Экономикалық өсу қоғамның әл-ауқаты мен өндірістің тиімділігін арттыру ретінде

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4

1 бөлім. Қоғамның әл.ауқатын қамсыздандырудағы экономикалық өсу теориялары

1.1 Экономикалық өсудің буржуазиялық және қазіргі
заманғы теориялары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7
1.2 Экономикалық өсу, мәні және оның факторлары ... ... ... ... ... ...21

2 бөлім. ҚР.ғы экономикалық өсу және өндірістің тиімділігін арттырудың негіздері

2.1 ҚР.ның экономикалық өсуді қамтамасыз ететін
индустриялы.инновациялық саясаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .27
2.2 Қазақстандағы өнеркәсіптік өндірістің тиімділігін арттыру ... ..36
2.3 Жаңа технологиялық өндірістердің дамуы мен
өндірілуінің тиімділігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..42

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..51

Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 53
Кіріспе


Қазақстан ХХІ ғасырдың баспалдағында нарықтық эконономикаға бейімделіп, көптеген жетістіктерге қол жеткізіп дүениежүзіне таныла бастады. Жақын арада Президентіміз Н. Ә. Назарбаевтың халыққа Жолдауында өтпелі кезеңде жетістіктерімізді атап, осы уақыттағы және болашақтағы ұстанатын жолымызды, яғни экономика салаласындағы атқаратын қызметінің негізгі мақсаттары мен міндеттерін айқындап көрсетті. Қазазстан экономикалық әлеуметтік және саяси жедел жаңару жолында айқындалған стратегиялық бағдарламаның негізінде, біз жас буын оқымыстылар, ғалымдар өз үлестерін аянбай қосатыны белігілі.
Ұлттық экономикамыздың жеткен жетістіктерімен қоса әліде болса, шешілмеген осал тұстарымызда баршылық. Біздің борышымыз Қазазқстанның өркениетті, бәсекеге қабілетті елу елдің қатарына қосылуы үшін аянбай еңбек етуімізді талап етеді. Қазіргі экономоикалық өсу, қоғамдағы әл-ауқаттылық жағдайы, өндірістік тиімділік бүгінгі күнннің өзекті мәселесі. Ғылыми салада бүгінгі жаңа теориялық ізденістерін тереңдетіп жетілген және жетілмеген тұстарына көңіл бөліп одан ары дамытуға өз үлестерімізді қосуға атсалысқанымыз жөн деп санаймын.
Менің дипломдық бітіру еңбегімнің тақырыбы: «экономикалық өсу қоғамның әл-ауқатымен өндірістік тиімділік» - жайында, негізгі мақсат экономикалық өсудің теориялық бағыттарына көңіл бөле отырып қазіргі нақтылы жұмыс істеп тұрған нарықтық экономиканы одан ары жетілідіуімізді қажет етеді. Экономикалық өсудің мәнін, ұғымын, нысандарын талдап және оның факторларын экономикалық тиімді жүргізу туралы анықтауы болып табылады. Экономикалық өсуді қамтамасыз етуде Қазақстаннның экономикасы үшін келесі маңызды мәселелерді қарастырған дұрыс. Алдымен әлемдік тәжірибелерге сүйеніп ғылыми жетістіктерінің альтернативті нұсқаларына көңіл бөліп, біздің ұлттық экономикамызды ерекшелік қасиеттеріне баса назар аудара отырып тұрақты әлеуметтік экономикалық дамуды қамтамасыз ету керек.
Бүгін экономикалық өсудің негізгі көзі елдің шикізат әлеуетін пайдалану болып отыр. Өткен шақпен салыстырғанда өндіру көлесмін екі-үш есе ұлғайтуға қол жеткіздік. Бүгінгі Қазақстан тұрақты, тиімді әрі сенімді әріптес екеніне барша әлемге аян, ақиқат.
Алдымыздағы міндетіміз экономикалық дамуды жеделдетуіміз үшін экономиканы диверсификациялауға бағытталған индустриялық-инновациялық стратегияны іске асыру. Экономикалық өсуді қамтамасыз ету үшін:
- еліміздегі джәне өңірдегі бекем тұрақтылықты нығайту;
- өңірлік және халықаралық ынтымақтастықты дамыту;
- жаһандану талаптарына сәйкес экономиканы серпінді дамыту;
- шикізаттық емес секторларды ілгерілетуге баса ден қою;
- жаңа технологияларды дамыту қажет.
Диплом жұмысының бірінші тарауында экономикалық өсудің буржуазиялық және қазіргі жаңа теорияларына сараптама жасалды. Экономикалық өсу ұғымын анықтап мәнін ашуға және оған әсер еитуші факторларына тоқталдық. Экономикалық өсудің кейнсшілер теориясында, соғыстан кейінгі жылдарында әлемге танымал ілімнің жетістіктеріне баса назар аударды. (қосу керек)
Екінші тарауда Стратегияның негізгі мақсаты – бәсекелестікке шыдайтын, импорт алмастырушы және экспортқа бағытталған тауар шығаратын өнеркәсіптер құрып, қызмет көрсету саласын мығымдау.
Индустриялы-инновациялық даму бағдарламасына сәйкес біз экономиканың шикізаттық бағытынан арылып, Қазақстанның индустриялануын тездетуге, машина жасау мен өнеркәсіп жабдықтарын жолға қоюға тиіспіз. Яғни инновация – негізгі қозғаушы күш болмақ.
Енді осы тұрақты экономикалық өсудің бүгінгі таңдағы ең негізгі қозғаушы факторы болып отырған Индустриялы-инновациялық даму стратегиясының мақсаты мен міндеттері туралы тоқталып өтсем деймін.
Стратегияның басты мақсаты шикізат бағытынан қол үзуге ықпал ететін экономика салаларын әр тараптандыру жолымен елдің тұрақты дамуына қол жеткізу; ұзақ мерзімді жоспарда сервистік-технологиялық экономикаға өту үшін жағдай жасау болып табылады.
Өңдеуші өнеркәсіпте және қызмет көрсету саласында бәсекеге түсуге қабілетті және экспортқа негізделген тауарларды, жұмыстар және қызмет көрсетулер өндірісі мемлекеттік индустриялы-инновациялық саясаттың басты нысанасы болып табылады.
Өнеркәсіптік өндірістің тиімділігін арттырудың негізгі шарттарының бірі, оның қоғамдық ұйымдастыруының жетілдіру формалары – шоғырландыру, мамандандыру, кооперациялау және орналастыру болып табылады.
Қазақстанда өндіністің шоғырлануы аса жоғары болып табылады. Республиканың ірі кәсіпорындарының қатарында жүзге жуық салыстырмалы ірі корпоративтік бірлестіктер құрылды. Олар бір-біріне көлемдері, кәсіпорын құрамы, меншік құрылымы, ұйымдық формасы және басқару жағдайы бойынша ерекшеленеді. Қазақстандағы корпоративтік сектордың жектілікті дәреэжеде дамымағандығына және аздығына қарамастан, мұнда қазірдің өзінде корпоративтік құрылымның тұрақты типтері айқын көрінуде.
Қазіргі кезде әлемде және отандық экономикада терең әлеуметтік-экономикалық өзгерістер орын алуда. Аталған өзгерістер экономикалық парадигманың өзгеруіне қажетті тарихи алғышарттарды қалыптастырды. Ұзақ уақыт бойы қоғамдық әл-ауқат көздеріең алдымен материалды-техникалық базаның қалыптасуы тұрғысында қарастыылады, ал елдің даму деңгейі материалды өндіріс көлемін арттыру қарқындарымен анықталады.
Экономикалық ғылымдар және экономикалық тәжірибесі көрсеткендей инновациялық дамуда жаңа технологиялар экономиканы тиімді модернизациялауды қамтамасыз етеді. Бұл әсіресе ҚР үшін өте маңызды, өйткені 1990 жылдан бастап елімізде технологиялық дағдарыс қалыптасты. Өндірістің техникалық деңгейі құлдырады, ғылыми өнімдекрдің шығуы азайды, ғылыми-техникалық потенциалымыз қысқарып кетті, сондай-ақ бұрынғы экономикалық жүйе түгелімен жойылды, еліміз өзінің ішкі сұранысын қамтамасыз ете алмай қалды. Осының салдарынан ЖІӨ көлемі де 1990 жылмен салыстырғанда 1995 жылы 40%-ға дейін азайды.
Егер, өткен шаққа көз салатын болсақ, Кеңестік Одақ кезеңінде материалдық-техникалық қамсыздандыру, соғыстан кейінгі жылдар қарқынмен дамып, жүйелі іске аса бастады.
«Экономикалық өсу теориялары»шеңберіндегі бірқатар теориялар, атап айтар болсақ;
1. Харрод-Домардың моделі;
2. Экономикалық өсудің неоклассикалық бағыты;
3. Экономикалық өсудің неокейнстік бағыты;
4. Өсудің қазіргі заманғы,жаңа теориялары және т.б негізі болып табылады.
Нақты бір өсу қарқынына жетуді көздеген кез-келген ел нақты теорияларды арқа етері сөзсіз. Әрине барлық теорияны дұрыс, сәтті практикалық қолданысқа ие деп айту өте қиын...
Қазіргі экономикалық теорияларда экономикалық өсу терияларының негізін ағымын экономисті Рой Харрод пен американдық экономист Евсей Домар салды.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:


1. М. Тодоро « Экономическое развитие» - М. 1995 г., 15 бет

2. Аубакиров Я. А «Экономикалық теория» - 1999ж. Алматы, 135 бет

3. Костюк В.К «История экономических учений» М-1997 г. 57 бет

4. Х. Худокормов В. «История экономических учений» -М. 1994г., 237 бет
5. А.Смит. Исследования о природе и причинах богатства народов.М: 1991, с15
6. Курс предпринимательства В. Я. Горфинкель, В.А. Швандер – М.1997 г. «Экономика».
7. А.С. Храпунов. «Региональная экономика г.Алматы». –А. 2000г.
8. Тургинбаева С.А. Менеджмент в малом бизнесе. Алматы. 2000г.
9. Оразәлі Сәбден. XXΙ ғасырға қандай экономикамен кіреміз. – Алматы: Қазақстан, 1997. – 192 б.
10. Баймұратов О. Национальная экономическая система. – Алматы: Атамұра, 2001. –С.192
11. Ахметгалиев Б. 10 лет: Казахстан и интеграция. – Алматы: Атамұра, 2001. – С.192
12. Аубәкіров Я.А. Экономикалық теория. (авторлармен бірлесе) Алматы, 1999. – 78б
13. Алиев О.Ж. Общая теория и структура предмета теоретической экономики как научной дисциплины. Алматы, 2002. – 111б.
14. Рикардо Д. Соч. Т.» М, Госполитиздат, 1955, с. 89
15. Человеческое развитие в Казахстане. – учебник / под общ. Ред. Н.К. Мамырова и Ф.Акчуры. – Алматы: Экономика, 2003. – С10
16. К. Маркс, Ф.Энгельс. Соч. Т.46, ч2,с221
17. Фишер С., Дорнбуш Р., Шмалензи Р. Экономика. Пер. С англ. М., Дело ЛТД. М: 1992г. с56
18. Друкер П. Рынок: как выйти в лидеры. Практика и принципы. М: СПб. – ГМП «Форматика», 1992. -164с.
19. Шеденов У.К., Ильясов Д.К. Теория маркетинга и менеджмента в сфере услуг (уч. пособие). Алматы: Қазақ университеті, 2002, с.6-7
20. Гэлбрейт Дж. Экономические теории и цели общества. – М.: Прогресс, 1976
21. Иноземцев В. Структурирование общественного производства в системе постиндустриальных координат (методолого – теоретические аспекты). – РЭЖ, 1997, 11-12, с59-68
22. Марцинкевич В.И. США:человеческий фактор и эффективность в экономике. М, Наука, 1991. стр 17.
23. Шеденов У.К. Сфера обслуживания: экономика развитого социализма и удовлетворение насущных потребностей народа. Алма – Ата, Казахстан, 1983. - с224
24. Есентугелов А. Путь Казахстана к рынку был долгим и тернистым, но не напрасным (к десятилетию экономических реформ) / Экономика и статистика. – 2001. №2. – С.11-15
25. Л. Эрхард. Благосостояние для всех. – М.: Дело, 2001. С332
26. Сатубалдин С.С. Азиатский кризис и экономика Казахстана / Материалы Международной конференции, посвященной 10 – летию независимости РК. – Алматы, 2001. Часть1. – С.49
27. Кабдиев Д.К. Рост государственного регулирования в условиях к переходу к рынку / Материалы международной конференции, посвященной 10-летию независимости РК. – Алматы, 2001. – Часть1. – С.49
28. 26.Оспанов С.С. Модели межотраслевого баланса – основной инструмент стратегического планирования / Материалы международной конференции, посвященной 10 – летию независимости РК.– Алматы: Қазақ университеті, 1998. - с166
29. Елемесов Р.Е. Переходная экономика: проблемы методологии и теории. – Алматы: Қазақ университеті, 1998. - с166
30. Шеденов У.К. Региональные аспекты комплексного развития экономики РК в условиях перехода к рыночным отношениям / Вестник КазГУ. Серия экономическая. 1999. №17 – С48

31. Парамонов В.В. Экономика Казахстана (1990-1998гг.). – Алматы: Ғылым, 2000. – С41
32. Мамыров Н.К. Ихданов Ж. Государственное экономики в условиях Казахстана. – Алматы: Экономика, 1998. – С. 21
33. Қазақстан Республикасының идустриалдық – инновациялық дамуының 2003 – 2015 жылдарға арналған стратегиясы. – Алматы. – 2003. б52
34. Есайдар У.С. Кәсіпорынлардың инновациялық қызметін мемлекет тарапынан реттеу қажеттілігі. ҚазҰУ хабаршысы, экономика сериясы.
        
        Экономика және бизнес факультеті
Экономикалық теория кафедрасы
ДИПЛОМ ЖҰМЫСЫ
«Экономикалық өсу қоғамның әл-ауқаты мен ... ... ... жетекшісі:
Қорғауға жіберілді:
РЕФЕРАТ
Диплом жұмысы: «Экономикалық өсу қоғамның әл-ауқаты мен ... ... ... тақырыбы жүйесінде орындалған. Жұмыс көлемі 00
беттен құралған, ... 2 ... ... ... және ... ... тұрады.
Дипломның бірінші тарауында қоғамның әл-ауқатын қамсыздандырудағы
экономикалық өсу ... ... және ... ... негізінде қарастырылады. Теориялық мәселеде ... ... ... ашу және оған әсер етуші факторлардың ерекшеліктерін
көрсетіп, талданды.
Екінші бөлім Қазақстан ... ... өсуі ... ұлттық экономикалық өндірістің тиімділігін арттыру мақсат-
міндеттерінің негізінде ... ... ҚР ... ... ... ... саясатын алдын-ала анықтап оның іске
асырылуын бағдарламалық ... ... ... Қазақстандағы
өнеркәсіптік өндірістің тиімділігін арттыру басымдылықтарының макро және
микроэкономикалық деңгейінде сараптама жүргізілді. ... ... ... ... ... жолында айқындалған стратегиялық бағдарлама
бойынша жаңатехнологиялық өндірісті қалыптастыруға және онда өндірілу
тиімділіктерін ... ... етіп ... ... ... өсу ... әл-ауқаты мен өндіріс
тиімділігін арттыру негізі ретіндегі ... ... ... ... ... ... ... қазақстандық ғалымдардың
экономикалық теориялық жетістіктерін атап айтсақ, Я. А. ... Ө. ... Е. Б. ... Д К. ... С. ... ... ... экономистердің еңбектері пайдаланылды.
Әлемдік тәжірибелерге сүйеніп ғылыми жетістіктерінің нұсқаларын
сараптап ұлттық экономикамыздың ... тән ... ... ... өсуді одан әрі жетілдіре отырып әлеуетімізді ... ... ... ... Бүгін Қазақстан тұрақты, тиімді әрі
сенімді әріптес екенін барша әлемге паш етті.
Сонымен ... ... ... ... мен өндіріс
тиімділігін арттыруда экономикалық теория, қоғамдық ... ... ... зерттеп, оның негізгі ... ... ... атап ... жазу ... қолданылған негізгі экономикалық терминдер:
рынок, экономикалық өсу, экономикалық даму, кәсіпкерлік, бәсеке, ... ... ... ... ... инфрақұрылым, өндірістік
тиімділік, мемлекет, ұлттық инновациялық жүйе және т.б.
Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
................................4
1 бөлім. Қоғамның әл-ауқатын қамсыздандырудағы экономикалық өсу ... ... ... ... және ... ... өсу, мәні және оның факторлары.......................21
2 бөлім. ҚР-ғы экономикалық өсу және өндірістің ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін
индустриялы-инновациялық
саясаты.................................................27
2.2 Қазақстандағы өнеркәсіптік өндірістің тиімділігін арттыру......36
2.3 Жаңа технологиялық өндірістердің дамуы мен
өндірілуінің
тиімділігі..................................................................
........42
Қорытынды...................................................................
.......................51
Қолданылған ... ... ХХІ ... ... ... ... көптеген жетістіктерге қол жеткізіп ... ... ... ... Президентіміз Н. Ә. Назарбаевтың халыққа ... ... ... ... осы ... және болашақтағы
ұстанатын жолымызды, яғни ... ... ... ... ... мен міндеттерін айқындап ... ... ... және ... ... жаңару жолында айқындалған
стратегиялық бағдарламаның негізінде, біз жас буын ... ... ... ... ... ... экономикамыздың жеткен жетістіктерімен қоса әліде ... осал ... ... ... ... ... бәсекеге қабілетті елу елдің қатарына қосылуы үшін аянбай еңбек
етуімізді талап етеді. ... ... өсу, ... ... ... тиімділік бүгінгі күнннің өзекті мәселесі. Ғылыми
салада бүгінгі жаңа ... ... ... ... ... ... ... бөліп одан ары дамытуға өз үлестерімізді қосуға
атсалысқанымыз жөн деп санаймын.
Менің дипломдық ... ... ... ... өсу ... ... ... - жайында, негізгі мақсат экономикалық
өсудің ... ... ... бөле отырып қазіргі нақтылы жұмыс істеп
тұрған нарықтық экономиканы одан ары ... ... ... ... мәнін, ұғымын, нысандарын талдап және оның факторларын
экономикалық тиімді жүргізу ... ... ... ... Экономикалық
өсуді қамтамасыз етуде Қазақстаннның экономикасы үшін келесі маңызды
мәселелерді қарастырған ... ... ... ... ... ... ... нұсқаларына көңіл бөліп, біздің ұлттық
экономикамызды ерекшелік қасиеттеріне баса ... ... ... ... ... ... ... ету керек.
Бүгін экономикалық өсудің негізгі көзі ... ... ... ... ... ... ... салыстырғанда өндіру көлесмін екі-үш есе
ұлғайтуға қол ... ... ... тұрақты, тиімді әрі сенімді
әріптес ... ... ... аян, ... міндетіміз экономикалық дамуды жеделдетуіміз үшін
экономиканы ... ... ... іске ... ... ... қамтамасыз ету үшін:
- еліміздегі джәне өңірдегі бекем тұрақтылықты нығайту;
- өңірлік және ... ... ... ... ... ... экономиканы серпінді дамыту;
- шикізаттық емес секторларды ілгерілетуге баса ден қою;
- жаңа технологияларды ... ... ... бірінші тарауында экономикалық өсудің буржуазиялық
және қазіргі жаңа теорияларына сараптама жасалды. ... өсу ... ... ... және оған әсер еитуші ... ... ... ... ... ... кейінгі жылдарында
әлемге танымал ілімнің жетістіктеріне баса назар аударды. ... ... ... ... ... ... – бәсекелестікке шыдайтын,
импорт алмастырушы және экспортқа бағытталған тауар шығаратын ... ... ... саласын мығымдау.
Индустриялы-инновациялық даму бағдарламасына сәйкес біз ... ... ... ... ... ... ... мен өнеркәсіп жабдықтарын жолға ... ... Яғни ... ... ... күш болмақ.
Енді осы тұрақты экономикалық өсудің бүгінгі таңдағы ең ... ... ... ... ... даму ... мен міндеттері туралы тоқталып өтсем деймін.
Стратегияның басты мақсаты шикізат бағытынан қол үзуге ықпал ететін
экономика салаларын әр ... ... ... ... ... ... ұзақ ... жоспарда сервистік-технологиялық экономикаға өту
үшін жағдай жасау ... ... ... және қызмет көрсету саласында бәсекеге түсуге
қабілетті және экспортқа негізделген тауарларды, ... және ... ... ... ... саясаттың басты
нысанасы болып табылады.
Өнеркәсіптік өндірістің тиімділігін арттырудың негізгі шарттарының
бірі, оның ... ... ... ... – шоғырландыру,
мамандандыру, кооперациялау және орналастыру болып табылады.
Қазақстанда өндіністің шоғырлануы аса жоғары ... ... ірі ... қатарында жүзге жуық салыстырмалы ірі
корпоративтік бірлестіктер құрылды. Олар бір-біріне көлемдері, кәсіпорын
құрамы, меншік ... ... ... және басқару жағдайы бойынша
ерекшеленеді. Қазақстандағы корпоративтік сектордың жектілікті дәреэжеде
дамымағандығына және ... ... ... қазірдің өзінде
корпоративтік құрылымның тұрақты типтері айқын көрінуде.
Қазіргі кезде әлемде және ... ... ... ... өзгерістер орын алуда. Аталған өзгерістер экономикалық
парадигманың ... ... ... алғышарттарды қалыптастырды. Ұзақ
уақыт бойы қоғамдық ... ... ... ... ... ... қарастыылады, ал елдің даму деңгейі
материалды ... ... ... қарқындарымен анықталады.
Экономикалық ғылымдар және экономикалық ... ... ... жаңа ... ... ... модернизациялауды
қамтамасыз етеді. Бұл әсіресе ҚР үшін өте ... ... 1990 ... ... ... дағдарыс қалыптасты. Өндірістің техникалық
деңгейі құлдырады, ғылыми өнімдекрдің шығуы азайды, ... ... ... ... ... экономикалық жүйе түгелімен
жойылды, еліміз өзінің ішкі сұранысын қамтамасыз ете алмай ... ... ЖІӨ ... де 1990 ... ... 1995 жылы 40%-ға ... ... шаққа көз салатын болсақ, Кеңестік Одақ ... ... ... ... ... қарқынмен
дамып, жүйелі іске аса бастады.
«Экономикалық өсу теориялары»шеңберіндегі бірқатар теориялар,
атап айтар болсақ;
1. ... ... ... ... ... бағыты;
3. Экономикалық өсудің неокейнстік бағыты;
4. Өсудің қазіргі заманғы,жаңа теориялары және т.б негізі болып табылады.
Нақты бір өсу ... ... ... ... ел ... арқа ... сөзсіз. Әрине барлық теорияны дұрыс, сәтті
практикалық қолданысқа ие деп айту өте ... ... ... ... өсу терияларының негізін
ағымын экономисті Рой ... пен ... ... ... ... ... бөлім. Қоғамның әл-ауқатын қамтамасыздандырудағы экономикалық теориялары
1.1 Экономикалық өсудің буржуазиялық және қазіргі заманғы тоериялары
Кез-келген қоғамның гүлденуінде ... ... ... ... ұзақ ... ... ... қамтамасыз ету проблемалары сонау
меркантилистер ... ... ... ие болған. ... ... ... ... алдыңғы орынды алған бұл теориның
таралуының ... ...... мен екі әлемдік жүйелердің экономикалық
жарысы болып ... ... ... ... ... ... ... өрши түсті, дамушы елдердің
экономикалық артта қалуның алдын алу міндеті жас ... ... өсу ... ... өсу ... ... ... өзектілігі - өсу
теориясының таралуның негізінде ... және ішкі ... ... ... ... ... ... экономикалық даму қарқының
баяулауы,жұмыссыздықтың асқыну, мемлекеттік монополистік ...... бәрі ... өндіріс темпі, экономикалық өсу, ... алға ... өсу ... ... ... ... болсақ;
1. Харрод-Домардың моделі;
2. Экономикалық өсудің неоклассикалық бағыты;
3. Экономикалық өсудің неокейнстік ... ... ... заманғы,жаңа теориялары және т.б негізі болып
табылады.
Нақты бір өсу қарқынына жетуді ... ... ел ... арқа ... ... ... барлық теорияны дұрыс, сәтті
практикалық қолданысқа ие деп айту өте қиын...
Қазіргі ... ... ... өсу ... ... ... Рой Харрод пен американдық экономист Евсей Домар
салды. « Халықаралық экономикалық ... ... ... ... мультипликаторы концепциясын тұжырымдады. « Экономикалық цикл
кітабында ол экономикалық циклге ... ... ... ... ... иен акселератордың арақатынасы дейді. Дәл ... ... ... ... өсу аясын зерттеуге әкелді,бұл туралы
ол ең алғаш 1939ж « ... ... ... атты ... ал ... бұл ... 1948 –жылы « Эконмикалық
динамика теория кітабында мәлімдеді.
Экономикалық өсудің ... ... ... өсудің
неокейнстік теориялары Кейнс теориясының сыны процесінде паайда ... ... ... ... экономика негізінде қалыптасты. Ол техникалық
прогрестен, халықтың өсуінен абстракцияланды. ... оның ... ... ... ҒТП, ... ... сөйтіп одан абстрациялану мүмкін
болмай қалды. Капиталистік елдердің дамудың әркелділігі ... ... ... ... ... елдерінде өсудің жоғары темпі
байқалды.Бұл ... ... ... ... ... ал ... ... мұндай
мәселені шешуге қабілетсіз болды.
Экономикалық өсу теориялар әртүрлі ... жағ ... ... ... ... теориясын жасауға талпыныспен түсіндіріледі.
Неокейнстіктер экономикалық саясаттың басты ... ... ... болуы тиісдейді. Оладың пікірінше, осындай жолмен жұмыспен қамту
мәселесін ... ... ... ... ... ... алдыңғы орындарды алған бұл теорияның таралуының обьективті
негізгі – социализмнің күшеюі екі ... ... ... ... ... ... ... Э.Домар «халықаралық конфликт өсу
проблемасын өмір сүрудің шарты ... ... даму ... ... ... ... құлауымен байланысты өрши түстіғ дамушы елдердіңэкономикалық
артта қалуының алдын алу міндеті жас ұлттық мемлекеттерде өндірістің өсу
темпімен байлаысты.
Өсу теориясының таралуның негізінде ... және ішкі ... ... ... капиталистікелдерде экномикалық даму темпінің баяулауы,
жұмыссыздықтың асқынуы, мемлекеттік монополистік ... ... ... бәрі ... ... өндіріс темпі проблемасын алға тартты.
Экономикалық өсудің неокейнстік теориясының мазмұны. Бұл
концпекциялардың Дж.М. Кейнстің көзқарастары болды, яғни ... ... ... сұраныс пен ұсыныс арасындығы тепе-теңдікті
қамтамасыз ете алмайды, нәтижесінде адамдардың және материялдық ... емес ... орын ... ... ... жету үшін ... ... проблемасының маңызы зор тиімді
сұранысты анықтайтын факторларға әсер ете отырып, экономиканы ... ... ... ... қамтамасыз ететін жағдайда.
Неокейнстіктердің негігі проблемасы- өткізу проблемасы болып
табылад, яғни егер ... ... ... ... ... ... етсе, онда экономика динамикалық тепе-тең жағдайда
болады. Тиімді сұраныстың өзгеруі өндірістің нақты деңгейін және ... ... ... ... ... Ұлттық табыстың өсуі
(ұлттық табыстан сұраныс деңгейі тәуелді) кейнстіктердің пікірінше, капитал
қорлануының фунциясы болып ... ал ... ... ... ... темпімен анықтайды.
Экономикалық өсудің Неокейнстік моделіне маңызды орынды тұтыну мен
қорлану арасындағы сандық өзара байланысты қарастырулар алады.
Неокейнстіктер экономикалық өсудің басты
факторы ретінде ... ... ... ... ... ... да ... ретінде өндірістің капитал сыйымдылығын
(капиталдың шығарылған өнімге қатынасы) атайды. Буржуазиялық экономистер
бұл коэффициенттіңиндустрияландыру кезінде артқанын «кемелденген экономика
кезеңінде төмендегенін байқаған. Ал ... ... бұл ... ... ... инвестицияларды екіге бөледі:
1. туынды – тұтынудың ... ... ... ...... ... ... саясатына, халық санының
өсуіне негізделген.
Бұл жалпы алғанда, жасанды болып келеді. Тәуелсіз (автаномды)
инветитциялар шындығында тіпті тәуелсіз емес. Олар жалы капиталистік ұдайы
өндірістік, пайда ... ... ... ... теорияда
қолдану прлблемасы жинақмен байланысты қарастырылады. Егер инвеститциялар
жинақтауға тең болса, онда эконмика қиыншылықтарды сезінбейді. Жинақтардың
инветитциялардан артып кетуі кәсіпорындардың жүктелмеуінен және
жұмыссыздыққа ... ... ... жинақтардан артуы
бағалардың өсуіне әкеледі. Жалпы жинатау мен қорлану арасындағы пропорция
ұлттық табыты пайдалануды талдауда үлкен қызығушылық тудырады, Бірақ та
Неокейнстіктер осы 2 – ... ... ... ... процестерді түсіндіруге тырысады. Өздерінің теориялық
талдулары арқылы олар өсу темпіне айтарлықтай түсіндірмелер береді. Мысалы
, Э Хансен АҚШ-тағы ... өсу ... ... ... ... жекекапитал салымдары мен тұтыну сұранысына әсер ететін автономды
күштерінің әсерінің әлсіреуімен түсіндіріледі. Оның ойынша, АҚШ-тың бүкіл
жүйесі инвеститциялық мүмкіндіктер баяу ... ... да, ... ... Оның ... ол ... ... жетіспеушілігінен ,
нәтижесінде күштерді толығымен пайдаланбаудан, капитал сыйымдылығ
коэффициенттің төмендеуінен , материялдық өндіріс сферасына қарағанда
капиталл сыйымдылығы төмен болатын қызмет ... ... ... мен акселятордың үйлеуі негінде циклдік кейнстік моделі
құрылған. Мұндағы негізгі мәселе – сұраныс мәселесі.
Жинақтау қорлануға теңестіріледі, өндірістік және ... ... ... ... ... бола бермейді. Жұмыс істеушілердің
тұтынуы капиталистердің тұтынуымен теңестіріледі. Нақты тұтынудың орнына
психологиялық категория ретіндегі «тұтынуға ... ... ... ... параметрлердің тұрақтылығы да болып табылады.
Мысалы, Харродта капитал сыйымдылығы коэффиценті тұрақты, ал негізінде ... ... өсуі мен ... ... ... өзгеріп
отырады. Бірқатар экономистер өсу формулаларын барынша ... ... ... ... ... әсер ... ... қосымша факторларды
ескере отырып, неғұрлым күрделі модельдер құрды. Олар еңбектің ролін, оның
өнімділігінің артуын, техникалық прогрестің ... ... ... капитал
салымдары құрылымдарының мақсатты өзгеруінің ... ... ... көпфакторлы модельдер деп аталды.
Модельдеудегі жаңа момент – экономикалық ... көп ... ... ... ... Р. Стоун) болды, мұнда өсу модельдері
баланстық кестелермен, «шығын-өнім шығару» моделімен үйлестірілді. ... ... ... ... ... ... ... көрсетуге
талпынады, ол шахматтық баланстық кесте түрінде құралады, онда ... ... ... ... өндіруші және сатып алушы ретінде.
Горизонтальды сызық ... ... ... өндірілген өнімдер мен
қызметтердің бөлінуі, ал вертикальді сызық бойымен сол ... ... ... ... ... ... ... құрылымдық
жылжуларды бейнелеуге, экономикалық бағдарламалау үшін және ... ... үшін ... ... бағытталады. Бұл модельді қарастыру
буржуазиялық экономистердің нақтылыққа ұмтылуын ... алда ... оң ... ... ... қоғам моделінен бастаған олар өсу
моделіне өтті. Техникалық прогреске, ұлтттық табысты бөлуге, капитал-өнім
қатынасының ... ... ... осы бағыттың экономистері
нәтижесінде осы факторларды модельде қамтыды. 1-модельде бір тауар, ... ... ... ... сызықты бағдарламалау негізінде
басқа да факторлар қамтылды. Экономиканың әр ... ... ... ... ... ... талдауда, математикалық
аппаратты жетілдіруде экономистер көптеген жетістіктерге жетті.
Алайда, модельдің мәнділігі осы модельдің негізінде жатқан ғылыми емес
экономикалық ... ... ... ... ... ... ... факторлары» теориясы, «капитализм дамуындағы
дағдарыссыздығы» теориясы ... ... ... мазмұнын
бейнелемейді. Ұлттық табысты құруда тек еңбек қана ... ... ... мен табиғи ресурстар да қатысатыны ... ... ... ... ... ұлттық табыстың өсу факторларының
нақты ролін дәлелдейді. Қоғамдағы ... ... ... ... ... ... ... табыстың мөлшері мен көздерінің құруына
әкеледі.
Мемлекеттің көмегімен дағдарыс пен жұмыссыздықты жоюға болатыны ... ... ... өсу ... ... ... Модельде
капитализмнің антогонистік қарама-қайшылығы, оның заңдылығы сыналады.
Көптеген ... ... ... ... ... ... Оларға таптық күрес, капиталдың қорлану көлеміне, жұмыс
күшінің құнына әсер ... ... ... және ... жалақы арасындағы
қатынас, т.б. жатады.
Неокейнстіктердің экономикалық өсуге болжау жасау. Болжаулар ретсіз
және конъюктураның өзгеруін алдын-ала ... ... ... Ал ... ... ... ... шешу мақсатын көздейді: тиімді
экономикалық өсуді, толық жұмысбастылықты, ... ... ету және т.б. ... ... және тұтас экономикалық
институттар жекелеген елдердің және ... ... ... ... ... көп көңіл бөлуде. Мұндай болжамдар үш түрлі
болады:
- ұзақ мерзімді (10-25 ... орта ... (3-5 ... ... ... (1 ... буржуазиялық саяси экономияның маңызды, жаңа элементтерінің
бірі ұзақ ... ... ... болып табылады. Бұл ... ... ... екі ... ... ... ... жоспарлар мен фирмалардың болжамына анкеталық сауалнамаларға
негізделген микроталдауға сүйенеді. ... ... ... ... мәліметтермен қосылады. Біруақытта мемлекеттік және жеке
индивидтердің ... ... ... ... ... ... алынған мәліметтердің күдіктілігі болып табылады, өйткені ... ... ... ... ... ... мүдделі емес. Жоспар
негізіне жеке кәсіпорындардың мүдделері ... бұл ... ... ірі ... ... ... араласуын шектейді.
Екінші әдіс макроэкономикалық талдауға негізделеді, яғни жалпы
мақсаттарды көздейді. Бұл үшін ... ... ... эконометриялық әдістер ... ... ... айнымалылар арасындағы қатынастарды зерттеуге негізделеді.
Эконометрика өткен экономикалық әрекеттерді түсіндіреді және ... ... ... ... байланыстарды сипаттайтын
математикалық теңдеулер құру жолымен болашақты анықтайды.
Болжауларда экономистер саяси ... ... ... ... ... капиталистік экономиканы реттеудің тікелей және жанама
әдістерін жасады. Экономикалық дамуға ... ... әсер ... ... ... ... қаржыландыру, несиелік саясат,
амортизациялық ... ... ... бұл әдістер автоматты
тұрақтандырғыш, несиелік ... ... ... ие болды.
Капиталистік елдер үкіметтері Кейнспен ұсынылған ... ... кең ... Ал ... ... нормасының өзгеруі бірінші кезекте
негізгі капиталға капитал салымын ... үшін ұзақ ... ... ... экономистер практикада қолданыс тапқан жеткіліксіз
қаржыландыру ... алға ... ... ... «реттелетін
инфляция» белсенді экономикалық саясаттың қажетті ... ... ... ... өндірістің салалық құрылымының өзгеруінде,
экспорттық салаларды ынталандыруда, экономиканың арта қалған ... ... ... ... ... алға ... роль ойнай бастады.
Несиелік саясат аясында мемлекетпен жүргізілетін барлық іс-шаралардың
жиынтығы, мемлекеттің ссудалық ... ... ... ... ... ... ... өзгеруі, тұтыну және
ипотекалық несиелердің арзандауы немесе қымбаттауын қоса ... ... ... және оның ... айтарлықтай әсер етеді. Алайда,
бұл саясат басқа да ... ... ... ... сипатқа ие. Бұл алдымен мемлекеттік қарыздың және инфляцияның
өсуімен байланысты.
Реттеу әдістерінің бірі – ... ... ... ... ... ... ... аударымдардың өсуі инвестициялық
сұраныстың жалпы қысқаруының орнын ... ... ... реттеу туралы ұсыныс ... ... ... ие.
Амортизация үлесі жалпы капиталист салымына артады және капитал ... ... ... ... ... ... бұл ... прогреспен байланысты. Капитализм жағдайында ол өндіріс өсуінің
төмен темпінде қорлану нормасының төмендеуі нәтижесінде күшейеді.
Жеделдетілген ... және ... ... ... салымдарын ынталандырады. Олар ең алдымен жаңа, әсіресе әскери
салымдарға әсер ... ... ... ... ... ... арттырады. Мұндай шаралар монополия пайдасының ... жаңа ... ... ... ... ... ... қатар жеделдетілген амортизация және корпорацияға
салықтық жеңілдіктер салалардың ... ... және ... ... ... ... ... қызмет етуі
өзгеріссіз қалса да ... ... өсуі ... ... қысқаруының орнын толтыра алмайды. Бұл яғни қандай да ... ... ... ... жаңартылып тұрады. Сонымен қатар
амортизациялық ... өсуі ... ... бағытталған таза
қорлануға сұранысты ... Яғни ... ... ... ... ... емес, рыноктың кемшілігі.
1960-70 ж.ж. буржуазиялық экономистер арасында мемлекет тарапынан
түзету шаралары ... және ... өсу үшін ... ... орын ... Олардың назарын Франциядағы «индикативті жоспарлау»
тәжірибесі аударды. Ағылшын және ... ... ... ... ... ... жиі ... болды.
Буржуазиялық экономистердің ойынша, жоспарлау өндіріс ... ... ... ... және жоспарлы шаруашылықты жеке меншік
негізінде құруға болады. Бұл жасалған ... ... ... мен кол ... ... ... ... қамтиды. Олар сондай-
ақ міндеттердің 2 типін құрайды: нақты, яғни ... ... ... ... ие ... ... мен ... салалары бойынша
және басқа да барлық салалар үшін тапсырмалар. Мұндай жағдайда ... ... ... орындалуын қадағалау жанама сипатта. ... ... ... ... ... араласуына жаңа
мүмкіндіктер береді. Ол ... өсу ... ... ... ... ... міндеттерін алға тартады. Осымен
байланысты мақсатты реттеу шаралары ... ... ... ... ... ... ... етушілердің эксплуатациясын
күшейте алады.
Осылайша, біреулер өсу темпінің артуына пайдаға қатысты ұлттық табысты
қайта бөлу ... қол ... ... ... басқалары өсу темпінің
артуына жалақыға қатысты ұлттық табысты қайта бөлу. Экономикалық өсудің
посткейнстік ... ... ... өз теорияларын Маркстің ұдайы
өндірісті талдауымен байланыстырады. Негізінде олар қоғамдық ... және ... ... технико-экономикалық өзара байланысында
өсу мен бөлудің ... ... ... табуға тырысады.
Посткейнстіктердің жасаған қорытындылары экономикалық ... және ... ... негізделуі үшін қызмет етеді.
Н. Калдор моделі. Неокейнстік экономикалық ойдың өкілдері Дж. Робинсон,
Н. Калдор, Л. ... және т.б. ... ... ... балансталған
экономикалық өсуді зерттеу дәстүрін жалғастырды. Тепе-тең өсу моделін нақты
өсу моделіне жақындатуға ұмтыла отырып, олар бұл ... ... ... мен ... ... ... жетілмеген бәсеке, инфляция, өнімнің
тұтыну және өндіріс игілігіне бөліну факторларын қосты. Кейнстік теорияға
сәйкес ... ... ... ... – олар ... нормасын
анықтайды. Сондықтан Калдор бойынша жағдай келесі 2 ... ... ... өсуі ... ... да ... болуына әкелсін.
Мұндай жағдайда инфляция табыстың жалақыдан да тез өсуінен болады. ... өсуі ... ... негізінде ғана іске асырылғандықтан.
Жалақының тек тұтынылып, ал пайданың ... ... ... ... ... ... ол ... қуып жетеді.
2. Керісінше, егер инвестициялар жинақтан төмен болса, еңбек ... ... ... ... тауар бағасы тез түседі, нәтижесінде
жинақ та төмендейді және тепе-теңдік қайта орнайды.
Экономикалық өсудің ... ... ... ... теориясының пайда болуы мен таралуы ... ... ... ...... ... ... өсуі, мемлекетік бюджет тапшылығы, инфляцияның күшеюі)
тәжірибесінің теріс ... ал ... ... даму ... ал ... төмендейтін салыстырмалы жағымды конъюктурамен
түсіндіріледі. Осындай ... ... өсуі ... күштер
есебінен ғана емес, сонымен қатар жаңа техника енгізу, еңбектің өнімділігін
арттыру ... де ... ... ... ... туады. Үшіншіден, өсудің
кейнстік теориясы капитал жеткіліксіздігі мен жұмыс ... ... орын ... ... ... үшін ... өсудің неоклассикалық теориялары неокейнстік модельдерді
сынау процесінде ... ... ... ... ... ... ... белгілері алға тартылды /3/:
- Бұл модельдерде өндірістің ... жаңа ... ... функциясы
ретінде қарастырылады, ал өсім пайдаланылмай қалған өндірістік күштерді
пайдалану үшін жаңа жұмысшыларды тартумен де қамтамасыз ... ... ... капитал сыйымдылығының өзгеріссіздігінен
дәлелдейді, өндірістің екі ... одан да көп ... ... арасында таңдауға мүмкіндік бермейді.
Бұл теорияның көренкті өкілдері американ экономисті Р. Солоу ... ... Дж. Мид. Бұл ... ... өндіріс факторларының
иелері шекті өніммен марапатталатын жағдайдағы еркін бәсеке тұпсырымына
сүйенеді. Олардың пікірінше ... ... ... әсер ... ... ... ... басты өндіріс факторларының ... қол ... ... Егер ... ... салымдарының
темпі өте жоғары болса, онда ... ... ... ... ... ... ... төмендетудің
шараларын іздестіруге мәжбүр етеді, бұл капитал ... ... Бұл ... тағы бір ... – оның өсу ... ... ... салымын ғана емес, басқа да ...... ... ... ... т.б. ... Соңғысы дербес факторы
ретінде немесе басқа факторлардың өнімділігіне әсер ету ... ... ... ... ... – олар ... тепе-теңдіктің
бұзылуы емес, қалыпты жағдай деп түсінуінде. Әңгіме, сұраныс пен ұысныс
сәйкес болатын балансталған өсу ... ... ... ... тыс ... өсу шарты – тұрақты ақша жүйесі болып
табылады. Сондықтан да неоклассикалық теорияның жақтаушылары мемлекеттің
экономикаға ... ... ... ... ... қарастыра
отырып, мемлекетік инфляциялық шығындарға қарсы шығады.
Неоклассикалық теория негізінде ... ... ... ... ... ... ... жинақ үлесі тұрақты деп қабылданады, өсу темпі
техникалық прогресс пен өз алдына қызмет ететін ... ... ... ... ... әл-ауқаттың артуына тәуелді емес.
Неоклассикалық теорияда негізгі рольді өндіріс факторларының бар ... ... ... ... ... ... өсу темпі проблемасы
пайда болды. Бұл Кобб-Дугластың өндірістік функциясында жақсы сипатталады.
Олар ең алғаш АҚШ-тың өндеу өнеркәсібінде өнім ... ... мен ... ... эмпирикалық жолмен анықтауға тырысты. Осыдан жасаған
олардың тұжырымы: өнім ... ... ... ... екі ...... ... функциясы болып табылады. Кіші ... ... ... Кобб пен Дуглас өнім мен капитал ... ... ... ... ... функциясы экономикалық өсудің жекелеген факторларының ролін
сандық бағалау жұмыстарына бастама болды. Ол екі бағытта жүзеге асады:
- ... ... ... ... ... тиімділігі
алғышарттарынан бас тарту
- ұлттық табыстың өсуіне әсер ететін үшінші айнымалы ... ... ... ... ... әсерін ескеру.
Бұл зерттелер практикалық қызығушылық тудырады, алайда ... ... ... ... ... өнімділік» теориясының
антиғылымдық постулаты болып қала ... ... ... ... ... ... заңына»,
«шекті өнім» категориясына негізделеді.
Неоклассикалық теорияның өкілдері өсудің көзі ретінде пайданың ... ... ... жүктелмеуінің, жұмыссыздықтың ... ... ... мен ... ... төмен
темпі, оның негізінде пайданың, техникалық жаңашылдыққа ынтаның төмендігі
жатыр. Бұл тезисте ... ... ... ... да ... жалақыны көтеруге, әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... қарсы шығады,
пайдаға салықты төмендетуді және жанама салықтарды ұлғайтуды ұсынады.
Өсудің неоклассикалық теориясының «көтерілуі» ... ... ... ... ... ... ... вариантында бұл теория
ұлттық табысты бөлудегі ... ... ... Оның ... ... өсу ... өзгерістерді олардың шеткі өнімдерінің
өзгеруімен түсіндіреді. Бірақ та табысты бөлудегі қатынас бұрынғыша қалады.
Егер өзгеріс болатын болса, онда «шекті өнімділік» заңы әсер ... ... ... Сондықтан да олар ұлттық табысты бөлудегі пропорцияның
бұзылуының себебі техникалық ... ... ... ... ... прогресс капиталды-интенсивті сипатта болса, онда капиталдың
шекті өнімі мен пайда нормасы жалақыға ... ... ... тағы
ресурстарды алмастыру икемділігінің әсері қосылады.
Өсудің неоклассикалық теориясының қазіргі варианты – монетарлық ... ... Бұл ... ... М. Фридмен және Шварц 1869-1960 ж.ж.
АҚШ-тың монетарлық тарихы кітабында ... ... ... бұзылуының себебі ақша сферасындағы ... ... және ... ... ... ақшалардың тұрақсыздығы экономикалық
өсудің тұрақсыздығына әкеледі». Олардың ойынша, ақша массасының қысқаруы
экономикалық өсу темпінің баяулауына, ал ...... ... бұл теорияның осы тұжырымы нақты дәлелдеулерден шықпағандықтан, нақты
практикаға жақындығы төмен.
Экономикалық өсудің неоклассикалық теориясының ... ... ... ... тұрады. Бұл экономистер минималды шығындарда
максималды пайда алу мүмкіндігіде өндіріс ... ... ... ... ... ... бір ... талдайды.Олар осы мақсаттарда жалақының
төмендеуі өткізу шарты мен сұраныстың азаюына әкелетінін ескермейді. ... ... ... ескермей, тұрақты ... ... ... ... ... алыс.
Неоклассикалық бағытты сынауда посткейнстіктер ... ... осы ... ... ... Т. ... ... бәсекенің билік
етуі туралы тезистің әлсіздігін алға ... ... ... ... болу және ... ... ... арқылы максималды
пайда табуға ұмтылысын нәтижессіз дейді. Рикардоның құн теориясына ... ... ... ... ... ... өнімділік», «шекті
пайдалылық» теорияларын сынға алады.
Жалпы экономикалық өсу проблемалары ертеден бері ... ... ... ... бес ... проблеманы атауға болады: /4/
1. Экономикалық өсу факторлары
2. Қазіргі және болашақтағы тұтынудың арақатынасы және ... ... ... ... өсу мен табыстарды бөлудің өзара әсерлесуі
4. Экономикалық өсудің тарихи тенденциясы
5. Тепе-тең (тұрақты, балансталған) өсу шарттары
Кез-келген державаның гүлденуінде ... ... ... роль
ойнайтын ұзақ мерзімді экономикалық өсуді қамтамасыз ету проблемалары сонау
меркантилистер теориясында үлкен орынға ие ... ... ... экономикалық өсудің жекелеген
маманданған ... ... ... та ол ... ... ... және оның табысты болуымен арақатынасымен анықталады.
Классиктердің бұл ... ... ... ... ... ... ... факторларының көлемімен және олардың өнімділігімен
анықталады.
Р. Солоудың неоклассикалық өсу ... ... ... ... өсу ... соғысқа дейінгі дағдарыстық кезеңмен салыстырғанда
басқаша дами бастады. 1950- жылдары көптеген батсы елдерінде ... ... ... 1950-жылдың ортасынан бастап, экономикалық өсу
теорияларының ... жаңа ... ... ол 1970-ж дейін жалғасты. Осы
кезеңде басты рольді Р. Солоудың өсу моделі алды. Американ ... ... ... ғылыми жұмыстарын негізінен журанл мақалалары түрінде
жариялады. Басты еңбектері: ... ... және ... және «Өсу ... Солоу моделінің негізі оның «экономикалық
өсу теориясына үлес» мақаласында салынған. Ол ... ... ... негізгі себебі өндіріс факторлары – еңбек пен
капитал арасындағы қатаң ... ... ... ... белгіленген көлемі болып табылады. ... ... ... бірі ... болып қалады. Неоклассикалық теорияның
принциптеріне ... ... мен ... ... ... ... ... өсудің қазіргі жаңа көзқарастарының сипаты. Ұзақ мерзімді
экономикалық ... ... ... неоклассикалық талдаудың
әлсіздігі дәстүрлі теорияның көңілінің толмауына әкелді. Олардың жағдайына
сәйкес экономикада ұзақ уақыт мерзімде өсудің ... да бір ішкі ... ... ... ... мен ... ... арақатынасы ұзақ
мерзімді жоспарда тепе-теңдікке жететінін көрсетуге бағытталады. Мұндай
біржақты әдісте ... ... ... ... ... ... кез-келген экономиканы нольге әкеледі. Халықтың жан ... ЖҰӨ - нің өсуі ... ... пайда болатын уақытша
құбылыс ретінде қарастырылады. Мұндай теория әлемдік экономиканың әртүрлі
бөліктерінде ұзақ мерзімді экономикалық өсудің ... ... ... қаларлық емес.
Дәстүрлі неоклассикалық модельге көңіл толмаушылық 1980-1990 ж.ж өсу
темпінде ел аралық ... ... ... ... ... ... теория бұл құбылыстарға қанағаттанарлық
түсіндірмелер бере алмады. Неоклассикалық ... ... ... көру ... ... ... ол экономикалық субъектілердің шешіміне
мүлдем тәуелді емес. Капиталдың тапшылығы 3-әлемде инвестициялардың жоғарғы
рентабельділігіне әкеледі. Үлкен сыртқы қарыздары бар ... ... Банк пен ... ... ... ... инвестициялардың
өсуіне еркін нарық құру ... ... ... ... өмір ... мен ... өнімділігінің өсуін тудыруы тиіс.
Алайда, сыртқы сауда мен ішкі нарықтың ... ... ... дамушы елдер стагнациядан шыға алмады және жаңа ... ... ... олар тіпті өз капиталының шетелге ағып
жатқанын да тоқтата алмады. ... ... бай ... ... мұндай табиғи емес бағыты өсудің жаңа теорияларының, соның
ішінде, әсіресе эндогенді өсу теориясының пайда болуына ... Оның ... даму ... ... 90 ж. ... ... болды.
Эндогенді өсу теориясы. Жаңа теория эндогенді өсуді – қоғамдық
өндіріспен басқарылатын ... ... ... ... ЖҰӨ-нің
тұрақты артуын талдауға бағытталады.
Неоклассикалық теорияға қарағанда бұл модель ... ... ... ... ... ... ... қарастырады. Өсудің жаңа
теориясының басты мақсаты – ... мен өсу ... ел ... алшақтықты
түсіндіру болып табылады.
Эндогенді өсу модельдері сырт көрінісі бойынша неоклассикалық теорияға
ұқсайды, бірақ қорытындылар жасауда олардан ерекшелінеді. ... ... ... ... капиталдың кемімелі шекті өнімділігі туралы
алғышартын теріске ... және ... ... ... әсер ... ... ... көп көңіл бөледі.
Техникалық прогреске көп көңіл бөлінсе де бұл ... ұзақ ... ... ... ... ... себебі емес.
Дамуды жылдамдату үшін жинақтардың рөлін күшейте отырып, жаңа теория
дәстүрлі теорияға қарсы шығатын ... ... ... Ең ... ... ... ... арасында өсу темпін
автоматты түзету мүмкін емес – олар өзгеріссіз қалады және елде техникалық
даму мен жинақтау ... ... ... ... ... бай және ... жан басына шаққандағы табыстар мен ішкі ... ... ... Елде ұзақ ... ... уақытша тежелуінің асқынуы және елдің
экономикалық артта қалуына әкеледі.
Эндогенді өсу моделінің ең ... ...... ... бай елдерге
жасанды капитал құйылымын түсіндіру, бұл өз ... 1-ші және ... ... алшақтықты күшейтеді. Инвестициялардыңпотенциалды
жоғары ... ... адам ... ... беру ... мен ... ... инвестициялардың төмен деңгейімен
түсіндіріледі. Кедей елдер осы инвестиция түрлеріненсалыстырмалы тиімділігі
аздарын шығарып тастайды. Жеке ... өзі үшін ... ... ... ... оған аз қолайлық келсе, онда ол ... бас ... яғни ... рынок механизмі комплементарлы
инвестициялардың қажетті деңгейін қамтамасыз ... ... ... ... сондай-ақ жеке пайда
әкелетіндіктен, мемлекет ... ... ... ... өз ... ... мен ... көрсетеді және бір уақытта жеке
инвестицияларды ынталандырады. Сондықтан да эндогенді өсу ... ... ... ... ... ... ... экономикалық өсу стадиялары. Оның пайда болуы ... ... ... әсер етуі үшін болған 1950-60 ж.ж жүргізілген ... ... ... ... ... Бұл ... ең ... американ экономисті және тарихшысы У. Ростоу болды. Оның теориясына
сәйкес әлсіз даму жағдайынан шығу кез ... ел ... ... ... ... ... сипатталады. У. Ростоу өзінің «Экономикалық өсу
стадиялары» ... ... ... «Кез ... қоғамның экономикалық
құрылғысы мына 5 түсініктің бірінің көмегімен түсіндіріледі:
1.Дәстүрлі қоғам
2. Жылдам даму үшін жасалған алғышарттардың жетілуі
3. Өзін өзі ... ... ... ұмтылу
4. Технологиялық кемелденуге ауысу
5. Бұқаралық тұтыну арасы
Бұл стадиялар сипаттамалық өасиетке ие болумен қатар және қазіргі қоғам
дамуының процестерін жалпылаумен ... ... ... ішкі ... ... тән, ... олар экономикалық өсудің бір теориясын құрайды.
Ростоу бойынша, барлық дамыған елдер тез дамудан ... ... ... өту стадиясынан өткен. Ал дамушы елдер қазірде дәстүрлі ... ... даму ... ... ... ... өту үшін олар белгілі бір алғышарттарды орындауы қажет.
Сондай басты шарттардың бірі – экономикалық өсуді ... ... және ... жинақтарды қозғалту.
Льюис моделі. Қазіргі жаңа экономикалық өсу теорияларының бірі – ... ... А. ... ... ... ... 1950 ж. Ортасында
құрылған Льюистің екі секторлы моделі 3-әлем елдерінің ... ... үшін ... ... ... ... ... дамыған экономика 2 секторадан тұрады:
1. Натуралды ауыл шаруашылығымен, жабық қайта қоныстандыруымен ... ... ... ... ... ... сектор.
Мұндай жағдай Льюиске осы секторда шығынды жұмыс күші түсінігін
енгізуге тура келді.
2. Әлсіз дамыған экономикада ... ... ... ... өнімді
қазіргі индустриалды сектор да бар, оған қалалық өнеркәсіп
жатады. Қала ... ауыл ... ... күші
ақырындап жылжи бастайды. Модельде ауылдан ... ... ... және ... ... ... қамту және
өндірістің өсуіне үлкен мән ... ... ... мен ... ... ... тәуелді, ал ол өз
кезегінде капитал ... және ... ... ... ... ... сектордағы жұмысшының
орташа табысын бірнеше есемейді. Оның пікірінше, қаладағы жалақы
ауылдағыға қарағанда 30% -ке ... болу ... ... олардың
арасындағы мұндай алшақтық миграцияны яғни жұмыс ... ... ... ... ... ... негізгі теориялық бағыттардың, өкілдердің
көзқарастары мен пікірлерін келесі негіздерде ... ... ... пен ... ... өсуді тек бір ғана факторға – капитал
қорлануға тәуелді дейді. ... ... ... ... 1-4% ... ... табыстағы жинақ үлесі де 4 есеге ұлғаяды дегенді мүлдем
елестетуге болмайды, яғни капитал қорлануы табысқа тәуелсіз.
- ... ... ... ... ... тиімді
сұраныс проблемасының маңызы зор, олардың алдындағы негізгі проблема
-өткізу проблемасы, яғни егер ... ... ... ... ... қамтамасыз етсе,онда экономика
динамикалық ... ... ... Неокейнстіктің пікірінше
ұлттық табыстың өсуі капитал қорлануының ... ... ... ... ... басты факторы – инвестициялар дейді.
- Неоклассиктер өсудің көзі ретінде пайданың өсуін айтады. Кәсіпорынның
толық жүктелмеуінің, ... ...... мен ... ... ... ... негізінде пайданың, ... ... ... Олар ... көтеруге, әлеуметтік-
экономикалық қажеттіліктерге шығындардың көбеюіне қарсы шығады, пайдаға
салықты төмендетуді және жанама салықтарды ұлғайтуды ... ... ... ... ... ... ... жоспарда
ақшалардың тұрақсыздығы экономикалық өсудің тұрақсыздығына әкеледі.
Ақша массасының қысқаруы экономикалық өсу ... ... ...... ... Осы ... көрнекті өкілі Р. Солоу:
«пайыз ставкасы халық санының өсу темпі мен ... ... ... тең ... ... Өсудің жаңа теориялары, соның ішінде эндогенді өсу теориясы
неоклассиктердің ... ... ... өнімділігі туралы алғышартын
теріске шығарады және капитал салымдарының рентабельділігіне әсер
ететін сыртқы ... көп ... ... ... өсудің
тежелуі – адам капиталына, инфрақұрылым мен НИОКР–ға ... Олар даму ... ... белсенді араласуын
қолдайды.
Льюис өзінің екі секторлы моделінде дәстүрлі ... ... өту ... қала өнеркәсібінде (индустриалды) жалақыны 30% -ке
дейін көтеруді ұсынады.
Жалпы экономикалық өсу проблемаларын ... ... ... ... өсу ... ... және болашақтағы тұтынудың арақатынасы және ... ... ... экономикалық өсу мен табыстарды бөлудің өзара әсерлесуі
- экономикалық өсудің тарихи тенденциясы
- ... ... ... өсу шарттары
Осымен, біздің міндетіміз жоғарыда аталған териялардың негізінде
қазіргі кезде қоғамның әл-ауқатын көтеру ... ... ... ... ... позитивті жақтарын ескерген жөн. Әрине әрбір ... ... ... ... ... ... ету
үшін басты тетіктерінің қызметін оңтайлы іске ... оңай ... ... да ... ... көңіл бөлу, жетістіктерге мән беру, ... ... ... ... ... ... ... өсу, мәні және оның факторлары
Қажеттіліктердің жоғарлауы, ... ... ... ... өсуі екі ... ... экономикалық өсу мен экономиканың
тиімділікті шешуді көздейді. Экономикалық өсу жасалынатын ... ... яғни ... өмір сүру деңгейінің жоғарлауы болып
табылады.
Өздігінен экономикалық өсу ... ... ... ... ... ... тұтынуының ұлғаюын олардың сапасы мен өмір
сүру жағдайының нашарлануының, тазартқыш құрылғыларды үнемдеудің ... ... ... ал ... ... өсуіне ресуртарды жемқорлықты
пайдаланудың нәтижесінде жетуге болады. Мұндай өсу не тұрақсыз, не ... ... ... ... ... өсу әлеуметтік тұрақтылық пен
оптимизммен үйлескенде мән-мағынаға толы ... ... өсу ... ... ... көздейді: өмір сүрі ұзақтығын көбейту,
ауыруға шалдығу мен жарақаттану, мертігуге ұшырауды төмендету, білім ... ... ... ... ... ... ... рационалдылығы, әлеуметтік тұрақтылық пен өз келешегіне деген
сенімділікті арттыру, ... пен өмір сүру ... ... ... жұмысбастылыққа жету, қоршаған ортаны
қорғау мен экологиялық қауіпсіздікті жоғарлату, қылиысты төмендету, т.с.с.
Экономикалық ... ... – бұл ... ... өндірістің тарихи
қалыптасқан бастапқы жолы. ... ... ... ... ... ... салаларын қамтитын көптеген мәселелерімен соқтығысты.
Ал бұл мәселелерді атап өту экономикалық қатынастардың кейінгі дамуында
болдырмау үшін ... ... ... ... алдыңғы қатарлы
елдермен салыстырғанда жан басына шаққандағы табыс деңгейі төмен, нашар
дамыған елдер ... ... ... ... Бқұл ... дами ... бірақ
қазіргі кезде экономикалық дамығандардан артта қалып отыр. Бұл жерде
экономикалық өсудің экстенсивті жолы ... және ... даму ... қызығушылықты тудырады.
Даму кілті басты төрт факторларға негізделген:
1. Халық
2. Табиғи ресурстар
3. Капитал жинақтау
4. Техника
Сондықтан экономикалық даму ... осы ... ... ... ... Олар: табиғи ресурстарды пайдалануды ... оны ... ... ... ... ... капитал
салымының техника экономикалық прогресі туралы негізін қамтиды.
Экономикалық өсудің категориясы ... ... ... ... өндірістің маңызды сипаттамасы болып табылады.
Экономикалық өсу – уақыттың ... бір ... ... өнімді
сандық және сапалық жетілдіру болып табылады /1/.
Экономикалық өсу уақыттың әрбір берілген ... ... ... ... белгілі бір дәрежеде жеңілдетуді және адам
қажеттіліктерінің неғұрлым кең ... ... ... өсу бір-бірімен тығыз байланысты екі әдіспен анықталып,
өлшенеді: белгілі бір уақыт аралығындағы айнымалы, не ... ... ... ретінде және белгілі бір уақыт аралығындағы кезеңнің жан
басына шаққандағы нақты ЖҰӨ-нің көбеюі ретінде екі ... да ... ... егер ... ... ... әскери потенциалының мәселелеріне
арналса, онда ... ... ... келеді. Бірақ жеке елдермен
аймақтардағы халықтың өмір сүру ... ... ... ... ... келеді. Сөйтіп Үндістанның ЖҰӨ-і Швейцарияның ЖҰӨ-інен 70%-нан
асады, ... де ... ... халықтың өмір сүру деңгейі бойынша 60
есеге ... ... ... ... бұл ... кез келгенінен
экономикалық өсу пайызбен, өсудің ... ... ... жалпылама түрдегі экономикалық өһсу өндіріс пен оның ... ... ... және ... ... ... ... әртүрлі ұлттар, халықтар мен ... ... ... ... мен пікір сайыстарда экономикалық өсу
мәселелері алдыңғы қатарларда тұр. Нақты өндірістің өсіп келе жатқан ... ... жүйе ... ... ... шексіз
қажеттіліктерін шектеулі ресурстар жағдайында қанағаттандыруды белгілі –
бір ... ... ... ... ... ... және интенсивті түрлерін ажыратуға
болады. ... ... ... ... көбеюі өндіріс факторларының
сандық көбеюінің: өндіріске еңбек, капитал (өндіріс құралдарын), жердің
қосымша ... ... ... ... ... Бұл ... технологиялық базасы өзгермейді. ... ... ... ... көлемін алу мақсатында тың ... ... ... құру мен ... ... комбайындарды үлкен көлемде шығару
үшін жұмысшылардың неғұрлым үлкен ... ... беру – ... бәрі ... ... экстенсивті жолдарының мысалы. Экономикалық өсудің бұл
типі кезінде өнімнің ... ... ... мен ... ... сандық өсуінің және кәсіпорын қуаттылығының көбеюінің ... ... ... ... ... ... қол жеткізуге
болады. Нәтижесінде бір ... ... өнім ... ... қала
береді.
Ал экономикалық өсудің интенсивті түрі кезінде ... ... мен ... көлемі өзгеріссіз қала берсе де бастысы өнімділік
тиімдлігінің жоғарлауы мен өндірістің барлық ... ... кері ... өсуі ... ... Мұнда негізгісі болып
өндіріс технологияларының жетілуі, өндірістің ... ... ... ... Интенсивті экономикалық өсудің ...... ... жоғарлауы. Бұл көрсеткішті бөлшек түрінде
белгілеуге болады: ЕӨ= Е/Ө, мұндағы ЕӨ - ... ... Е- ... ақша ... өрнектелген жасалынған өнім, Ө - еңбек бірлігінің
шығындары ( мысалы, адам – ... ... ... түрі ... ... және ... өндіріс факторларының кең қолдануына негізделген өнім шығару
ауқымының көбеюімен ... ... ... өсуі ... техникаларды, алдыңғы ... ... ... аса ... ресурстарды, жұмысшылар мамандануын көтеруді
қолдану арқылы қамтамасыз ... Бұл ... ... ... ... ... ... мен ресурстарды жинақтаудың өсуіне,
т.с.с. қол жеткізіледі.
ХХ ғасырда етек ... ... ... ... ... елдерінде дамудың артықшылықты үлгісі ретінде интенсивті
экономикалық өсу мойындалды.
Экономикалық ... ... пен ... ... ... ... ... байланысты көрсеткіштер жүйесінің көмегімен
бағалауға болады. Нарықтық экономика жағдайында тауарлар мен ... ... ету үшін ... 3 ... ... ... ... (табиғи ресурстар). Яғни Ү – жиынтық өнім еңбек – (L), ...... ... ... – (N) ... ... функция /2/:
Ү=f(L,K,N)
Экономикалық өсуді сипаттау үшін бірқатар көрсеткіштер қолданылады.
Олардың ... ... ... ... ... ... ... жиынтық ұсыныс жағындағы факторларды бөліп
көрсетеді. Оларға:
А) табиғи ресурстардың көлемі мен сапасы
Б) еңбек ... ... мен ... негізгі капиталдың көлемі
Г) ғылыми техникалық прогрестің деңгейі.
Жиынтық сұраныс ... ... ... ... ... және жиынтық сұраныстың барлық элементтері барлық көбейіп жатқан
ресурстардың толық жұмсалуын ... ... ... ... ... ... ... факторларға ресурстарды тиімді бөлу де жатады.
Факторлардың маңыздыларының бірі ... ... ... Бұл ... ел ... ... анықталады. Бірақ халықтың белгілі бір
бөлігі еңбекке жарамдылар санына енгізілмейді және еңбек нарығына шықпайды,
оларға ... ... ... т.б. жатады. Ал жұмыс істегісі
келетіндер еңбек ... ... ... ... ... күшінің құрамында
жұмыссыздар, сонымен қатар жұмыс істегісі келіп, бірақ оны таба ... ... ... 1999 ж. ... ... ... жұмыс бастылары
52% құраған.
Әйтсе де еңбек шығындарын жұмысбастылар санымен өзгерту нақты жағдайды
толық мөлшерде көрсетпейді. Еңбек шығындарының неғұрлым ... ... ... ... ... ... ескеруге мүмкіндік беретін жұмыс
істелген адам-сағат ... ... ... ... ... ... ... факторларға тәуелді: халық ... ... ... ... ... ... ... деңгейіне, т.б. Барлық факторлар уақыт аралығында және ... ... ... қарқындары мен деңгейлеріндегі бастапқы
айырмашылықтарды құра ... ... ... ... ... ... ... мен сәйкесінше өндіріс
процесіндегі еңбек шығындарының сапасы маңызды рөл атқарады. Білім деңгейі
мен жұмысшылар мамандануының жоғарлауынан ... ... ... Ал бұл ... ... ... мен ... жоғарлауына
себеп болады. Басқаша ... ... ... ... ... ... ... көбеюінсіз-ақ, тек еңбек күші ... ... ғана ... ... ... ... ... факторы болып капитал табылады. Ол –
құрылғылар, ғимараттар мен тауар қорлары. Негізгі капитал тұрғын қорды да
енгізеді. Өйткенде ... ... ... ... көрсететін қызметтерден
пайда болады. Фабрикалық ғимараттар мен конторлар өз ... ... ... ... Өйткені машиналардың үлкен санымен қаруланған
жұмысшылар тауарларды көбірек шығарады.
Экономикалық ... тағы бір ... ... – жер, нақтырақ айтсақ
табиғи ресурстардың саны мен сапасы. Әртүрлі табиғи ... ... ... ... , жағымды да жайлы климат пен ... ... ... ... ... ... үлес ... белгілі.
Әйтсе де, көлемді табиғи ресурстардың қолда болуы әр ... ... ... ... ... табылмайды. Мысалы, Оңтүстік
Америка мен Африканың кейбір елдері табиғи ресурстардың көлемді ... ... әлі ... дейін артта қалған елдер қатарында жүр. Бұл
экономикалық өсуге ... ... де ... пайдалану ғана
әкелетіндігін білдіреді.
Ғылыми – техникалық прогресс экономикалық өсудің басты ... ... ... жетілдіруді сипаттайтын бірқатар құбылыстарды қамтиды:
технологияларды жетілдіру, өндірісті ... мен ... ... мен ... Ол берілген ресурстарды шығарылатын ... ... ... ... ... ... береді. Бұл кезде
әдеттегідей жаңа, неғұрлым тиімді, пайдалы ... ... ... ... ... ... ... өсудің негізгі факторы ретінде
қалыптасып келе жатыр.
Мемлекет экономикалық өсуді реттеуде маңызды рөл ... және ... ... үшін ... ... шараларды қолданатындығын
қарастыру қажет:
1. ... ... ... ... ... ... ғана ... Олар әдетте өсу
қарқындарының төмендігін ЖҰӨ-нің қажетті ... ... ... ... ... ... Сондықтан олар капи –тал салымды ... ... ... ... ставкаларын («арзан ақшалар»
саясатын) насихаттайды. Ал ... ... ... ... ... ... инфляцияға әкелмес үшін үкіметтік
шығындар мен тұтынуды шектеу үшін ... ... ... ... қарама-қайшы «ұсыныс экономикасының» жақтаушылары
экономикалық жүйенің өндірістік ... ... ... ... олар жинақтау мен капитал
салымдарға ... ... ... мен кәсіпкерлік
тәуекелділікті мадақтайтын құрал ретіндегі ... ... ... ... ... ... атап ... нақты ЖҰӨ-нің жоғарғы деңгейін
сақтап отыруға, жиынтық шығындарға әсер етуге назар ... ... ... ... ... ... ... толық қамтылуы кезінде қоғамдық өнімнің
өсуін қамтамасыз ететін факторларға сүйене ... ... ... ... ... ... ... экономистері экономикалық өсуді
ынталандырудың басқа да мүмкін болатын әдістерін ұсынады.
Мысалы, кейбір ғалымдар ... ... ... ... құрылымындарының қалыптасуында үкімет өзіне тікелей
белсенді ... ... ... ... саясатты
үгіттейді.Сонымен қатар үкімет жоғары өнімділікті салалардың
дамуын тездететін және ... ... ... ... ... ... ... асыруға жол
береді. Білім беруге бағытталған ... да ... ... ... мен ... өнімділігінің өсуіне де ықпал ете
алады.
Экономикалық өсуді ынталандырудың мүмкін болатын әдістерінің көптігі
мен қиыншылықтарына қарамастан экономистердің ... ... ... ... оңай ... ... мен капитал сыйымдылық ... ... ... ... оңай берілмейтіндігі туралы ортақ
ой – ... ... ... бәрінен келесідей келесідей қорытындыны айтуға
болады:
- Экономикалық өсуді жан басына шаққандағы нақты ЖҰӨ-нің өсуі немесе
потенциалды ЖҰӨ-нің өсуі ... ... ... Ол ішкі және
халықаралық әлеуметтік – экономикалық мәселелерді шешу ... ... ... ... ... ... өсу келесі факторлармен анықталады: табиғи және еңбек
ресурстары, капитал, технологиялар.
- ... өсу ... ... ... ... ... және өсу қарқындарын жоғарлатуға үмкіндік беретін толық
жұмысбастылыққа жету. Бірақ ол уақытша құбылыс, өйткені ... ... жыл ... ... ... және келесі
жылы өсу қарқыны өзгеріссіз қалады.
- Дамудың экстенсивті түрінде ... ... ... ... өсу ... ... сипатқа ие. Іс-жүзінде
техникалық прогресс жоқ, өндірістік негізгі қорлар моральді ... ... ... қор ... төмендейді.
- Дұрыс салықтық және инвестициялық ... ... ... ... ... рөл ... мүмкін.
Жоғарыдғы мәселелерді қарастыра келе дамудың экстенсивті жолы ... ... ... әлі даму ... ... қатынастар жағдайында
экономикалық жаңа өрлеуге жол бермей тек қайшылықтарға әкеледі. Сондықтан
объективті ... ... ... ... ... халық шаруашылығын
интенсивті даму жолына қою ... ... ... ... ... туындағанын ұмытпау керек. Жаңа экономикалық қатынастардың
дамуына негіз құрып, ... өсу жолы ... ... ... дамуына үлкен үлесін енгізді.
2 бөлім. ҚР-ғы экономикалық өсу және ... ... ... ... ... өсуді қамтамасыз ететін индустриялы-
инновациялы саясат
Дамыған ... ... ... тек қана нарықтық принциптер
негізінде материалдық-техникалық базаның қалыптасуы мүмкін ... ... даму ... ... оң ... ... ... мен инвестиция мемлекеттік реттеудің оьбектісі болып табылады.
Көптеген дамушы елдер табиғи ресурстарға бай бола ... ... ... ... ... ... ... шикізат экспорты бұл елдердің мемлекттік
қазынасына табыс әкеліп, тұрғындардың әл-ауқатын көтереді. Алайда, уақыт
өте келе ... ... ... ... яғни ... ... және оның рыноктағы жағдайынан тәуелді етіп, шикізатты аз қажет
ететін жаңа саланың дамуын ынталандырмайды және шикізатты күндердің күнінде
таусылатынын еске алсақ, бұл ... ... ... ... ... осы ... шығудың бірақ жолы бар, ол – жоғары технологиялық
өндірісті ... ... ел ... дамудың шешуші факторлары – ғылым мен
инновациялық технологиялар екеніне күннен-күнге көз жеткізіп келеміз. Бүкіл
әлемде озық технология мен техниканы насихаттайтын 1951 ж. ... ... ... ең ... ...... ... пайда болуына негіз болды. Өткен ғасырдың 80-ші жылдары
технопарктер тек АҚШ, ... ғана ... ... Сингапур, Австралия,
Бразилия, Үндістан, Қытай, Жапонияда да құрыла бастады.
Жапондықтар жаңа өнімді ойлап табу және оны жасап шығару жылдамдығынан
американдықтар мен еуропалықтарды да ... ... Жаңа ... ... айдан кейін шықса, АҚШ-та 4, Еуропада 2 айдан кейін шығады. Жапондықтар
үшін өнімнің сапасын қажетті деңгейге жеткізу үшін 4 ай ... ... ... – 11 ай ... ... жаңа ... мен ... технологияны өндіріске енгізумен
1950ж. құрылған ҒТИП ... ... ... ... ... ... коммерциялық және ... ... ... ... ҒТИП ... әр ... саладағы ғылыми
орталықтар мен кәсіпорындар кіреді. ҒТИП олардың құрылуына жағдай жасайды,
ғылыми зерттеулерін жүргізуге ... ... және ... ... ... бір ... ... кәсіпорынға «қолайлы орта»
жасайды. Қытай ... ... үлес ... инновацияны дамытып
отырғанын ҒТИП құрамына кіретін кәсіпорын санының өсуінен байқаймыз. ... – 2587, 1992 ж. – 9678, 1996 ж. 13722, 2000 ж. – ... ... ... ... Корея/ ғылым мен техниканы соңғы 50
жылда өте қарқынды дамытты. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін әлемдегі ең
кедей ... бірі ... ... ... ... зерттеулердің басым
бөлігін қорғаныс, ядролық және космостық салаларға бағыттады. Корея
Республикасы ... ... ... ... ... ... алды. 1967 ж. басты міндетіғылыми-техникалық саясатты
жобалау және ... ... ... ... ... және ... ... және Ғылым мен техниканы қолдау туралы Заң ... ... ... 5 ... ... ... 1991 ... дейін экспортының жартысын КСРО-ға ... ... ... ... және 90-шы ... ... дағдарыс
Финляндия экономикасына да жағымсыз әсер етті. Мысалы, жұмысссыздық деңгейі
1991 ж. 3,5 % -дан 1993 ж. 20 %-ға ... өсіп ... Осы ... жағдайдан
шығу үшін Финляндия Үкіметі 1991 ж. жаңа экономикалық бағдарлама қабылдады.
Оның міндеті – Финляндияны дамыған елдердің қатарына қосу. Осы ... ... ... ... ... инновациялық жүйені құрды. Оның
қызметін тікелей Финляндия Президенті қадағалайды.
1990 ж. бүкіл КСРО ... ... ... ... ... барлық салалар дағдарысқа ұшырап, ғылымға көңіл
бөлінбеді, ... ... ... ... ... ... қайта
құрылу сияқты құрылымдық өзгерістерге ұшырады. Мұның бәрінің себебі –
нарықтың ... ... ... ... ... ... көп ... тиімсіз басқару, сын көтермес қаржылық жағдай және осы ... ... ... ... ... көшу ... ... кейінгі жылдарда экономиканың
жанданып дамуышикізат (газ, ... ... ... ... ... ... байланысты болды. 2000-2002 ... ... өсу ... ... бұл өсім ... ... түскен пайда
есебінен, яғни «көз бояушылық» екенін ... ҚР ... ... ... ... ... ... алды. 2002 ж. шілде
айында ҚР Президентінің Жарлығымен «Инновациялық қызмет» туралы заң күшіне
енді.
Әрбір ел ... ... өз ... ... ... ... Бұл ... инновацияларға қатысты екендігі мәлім. ХХ ғасырдың 50-
60-шы ж.ж. дамыған елдер қолға алған ... де осы ... ... құқықтық-нормативтік негізін жасап, мемлекеттік бюджеттен
қаржыландырып ... ... ... ресурстарын жұмылдырып, бағыт бермесе, бұл
саланың қарқынды ... да ... ... ... ... мен ... ... мемлекеттік
қолдаудың негізгі кең тараған 3 әдісі бар.
1. Ғылыми зерттеулерге мемлекеттің тікелей ... ... ... ірі ... ... ... түрде көпшілікке ұсыну. Әдетте, бұл ... ... ... ... ауыл ... ... шешумен
айналысады;
2. Қайтарымсыз негізде субсидиялар бөлуде мемлектетті емес лабораторияларда
іске асырылатын ғылыми ... ... ... ... ... қаржы бөлінеді. Негізгі қойылатын шарт – зерттеулер барысы
бойынша толық есеп беру, алынған нәтижені ашық ... ... ... ... мен ... ... бөлінген жеке
бизнеске салық жеңілдіктерін ұсыну;
Мемлекетті қаржылық қолдау және инновациялық құрылымдарды құру ... көп ... ... қажет. Осы мәселе қазір елімізде ... бірі ... ... сондықтан қаржыландыру, сырттан инвестиция
тартуға негізделген Инвестициялық, ... ... Даму ... ... мен инвестицияны сақтандыру корпорациясы сияқты даму
институттары құрылды.
Бұл мәселелердің шет ... ... ... ... ... ... ... ІІ дүниежүзілік соғыстан кейін көп көңіл
бөліне бастады. Елде шағын және орта ... ... ... ... ... ... 2 қызметін атауға болады.
Мемлекет
Құқықтық-нормативтік жағынан ... ... ... етеді ... ... ... ... ... ... арқылы жүргізеді. Шағын
кәсіпорындар барлық кәсіпорындардың 99 %-ын құраса, олардың ... ... ... ... ... ... және орта бизнестегі
кәсіпкерлікті қолдаудың мәні қажетті капитал салымы мен ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарға мынадай қолдау көрсетеді:
1. Мамандандырылған мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... қолдайтын бас
басқарма, регионалдық органдар, мемлекеттік даму корпорациясы, шағын
инновациялық кәсіпорындар академиясы, ... ... ... ... ... ... ... жаңадан
құрылған шағын кәсіпорындарға көмек көрсетеді.
2. Қаржылық кепіл беру мен қаржылық көмек көрсету;
Оны 59 филиалы бар мемлекттік қаржылық ... 102 ... ... ... корпорация, 117 филиалы бар ... және ... ... банкі, шағын инновациялық кәсіпорындарға арналған
кредиттерді сақтандыру ұйымдары жүзеге асырады.
Шағын және орта бизнесті ... ... ... ... элементі
ол құқықтық-нормативтік қамтамасыз ету болып табылады. Оған «Шағын және
орта бизнесті ... ... ... ... ... «Жаңа қызмет түрін
енгізуде туындайтын төтенше жағдайлар» туралы Заңға ... т.б. ... ... ... ... ... ... ал жергілікті коммерциялық
банктер 100% кредиті шағын және орта кәсіпорындарға ... ... ... қолдаудың арнайы механизмдері қолданылады. Олар
«жеңіл қарыздар» деп аталады. Егер жай қарызды ... ... ... ... қарызды осының жартысымен алады.
Шет елдер тәжірибесінен инновацияны дамытудағы мемлекеттің рөлінің өте
маңызды екендігіне көз жеткіздік, енді еліміздег ... ... ... мемлекеттік қолдау көрсетілетінін және жалпы инновациялық
дамудың ерекшеліктеріне тоқталайық.
Экономикалық ғылымдар және экономикалық даму тәжірибесі көрсеткендей
инновациялық ... жаңа ... ... тиімді модернизациялауды
қамтамасыз етеді. Бұл әсіресе ҚР үшін өте ... ... 1990 ж. ... ... ... ... ... қалыптасты. Өндірістің
техникалық деңгейі құлдырады, ғылыми өнімдердің шығуы азайды, ... ... ... ... ... ... ... түгелімен жойылды, еліміз өзінің ішкі сұранысын қамтамасыз ете алмай
қалды. Осының ... да ЖІӨ ... де 1990 ж. ... 1995 ж. ... ... ... ... 0,5%-ға өсуімен экономикалық дағдарыс кері ... ... ... өттік. Осы жылдардағы ЖІӨ көлеміне назар
аударсақтек қана 2003 жылы 1993 ... ... ... екенбіз. Сонымен
қатар елімізде ғылым мен ғылыми-техникалық қызметтерге қаржы бөлу өте ... ... ... ... отыр. Ал индустриялы-инновациялық саясатты жүзеге
асырмасақ, онда 2015 жылы болжам бойынша оның үлесі ... ... ... Бұл ... жүзеге асырған жағдайда 2015 жылы болжам бойынша
ғылым және ғылыми-инновациялық қызметке ЖІӨ-нен ... ... ... ... ... ... Егер бұны ... елдермен салыстырсақ ғылымға
бөлінетін қаржы Францияда – 45 %, АҚШ пен ... – 36%, ...... ... ... ... ... және асқандағы ЖІӨ-нің
құрылымының ... ... ... ... және оны ... үлесі. (%)
Еліміздегі инновациялық саланы мемлекеттік қолдауды ... ... ... ... көруімізге болады. Оның негізгі
бағыттары келесідей:
1. Инновацияның басым бағыттарын ... ... ... Мемлекттің инновациялық саясатын жүзеге асыратын қажетті инвестицияны
жұмылдыруды ұйымдастыру және жағдай жасау.
3. Инновациялық инфрақұрылымды құру.
4. Мемлекеттік ... ... ... мен ... қаржыландыру.
5. Бәсекеге жарамды өндірісті құруға мемлекеттің араласуы.
6. Мемлекттік тапсырыспен орындалатын ... ... ... ... ... ... ... шетелге шығару.
Елімізде ғылыми-техникалық инновациялық бағдарламаларды дамыту үшін
арнайы даму институттары ... Оның ... 3 ... және 2 ... ... ... уақыттарда экономикалық өсу факторы ретінде посткеңестік
елдерде инновация екінші деңгейдегі жоспар ... ... ... ... елдер тәжірибесі және отандық тәжірибе бойынша тұрақты экономикалық
өсуге қол ... ... ... ... ... көз ... осы себептен соңғы 3-4 жылда инновацияға деген көзқарас өзгерді.
Елбасымыз Н. Ә. ... ... ... ... ... ... ... ұлттық инновациялық жүйе құратын уақыт келіп жетті» деп
атап көрсетті.
ҚР-ның бүгінгі таңдағы ұлттық ... ... ... ... ... және іске асыру бағыттарынан құралады. Олар:
- ҒЗТКЖ ұйымдары, яғни бұған ғылыми зерттеу институттары, инкубаторлар,
инновациялық орталықтар, ... ... ... ... ... орталықтар, кластерлер, шағын бизнес салалары
қатысады.
- Мемлекеттік реттеудің тікелей және жанама ... ... ... ... және несие жеңілдіктері, лизингтің
дамуы және т.б.
- Қаржылық институттар: банктер, ... ... ... ... ... қорлар, инновациялық банктер,
венчурлық қорлар, даму институттары, экспортты сақтандыру жөніндегі
корпорация және Даму банкі.
Қазақстан ... ... ... ... кезеңінде
экономикада кәсіпкерлік қызмет даму үстінде. Кәспкерлік, ... ... ... ... ... қызмет ету үшін кәсіпорын жаңа
технологиялар мен ... ашып ... ... Сонда ғана олардың шығарған
тауарлары мен қызметтері ... ... ие ... ... бүгінде отандық
кәсіпорындардың инновациялық қызметі мардымсыз болып, соның салдарынан
отанды тауарлардың бәсекеге қабілеттілігі ... ... ... де бұл инновациялық жобаларға көптеген қаржы қажеттілігі туындап
отыр, ол қаржыларды ЖІӨ-нің құрамынан көп мөлшерде ала ... ... ... ... ... ... сұранысы туындап отыр, әсіресе
әлеуметтік салаларға. Сондықтан қаржы тартудың бірден-бір көзі ... ... ... ... ... инновациялық қор геостационарлық спутникті құру және ... ... ... Осы ... ... «ҚР ... саласының 2005-
2007 жылдардағы дамуы» деген ... ... ... ... ... ... орталық аясында бірқатар маңызды зерттеулер
жүргізілуде, оның ішінде қуаты 70 Мвт болатын ... атом ... ... ... ... пайдалана отырып, шуды изоляциялайтын материал
өндіру қолға алынды.
Индустриялық саясат дегеніміз мемлекттік ... ... ... ... ... ... қалыптастыру үшін кәсіпкерлікке қолайлы
жағдайлар жасауға және қолдау көрсетуге бағытталған ... ... ... осы ... ... ... бәсекеге қабілетті алдыңғы
қатарлы елдер санатына қосылу үшін, ... ... ... ... ... өндірісті қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді стратегиясын» қабылдады және ол алғашқы жылдан
бастап оң нәтижелер бере бастады. ... ... ... жылы ... ... ... қабілетті экономика» және «Бәсекеге
қабілетті халық» деген Қазақстан халқына ... ... үшін ... бірі ... ... негізгі бағыттарын
атап көрсетті.
Стратегияның негізгі ...... ... ... және ... ... тауар шығаратын өнеркәсіптер құрып,
қызмет көрсету саласын мығымдау.
Индустриялы-инновациялық даму бағдарламасына сәйкес біз ... ... ... ... индустриялануын тездетуге, машина
жасау мен өнеркәсіп ... ... ... ... Яғни ...
негізгі қозғаушы күш болмақ.
Енді осы тұрақты экономикалық өсудің бүгінгі таңдағы ең ... ... ... ... ... даму стратегиясының
мақсаты мен міндеттері туралы тоқталып өтсем деймін.
Стратегияның басты мақсаты шикізат бағытынан қол үзуге ... ... ... әр ... ... елдің тұрақты дамуына қол
жеткізу; ұзақ мерзімді жоспарда сервистік-технологиялық экономикаға өту
үшін жағдай ... ... ... ... және ... ... ... бәсекеге түсуге
қабілетті және экспортқа негізделген тауарларды, жұмыстар және қызмет
көрсетулер өндірісі ... ... ... ... болып табылады.
Дүниежүзілік экономиканың ғаламдануы аясында Қазақстанның қазіргі
таңдағы экономикасының дамуында мынадай мәселелер орын алуда:
- экономиканың бір ... ... ... әлемдік экономикаға ықпалдасудың әлсіздігі;
- ел ішіндегі салааралық және өңіраралық ықпалдасудың босаңдығы;
- ішкі рынокта тауарлар мен қызметтерге ... ... ... экономика);
- өндірістік және әлеуметттік инфрақұрылымның ... ... ... ... ... яғни кәсіпорындардың бір орталыққа
шоғырланбауы;
- мұнай-газ және кен-металлургиялық ... ... ... қорлардың тез тозуы;
- кәсіпорындардың жалпы техникалық және ... ... ... ... ... және ... (ҒЗТКЖ) қаржының аз
бөлінуі;
- ғылым мен ... ... ... ... ... мамандарды және жұмысшы кадрларды даярлау мен қайта даярлаудың қазіргі
заманғы жүйесінің болмауы;
- экономиканың өңдешуі ... ... ... ... қаржы
институттары үшін ынталандыру көздерінің болмауы;
- ЖІӨ-нің 1 ... ... ... ... деңгейі бойынша,
сондай-ақ экономика салаларындағы еңбек өнімділігі бойынша кейбір
индустриялық дамыған елдерден 7-10 ... ... ... ... ... ... ... негізгі қорлары құлдырау алдында, 2001
жылдың басында негізгі құралдардың тозу дәрежесі орта есеппен ... Ал бұл ел ... ... түсу қабілетінің төмендеуіне
душар етеді. Егер Қазақстанда ЖІӨ-нің 1 долларын өндіруге 2,8 киловатт
сағат жұмсалатын болса, Ұлыбритания, Германия, ... және ... бұл ... – 0,22 - 0,3; АҚШ, ... Түркия, Кореяда –
0,4 -0,6; Канада мен Қытайда – 0,8 - 1,2 ... ... ... ... шешу ... ... стратегияның келесі міндеттерін
атап өтсе болады. Стратегияның міндеттері:
- өңдешуі өнеркәсіпте орташа жылдық өсу қарқынының 8 – 8 ,4 % ... ету, 2000 ... ... 2015 жылы ... өнімділігін
кемінде 3 есе арттыру және ЖІӨ энергия сыйымдылығын 2 есе төмендету;
- өңдеуші өнеркәсіптің негізгі қорларының өнімділігін арттыру;
- ... ... ... ... ... ... ... қамту, қосылған құнға барынша қол
жеткізе отырып, нақты өндірістерде ... құн ... ... ... көп ... ... ... технологиялық экспортқа
негізделген өндірістер құруды ынталандыру;
- сапаның әлемдік стандартына көшу;
- дүниежүзілік ғылым – ... және ... ... ... өңірлік және дүниежүзілік экономикамен ықпалдасуды күшейту.
Осы стратегияны іске асыру мерзімі 2003-2015 жылдарды қамтиды және ол
даму барысында келесідей кезеңдерден ... ... ... ... ... ... ... 2005-2010 жылдар аралығын қамтиды;
ІІІ кезең. 2010-2015 жылдар аралығын ... ... ... ... ... ... өсу қарқынын жылына 8,8 – 9,2 % қамтамасыз етеді. Бұл 2000
жылмен салыстырғанда 2015 жылы ЖІӨ-нің көлемін 3,5 – 3,8 % ... ... ... ... ... өңдеуші өнеркәсіпте орташа жылдық өсу
қарқынын 8 – 8,4 %-ға дейін жеткізуге, 2000 жылмен салыстырғанда 2015 ... ... ... 3 есе арттыруға және ЖІӨ-нің энергия сыйымдылығын
2 есе төмендетуге мүмкіндік береді. ЖІӨ құрылымында ... және ... ... ... салмағын 2000 жылғы 0,9 %-дан 2015 жылы 1,5
– 1,7 %-ға ... ... ... береді.
Әлемдік тәжірибе көрсеткеніндей, нарықтық экономикалы мемлекет
экономикада құрылымдық өзгерістерді жүзеге асыруда жеке сектормен
ынтымақтастық орната алады. Осындай ынтымақтастықтардың көрнекі мысалдары
Жапонияда, Оңтүстік ... ... және ... отыз ... өздерінің
экономикалық даму саласында ірі бетбұрыс жасаған басқа да елдерде бар.
Проблемаларды шешу және Стратегия ... алға ... ... ... қол ... үшін Даму ... ... жандандырумен қатар
Қазақстанның инвестициялық қоры, Экспортты сақтандыру жөніндегі корпорация,
Инновациялық қор сияқты ... даму ... құру ... ... елде ... және ... ... ынталандыруға бағытталған
белсенді мемлекеттік ғылыми және инновациялық саясат жүргізуді көздейді.
Стратегияны ойдағыдай іске ... ... адам ... ... ... ... тиімді пайдалануға негізделген тұрақты өркендеуіне
алып келетін оның құрамында ... ... ... ... ... ... сапалық жаңа деңгейіне шығуына ықпал етуі
керек.
Экономиканы мемлекеттік реттеу әдістері мен саясатын жетілдіру
жөніндегі жекелеген ұсыныстарды негіздеу үшін Стратегияның тиісті
бөлімдеріне ... ... және ... ... ... іске
асыру жөніндегі шет елдердің тәжірибесі, оның ішінде ... ... қилы ... мен ... ... ... рыноктарда бәсекелестік
артықшылықтарға қол жеткізуге мүмкіншілік беретін факторлар келтірілген.
Қорытындылай келе, индустриялы шараларды атқаруымыз керек:
- елдегі инновациялық -инновациялық саясатты жүзеге асыруда ... ... және ... ... ... қызметін индустриялы-инновациялық дамудың
мақсаттарына сәйкес қайта құру. Бұл – білім, ғылым, қаржы, ... ... ... ... ... етеді;
- индустриялы – инновациялы дамуды халық арасында насихаттау;
- отандық өнімдердің халықаралық рыноктарда ... ... үшін ... ... мен ... ... инновациялық қызметке мемлекеттік қолдау көрсету, шағын инновациялық
бизнесті ... ... ... ... тиімділігін арттыру
Қазақстан өнеркәсібі Кеңес Одағы кезінде шикізат өндіру бағытында,
шикізат көзіне жақын аймақтарда ірі ... мен ... салу ... ... жері Кеңес Одағының ірі шикізат базасы болды.
Тәуелсіздік ... ... ... ... ... ... бағыттылығын өзгертіп алу қиынға түсті, өйткені сол ... ... ...... ... ... экономикаға
өткізу, экономикалық және әлеуметтік қайта құру ... ... ... ... қалу ... Сол ... осы ... экономиканың шикізат бағыттылығы одан әрі күшейе түсті.
Қазақстандағы жалпы трансформация, оның ... ... ... құру ... ... ... ... және
ұлттық экономиканың ашық болуы отандық кешен шеңберінде әртүрлі меншіктік
формалары, оның ... ... ... құрылған кәсіпорындарға жағдай
жасалды.
Өнеркәсіптік ... ... ... ... ... оның қоғамдық ұйымдастыруының жетілдіру формалары – шоғырландыру,
мамандандыру, кооперациялау және орналастыру болып табылады.
1. ... ... ... аса ... ... ... ірі ... қатарында жүзге жуық салыстырмалы ... ... ... Олар бір-біріне көлемдері, кәсіпорын
құрамы, меншік құрылымы, ұйымдық формасы және ... ... ... Қазақстандағы корпоративтік сектордың жектілікті дәреэжеде
дамымағандығына және аздығына қарамастан, ... ... ... ... 4 ... типі айқын көрінуде. Корпорация
типтеріне:
- ұлттық және ... ... (15-ке ... ... ... мемлекетпен құрылған және жеке жобалар бойынша
жекешелендірілген бірлестіктер;
- жеке корпорациялар, нарықтың ... құру ... ... (10-ға ... ... ... ... салалық шоғырлануын талдау кезінде барлық
инвестициялардың 80-90 %-ы ... ... ... ... ал ... ... ... ететін тамақ, жеңіл, микроэлектроника,
фармацевтика, табиғат қорғау технологиялар, тұрмыстық электротехника сияқты
перспективалы ... ... ... ... ... жоқ немесе
минималды деңгейде ғана болып отыр.
Сонымен жоғарыда атап сипаттағандай шоғырландыру барлық ірі ... ... бір ... ... ... көрсетеді. Бұл процесс
өнеркәсіптік кәсіпорынның көлемінің ұлғаюымен және ... ... ... ... ... ... анықталады. Өндірісті
шоғырландыру, қоғамдық ұйымдастыру өндірістің басқа формаларымен тығыз
байланыста болады. ... ... ... ... шарты жаңа
сапалы технологияларды ... ... ... ... іске ... ... ... шоғырландырудың мәні кәсіпорындардың көлемін нығайтуда –
абсолютті ... және де ... ... ... ... әр түрлі деңгейдегі кәсіпорындар арасында бөлуде айқындалуын
салыстырмалы шоғырлануды атайды.
Өндірістік шоғырландыру үш ... ... іске ... ... түрдегі кәсіпорындардағы әрқилы өндірісінің шоғырлануы;
- айрықша кәсіпорындардағы біртекті өнімдерді өндірудегі шоғырландыру;
- бір кәсіпорын ... ... ... ... үйлестіру
негізіндегі шоғырландыру.
Бірінші шоғырландыру формасы машина жасауда сипатталса, ... ... ... ... ... ... өнеркәсібіне де, кейбір
тамақ өнеркәсібіне тән. Үшінші – металлургия, ... және ... ... ... ірі кәсіпорын және комбинат – бұл екі ... ... ... ... ... қамтасыз етеді.
Өнеркәсіпті нығайту процесіндегі негізгі бағыт шоғырландыру мен
орталықтандыру формасы ... ... ... ... қорлану
есебінен өнеркәсіптің дамуын көрсетеді. Ол жаңа ірі кәсіпорындардың құрылуы
және қайта қалыптасуы, кеңейтуі арқылы іске асады. Өте ... ... ... ... ... ... Бұл жеке ... байланысты өз бетінше жеке ... ... ... есептегі өндірістік кешеннің құрылуын білдіреді. Әрекеттегі
кәсіпорындар базасының ... ... ... ... ... ... күшейтудегі ең қарқынды, тез апаратын жолы. Бұнда
жаңа қажетті ... жаңа ... ... ірі ... салымдарын
қажет етпейді.
Өндірісті нығайту, тиімділігін арттыру қай ... және ... ... ... ... ... және ұйымдастырушылық –
шаруашылық шоғырландыру ... ... ... шоғырландыру, бұл
жабдықтардың бірліктік қуаттылығының артуын, яғни ... ... ... ... және ... мен ... ... дамытудағы қалыптасқан реттегі барынша өсуін айтады. Агрегаттық
шоғырландыруда ҒТП тікелей бейнеленеді, өнеркәсіптің барлық ... ... және тек ... ... ... Ал, ... ... нығайтуда, кәсіпорын құрамын өзгертуде, техниканың сапасын
жетілдіру есебі ретінде қол жеткізеді және де бір ... ... ... ... ... ... ұйымдастырушылық – шаруашылық
шоғырландыру өндірісі, өндірістік бірлесудің ... және ... ... ... ... Бұл ... ... өз
кезегінде оларды реконструкциялау және техникалық қайта ... ... ... өндіріс шоғырлануы үшін алғышартты құрауы қажет.
Өнеркәсіптегі ... ... ...... ... ... ұлғаюы нәтижесіндегі өнімді даярлаудағы ... ... ... ... Ірі өндірістік
қуаттылықтың, материалдар мен ... ... бір ... ... ... пен ... және жұмысшы күшін ... ... ... ... ... және ... пайдалануға
мүмкіндік береді. Осының негізінде еңбек өнімділігін арттыруға және өнімнің
өзіндік құнын төмендетуге негіз болады.
3. Маманданудың экономикалық тиімділігі – бұл ... ... мен ... ... ... ... ... жоспарлы шаралардың тиімділігі еңбек өнімділігінің өсімі мен өнім
бірлігіне ... ... ... ... азайту арқылы жүзеге
асырылады. Маманданудың экономикалық нәтижесінің ... ... ... деңгейі мен өнім сапасын жоғарылатуға келеді. ... бұл екі ... бір ... ... ...... өндірістің тиімділігін жоғарылатуыш маңызды
фактор ... ... ... ол жаңа жоғары өнімді техниканы кең түрде
қолдануға және өндірісті механизациялау мен ... жол ... ... ... ... экономикалық негіздейді, себебі, бұл
еңбек өнімділігі мен ... ... ... күрт жоғарылатады.
Яғни, мамандану ғылыми-техникалық процесті дамытады.
Маманданудың рационалды даму қоғамдық өндірісті ... ... мен оның ... ... ... ... тигізеді.
Маманданудың экономикалық тиімділігін анықтау үшін үш негізгі ... Өнім ... ... ... мен оны ... ... шығындарын үнемдеу;
2. Капитал салымдарын үнемдеу және оның ... ... Өнім ... мамандануынан жылдық экономикалық әсер.
Маманданудың экономикалық тиімділігі бірқатар факторлармен
анықталады:
- Мамандану өнім өндірісі үрдісін ұсақ операцияларға бөлу үшін ... ... ... ... ... жолы ... ... орындарында бекітіледі;
- Мамандану өндірістік ... бөлу ... ... ... мен автоматизациялауға тиімді құралдар ... ... ... ... қызмет ететін құралдарды толық пайдалануға мүмкіндік
жасайды. Әрбір жоғары технологиялық ... ең ... ... ... ... оның унификациясы, типизациясы мен стандартизациялаудың
негізінде құрылымдық және технологиялық біркелкі өнім ... ... ... жоғары болған сайын, ол өндіруге маманданған өнім
өндіру жаппай бола түсу қажет;
- Мамандандырылған кәсіпорындарда өндірістің техникалық деңгейі әмбебап
өндіріске қарағанда ... ... ... ... ... құрылымын, яғни негізгі, ... ... ... ... мен ... ... барынша жеңілдетуге
мүмкіндік береді. Технологиялық біркелкі өнімнің номенклатурасы тар
болған сайын (яғни өндіріс неғұрлым ... ... ... ... аз ... ... кіретін болады;
- Маманданудың әсерінен тұтынушылар және жабдықтаушылармен ... ... ... яғни ... ... мен
өткізу жеңілдей түседі. Мамандандырылған кәсіпорын үшін кооперация
бойынша жеткізілетін ... ... және ... ... ... ... ... Өндірістің мамандануы шағын бизнестің дамуы мен тұрақтануына жағдай
жасайды.
Маманданудың дамуы тек жағымды әсер ғана емес, кері ... де ... ... ... ... (жетілген
техника мен технологияларды қолдану, өндірістік ... ... ... төмендеуі, еңбек өнімділігінің артуы, кадрлар квалификациясының
жоғарылауы, ... мен ... ... ... ... ... яғни ... бәсекелестігін арттыру) қарамастан, ол
нарық жағдайына шамадан тыс ... ... Тар ... ... ... ... ... кезде, оның тұрақтылығы
мамандандырылмаған кәсіпорынға ... ... ... ... ... мен ... ... болатын шығындар тәуекелін төмендетуге
деген өндірушілердің талпынысы өндірістің диверсификациясы тенденциясына
әкелді.
Мамандану мен ... ... ... ... кооперациялау радиусының артуына байланысты өнім бірлігіне ... ... ... ... ... осы ... ... кері әсерін
азайту шараларын қолдану керек.
Жоғарыда келтірілген ... және кері ... ... ... дамыту кезінде, ең тиімдінұсқаны табу мақсатымен ескеру керек.
Маманданудың дамуы - ... ... ... өсуі мен жетілдірудің
маңызды шарты болып табылады. Ірі ... және ... ... ... өндірісті және еңбекті ұйымдастырудың жоғары өнімді
мамандандырылған ... мен ... ... ... экономикалық артықшылығы – материалды ресурстар мен еңбек
құралдарын қолдану тиімділігі, ... ... ... ... ... өзіндік құнның төмендеуі мен пайдалылықтың өсуі,
капитал салымдарының артуы.
Жоғарыда қарастырылған салаларда ... ... ... ... ... ... ... өте алыс орналасқан. Алайда
дайын өнімнің жаппай және ірі ... ... оның ... ... ... бұл кооперацияланған байланыстар мен тұтынушыларға
алыс тасмалдауларды ақтайды. ... ... ... ... ... жүзеге асыруға әкеледі. Бұл тасымалдаулар қазіргі машина
жасау өнеркәсібінің ұйымдасу жағдайында қажет болып келеді. Ал машина ... ... ... ... машина жасаудың өзіндік салаларының,
халық шаруашылығының, барлық ... ... ... Бұл ... ... ... түпкірлерінде орналасқан,
сондықтан осы өнімді тұтынушыларына жақын орналастыру экономикалық жағынан
тиімсіз болып табылады. Соңғы жылдары машина ... ... ... ... ... бұл ... және жабдықтар саласындағы шағын
кәсіпкерліктің дамуымен байланысты болады.
Республикадағы ең ірі машина жасау ...... және ... машиналарын жасау. Осы саладағы дағдарыстан шығу үшін бірлескен
кәсіпорындар құру мақсатында шет елдік кәсіпорындармен байланыстар жасау,
басты ... ... ... ауыл ... ... ... керек. Отандық компанияларды бірлескен технологиялық ... ... ... ... республиканың машина жасау және жөндеу
кәсіпорындарында кооперациялық байланыстарды кеңейту. өйткені ... құру ... ... және ... өз ... ... ... жасау өнеркәсібінің мақсаты – ... ... ... ... жағдайын арттыру. Ол үшін
протекционизм мен отандық ең ... ... ... ... көмек көрсету.
Қорытындылай келе, мамандану және оның салдары ретіндегі кооперациялау
экономикаға ... ... ... ... ... сондықтан
маманданған кәсіпорындар санын экономикалық ... ... ... ... керек.
Өнеркәсіптік өндірістің тиімділігін арттырудың негізгі шарты, қоғамдық
ұйымдастырудың жетілдіру нышанының бірі орналастыру ... ... ... – бұл ... кәсіпорынның кеңістіктегі
бөлінуі және ... ... ... ... ... ... Өнеркәсіптік өндірісті орналастыру үдерісі тек экономикалық ... ... ... ... – қала мен ауылдың арасындағы
теңсіздігін жою, елдің артта қалып ... ... ... ... ... жоғарғы маман кадрларды өсіру болып табылады.
Өнеркәсіптегі орналастырудың басты қағидасы ... ... ... ... тұтыну аудандарына қажетті өнімдерінің
өндірісінде қоғамдық еңбек шығынын төмендету болып табылады. Әрбір ... ... ... ... ... пайдалануының экономикасы мен
сапасын, отын және энергетикалық ресурстарын терең зерттеуді талап етеді.
Өндірістің тиімділігіне сайып келгенде орналастыру мәселесінде ... ... ... ... түрде басты себепшісі
болады. Еңбек ресурстарын, техникалық-экономикалық ... ҒТП ... ... Жаңа ... ... ... мен ... кезде әлемде және отандық экономикада терең ... ... орын ... ... ... экономикалық
парадигманың өзгеруіне қажетті ... ... ... ... бойы ... ... ... алдымен материалды-техникалық
базаның ... ... ... ал елдің даму ... ... ... ... ... ... ... және экономикалық тәжірибесі көрсеткендей
инновациялық ... жаңа ... ... тиімді модернизациялауды
қамтамасыз етеді. Бұл әсіресе ҚР үшін өте ... ... 1990 ... ... технологиялық дағдарыс қалыптасты. Өндірістің техникалық
деңгейі құлдырады, ғылыми өнімдекрдің шығуы ... ... ... ... ... бұрынғы экономикалық жүйе түгелімен
жойылды, еліміз өзінің ішкі сұранысын қамтамасыз ете ... ... ... ЖІӨ ... де 1990 ... ... 1995 жылы 40%-ға дейін
азайды.
Егер, өткен шаққа көз салатын болсақ, ... Одақ ... ... ... ... ... ... жүйелі іске аса бастады. Айталық ... ... ... ... ... ... артуы 40-50-ші жылдар сандық
бағдарламалық басқару (СББ) жүйелерінің пайда болуымен және ... ... ... ... байланысты.
70-80-ші жылдары СББ бар станоктардың ... ... ... ... ... ... ... (ИӨЖ) түрінде
алғашқы салыстырмалы кішігірім өндірістер құрыла бастады.
Қазақстанның станок-құралдық өнеркәсібі негізгі қор ... ... ... ғылыми-техникалық прогресі мен өнімнің бәсеке
қабілеттілігіне жетудің ... ... ... ... жасау дамуының
деңгейінен мемлекеттің технологиялық және де ... ... ... ... Осы саланың даму бағыттары оның өнімдерін
металл өңдеуде және ... ... өнім ішкі және ... ... ... ... болашақ технологияларын ендіру үшін тиімді
пайдалану шарттарынан анықталады.
Станок жасау саласының қор құраушы рөлі өнім шығару көлемініңЖІӨ артуы
мен ... ... ... ... ... ... оның ... жоғары талаптар қояды.
Экономиканың әлемдік дамуы келешекте мәшіне құрылысының ... ... ... ... және авиациялық техника, автомобиль
құрылысы,тұрмыстық және шаруашылық техникасын өндіру, энергетикалық мәшіне
құрылысы және т.б. Бұл өнім ... ... ... ... ... сапа мен ... сонымен қатар бөлшектерін жасау тиянақтылығы,
төмен материал, энерго, еңбек шығындары, жасап ... ... ... ... ... ... ... сәйкес приоритетті салаларда өндірілетін техниканың жоғары
деңгейін қамтамасыз етуге тиіс ... ... ... ... талаптар: тапсырыс берушіге ... ... ... ... шешу (алдыңғы қатарлы техника немесе ... ... ... ... оптималды өнімділік, өңделетін
бөлшекті жасаудың үздіксіздігі, сенімділік, жоғары ... ... ... қолданушылық шығындар, төмен материалды және ... ... ... баға, сервистік қызмет етудің жөнге салынуы.
Дүние жүзіндегі мәшіне құрылысының дамуын зерттеу ... ... ... ... ... алдымызда станоктардың
дамуының «үшінші толқыны» келе жатыр. ... ... ... тән ... технологиялық жүйелердің қайта құрылуы ... ... ... Олар өз кезегімен әр салада тым күрделі, кең
және тым мамандырылған. Әрқашанда адам ... ... ... ... ... ... ... техникалық дамудың келесідей бағыттары болжамданады:
1) ақпараттық-коммуникациялық ... ... ... ... ... орталықтарының, икемді
өндірістік модульдердің, икемді өндірістік жүйелердің және ... ... ... ... ... ірі ... сипаты бар салалар үшін шығындарды төмендетіп,
өндірісті елеулі арттыруда өңдеу ... ... ... ... ... ... ... жабдықтарды қолданудың
елеулі дәрежесі тоқтатылады;
3) өңдеуші мәшінелердің құрылымындағы тиімді өзгерістер ... осі ... ... ... ... ... мен тежеу уақытынан, құрал мен өңделетің бөлшектің орын
ауыстыру тездігінде байқалуға тиіс. Станоктардың тез жұмыс істеуніе
сызықтық жетектерді, жаңа материалдарды, ... ... ... ... ... ... үшін байланыс
датчиктерін қолданудың арқасында қол жеткізуге болады;
4) келешектің станоктары өндірістьің ... ... ... ... ... ... өңдеу сияқтыжаңа талаптарына сай
болады. Құралдарды матеиралдародың жаңа ... ... ... жаңа ... ... кобальты бар болат)
өндіу дамиды. Бөлшектреді жасаукдың дәстүрлі емес ... ... ... дамы маңызды болады;
5) келешектіңғ станоктарына ашық конфигурациялы ... ... ... ... мен ... интерфейсті үш өлшемді
бавғдарламаларды қолдану анықтаушы әсер етеді. ... ... ... ... жәнек жоғарғы тиянақтылықты
қамтамасыз етуде аппараты ... және ... ... ... ие ... ... ... жабдықтарджа жұмыс істеу үшін жоғары
мамандалған ... ... ал ол ... ... ... қажет
етеді.
Әлемдік тәжірибе бойынша өзіндік станок құрылыс дамуы мемлекеттің
маңызды приоитетінің бірі. ... даму ... ... ... ... ... ... қолдану, күрделі ғылыми
өнімдеерді құру болып табылады. Икемді өндірістік ... ... ... ... техникалық шешімдер 2000 жылдыңғ
басынан сынақты компьютерлі интеграцияланған өндірістерді (КИӨ) ... ... өмір сүру ... маркетинг, бұйымды құру, технологиялық
процестерді құру, ... ... мен ... дайындау,
өнімді жасап шығару, ноны өткізу, икемді ... ... ... ... ... ету мен пайдаланудан шыққаннан кейін жоюдың
барлық мәселелерін шешекді. ... ... КИӨ ... ... технологиялық және тұтастай экономикалық қауіпсізілдігіне
ұқатер тудырады.
Компьютерлді интеграцияланған өндірістер ... ... ... ... сипатталады. Біріншіден, бұл икемдіңлік. ... ... ... ... ... тұрақиты сапасы мен оның
нарық жағдайында бәсекеге қабілеиттілігін қамтамасыз ете отырып бұйымның
бір ... ... ... ... ... ... ерекшелік –
ақпараиттық технологиялар негізінде интеллекуалды есептерді шешетін,
функционалдаудың оптималы режимін ... ... ... ... және т.б. мүмкңндңктерң бар «ойлайтын» мәшінелердің жаңа класы.
Үшіншісі - ... ... және ... дайындауды (конструкторлық
және технологиялық) ұйымдпастыратын күрделі интеллектуалды процестерді
автоматтандырылыған ... ... және ... ... ... ... ... жоғарғы
деңгейлі иекмділігі мен автоматтандыроылуы бар КИӨ мәшіне құрылысында
автоматтандырылған зауыт (АЗ) атауына ие ... ... ... ... қажеттігін анықтайтын басты факторлар:
1. өнімнің әр ... ... ... ... ... ... ... тек өндіріс жоғары икемді
болғанда мүмкін, ал оған тек бұймының өмір сүру циклін ... ... ... ... қол ... ... ... талаптардың қатаң болуы (өнімді сертификаттау тәжірибесінің
кеңеюі және ... ... ... ... ... ... тек өндірістің барлық фазаларында
технологиялық ... ... ... ... ... жабдықтарын пайдалану көмегімен мүмкін;
3. технологиялық процестің автоматтандырылуы тек жоғары деңгейде
болғанда ... ... ... ... өсуі.
Автоматтандырылған зауыттың өндірістік жабдықтары әр ... ... бар ... ... ... болып табылады. Осы
жабдықтардың барлығы материалды және ... ... ... АЗ ... ... ... ... және ақпараттандырудеңгейінің
жоғары болуы АЗ қызмет ететін адамдарға да – ... ... ... ... және т.б. ... өзгертеді.
Автоматтандырылмаған өндіріске қарағанда аз физикалық күш жұмсаумен мұнда
шешім қабылдау жауапкершілігі мен ... ... ... ... ... ... әр түрлі бұйымдарда жасау үшін: мәшіне
құрылысы мен өнеркәсіптік роботтарды ... және ... ... кең ... алдын-ала анықтады. Экономиканың көптеген салаларында
КИӨ құрудың халықаралақ тәжірибесі ... ... ... ағымдарда құру қағидалары мен материалды ағымдарды ... бұл ... көп ... ... ... номенклатуралық станоктарды жасап шығаратын әлемдік
алдыңғы ұатарлы фирмалардың тәжірибесіне сүйеніп, Қазақстан өнеркәсібіндегі
актуалдық мәселелерді ... ... ... зауыттарды
тәжірибелі түрде қолдану жөн.
Оларды Қзазақстанда құрудың мақсаттары:
1) Осындай жүйелерді құрудың тәжірибесін алу, қазақстандық мәшіне
құрылысы саласының ... ... ... түрде арттыру үшін
ғылыми-техникалық базасын құру.
2) ... ... да, ... ... ... ... ... жаңа бәсекеге қабілетті бұйымдарды,
материалдарды, технологияларды, ... ... ... ұйымдастырушылық-техникалық
құрылымдарды, білім базаларын құру.
3) Еңбектің ... Жаңа ... СББ бар ... ... ... ... негізделген
автоматтандырылған ... ... ... ... СББ ... функционалдық мүмкіндіктері бар және
акүрделі профессионалды білімдерді талап етеді және өз кезегімен
бұл жұмыстарға ... ... ... құру елеулі дәрежеде нақтылы шарттардан
тәуелді. Ал бұл шарттар зауыт өніміне қойылдатын ... ... ... өндірістер мен жабдықтаушылармен кооперация деңгейімен,
зауыттың қадлалық немесе ... ... ... және т.б.
факторлармен анықталады.
АЗ ұйымдасу құрылымының негізінде келесідей қағидалар жатыр:
1) өндірістің ... жете ... және кең ... ... ... интеграциясы мен өңдеу және
жинаудың жиынтық технологиясын қолдану;
3) басқарудың ... мен ... ... ... ... объектілерін рационалдау.
Сонымен қатар, АЗ құрудың жаңа қағидаларына ұйымдастыру мен ... ... ... тән. ... ... ... зауыт бұл
жабдықтаушы бұйымдар, буындар мен агрегаттарды ... бар ... ... ... ... ... ... басқарылатын
икемді компьютерлі-интеграцияланған кәсіпорын.
Әрине, КИӨ пайдаланудан белгілі бір тиімділік болады:
Экономикалық эффект. АЗ құру ... ... ... ең алдымен,
стратегиялық тиімділіктермен байланысты, бірақ бірқатар жағдайларда оларды
сәйкесінше есептермен дәлелдеуге қиын. Әртүрлі кәсіпорындардың, әсіресе ... ... ... ... ... ... қызметінде
инвестициялық технологиялардың маңызы зор. Бұл жаңа ... ... ... ... шығу мен сериялық бұйымдардың ... ... ... ... ... ... ... зор. Бұл жаңа қорларды игеру
процесінде негізгі ... ... ... мен ... бұйымдардың өркендеп
жаңаруымен байланысты. Кәсіпорындардың инновациялық қызметі ... ... ... ... ие ... ... бәсекелестердің
әрекеттері тауарлардың сапасын арттыруға, олардың ... ... ... ... мәжбүр етеді.Бұл шаралар ... ... ... ... ал ... өз ... орны ... тиіс. Осыған
байланысты әрбір капитал салымы экономикалық ... ... ... ... ... қаражаттар қайтарылады деп сенуі қажет. Бірақ АЗ
жағдайында ... ... ... тек ... ... ... ... критерийлердің көмегімен бағалана
алмайды. АЗ үшін тиімділікті бағалаудың мұндай ... ... ... ... таза экономикалық тиімділікпен қатар басқа да эффекттер де
(саяси, әлеуметтік, экологиялық және т.б.) болады.
Бүкіл өндірістік процеске қатысты ... ... ... ... төмендетуінің көрсеткіштері бойынша бір сәтте өлшеу қиынға түседі.
Өндірістік процестің рационалдауы жарамсыздық ... ... ... ... ... өнім ... ... икемділігі мен тұрақтылығының өсуінде, сонымен ... ... зиян ... ... айқындалады.
Жоғары технология объектісін – АЗ құру – елеулі ивестияларды қажет
етеді. Ал, оларда, өз ... ... құру ... және қайта
құрылымында белгілі бір шешімдермен байланысты экономикалық тәуекел болады.
Осы себептен ... АЗ ... ... ... ... ... ... эффект. АЗ ендіруде негізгі ... ... ... адам ой ... варианттарды бағалау, шешімдерді
бағалау, техникалық қызмет көрсету функцияларын атқаруды жалғастырады, ... ... ... ... ... ... жүзеге асыруға командалар беру ЭЕМ-ге ... ... тек ... және ... өзгерістер болып қоймай, адам еңбегінің
мазмұнының өзі өзгереді. Ал ... ... жеке ... да, ... қоғамның да
өмірінде өзгерістер болады.
Ең алдымен бұл – ... ... ... ... ... ... ... еңбегі инженер еңбегіне
теңеледі. Ғылыми жабдықтарда қызмет етуде ... ... ... ... (ИӨК және т.б.) ... ... етуші
жабдыққтарда бұйымдарды өңдеу үшін басқару бағдарламаларын өздері құрады,
ол тек бір мәшінені ғана емес, ... ... ... ... ... ... өтудің маңызды әлеуметтік ... ... ... ... қысқартып, бос уақытын арттыру. Бұл келешекте
жұмыс ... ... ... ... ... жоғарылатып тұру,
төлемді демалыстардың ұзақтығын арттыру үшін ... ... ... ... ... және ой ... үйлесуін
қамтамасыз етеді. КИӨ құру, ақпараттық және жаңа ... ... ... ... ұйымдастырудың жаңа нысандарын
ендіру тек өндіріс өнімділігі мен тиімділігінің артуына ғана алып ... ... ... ... ... ... көмектеседі.
Бірақ, КИӨ кезеңінің басталуы адамдарға тек ... әкеп ... ... ... ... ... АЗ өмір циклінің барлық элементтері бойы автоматизация
деңгейінің артуы қызмет етуші ... ... ... ... АЗ ... ... дайындауға шығындар
зауттың жалпы құнынан 10 %-ын ... ... ... ... үлесі 50 %-ға дейін жетеді.
2) АЗ дамуы зауыт ... ... және ... ... ... ... және оқытушы кадрларды құруды талап етеді.
АЗ ... ... ... және ... ... тура ... Квалификация еңбекті бағалаудың жалғыз критерийі болмайды,
өйткені еңбек коллективті болады. Еңбекті ... ... ... болады, мысалы, мамандықтарды үйлестіруге,
еңбектің коллективтілігінің қабіелеттілігіне байланысты. ... ... ... ... алмастыра алады. Осы
критерийлерді қанағаттадыратын ... ... ... ... ... АЗ ... құрылымды қайта құру процесі
күрделі құбылыс. Оның өзіндік шектері мен тенденциялары бар:
кейбір жағдайларда ... ... ... ... ... ... рөлі
артады.
5) Персоналды қайта оқытудың, оны өндірістік ... ... ... АЗ ... ... бар: ... байланыстыжаңа өндірістік
операциялардың пайда болуы. Олар жұмысшы әрекеттерінен ... ... ... ... ... ... ... органдарына, жүйке жүйесіне ықпал етумен
алмасады. Нәтижесінде АЗ қызметкерлерінің ... ... ... ... жаңа ... ... болады. Адамның өндірістік ортадағы
өзгерістерге бейімделу проблемасын барынша кемітуге тырысып,
мамандар ... ... ... ... ... ... туындайтын шектемелерді есептеудің
тәсілдерін іздейді.
6) КИӨ ... ... ... ... ... алып ... ... автоматизация деңгейі
үшін әлеуметтік мәселе – ... ... ... ... ... қанағаттандырылмаған сұраныспен қатар
тұруы. АЗ қызметкекрлеріне ... ... бірі ... білімдермен қатар, өндірістік процесте үнемі болып
жататын өзгерістерге бейімделу қабілеттілігі.
АЗ құруда автоматтандырылған ... ... адам ... ... ... ... ие ... Әсіресе, адамның анатомиялық,
физикалық, экологиялық және психологиялық мінездемесіне ... ... ... ... ... ... ... көлемі
кеңейтіледі, ал бұл технологиялық және ұйымдастырушылық процестерді және
т.б. басқаруда белсенді басқаруға мүмкіндік береді.
Тәжірибенің ... ... ... ... және ... ... әрекеттесуінің нәтижесінде ғана жаңа
технологияларды ендіру ... деп ... ... қоғамдану тек
жағымсыз жағдайларды жою, стресс болуын төмендету ғана емес, сонымен ... ... әр ... ... жеке ... яғни еңбек
бақыт әкелетіндей етіп жағдай жасауды көздейді.
Еңбектің қоғамдануы – АЗ құру ... ... ... ... ... ... ... адамға жағымсыз әсер ететін көздер –
психологиялық және ой ... шу, ... ... ... ... ... ... аналитикалық өңдеу, түнгі сменадағы
жұмыс және т.б. ... ... жаңа ... ... ... – адамның басқа
жұмысшылардан әлеуметтік бөлінуі. Бұл кезде оператор техникамен ... да, ол ... ... ... ... араласа алмайды.
Сонымен қатар, техникалық кемшіліктер де болуы мүмкін, мысалы видеотерминал
құрылысы адамның визуальды тітіркенуін туғызады да, ... ... ... ... алып ... айтылғандай, еңбектің қоғамдануы санитарлық-гигиеналық
жағдайлары да, қауіпсіздіктің дамыған техникасын ... де ... ... ... ... ... және ... денсаулыққа жасалатын
жағдайлардың, еңбек тартымдылығы арасында ... ... ... олардың техникалдық шешімдер мен ұйымдастырушылық
шараларға әсері саласында негізделген зерттеулер жүргізуге назар аудару
қажет.
Экологиялық ... АЗ ... ... бірі ... орта ... қызмет ететін адамдардың денсаулығын қорғау болып табылады. Соңғы
жылдары экология мәселелері бойынша қатты көңіл аударуы ... ... заң ... ... ЕО ... және АҚШ-та адам денсаулығына
технологиялық жабыдқтарды қолдануда қауіпсіздікті ... ... ... нормативтік актілер қабылдаған.
АЗ құруда ауа бассейнін қорғауға үлкен көңіл бөлінеді. АЗ қыметіне
байланысты атмосфераны ластаудың көздері ... ... ... ... ... заттар: түрпілі және металды шаң, еріткіштер
булары, ... ... ... ... (МСС) ... болып
табылады. Осы себептен де АЗ жобасын құруда зауытты қоршайтын территорияны
ағаштардың «қорғаушы» түрлерімен ... ... ... ... ... ... және ... ортаға айқын қауіпті
технологияларды қолданбайды. Ал егер ... ... ... болса, онда
қосымша экологиялық қорғанысты қамтамасыз етеді.
Өндірістік мекемелерде максималды экологиялық тиімділікті қамтмасыз
ету үшін ... АЗ ... ... ... болды:
1) материалдардың қалдықтарын минималдауды ... ... ... ... қалдықтарды қайта өңдеу;
2) технологиялық жабдықтарды істейтін жұмысшыларды ММС кесуден, ... ... ... ... ... материалдардың (су және т.б.) шығындарын қысқарту;
4) өнімді бояуда ауа мен ... ... ... ... Қазақстанның АЗ пен ИӨЖ құру бойынша ... ... Егер оған ... ... аудармаса, осы саланың орны
толытырылмай, мемлекеттің болашағы тек импортқа тәуелді болады.
Қазір Қазақстан ... ... ... тұр. Бұл ... ... ... шешеді. Мұндай таңдаудың қажеттігі ішкі және сыртқы
факторлармен шартталған. Бүгінгі ... ... ... ... ... келді. Бірақ жоғары макроэкономикалық берген даму импульстері
салыстырмалы айтқанда таусылды. ... ... ішкі ... ... ... арасынан бәсекеге қабілеттілікті арттыру, отандық өнім
өндірісін және ішкі және ... ... ... ... Ал бұл
технологиялық өзгерістерсіз ... ... Ал бқұл ... ... ... ... шешудің амалы. Егер Қазақстан бұл процеске қосылудан бас
тартса, ол әлемдік ғылыми-техникалық прогрестен артта қалып, қуатты ... ... ... ... үшін ... ... пен
өткізу нарығының көзі ретінде бақылауынан тәуелді болуы ықтимал.
Қорытынды
Дамыған ... ... ... тек қана ... ... ... ... қалыптасуы мүмкін емес. Елдегі
инновациялық даму мемлекеттің араласуынсыз оң ... ... ... мен ... ... ... ... болып табылады.
Көптеген дамушы елдер табиғи ресурстарға бай бола тұра, тұрақты дамуға
қол жеткізе алмады. Қысқа мерзімде шикізат экспорты бұл ... ... ... әкеліп, тұрғындардың әл-ауқатын көтереді. Алайда, уақыт
өте келе жоғары табыс экономиканы құлдыратады, яғни мемлекетті ... және оның ... ... ... ... ... аз қажет
ететін жаңа саланың дамуын ынталандырмайды және шикізатты күндердің күнінде
таусылатынын еске алсақ, бұл ... ... ... ... түсінеміз.
Дәл осы жағдайдан шығудың бірақ жолы бар, ол – жоғары ... ... ... ел ... ... ... факторлары – ғылым мен
инновациялық технологиялар екеніне күннен-күнге көз жеткізіп келеміз.
Дүниежүзілік экономиканың ... ... ... ... ... ... мынадай мәселелер орын алуда:
- экономиканың бір жақты ... ... ... ... ... әлсіздігі;
- ел ішіндегі салааралық және өңіраралық ықпалдасудың босаңдығы;
- ішкі рынокта тауарлар мен қызметтерге тұтыну сұранысының мардымсыздығы
(шағын ... ... және ... ... ... ... кластерлік желілердің дамымауы, яғни кәсіпорындардың бір орталыққа
шоғырланбауы;
Осы мәселелерді шешу қызметі барысында стратегияның келесі міндеттерін
атап өтсе ... ... ... ... ... ... жылдық өсу қарқынының 8 – 8 ,4 % мөлшерінде
қамтамасыз ету, 2000 жылмен салыстырғанда 2015 жылы еңбек өнімділігін
кемінде 3 есе арттыру және ЖІӨ ... ... 2 есе ... ... ... ... ... өнімділігін арттыру;
- кәсіпкерлік құрылымды қалыптастыру, бәсекелестік артықшылықты
жетілдіретін ... ... ... ... ... барынша қол
жеткізе отырып, нақты өндірістерде қосылған құн тізбегіндегі
элементтерді игеру;
- ғылымды көп қажет ететін жәнежоғары технологиялық экспортқа
негізделген өндірістер құруды ... ... ... ... ... дүниежүзілік ғылым – техникалық және инновациялық процестерге қосыла
отырып, өңірлік және дүниежүзілік экономикамен ықпалдасуды күшейту.
Осы стратегияны іске асыру мерзімі 2003-2015 ... ... және ... ... ... ... ... кезең. 2003-2015 жылдар аралығын қамтиды;
ІІ кезең. 2005-2010 жылдар аралығын ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанның АЗ пен ИӨЖ құру ... ... ... Егер оған ... назар аудармаса, осы саланың орны
толытырылмай, мемлекеттің болашағы тек импортқа тәуелді болады.
Қазір Қазақстан стратегиялық ... ... тұр. Бұл ... ... ... ... ... таңдаудың қажеттігі ішкі және сыртқы
факторлармен шартталған. Бүгінгі таңда экономика қайта ... ... ... ... жоғары макроэкономикалық берген даму импульстері
салыстырмалы айтқанда таусылды. ... ... ішкі ... іздеу
қажет. Олардың арасынан бәсекеге қабілеттілікті арттыру, ... ... және ішкі және ... ... ... кеңейту. Ал бұл
технологиялық ... ... ... Ал бқұл қазір күрделеніп келе
жатқан мәселелерді шешудің амалы. Егер Қазақстан бұл процеске ... ... ол ... ... прогрестен артта қалып, қуатты жоғары
технологиялы ... ... ... үшін ... шикізат пен
өткізу нарығының көзі ретінде бақылауынан тәуелді болуы ықтимал.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:
1. М. Тодоро « Экономическое развитие» - М. 1995 г., 15 ... ... Я. А ... ... - 1999ж. ... 135 ... ... В.К «История экономических учений» М-1997 г. 57 бет
4. Х. Худокормов В. ... ... ... -М. 1994г., 237 бет
5. А.Смит. Исследования о природе и ... ... ... ... Курс ... В. Я. Горфинкель, В.А. Швандер – М.1997 г.
«Экономика».
7. А.С. Храпунов. «Региональная экономика г.Алматы». –А. 2000г.
8. ... С.А. ... в ... ... ... ... Оразәлі Сәбден. XXΙ ғасырға қандай экономикамен кіреміз. – ... 1997. – 192 ... ... О. ... экономическая система. – Алматы: Атамұра,
2001. –С.192
11. Ахметгалиев Б. 10 лет: Казахстан и интеграция. – ... ...... ... Я.А. ... теория. (авторлармен бірлесе) Алматы,
1999. – 78б
13. Алиев О.Ж. Общая теория и ... ... ... ... ... дисциплины. Алматы, 2002. – 111б.
14. Рикардо Д. Соч. Т.» М, Госполитиздат, 1955, с. 89
15. Человеческое развитие в Казахстане. – учебник / под общ. Ред. ... и ...... ... 2003. – ... К. ... Ф.Энгельс. Соч. Т.46, ч2,с221
17. Фишер С., Дорнбуш Р., Шмалензи Р. Экономика. Пер. С англ. М., ... М: 1992г. ... ... П. ... как ... в лидеры. Практика и принципы. М: СПб. –
ГМП ... 1992. ... ... У.К., ... Д.К. Теория маркетинга и менеджмента в сфере
услуг (уч. пособие). Алматы: ... ... 2002, ... ... Дж. ... теории и цели общества. – М.: ... ... В. ... ... ... в ... ... (методолого – теоретические аспекты). –
РЭЖ, 1997, 11-12, ... ... В.И. ... ... и ... в ... ... 1991. стр 17.
23. Шеденов У.К. Сфера обслуживания: экономика развитого социализма ... ... ... ... Алма – Ата, ... - ... Есентугелов А. Путь Казахстана к рынку был долгим и тернистым, но ...... ... ... / Экономика и
статистика. – 2001. №2. – С.11-15
25. Л. Эрхард. Благосостояние для всех. – М.: ... 2001. ... ... С.С. ... ... и ... Казахстана / Материалы
Международной конференции, посвященной 10 – летию независимости РК. –
Алматы, 2001. Часть1. – ... ... Д.К. Рост ... ... в ... к переходу
к рынку / Материалы международной конференции, посвященной 10-летию
независимости РК. – Алматы, 2001. – ...... ... С.С. ... ... баланса – основной инструмент
стратегического планирования / Материалы международной конференции,
посвященной 10 – летию независимости РК.– ... ... ... - ... ... Р.Е. ... ... проблемы методологии и теории. –
Алматы: Қазақ университеті, 1998. - с166
30. Шеденов У.К. Региональные аспекты ... ... ... РК ... ... к ... отношениям / Вестник КазГУ. Серия
экономическая. 1999. №17 – С48
31. Парамонов В.В. ... ... ... – Алматы: Ғылым,
2000. – С41
32. Мамыров Н.К. ... Ж. ... ... в ...... ... 1998. – С. 21
33. Қазақстан Республикасының идустриалдық – инновациялық дамуының 2003 ... ... ... ...... – 2003. б52
34. Есайдар У.С. Кәсіпорынлардың инновациялық қызметін ... ... ... ... хабаршысы, экономика сериясы.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 48 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шағын және орта бизнесті мемлекеттік қолдаудағы салық салудың рөлі13 бет
Азаматтық қоғам дамуының алғышарттары9 бет
«ПЛП Жанафарм» ЖШС базасында дәрілік Қырмызыгүл гүлдерінің және батпақты Иір тамырсабақтарының көмірқышқылды экстрактар негізінде алынатын таблеткалар өндірісін ұйымдастыру52 бет
Ішкі шаруашылықты ұйымдастыру64 бет
Аралас экономика, оның мәні және ерекшеліктері36 бет
Аралас экономика: қалыптасу негіздері және қызмет ету заңдылықтары18 бет
Аралас экономиканың қалыптасуының теориялық ас – пектісі28 бет
Аяқталмаған өндірістің бағалануы және есебі41 бет
Аяқталмаған өндірістің мәні және есебі20 бет
Басқару есебіндегі шығындардың жіктелуі24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь