ... ... асырылатыны белгілі. Бұлар егер
мемлекеттік басқарудың құқықтық негізі болып табылса, ал ... ... ... ... ... қорыта келе, келесі жағдайларға тоқтала кеткен жөн.
Қаржы министрлігі біршама күрделі құрылымдық жүйені білдіреді және
комитеттерден ... ... а) ... ... б) Қазынашылық комитеті;
в) Кедендiк бақылау комитетi; г) Қаржылық бақылау және ... ... ... д) ... ... ... ... ж) Мемлекеттік
мүлiк және жекешелендiру комитетi. Бұл комитеттерді, олардың атқаратын
функцияларын ... ... ... ... құзытреттілігі жайлы
келесідей түсінік қалыптасады:
«Қаржы министрлігі – басшылықты, сондай-ақ заңнамада ... ... ... ... ... ... салааралық үйлестiрудi жүзеге
асыратын Қазақстан Республикасының орталық атқарушы органы болып табылады».
Қаржы ... ... яғни ... ... ... ... міндеттері берілген. Жалпы Қазақстан
Республикасында қаржылық ... ... ... және ... ... ... қызмет салаларында жүзеге ... ... және ... ... ... нақты
әрбір орган бойынша сұрақтар қаралды және олардың ...... ... ... ... ... ұсыныстар мен тілектер
келесідей болмақ:
1. Қаражатты жұмсаудың тиімділігін арттыруды, шығыстардың әлеуметтік
бағыттылығын арттыруды және осы ... ... өмір сүру ... ... ... ... басқарудың сапалы жаңа деңгейіне
көшу;
2. Бюджет шығыстарын одан әрі ... ... және ... ... ... ... қамтамасыз
ету;
4. Қазынашылықтың интенсивті дамудың жаңа сатысына көшуі. Бұл сапалы
неғұрлым жоғары деңгейде қазынашылық, салық, кеден және банк ... ... ... ... ... бөлулерді алушылардың, бір
сөзбен айтқанда – бюджет және ... ... ... субъектілерінің
ақпараттық және құқықтық өзара іс-қимылын ұйымдастыру мәселелерін ... ... ... ... ... ... одан әрі ... ету;
6. Бюджет қаражатының мақсатты пайдаланылуын ... ... ... күшейту.
Қолданылған әдебиеттер
Нормативтік актілер:
1. «Қазақстан Республикасының Конституциясы». 30.08.1995ж. қабылданған,
07.10.98ж. өзгертулер мен ... ... «ҚР ... министрлігi туралы ережe», ҚР  Үкiметiнiң  2004 жылғы 28
қазандағы N 1119 қаулысымен бекітілген, ҚР ... ... мен ... ... ... ... Қаржы министрлiгiнің Салық комитетi туралы
ереже», 09.10.2002ж. қабылданып, ҚР ... ... ... N 1127 қаулысымен өзгертулер мен толықтырулар енгізілген.  
4. «ҚР Қаржы министрлiгiнiң Дәрменсiз борышкерлермен жұмыс ... ... ... ... Үкіметінің 2004 жылғы ... N 1115 ... ... ... №372 Қаулысымен
өзгертулер мен толықтырулар енгізілген.  
5. «ҚР Қаржы ... ... ... ... ... ... ... № 626 Қаулысымен бекітіліп, 2004 ж. 29 қазандағы
N 1129 Қаулысымен ... мен ... ... «ҚР ... ... ... бақылау комитетi туралы
ереже», ҚР Үкіметінің 2004 ... 29 ... N 1133 ... ... №1470 Қаулысымен өзгертулер мен толықтырулар
енгізілген.  
7. «ҚР Қаржы ... ... ... және ... комитетi
туралы ереже», Қазақстан Республикасы Үкіметінің 05.06.99ж. № 930
Қаулысымен бекітіліп, 2004 жылғы 28 ... N 1114 ... мен ... енгізілген.  
8. «ҚР Қаржы министрлiгiнiң Қаржылық бақылау және мемлекеттiк сатып ... ... ... ... 2004 жылғы 29 қазандағы N 1134
Қаулысымен бекітілген. 
9. ҚР «Ұлттық Банкі туралы» заңы. 30.03.1995ж. қабылданып, ... мен ... ... «ҚР ... ... ... заң. 26.12.1995ж. қабылданып,
06.05.99ж. № 378-I Конституциялық заңмен өзгертулер мен толықтырулар
енгізілген.
11. ҚР «Бюджетке төленетін ... және ... да ... ... ... 531-540 баптар, 15.04.2005ж. өзгертулер мен
толықтырулар енгізілген.
12. «ҚазақстанРеспубликасында мемлекеттiк бағдарламалар әзiрлеу және ... ... ... 2 ... N 1099
Жарлығымен бекiтiлген.
• Барлық нормативтік актілер ҚР Үкіметінің ресми сайтынан
(www.government.kz) алынған.
Арнайы әдебиеттер:
1. www.minfin.kz
2. ... О.Н. ... ... ... ... Худяков А.И. «Финансовое право Республики Казахстан». А, ... ... және ... төленетін басқа да міндетті төлемдер»
пәнінен «Салық – салу саясаты және қазіргі ... ... ... тақырыбы бойынша 13.09.05ж. лекция, ҚазҰУ, 2005.
5. Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан ... ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық дамуының 2006-
2008 жылдарға арналған орта мерзімді жоспары», Астана қаласы, 2005ж.
15 ақпан
7. Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың
Қазақстан халқына жолдауы.
9. ... ... ... қүқытық негіздері». Мухитдинов
Н.Б., Найманбаев С.М.Дулатов Ы.Д. А., 1998 ... ... ... и ... М., 1997.
11. «Основы финансов», В.Д. Мельников, Алматы 2005ж.
Мерзімдік басылымдар:
12. ... ... ... «ҚР Қаржы министірлігінің
Баспасөз қызметі»,www.nationalfund.kz
13. «Казахстанская правда», 13.01.2006 ж.
14. «ҚР Үкіметінің 2006-2008 жж. арналғанбағдарламасы», ҚР ... 30 ... № 80 ... ... ... Қазақстан, 1
сәуір 2006ж.
-----------------------
[1] Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан
халқына ... ... ... ... ... ... ... орта мерзімді жоспары», Астана қаласы, 2005ж. 15 ақпан
[3] ҚР Үкіметінің 2006-2008 жж. арналған бағдарламасы, Егемен Қазақстан, 1
сәуір 2006ж.
[4] «Қаржылар ... ... ... ... ... С.М. А., 1997 ... Горбунов О.Н. Финансовое право. Москва, 1996.. 46 б.
[6] Основы ... В.Д. ... ... 2005, ... ... О.Н. Финансовое право. Москва, 1996.. 48 б.
[8] Мемлекеттің салықтық қызметінің қүқытық негіздері. Мухитдинов ... ... Ы.Д. А., 1998 ж. ... ... ... РК, ... А.И. Алматы, 2001, 34б.
[10] Егемен Қазақстан, 2 сәуір 2006ж.
[11] ҚР Бюджет Кодексі. 24.04.2004 ж. 54-6
[12] Қазақша-орысша салықтық - құқықтық ... ... ... ... қызметінің құқықытқ негіздері. Мухитдинов Н.Б.,
Найманбаев С.М., Дулатов Ы.Д. А., 1998 ж. 54 ... ... және ... ... ... да ... төлемдер туралы" ҚР
заңы.
[15]«ҚР Қаржы министрлігi туралы ережe», ҚР  Үкiметiнiң  2004 жылғы 28
қазандағы N 1119 ... ... Ю. М. ... ... управления. – М.
[17] «Ұлттық Банк туралы» ҚР Заңы. 30.03.1995ж.
[18] Теория государства и права. М., 1997.
[19] Сол ... ... В. Б. ... и ... ... ... «ҚР ... министрлігi туралы ережe», ҚР  Үкiметiнiң  2004 жылғы 28
қазандағы N 1119 қаулысы
[22] ҚазАқпарат., 13.12.2005ж. мәлімдесі бойынша.
[23] ҚР Қаржы министірлігінің ... ... ... және ... ... ... да міндетті төлемдер» пәнінен
«Салық – салу саясаты және қазіргі кездегі салық саясатының ... ... ... ... ... ... ... О.Н. Финансовое право. Москва, 1996.. 46 б.
[26] «ҚР Қаржы министрлігi туралы ережe», ҚР  Үкiметiнiң  2004 жылғы 28
қазандағы N 1119 ... ... ... ... және iске
асыру ережелерi» ҚР 
Президентiнiң 2003 жылғы 2 маусымдағы  N 1099 Жарлығымен бекiтiлген.
[28] «Қазақстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық дамуының 2006-2008
жылдарға арналған орта ... ... ... қаласы, 2005ж. 15 ақпан
[29] Қаржыгерлер конгресі
[30] Қазақстан Республикасы Қаржы ... ... ... ... ... ... және ... төленетін басқа да міндетті төлемдер» пәнінен
«Салықтық бақылау» тақырыбы бойынша лекция, ҚазҰУ, 2005.
[32] Қазақстан Республикасының «Бюджетке төленетін салықтық және басқа да
міндетті ... ... ... 531-540 баптар
[33] «ҚР Қаржы министрлігінiң Қазынашылық комитетi туралы ереже», ... 2004 ... 29 ... N 1129 ... «ҚР ... ... Қаржылық бақылау және мемлекеттiк сатып
алу комитетi туралы ереже», ҚРҮкіметінің 2004 жылғы 29 қазандағы N
1134 Қаулысы.
[35] «ҚР Қаржы министрлiгiнiң Дәрменсiз ... ... ... ... ... Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 28 қазандағы N
1115 Қаулысы.
[36] «ҚР Қаржы министрлігі Мемлекеттiк мүлік және жекешелендiру комитетi
туралы ереже», ... ... ... 2004 ... 28 ... ... Қаулысы.
[37] «ҚР Қаржы министрлігінiң Кедендiк бақылау комитетi туралы ереже»,
ҚР ... 2004 ... 29 ... N 1133 ... «Казахстанская правда», 13.01.2006 ж.

Пән: Мемлекеттік басқару
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 49 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасында салықтық әкімшілік ету механизмінің экономикалық мазмұнын ашу және салықтық әкімшілік етудегі салықтық тексерудің рөлін теориялық және практикалық тұрғыда негіздеу79 бет
Қазақстан Республикасындағы қаржы жүйесінің субъектілері29 бет
Қазақстандағы қаржы жүйесі40 бет
Сот билігі126 бет
Акционерлік қоғамдар13 бет
Аңшылық шаруашылығындағы табиғат қорғау ісі16 бет
Бюджеттік кредиттеу20 бет
Жалпы мемлекеттік сипатта жұмсалатын бюджет шығыстарын жоспарлау және қаржыландыру10 бет
Жапония бағалы қағаздар нарығы9 бет
Мемлекет қоғамның саяси жүйесінің негізгі элементі ретінде21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь