Қазақстан Республикасындағы сот билігінің жүйесі

Жоспар

Реферат

Кіріспе

1.тарау. Қазақстан Республикасындағы сот билігі: тарихы, жай.күйі және болашағы.

1.1 Қазақстандағы сот билігі: түсінігі, белгілері және функциялары.
1.2 Сот төрелігі ұғымы және оның құқықтық мемлекеттің талаптарына сәйкес принциптері.
1.3 Шет мемлекеттерде сот билігін ұйымдастырудың жалпы сипаттамасы.
1.4 Қазақстан Республикасындағы судьяның құқықтық мәртебесі.

2.тарау. Қазақстан Республикасындағы Сот билігінің жүйесі.

2.1 Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты.
2.2 Қазақстан Республикасының Жоғарға Сот Кеңесі мен Әділет біліктілік алқасы қызметінің конституциялық.құқықтық негіздері.
2.3 Жалпы юрисдикциялық соттар.

3.тарау. Сот билігі жүйесін жетілдірудің кейбір мәселелері.

3.1 Қазіргі Қазақстанның сот жүйесін демократияландырудың өзекті мәселелері.
3.2 Қазақстан Республикасының сот жүйесіне алқа заседательдері институтын енгізу мәселесі.

Қорытынды

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

Қосымша материалдар
Кіріспе

1995 жылдың 30 тамызында Республикалық Референдумда қабылданған Ата Заңымыздың 1-бабына сәйкес Қазақстан Республикасы өзін демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет ретінде орнықтырып, өзінің ең қымбат қазынасы – адам және адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтары деп жариялады.
Конституциямыздың 3-бабының 4-тармағына сәйкес, Республикадағы мемлекеттік билік біртұтас және ол Конституция мен заңдар негізінде заң шығарушы, атқарушы және сот тармақтарына бөліну, олардың тежемелік әрі тепе-теңдік жүйесін пайдалану арқылы, өзара іс-қимыл жасау принципіне сәйкес жүзеге асырылуы тиіс деп белгіленді.
Сот билігінің заң шығару және атқару билігімен бір деңгейде тұру демократиялық мемлекеттің белгісі. Сот билігін басқа мемлекеттік биліктік құрылымдардан бөлу, мемлекеттің құқықтық жоғарлығы принципін, соның ішінде бостандық пен әділдік идеясын жүзеге асыруға нақты түрде жылжуын көрсетеді.
Сот билігінің негізгі мақсаты – қоғамның мүшелерін кез келген бассыздықтан қорғау, яғни басқа азаматтардың бассыздығынан, мемлекеттің, оның органдары мен лауазымды тұлғалардың теріс әрекеттерінен қорғау болып табылады. Мұндай қызметті жүргізбей мемлекет құқықтық деп есептелінбейді. Қоғамда пайда болатын даулардың құқық негізінде шешілуін қаматамасыз ете отырып, қоғамдық өмірдің барлық субьектілерінің заңға бағынуы, сот билігінің заң шығару мен атқару биліктерінен оқшаулануында және олардың қызметіне құқықтық қадағалауды жүзеге асыруында маңызды роль атқарады. Егер де сот билігі Конституцияға сәйкес заң шығару мен атқару билігінің қызметтерін бағалау мүмкіндігі болса, бұл функция нәтиже береді.
Қазақстанның мемлекеттік құрылысының жаңаша қалыптасуы, дамуы кезеңінде келістілік жағдайында қызмет етудің басты құралы – мемлекеттік биліктің барлық тармақтарының үйлесімді қызмет атқару жүйесін жаңаша оқып-үйрену, зерттеу қажеттігі туындайды. Сондықтан, заң ғылымының кезек күттірмес мәселелерінің бір бөлігі – сот құрылысы, сотта іс жүргізу, мемлекеттегі сот төрелігі дамуы принциптерінің ғылыми-құқықтық, теориялық-тәжірибелік өзекті мәселелері және олардың мән-мағынасын зерттеу болып табылады.
Менің бітіру жұмысымның мақсаты – Қазақстан Республикасындағы сот реформаларын талдауға тырысып, әр түрлі әдебиеттер мен қайнар көздер көмегімен қазіргі Қазақстанның сот билігінің өзекті мәселелерін анықтау. Зерттеудің міндеттері қойылған мақсаттан туындайды және сол үшін сот қадағалауы негізделетін фундаментін нақты білу қажет, тақырып бойынша әдебиеттер мен нормативтік актілерге талдау жасау керек.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

1. Нормативтік актілер:

1. Қазақстан Республикасының Конституциясы – Конституция Республики Казахстан. Алматы: “Қазақстан”, 1998, 96-б.
2. “Қазақстан Республикасындағы сот жүйесі мен судьялардың мәртебесі туралы” 2000 жылғы 25 желтоқсандағы №132-II Қазақстан Республикасының Конституциялық заңы // Құқық қорғау органдары. Заң актілерінің жиынтығы. – Алматы: ЮРИСТ, 2002. – 154б.
3. “Жоғарғы Сот Кеңесі туралы” 2001 жылғы 28 мамырдағы № 203-II ҚР Заңы.
4. «Әділет біліктілік алқасы туралы» 2001 жылғы 11 шілдедегі № 234 ҚР Заңы.

2. Арнайы әдебиет:

1. Халиков К.Х. Некоторые вопросы борьбы с преступностью в Казахской ССР. Развитие демократических начал в организации и деятельности суда. Алма-Ата. 1987.
2. Алиев Мирбашир Мирахмед Оғлы. «Қазақстан Республикасының Сот жүйесі мен құқық қорғау органдары». Астана, 2004
3. Мақұлбеков Б.Д. Қазақстан Республикасының сот билігі: оқу құралы – Алматы: Айдана, 2003. – 146 бет.
4. Нарикбаев. М.С. Казахстан: Судебно-правовая реформа и дальнейшие пути ее совершенствования // Жинақта: Проблемы реализации судебно-правовой реформы в постсоветских государствах: опыт и суждения. Астана, 1998, 7-бет
5. Нәрікбаев М. Ұлы билерден Жоғарғы Сотқа дейін. Алматы, 1999 ж.
6. Сапаргалиев М. Организация Советского суда в Казахстане, Алма-Ата, 1954 г.
7. Тимофеев В. Судебная система суда РФ. 1994 г.
8. Шаламов М. Судебное устройство Казахстана. Москва, 1941 г.
9. Халиков К.Х. Проблемы судебной власти в РК. Алматы, 1998 г. С. 3-4.
10. Сулейменова Г.Ж. Суд и судебная власть в РК. – Алматы, 1994. – 236 бет.
11. Комментарий к Федеральному конституционному закону « О судебной системе РФ»/ В.И. Радченконың редакциялығымен,-М., 1998. 6-бет.
12. Баглай М.В. Конституционное право Российской федерации. – М., 1998.-612-613 бет.
13. Козлов Е.И., Кутафин О.Е. Конституционное право Росии. М. 1995. С.33
14. Мами К.А. Становление и развитие судебной власти в РК. – Астана: Елорда,2001
15. Савицкий В.М. Организация судебной власти в РФ. – М., 1997. – 20-бет
16. Судоустройство и правоохранительные органы в РФ/ В.И.Швецовтың жалпы редакциялығымен, - М., 1997.- 27-33беттер.
17. Кальсин И. Свобода слова и правосудие. Жинақта: Журналист у судебного барьера. – Алматы, 2001. – 28-бет.
18. Гуценко К.Ф., Ковалев М.А. Правоохранительные органы.-М., 1996 - 55 бет.
19. Ибрагимов Х.Ю. Правоохранительные органы РК. – Алматы:Дәнекер,2000. – 11-бет.
20. Кудряцев В.Н. Право и поведение. М. 1988. С.118.
21. Международно-правовая защита прав и свобод человека. Сборник документов. М.1990. С.324-329
22. Обязанности суда, обвинения и защиты. «Юридическая газета». 1999.10 ноября.
23. Стецовский Ю.И. Судебная власть. М. 1999. С.157-158.
24. Токвил А. Де. Демократия в Америке. – М. Прогресс, 1992. – С.120.
25. Чиркин В.Е. Конституционное право зарубежных стран. – М.: Юристь,1997. 301-304 беттер
26. Гунель М. Введение в публичное право. М. 1995. С70.
27. Теория государства и права. Под. ред. проф. В.Г. Стрекозова. М.: ИПП «Отечество». 1993.
28. Судоустройство: Сборник нормативных документов. Сост. А.П. Рыжаков, А.И. Сергеев. – М.: «Белые альвы». 1995. С.23
29. Международный пакт о гражданских и политических правах от 16 декабря 1966. С.14
30. Қазақстан Республикасының сот жүйесін дамыту тұжырымдамасы (жоба) // Юридическая газета. – 2001.- 8 тамыз
31. Судебные речи известных русских юристов. Сборник. Дело Максименко. Госюриздат. М. 1958. С. 865.
32. www.gazeta.kz/print.asp?aid=52665
        
        Жоспар
Реферат
Кіріспе
1-тарау. Қазақстан Республикасындағы сот билігі: тарихы, жай-күйі және
болашағы.
1. Қазақстандағы сот билігі: түсінігі, ... және ... Сот ... ... және оның ... ... талаптарына сәйкес
принциптері.
3. Шет мемлекеттерде сот билігін ұйымдастырудың жалпы сипаттамасы.
4. Қазақстан Республикасындағы ... ... ... Қазақстан Республикасындағы Сот билігінің жүйесі.
2.1 Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты.
2.2 Қазақстан Республикасының Жоғарға Сот Кеңесі мен Әділет
біліктілік алқасы қызметінің конституциялық-құқықтық негіздері.
2.3 ... ... ... Сот ... ... жетілдірудің кейбір мәселелері.
3.1 Қазіргі Қазақстанның сот жүйесін ... ... ... ... сот ... алқа ... енгізу мәселесі.
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Қосымша материалдар
Реферат
Менің бітіру жұмысымның тақырыбы – “Сот ... ... ... жұмыс 3 тараудан тұрады:
1-тарау. Қазақстан Республикасындағы сот билігі: ... ... ... ... ... сот ... даму ... әртүрлі
авторлардың сот билігі ұғымына берген анықтамалары, сот ... ... ... елдерде сот билігі қандай нысанда жүзеге асырылатыны
туралы ... ... ... ... Сот ... жүйесі.
Бұл тарауда сот билігінің жүйесіне кіретін Жоғары Сот, ... ... мен ... ... ... ... ... соттардың
құзыреттері туралы сипатталған.
3-тарау. Сот билігі жүйесін жетілдірудің кейбір мәселелері.
Осы ... ... сот ... ... бағытта дамытудағы
жүзеге асырылып жатқан шаралар туралы, соның ... алқа ... ... артықшылықтары мен кемшіліктері көрсетілген.
Сонымен бірге тақырыпқа байланысты қосымша метериалдар: диаграммала,
сызба нұсқаларды қолдандым.
Бітіру жұмысында жиі қолданылатын ұғымдар: сот ... ... ... ... 30 ... ... Референдумда қабылданған Ата
Заңымыздың 1-бабына сәйкес Қазақстан ... өзін ... ... және ... мемлекет ретінде орнықтырып, өзінің ең
қымбат қазынасы – адам және адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтары ... ... ... ... ... ... ... және ол Конституция мен заңдар негізінде заң
шығарушы, атқарушы және сот тармақтарына бөліну, ... ... ... ... ... ... өзара іс-қимыл жасау принципіне
сәйкес жүзеге асырылуы тиіс деп ... ... заң ... және ... ... бір ... ... мемлекеттің белгісі. Сот билігін басқа мемлекеттік биліктік
құрылымдардан бөлу, мемлекеттің құқықтық жоғарлығы принципін, соның ... пен ... ... ... ... ... түрде жылжуын көрсетеді.
Сот билігінің негізгі мақсаты – ... ... кез ... ... яғни ... ... бассыздығынан, мемлекеттің,
оның органдары мен лауазымды тұлғалардың теріс әрекеттерінен қорғау ... ... ... жүргізбей мемлекет құқықтық деп есептелінбейді.
Қоғамда пайда болатын ... ... ... ... қаматамасыз ете
отырып, қоғамдық өмірдің барлық субьектілерінің заңға бағынуы, ... заң ... мен ... биліктерінен оқшаулануында және олардың
қызметіне құқықтық қадағалауды ... ... ... роль ... де сот ... ... ... заң шығару мен атқару билігінің
қызметтерін бағалау мүмкіндігі болса, бұл функция ... ... ... құрылысының жаңаша қалыптасуы, дамуы кезеңінде
келістілік жағдайында қызмет етудің басты құралы – мемлекеттік биліктің
барлық ... ... ... ... жүйесін жаңаша оқып-үйрену,
зерттеу қажеттігі туындайды. Сондықтан, заң ғылымының ... ... бір ... – сот құрылысы, сотта іс жүргізу, мемлекеттегі сот
төрелігі дамуы принциптерінің ғылыми-құқықтық, теориялық-тәжірибелік өзекті
мәселелері және ... ... ... ... ... ... ... мақсаты – Қазақстан Республикасындағы
сот реформаларын талдауға тырысып, әр түрлі әдебиеттер мен ... ... ... ... сот ... ... мәселелерін анықтау.
Зерттеудің міндеттері қойылған мақсаттан туындайды және сол үшін ... ... ... ... білу ... ... ... мен нормативтік актілерге талдау жасау керек.
1-тарау. Қазақстан ... сот ... ... жай-күйі және
болашағы.
1.1Қазақстандағы сот билігі: түсінігі, белгілері және функциялары.
Қазақ даласында сот ... ... болу және ... ... ... қоғамының жылнамасындағы ерекше беттер. Қазақстандық сот билігін
қалыптастыру мен бекітудің негізгі ... ... ... үшін ... қарапайым құқық тарихнамасын біліп қана ... ... ... құқық нормаларының, заңдар мен салт-дәстүрлердің
тарихы мен оның дамуын терең игеру қажет.[2]
Қазақ халқының тарихындағы сот ... ... ... кезеңіне терең тамырын жайған. Билерге тиесілі сот билігінің
қазақ қоғамында ерекше маңызы бар, ол ... ... ... ... ... Көшпелі ұжымдарда басқару функциясы негізінен ұжымның
ішінде де, рулар мен олардың қарауындағылардың да ... мен ... ... Судьялар нормаларды, дәйектемелерді түсіндіруде және
шешімдер шығаруды талқылауда, сондай-ақ осы шешімдерді орындауға ... мен ... ... ... ... ие болды.
Билердің қызметі тек сот төрелігін ... ... ... ... ... басқа да салаларына белсене қатысты: біріктіруші, бағыт
беруші және жасампаз ретінде сөз ... ... ... пікірлерімен
тіпті, жоғары шонжарлар – сұлтандар мен ... ... ... ... ... да тұруы да аз емес. Демек, сол кездің өзінде соттар аса
құрметті және тәуелсіз орган болған.
Пролетариат ... ... ... ... ең ... рет ... ... №1 декретті 1917 жылы 17 қарашада қабылданды. Бұл декретте
жергілікті соттарды және ... ... құру ... ... ... ... тұрақты және екі халық заседательдерінен тұрады деп
көрсетілді.Соттар және халық ... ... ... негізінде
сайланды.[3]
Сот құрылысы туралы №1 декркетте жергілікті соттардың қылмыстық
және ... ... ... алатыны және олардың қылмыстық іс бойынша екі
жылға дейін, ал азаматтық істер бойынша 3000 рубльге дейінгі айып ... шеше ... атап ... Осы ... ... шешімдеріне
келіспеген жағдайда, іс кассациялық инстанция ретінде жергілікті ... ... ... ... Ал, революциялық трибуналдың құрамына
бір төраға мен губерниялық және уездік жұмысшылар ... ... ... ... ... ... шыққан алты заседательдері
сайланды. Революциялық трибуналдар – ... ... ... ... және ... ... ... үшін құрылды.[4]
1918 жылы 21 ақпанда жарияланған сот жөніндегі №2 декрет ең алдымен
соттың атын – “ ... ... ... деп ... және бұл ... ауыр
қылмыстық істерді немесе азаматтық істер бойынша кең ауқымда қарау үшін
олардың ... ... ... ... етіп ... Сөйтіп, округтік
соттардың мүмкіндіктерін молайтып, қылмыстық және азаматтық істер жөніндегі
бөлімдерді ... ... ... ... сот ... ... сот
жүйесін мыныдый құрылымға ыңғайлады:
1) жергілікті халық соты;
2) аймақтық сот;
3) облыстық ... ... ... сот.
Сот құрылысы туралы №2 декреттің ең негізгі ерекшілігінің бірі –
істі қараған уақытта ... ... ... ... ... ... ... төрағалық етуші көп жағдайда бұрынғы бітімгер(мировой)
судьяның білімін және тәжірибесін пайдалана отырып, оның қызметін бақылады.
Шындығында ... ... ... ... сот ... ... ... белгілі бір бағыт-бағдарда ойдағыдай жұмыс ... ... сот ... №1, 2, 3, ... сот ... іс ... ережелерін,бағыт-бағдарларын бір жүйеге келтіре
алмады.бұл кемшілік 1918 жылғы 23 ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекетін ұйымдастыру”
жөніндегі нұсқауында атап көрсетілді. Осы ... ... ... ... ... ... Орал, Торғай, Қарағанды және Түркістан өлкесіне
қарайтын Жетісу, Сырдария облыстарындағы уездерде халық соттары ... ... Атап ... 1918 ... тамыз айына дейін облыс,
уездерде 63 жергілікті халық соты құрылып үлгерген болатын.[5]
Бірақ бұл құрылған жергілікті ... ... ... соғысы жылдары кезінде
өз міндеттерін уақытша ғана атқарды. Аталған бұл ... ... ... да ... ... қорғау негізінде сот істеріне
араласты.
1918 жылы 14 қазанда Әскери революциялық кеңестің жанынан ... ... ... Бұл ... ... шпиондық әрекеттерді,
ақгвардияшылардың үгіт-насихаттарын жүргізушілерді, шетел агенттерін ұстап
жауапқа тартты. Сонымен қатар, бұл орган ... ... ... ... ... ... ... қызметті революциялық
трибуналдар да атқарды. Революциялық ... ... ... ... тергеу комиссияларының құрамын,олардың алты
заседательдерін жұмысшы, шаруа, қазақ және ... ... ... ... Революциялық трибуналдар жанынан ... ... ... ала ... жүргізу және қамауға алу, тінту,құжаттарды
алып қою, мүлікті тәркілеу және газеттерді жабу ... ие ... ... ... сонымен қатар айыптаушылар алқалары да
құрылды.
Қазақстан аумағында ең ... ... ... жылы 28
желтоқсанда Ақмола құрылды.
1918 жылғы 30 ... ... ... ... ... ... заң құжаты біріңғай кеңестік сот жүйесін ыңғайлауға айтарлықтай үлес
қосты. Ал, Қазақстан үшін 1919 жылы 10 ... ... ... ... ... ... комитет Қазақстандағы ... ... ... ... ... ... ... халық соты.
3. Аймақтық сот.
4. Революциялық трибунал.
Аралық сот ең төменгі сатыда билік жүргізді. Ол ауылдық, болыстық
атқару ... ... ... ... ... ... және тағы басқа
халықтар арасында өрбіген мүліктік дау-шараларды қарап ... ... ... шешу үшін ... ... сүйенді. Бұл
соттардың шешімдері жергілікті кеңесте сақталатын арнайы кітапшыға жазылды.
Және бұл соттардың ... ... ... ... ... шағымдануға
болады деп көрсетті.[6]
Уездік сот революциялық трибуналдың ... ... ... ... және ... ... қарады. Аралас халық тұратын жерде
уездік халық соты екі бөлім негізінде құрылып,қазақ және орыс ... ... жылы 19 ... ... ... ... Атқару
Комитетінің бекітуімен жаңа “Сот құрылысы туралы ” ереже қабылданды.
1937 жылы 26 мамырда қабылданған Қазақ ССР ... ... ... сот жүйесі белгіленді:
1) халық соты;
2) облыстық сот;
3) Қазақ ССР Жоғарғы Соты;
4) КСРО-ның арнайы соты.
Қазақ ССР ... ... ... ... соттарының
судьяларын аудан халқы жалпыға тән төте және тең ... ... ... беру ... 3 жыл ... сайлады. Халық соттарына судьялардың
кандидаттарын ұсынуға еңбекшілердің қоғамдық ұйымдары және ... ... ... ... болады.”
Ұлы Отан соғыстары жылдарында ... сот ... ... ... ... ... ... судьясы, 44 облыстық сот
мүшесі).
Сот қызметтерін ұйымдастыру мен оларға ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру, соттарды қаржыландыру)
Қазақ ССР Юстиция ... ... мен ... ... ... ... Юстиция Халық Комиссириатының басқармасына
жүктелді. Бұл орган 1946 жылы ... ССР ... ... ... ... жылы 1 маусымда Қазақ ССР Жоғарғы кеңесінің Төралқасы ... ... ... қысқарту туралы” жарлық қабылданды. Министрліктің
сот мекемелері жөніндегі басшылық, қызметі Қазақ ССР ... ... Бұл ... ... Сот он жыл ... ... келді.
1954 жылы 14 тамызда КСРО Жоғарғы Кеңесі “Одақтас республикалар мен
автономиялық республикалардың Жоғарғы Соты ... және ... ... ... ... ... құру ... ” Жарлық
қабылдады.
1978 жылы 20 тамызда ... ... ... ... ... Конституция бойынша, Қазақ ССР соттарына: Қазақ
ССР Жоғарғы Сот, ... ... және ... ... ... ... халық
соттары жатқызылды.
1990 жылдың 24 сәуірінде Қазақ ССР ... ... ... Қазақ ССР Президенті қызметіне ... ... ... өзгертулер мен толықтырулар енгізу туралы заң қабылданды.
1991 жылы ... ... ... 1993 жылы 28 ... Конституцияның 16-тарау сот билігіне ... ... ... ... сот билігі Конституциялық Сотқа,
Жоғарғы Сотқа, сондай-ақ заң бойынша құрылатын төменгі ... ... атап ... жылы 20 желтоқсанда ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаевтың “ ... мен ... ... ... ... Жарлығы шықты. 84 баптан
тұратын бұл Жарлық аясында республикадағы тәуелсіз сот ... ... ... ... әлемдік өркениеттегі құқықтық нормаларға сай
келетін жаңа ... ... ... бекітілді.
Қазіргі уақытта ҚР Президентінің аталмыш Жарлығы ... ... ... 25 желтоқсанда “ҚР-ның сот жүйесі мен судьяларының мәртебесі туралы ”
конституциялық заңы қабылданды. Бұл конституциялық заң ... ... ... ... кейінгі уақыттан бастап осы күнге дейін
мемлекетіміздің тарихында бес ... ... және ... ... сот жүйелері өз заманында өмір талабын
лайықты қызмет атқарғанын, қажет ... ... ... мен ... ... ... кезінде биліктің үш тармаққа бөлінуі буржуазиялық өтірік
болды.1917 ... ... ... ... құндылықтар жоққа шығарылды.
Әділеттілікке байланысты халықаралық нормалар ... ... де ... сол ... қала берді. Адам құқықтары туралы жалпы ... ... ... ... адам ... бұзылған жағдайда құзыретті
ұлттық соттар негізінде нәтижелі қалпына келтіруге құқығы бар.” ... ... ... сөз ... жоқ. Социалистік жылдар кезінде соттар
партияның қатаң қадағалауында болды. Соттардың 90%-ке ... ... ... Сот шешімі партия мүшелерінің келісімімен
анықталатын. Жоғарғы соттар ... ... ... есеп ... және
олардың шешімімен жұмыстан босатылатын.
Сот билігі 1995 жылғы ҚР Конституциясы бойынша заң ... ... ... бөлінген және мемлекеттік биліктің дербес тармағын
білдіреді.
“Қазақстан ... сот ... және ... ... ҚР конституциялық Заңының 1-бабының 2-тармағына сәйкес сот билігі
Қазақстан Республикасының ... ... ... және ... ... құқықтарын, бостандықтары мен заңды мүдделерін қорғауға,
Республика Конституциясының, заңдарының, өзге де ... ... ... шарттарының орындалуын қамтамасыз етуге қызмет
етеді.
Қазақстан Республикасы егемендік алғаннан ... ... кез ... ... тән ... ... беру қажеттігі туындады.
Сондықтан, соңғы ... сот ... ... көптеген ғылыми
жұмыстардың, ... ... ... ғалымдарының зерттеу тақырыбына
айналды. Осы ұғымның ... ... ... ... да ... ... ғалым К.Х. Халықов сот билігін мемлекеттік биліктің ең
маңызды тармақтарының бірі деп ... Оның ... ... ... жүйесіндегі мәртебесі, орны мен рөлі бүгінгі таңда ең қымбат
қазына: адам, оның ... мен ... және ... ... өркениетті азаматтық қоғам мен демократиялық құқықтық мемлекет
орнату міндеттерімен ... Сот ... ... ... ең ... таразысы тәріздес. Ондағы нақ осы қасиет мемлекеттік билік
тармақтарының ешқайсысында жоқ. Осылардың бәрі сот ... ... ... бағыттарын айқындайтын факторлар болып табылады. Ал әкімшіл-
әміршіл кеңестік тәртіптен демократияға өтудің күрделі де қиын ... ... ... ... ... ... ... сот билігі қалай
әрекет етеді, сот билігінің өзінің қалыптасу процесі ... ... және ... ... ... отыр – міне ... бәрі ғылыми тұрғыдан да
тәжірибелік тұрғыдан да өзекті мәселелер болып табылады.[7]
“Сот билігі” ұғымының құқық ғылымында жаңа санат болып ... ...... ... 90-жылдардың басында зерттеле басталуына
байланысты. Сонымен бірге кеңес мемлекетінде мемлекеттік ... ... ... қалыптасқан, яғни соған сәйкес елде біртұтас бөлінбейтін
мемлекеттік билік жұмыс істейді. Сондықтан сот ... ... ... ... ... ... ... емес. Сот төрелігіне байланысты
проблемаларға арналған ғылыми зерттеулерде сот – ... ... ... ... ... ... ... қоғамындағы биліктерді бөлу теориясын мойындау ... ... ... ... ... болды. Бұл ретте ғалымдар арасында
ортақ пікір болмаған сот билігі ұғымын ... ... ... ... ... М.В. ... ... адамдардың құқықтары ... ... ... ... арналған мемлекеттік
биліктің тәуелсіз буыны ретінде ролін көрсете отырып, “Тәуелсіз сот ... ... және ... халық бостандығының басты
кепілі бола бастады”.[10] Осы көзқарасты В.И. Раученко, В.П. Кашенов,
К.Ф. Гуценко және В.М. ... ... ... сот ... ұғымы мен мақсатын тек сот төрелігін
жүзеге асыруымен байланыстырады. Мәселен, У.Жекебаев және В.К. Бобров, сот
билігі сот ... іске ... деп ... ... ... сот билігі оның құқықтық мемлекет
жағдайында сот қызметін жүзеге асырудағы аса ... ... ... негіздеу тұрғысында қаралуға тиіс.[11]
Сот билігінің мәні соттың сот төрелігін жүзеге асыру кезінде
көрінеді. ... сот ... осы ... тек бір ... іске ... ... бір сот ... асырумен ғанашектеуге болмайды. ... ... ... ... ... ұғымының мәнін және мазмұнын
неғұрлым толық және айқын ашу үшін оның ... ... ... оның ролі мен ... ... ... ... көрсететін ерекшеліктері мен қырларын анықтау қажет”.[12]
“Сот билігін, - дейді В.М.Савицкий, - ... ... ... бірі ретінде азаматтық немесе құқықтық нормаларда көзделген
нақты істерді қараумен ... ... ... көзқарас өзін жояды. …
Қазіргі сот билігі бұрын ... ... ... деп аталғаннан бөлек, соттың
сапалы жаңа функцияларға ие болуы нәтижесінде туындауы мүмкін”.[13]
Сот төрелігі саласынан ... да сот ... ... ... ... ... ... кезінде іске асырылады, атап айтқанда:
- анықтау, алдын ала тергеу органдарының және ... ... мен ... заңдылықты бақылау;
- азаматтардың құқықтары мен заңмен қорғалатын мүдделерін ... ... ... бұзылған құқықтарға және ... ... мен ... ... ... соттардың заңдар мен өзге де нормативтік құқықтық актілерді
қолдану тәжірибесін зерделеу және ... жеке ... ... органдар мен ұйымдардың қылмыс
жасауға ықпал еткен себептер мен ... жою ... ... ... ... ... ... отырысында сот тәжірибесі
мәселелері бойынша нормативтік қаулыларды қабылдау;
- ... ... ... ... тұрған соттардың іс жүргізу
әрекеттеріне сот ... ... ... және ... ... істі қарау кезінде кімге тиесілі – нақты судьяға ма
немесе сот мекемесіне ме ... ... ... ... Б.А. Страшун және
А.А.Мишин “сот билігі құқық қоғамдық қатынастарға ... ету ... ... сот органдарының жиынтығына жүктелген, әрбір сот органы сот билігін
ұстанушылар болып табылады”- деп есептейді.
Соттардың заң шығарушы ... ... ... ... Алайда олардың қызметі заңға ... сот ... ... ... ... нормаларын қолдануға және оларды басшылыққа
алуға) бағынуға ... Бұл ... сот ... мен өзге де ... ... ... ... Конституцияға, сондай-ақ жалпы ... ... мен ... ... ... да баға ... Олардың ҚР Конституциясына сәйкессіздігі жағдайында сот іс бойынша іс
жүргізуді тоқтатуға және Конституциялық Кеңеске осы актіні конституциялық
емес деп тану ... ... ... ... осы ... ... мен ... процесіне белгілі бір әсерін тигізеді.
Өз кезегінде, заң шығарушылық ... ... ... ... олардың қызметін регламенттейтін заңдарды қабылдаумен қатар) ... ... ... ҚР ... ... судьялар корпусын қалыптастырады;
- Судьяларды осы ... ... ... туралы мәселені
шешеді;
- ҚР Конституциясының 55-бабының ... ... ... ... жауапкершілікке тартуға келісім береді
және т.б.
Соттар мемлекеттік биліктің атқарушы органдар тармағынан айырмашылығы
ұйымдастырушылық және ... ... ... ... ... ... билік органдарының, сондай-ақ олардың
лауазымды адамдарын осы органдардың іс-әрекеттері мен ... ... ... ... ... ... Өз ... атқарушылық
билік тармағының органы ретіндегі әділет министрлігі Конституциялық заңның
31-бабына сәйкес ... ... ... мен ... ... ұсыну арқылы аудандық соттардың қызметін кадрлық ... ... ... ... ... ... Әділет министрлігі мен ... кез ... ... соттарға қатысты сот төрелігін жүзеге асыру
бойынша олардың қызметне араласпау қағидатын қатаң сақтау жағдайында ... ... ... ... Сот ... ҚР ... ... берілген билік ету
өкілеттіктеріне байланысты тепе-теңдік пен ара салмақтар жүйесі арқылы
олармен ... іс ... ... ... заң ... және атқарушы биліктің
шешімдеріне әсерін тигізеді. Осындай мәртебемен ... ... ... ... ... көлемді құзырет берілген.
1995 жылғы Қазақстан Республикасының ... ... ... Қ.Ә.Мәми сот билігінің мынадай негізгі белгілерін бөліп ... ... – бұл ... ... ... ... биліктің тармағы болып табылады. Осыған байланысты ... ... түрі деп ... ... болмайды, не көптеген
мемлекеттік органдар билік тармағының табиғатына келе бермейтін ... ... – сот ... тек ... ... ... ... белгіленген тәртіппен құрылған соттарға тиесілі.
Үшінші белгі – оны өз кезегінде Конституцияда көзделген тәртіппен
құрылатын арнайы мемлекеттік ... ... сот ... жеке ... ... ... және оларды жеке құзыреттерімен бөлуде, сондай-ақ
мемлекеттік бюджеттен жеке қаржыландыруда көрінетін ... және ... ... ұсынатын сот билігінің
тәуелсіздігі.
Осы биліктің тәуелсіздігі оның ... ... ... ... ... ... Республикасының
Парламентіне, Қазақстан Республикасының Үкіметіне бағынбайтындығын
білдіреді. ... ... ... ... ... соттар да болмайды,
өйткені олар Қазақстан ... ... мен ... да ... ... ... тиіс. Соттардың заңсыз шешімдерін тек сот
күшін жоя алады, ал басқа құрылымдар ондай құқықты иеленбейді.
Төртінші белгі – бұл ... ... сот ... ... асыруы:
Қазақстан Республикасының атынан үкімдер мен соттардың өзге де шешімдерін
жария ету.
Бесінші ... – сот ... яғни ... ... мен ... байланысты жүзеге асыру.
Алтыншы белгі – осы билікті Конституция, заңдар, өзге де нормативтік
құқықтық актілер, ... ... ... ... ... ғана ... Сот ... діни, қызметтік әдеп нормаларын бұзуға
байланысты жанжалдарда қарамайды және шешпейді.
Жетінші белгі – осы билікте оның қызметіне тән іс ... ... ... ... ... ... және қорғауға қатысу).
Сегізінші белгі – осы биліктің құқық қорғау сипаты, қызметінде осыған
байланысты екі қыры бөлініп шығады: құқық пен ... ... ... ... азаматтар мен ұйымдардың құқықтарын, бостандықтары мен заңды
мүдделерін қорғау.
Тоғызыншы ... – оның ... ... мәжбүрлеу күшімен
қамтамасыз ету.
Жазылғандарды ескере отырып, сот ... ... ... пен ... ... ... және ... мүдделерін
қорғау мақсатында құқықтық даулар мен істерді шешу және оларға ... да ... ... ... заңмен берілген өкілеттікпен
Конституцияда көзделген ... ... ... іс ... ... істейтін және мемлекеттің барлық аумағындағы міндетті
сипаттағы шешімдерді шығару құқығы бар, оны ... ... ... ... ... орган ретінде мемлекеттің атынан іске асыратын,
Конституцияда белгіленген біртұтас мемлекеттік ... ... ... ... В.И.Швецов сот билігінің мынадай белгілерін көрсетеді:
1) оны арнайы мемлекеттің органдардың жүзеге асыруы;
2) оның біртұтас сот жүйесін құрайтын ... ... ... ... ... режимді қаматамасыз ету;
4) оны түрлі құқықтық нысандармен жүзеге ... оны іс ... ... ... және ... ... ... құқық қорғау органы болып табылатын соттың тәуелсіздігі, ... ... ... сот ... ... ... сот ... орындалуын қамтамасыз ету және оның ... ... ... ... және ... сот ... ... азаматтық
және заңмен белгіленген ... ... мен ... және ... туралы
дауларды қарауға және шешуге бағытталған сот ісін ... ... ... ... биліктік өкілеттігі мен мүмкіндігін білдіреді.
Оның үстіне, соңғы уақытта сот қызметі мен дербестігін ... ... ... және ... ... ... ... нығаюда,
материалдық ынталандыру айтарлықтай өсті.[16]
Қазақстан Республикасында сот билігі шындыққа айналды. Бұл біздің
мемлекеттілігімізді дамытуда басты ... ... ... сот ... ... ... қажетті атрибуттарына ие. Ол оны мемлекет
тұрақтандырушы күшке айналдарды, қоғамды әлеуметтік ... ... ... органдар мен адамдардың іс-әрекеттері мен заң ... ... ... ... мен ... белсенді әсер етудің,
оларды ... ... ... ... сот билігі
өкілеттіктерінің тұжырымды жаңа түрі.
1.2 Сот төрелігі ұғымы және оның құқықтық мемлекеттің талаптарына сәйкес
принциптері.
Конституция мен соттар ... ... ... сот ... ... ... және ... нысаны сот төрелігін жүзеге асыру болып
табылатыны айқындалған. Ғылыми ... сот ... ... оның түрлі
қырларында ашылады. Авторлардың көпшілігі сот төрелігінсот отырыстарында іс
жүргізу тәртібімен жасалатын арнайы мемлекеттік ... ... ... ... ... ... және өзге ... қарау
және шешу жөніндегі қызметі ретінде айқындайды.[17] Осы анықтама, ... ҚР ... 75 және ... мен соттар туралы Конституциялық
Заңның нормаларын талдау сот төрелігінің мәнін, мазмүнын және ... ... ... белгілерін бөлуге мүмкіндік береді. Олардың
қатарына мыналарды ... ... Сот ... ... ... ... ... орган – сот
жүзеге асырады. Соттардың толық тізбесі ҚР Конституциясында және сот
жүйесі туралы ... ... ... Соттардың
мәртебесінің өзгешелігі олардың ... ... Сот ... іс ... ... ... белгіленген
тәртіппен қылмыстық, азаматтық және өзге ... ... ... ... ... ... ... зерттеу арқылы) және
шешу (қаулыларды, үкімдерді және басқа да сот ... ... ... ... ... Істер және қорғау тараптарының, сондай-ақ дәлелдемелерді ... ... ... ... ... ... да ... қатысуымен сот отырыстары нысаныда қаралады. Бұл ретте сот
қорғау немесе айыптау жағына шықпайды. Ол сот отырысында ... ... және ... әрі ... талаптарына сай
келетін шешім шығыруға тиіс;
4. Соттың үкімдері, қаулылары, ұйғарымдары және шешімдері олар заңды
күшіне енген ... ... заң ... ие ... ... да
республиканың барлық аумағындағыбарлық мемлекеттік органдардың,
ұйымдардың, лауазымды адамдардың және ... ... ... ... ... ... күшіне енген сот актісін орындаудан
жалтару заңнамада белгіленген ... әкеп ... ... тек жоғары тұрған соттар және тек іс жүргізу заңнамасында
белгіленген тәртіппен өзгертуі немесе ... жоюы ... Сот ... ... сот жүйесі туралы Конституциялық заңда
және басқа да ... ... ... ... ... алатын, сот төрелігін және өзге де өкілеттіктерді ... ... сот ... ... мен ... мәнін және
мазмұнын айқындайтын негізгі ережелерден тұрады.[18]
ҚР Конституциясының 75-бабында және “ҚР сот жүйесі мен ... ... 2000 ... 25 ... ... ... 1-
бабында аталғандай, “Қазақстан Респбликасында сот төрелігін тек сот ... Сот ... ... ... ... ... кінәлі деп тану және
оған жазалау, не заңда ... әсер ету ... ... ... және негізсіз жауапкершілікке тартылғандарды ақтау кезінде шешуші
сөз оған ... ... – адам мен ... ... және ... ... ... адамдардың аса маңызды құқықтары мен заңды жүзеге
асыруға тікелей ... бар ... ... ... ... ... басқа да құқық қорғау функцияларын да орындау
бағындырылған. Мысалы, қылмыстық іс бойынша сот төрелігі, егер осы іс ... ... ... ... және ... тергемесе, егер олар барлық
қажетті дәлелдемелерді анықтамасы және т.б. заңды, негізді және әділ ... ... еді. ... сот ...... қорғау қызметінің
тұтастай алғанда жүрегі.[19]
Процесте немесе сот төрелігін атқару қорытындысы ... ... ... сот ... ... деп ... ... істер бойынша үкімдер, азаматтық істер ... ... ... ерекше сипаттар беріледі. Олардың бірі – жалпыға
міндеттілік. Ол, атап айтқанда, заңды күшіне енген ... ... ... ... кезде сот шығарған қаулының барлық мемлекеттік және қоғамдық
ұйымдар, мекемелер мен кәсіпорындар, лауазымды адамдар мен ... ... және ... Республикасының барлық аумағында орындауға
жататындығын білдіреді. Сот шешімін орындамау ... ... ... ... ... адамдарға қатысты түрлі тектегі санкцияларды
қолдануға әкеледі. Мысалы, ҚР Қылмыстық кодексінің ... ... ... сот шешімін немесе өзге де сот актісіно рындамау айыппұл салуға не
қоғамдық жұмыстарға тартуға, не қамауға алуға әкеп соқтырды.
Сот ... ... да ... ... ... ... осы
түрі заңда егжей-тегжейлі регламенттелетін қатаң ... ... ... ... ... белгілерге, ең соңында, тек ерекше орган ... ... ... ... ... ... өкілеттігін басқа
органдарға ... ... заң ... ... ... ... өзге органдар мен тұлғалардың судья өкілеттігін немесе сот билігі
функцияларын иеленуге құқығы”,- деп ... ... ... және ... ... ... ҚР Конституциялық заңында
белгіленген.
Аталған айырмашылық белгілерді ескере отырып, сот төрелігін соттың ... ... ... әділдігін және жалпыға міндеттілігін
қамтамасыз ететін заңның талаптары мен ... ... ... ... ... ... қылмыстық және өзге де заңмен
белгіленген сот ісін ... ... ... ... ... қорғау қызметін
жүзеге асыру ретінде айқындауға болады.
Қазақстан ... ... ... ... ... сот төрелігін жүзеге асыру кезінде төмендегі негізгі
принциптерді ... алуы ... ... деп ... бір ... ... үшін ешкімді де қайтадан қылмыстық жауапқа тартуға
болмайтындығы;
3. заңда көзделген соттылықты ... жол ... ... өз ... ... ... жауапкершілікті күшейтуге және жауапкершілікті жеңілдетуге ... ... ... ... ... ... емес;
7. ешкім өзіне-өзі, туыстары мен жақын адамдарына қарсы ... ... ... Діни ... ... ... сырын ашқандарға
қарсы куәгер болуға міндетті ... ... ... ... ... кез келген күдік айыпталушының
пайдасына ... ... ... алынған айғақтардың заңды күші болмайтындығы. Ешкім
өзінің жеке мойындауы ... ... тиіс ... қылмыстық заңды ұқсастығына қарай қолдануға жол берілмейді.
Қазақстан Республикасында сот ... ... ... ... ... ... принциптерге негізделеді.(1-сызба нұсқа)
Заңдылықтың сақталуы. Заңдылық мемлекет пен құқықтың ... ... ... ... ол жас, ... ... үшін толық дәрежеде сотты
ұйымдастыру мен оның ... де ... ... аса маңызды элементі болып табылады. Бұл екі ұғым бір-бірімен
мейлінше өзара байланысты, ... ... елде ... ... ... емес, керісінше, мемлекетте заңдылық сақталмай демократияның
болуы да мүмкін емес.[20] Құқықтық мемлекеттің сот ... ... ... ... аса маңызды талаптарының сот қызметіне
қолданылуын ... ... ... ... биліктер және басқа
жағдайларда көрінетін негізгі қысқаша нақтыланған түрі В.Н. ... ... ... құқықтың жалпыға ортақтығы, яғни заңның араласу қажетін барлық қоғамдық
қатынастар билеп-төстеу жолымен емес, заңмен реттелетіндей заңдылық қажет;
- Конституция мен ... ... ... ... заң алдындағы теңдігі;
- құқықтарды жүзеге асыратын арнаулы және ... ... ... ... ... мен ... ... құқықтарды пайдалану
үшін кедергісіз мүмкіндіктердің болуы);
- құқықты кепілді, сапалы қолдану,құқық бұзушылыққа ... ... ... ... ... ... ... бәрінің заң алдындағы сөзсіз
жауаптылығы;
- құқықтық ... ... ... құқықтық реттеудің барлық
тетіктерінің тиімді жұмыс ... ... ... ... бұл ... жиынтық
сипаттама болуы қоғам өмірінен билеп төсеудің, жеке ... ... ... ... және ... нәтижесінде заң
нормаларында көзделгеннің бәрі нақты іске асады, ...... ... іс жүзіндегі мінез-құлқынан көрініс тауып, бұл
қатынастардың шын мәніндегі заңдылығы қатаң құқық ... ... ... ... ... ... ... көздейді.[21]
Біздігі соттардың, шын мәнінде құқықтын туындайтын өзіне ... ... бар, яғни ... ... ... ... ... шығарады. Статистика ... ... 1998 ... сот ... ... ... істердің жалпы саны азайып,
тиісінше осы істерге ... сот ... ... ... қатесі
едәуір көбейген.
Мына бір мысалға назар аударайық: 199 жылы ... ... ... ... 34 судья жөнінде 30 іс келіп түскен.
Аталған істердің 16-сын Әділет басқармасының бастығы, ... ... ... ... оның ішінде 4 судья жөніндегі іс ... ... ... және ... заңнаманы өрескел бұзғаны үшін –19 іс;
- жаман әрекеттер жасағаны үшін –3 ... ... ... ... ... үшін – 10 ... еңбек тәртібін бұзғаны үшін – 1 іс;
- сот ... ... ... ... үшін – 11 ... ... барысында: 5 судьяға қатаң сөгіс; 8 судьяға – сөгіс; 8 судьға
ескерту жарияланып, 13 судья жөнінде талқылаумен шектелген.
Жалпы өкілетті ... ... ... ... ... ... ... аса көптігі Қазақстан Республикасында сот төрелігін жүзеге
асыруға қиындық келтіріп отыр. Мұндай заң ... ... ... да және ... ала ... ... сатысындағы
прокурорлардың арасында да орын алуда. Іс жұргізуде заңдылықтың бұзылуы
мынадай жағдайларға: ... іс ... ... ... ... ... дәлелдемелердә бағалауға, сараптама ... ... ... іспен танысуына, алдын ала тергеу мен
анықтаудың ... ... ... іс ... құжаттарының сапасына
және іс бойынша қорытындысына, істің нәтижесіне мүдделік танытуға, алдын
ала анықтау ... ... ... заңдылығына қатысты
адамдарды(күділіктерді, куәларды) қабылдау-тарату ... ... ... байланысты орын алады. Осы айтылған заңдылықты бұзу деректері бойынша
судьялар жеке ... ... ... сақшыларының
өздерінің қызмет бабына деген жауапкершілігі ... ... ... ... соттар сан жағынан ең көп ... (2398) ... Ішкі ... министрлігі қызметкерлері атына, тиісінше,
прокарктура органдарына – 948, ... ... ... – 62 жеке ... шығарған.( 2-сурет)
Жеке қаулыларды шығаруға себепші болған заңдылықтың бұзылу ... ... ... ... ... заңдылықтың сақталуына тиісті
ықпал етпей отыр.
Ал мамандар мойындап ... жеке ... ... ... мәселе әлі де болсын сот төрелігін жүзеге асыру ... ең ... бірі ... ... ... тәуелсіздігі және олардың тек Конституция мен ... сот ... ... ... қажетті шарттары, іс бойынша шындыққа
қол жеткізудің аса маңызды кепілдіктері болып табылады.
Қазақстан Республикасында сот төрелігі судьялар сот процесінің ... ... іс ... жұмысын орындау кезінде тәуелсіз болатындай етіп
құрылады. Сатыларға бөлінетін сот ... сот ... ... ... ... іс жүргізу;
- қадағалау ісі жатады.
Судьялар іс бойынша іс ... ... ... ... ... ... тәуелсіз, дәлелдермен және істің ... ... ... ... ... соң өзінің іштей берік сенім негізінде
конституция мен ... ... ала ... ... қабылдайды. Бірде-бір
істі қалай шешу туралы нұсқау беруге хақысы жоқ.
Сот төрелігін ... ... ... сот ... ... жол ... атап ... жөн: бірінші сатыдағы сот
тек қана заңға бағына отырып, нақты іс бойынша үкім ... ... ... ... ... немесе қадағалау сот сатысының да өздерінің қаулыларында
бірінші сатыдағы сотқа айыптаудың ... ... ... ... бір
дәлелдеменің айғақтылығы мен айғақсыздығы туралы, бір дәлелдеменің басқа
дәлелмдемеден басымдығы туралы мәселені күні бойы ... ... жаза ... ... ... жоқ.
Осы көзқарас тұрғысынан сот төрелігін жүзеге ... аса ... ... ... Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясының 1995
жылғы 29 қарашадағы және 13 ... ... ...... ... ... негізгі принциптердің” мазмұнын өте
маңызды. Бұл принциптер сот ... ... ... ... ... ... деп белгіледі:
- сот органдарының тәуелсіздігіне мемлекет кепілдік береді және ол
конституциясымен немесе заңмен баянды ... ... ... ... ... сот ... тәуелсіздігін құрметтеуге және сақтауға
міндетті;
- сот органдары өзіне берілген істердің кімнің ... ... ... ықпал етудің, теріс ниеттің, қысым көрсетудің, күш көрсетудің немесе
тікелей не ... ... ... ... қандай да бір кедергілерге
және қандай да бір себептерге қарамастан деректердің негізінде және заңға
сәйкес байыппен ... сот ... ... ... немесе рұқсатсыз араласуға жол
берілмеуге тиіс және сот шығарған сот ... ... ... ... ... ... ... сот жолымен қайта қарауға немесе сот ұйымдары шығарған
үкімді жеңілдетуге кедергі жасамайды;
- сот ... ... ... сот ... ... ... әділетті жүргізуді және тараптардың құқықтарын сақтауды қамтамасыз
етуді талап ету құқын береді;
- судьялар өздерінің ... және ... да ... және ... өздерінің мүдделерін қорғау, кәсіби даярлығын
жетілдіру және тәуелсіздігін қамтамасыз ету үшін кіру еркіндігіне ие;
- сот лауазымына ... ... ... ... ... мен ... ... саласындағы даярлығы мен біліктілігі міндетті түрде жоғары
болуға тиіс. Судьяларды іріктеудің кез келген әдісі ... ... ... болдырмауға кепілдік беруге тиіс. Судья қызметіне
іріктеу кезінде ол адамға қатысты кемсітушілік болмауға тиіс; ... ... ... тиісті елдің азаматы болуға тиіс дейтін талап ешқандай
да кемсітушілік ... ... ... ... ... ... олардың тәуелсіздігіне,
қауіпсіздігіне тиісті сыйақысына, қызмет жағдайына, зейнетақысына, зейнетке
шығу жасына лайықты түрде заңмен кепілдік берілуге тиіс;
- ... да бір ... іске ... әлде бір ... ... ... ... нұқсан келтірмей, судьялар өздерінің соттық қызметін жүзеге
асыруы кезінде орын алуы ... қате ... ... ... ... үшін ... қудалаудан өзін қорғауды пайдалануы керек;
- судьялардың өздерінің соттық және кәсіби міндеттерін орындауы ... ... ... ... мен шағымдар тиісті тәртіп бойынша жедел
және әділетті қаралуға тиіс. Судья сотта дұрыс ... ... және ... қаралуын талап етуге құқылы. Шағымды алғашқы кезеңде қарау, егер
басқаша жағдай жөнінде өтінішболмаса, ... ... ... ... ... ... міндеттерін орындауға қабілетсіздігіне
немесе оларды атқаратын лауазымына лайықсыз ететін теріс ... ... ... ... ... ... мүмкін;
- тәртіптік жаза, қызметтен аластау немесе шығару туралы шешім қисынды
түрде дәлелденуге, сондай-ақ тәуелсіз тексеруден ... ... ... Конституциясында көзделген ... ... ... ... ... сай келеді, яғни: “Әр
адамның өзіне тағылған қылмыстық ... ... ... ... оның ... ... ... бір азаматтық процессте анықталған жағдайда істі заң
негізінде құрылған білікті, тәуелсіз және байыпты сот әділетті және ... ... ... Республикасында соттардың тәуелсіздігін қамтамасыз ету
жағдайы қандай жолдармен жасалады?
Тәуелсіздік мынындай жолмен:
- заңда ... сот ... ... ... ... сотта құрметтемегені үшін жауапкершілікпен;
- судьялардың сайлаудың, тағайындаудың, өкілеттіктерін тоқтату ... ... ... ... ... ... ... судьялардың, олардың мәртебесіне сәйкес, мемлекет есебенін ... ... ... қамтамасыз етіледі.
Бұл айтылғандарға істі жан-жақты, толық және обьективті қарауға
кедергі жасау немесе заңсыз шешім шығарылуына қол ... ... ... бір ... судьяға ықпал ету қылмыстық жауапқа ... ... қосу ... ... жатқан іс жөнінде ешкімнің де ... ... ... ... ... үкімі заңды күшіне енгенге дейін ешкім ... істі ... ете ... Үкім ... күшіне енгеннен кейін ғана
қадағалау тәртібімен наразылық білдіруге ... ... ... істі ... ... ... бар.
Заң мен сот алдында жұрттың бәрі тең. Әрбір азаматқа мемлекеттік
органдардың, ұйымдардың лауазым иелерінің және басқа да ... ... ... мен ... ... ... және заңды мүдделеріне нұқсан келтіретін немесе ... кез ... ... ... мен ... сот ... ... беріледі. Ешкімді заң мен ... ... ... ... ... және ... сотта ісінің қаралуы
құқынан айыруға болмайды. Барлық соттарда және сотта іс-жүргізудің кез
келген ... ... ... заң ... алу және ... ... беріледі.
Азаматық қоғам қалыптастыру жағдайындағы адам құқықтарына
байланысты мәселелерді қараған халықаралық ... ... ... ... ... ... ... қарсы күресетін орган
болмауға тиіс, ол адамның құқықтары мен бостандықтарын ... ... ... ... ... ... ... етуі керек” деп
көрсетіледі.
Қазақстан Республикасында белгілі бір ... ... ... ... ... мүліктік жағдайына байланысты ешкімге ... ... ... бас ... жарыспалығы мен тең құқылығы. Жарыспалық принципі сот
процесінің мазмұнына ... ... ... Бұл ... ... бірінші кезекте, ата ... ... Яғни ... ... соттардың іс қарауына тараптардың теңдігі мен прцестің
жарыспалылығы ... ... ... кез ... ... ... айтуға және өзінің көзқарасын қорғауға құқығы бар.
Сотта іс қарау ... ... ... ... ... ... және ... әділеттілікпен көз жеткізу, сот процесінің
үздіксіздігі, сотта іс қарау кезінде тараптардың іс жүргізуге қатысты ... ... ... орындалуы үшін жарыспалылық процесін жүзеге
асыру қажет. Атап ... бұл ... ... ... ... ... ... қылмыстық істегі алдын-ала тергеудегі ... ... істі ... сот ... ... ... оны ... қорғаушы тараптардың шын мәніндегі жарыспалылығы негізінде ... жаңа ... ... жөнінде кең өкілеттіктер беру, сотта іс
жүргізудің алдын ал тергеу әдістерінен сот ... ... ... ... ... күні ... ... бас тарту есебінен толтыруға ... ... ... ... ... ... процесі қылмыстық істі
қосымша тергеуге жіберу сияқты зиянды тәжірибеден ... ... ... және ... іс ... ... ... жолмен дамуында маңызды орын ... Бұл ... ... ... ... ... ... Ю.И.Стецовскийдің жалпы
жұрт таныған, зейін қойып, зерделеугелайық ұстанымын келтіре кеткен жөн.
Ол, атап айтқанда, басқа да ... ... ... жариялылыққа
аса қиындықпен қол жетті деп санайды. Бұл жөнінде сот төрелігінің ... ... ... де, ... де ... еді. ... сот ісінде
және қоғамдық өмірдің барлық салаларында кең ... ... ... мен ... жүгенсіздігін жоюдың аса ... ... ... принципі сот істерін азаматтар мен ... ... ... сот ... залына қатысуға, онда болған жағдайлардың
бәрін көзбен көріп, процестің барысы мен ... ... ... ... ... бере отырып, ашық қараумен түсіндіріледі.
Жариялылық принципінен бас ... жеке адам ... ... негіз жасайды. Жария сот құқығы адамның өзінің құқықтары
мен ... ... ... ... ... ... қорғауына
мүмкіндік жасайды. Демократиялық қоғамда іс ... ... ... ... ... ... Сот ашық жүргізілген жағдайда
ғана ол сенім мен ... ие бола ... Оның ... халықты
қанағаттандыруға тиіс. Адамдарға сотта іс қараудың нәтижелерін ... ... және ... ... ... ... ... әрекет еткенін
білу де маңызды. Құпия жүргізілген сот ісі сот шешімдерінің дұрыстығына
күмән туғызады. Сондықтан сот ... ашық ... ... Сотта істі
ашық қарау - процестің көзбен көріп, құлақпен естуге ... ... ... ... адам мен ... құқықтары мен бостандықтарына
деген көзқарастың аса әсерлі, жарқын көрінісі.[25]
Тәрбиелік маңызын арттыру, сондай-ақ жариялылыққа кең өріс ... ... іс ... ... жеке ... ... кейін жария ету, бұл жерде оларды бұқаралық ақпарат
құралдарын ... ... ... ... ... Мұны осылай
істеу қажет, себебі жtке қаулылыардың негізінде істі қазіргі талаптарға
сәйкес ... ... ... және ... ... фактілер ғана
алынады.
Әр түрлі сот шешімдерін жұртшылыққа жеткізу ісінде ... ... ... заң ... ақпарат құралдарына
өздерінің хабарларында сотта істі қарау нәтижелерін күні ... ... ... ... не үкім ... күшіне енгенге дейін ... ... ... етуіне жол берілмейді.
“Қазақстан Республикасының сот жүйесі мен ... ... ҚР ... ... ... ... қызметіне бірінші рет сайланған
немесе тағайындалған адам өзінің ... ... ... мен ... бағына отырып, адал әрі әділетті атқаруға ант
беруге тиісті.
Еңбекте келтірілген жекелеген ... сот ... ... ... заң ... ... ... жоғарада көрсетілген антқа
адалдықпен қарамағандығын, әділетсіздік жолына түскендігін көрсетеді.
Сондықтан әрбір судьяның адалдығы мен әділеттілігі сот ... ... жеке ... ... ... дұрыс.
Себебі, мемлекеттің биліктің жеке тармағы – сот ... ... ... ... адалдығы мен әділеттігі жалпы
демократиялық қоғамның дамуына ... ... ... ... реттеуде ең ықпал жасайтын субьективтік факторлар екені
дәлелдеуді ... ... ... ... ... ... пен адалдық
принципін басшылыққа алған әрбір ... ... тек ... шешімдер
туындауы қажет.
Сот төрелігінің принциптері сот және сот құрылысы ... ... ... ... ... және адам мен азаматтың
құқықтарын қорғауды қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарады. Сот төрелігінің
принциптері ... ... сот ... ... және ... ... реттейтін ортақ қағидалар болып табылады. Сот ... ... ... ... ... бұзу ... ... шығуына әкеп соқтырды және сот төрелігінің ... ... ... келеді.
1.3 Шет мемлекеттерде сот билігін ұйымдастырудың жалпы сипаттамасы.
Сот ... ... ... ... ... сот ... ... олардың әрқайсысы жүйедегі орнына ... ... ... ... ... сот ... ... ролі түрлі заң
тартыстарда құқық үстемдігін қамтамасыз етуде көрінеді. ... ... ... де ... ... в Америке” кітабында әлеуметтік
ролін өте дәл келтірген: “Сот төрелігінің ұлы мақсаты зорлық ... ... ... ... пен олар ... күш ... ... орнатудан тұрады”.[26] Сот төрелігі мемлекеттік зорлықты ... ... қана ... ... ... жеке ... арасындағы
тартыстарды да шешеді. Осылайша, сот билігі қоғамдық қарым-қатынасқа әсер
ететін пәрменді құрал болып табылады. Қоғамның құқық ... ... ... ... үшін сот ... ... жол беру мүмкін емес әрі
кешірілмейді.
Шет мемлекеттердің басым көпшілігінің сот жүйесі неғұрлым кең ... ... ... жатады: англосаксондық( англо-американ) немесе роман-
германдық( еуропа континенті). Соңғы кездері екі модельдің жақындасу үрдісі
байқалғанын атап өткен жөн. ... ... ... барған сайын сот
құрылысы мен сот ісін ... ... ... ... ... ... елдерде судьяларға қоғамдық қатынастарды заңнамалық
реттеудегі проблемаларды өз шешімдерімен толықтыру құқығы беріледі, яғни
соттарға кейбір шамада ... ... ... ... ... ... елдердің дерлік Конституциясы сот жүйесінің немесе
соттардың ... ... ... ... ... ... заң ... қатар құрыла алатыны көрсетеді.
Сот билігі басшылыққа алатын басты ұйымдастыру қағидаты барлық жерде
бірдей тек заңға бағынатын судьялардың ... оның ... ... қызмет атқарған уақытында ауыстырылмайтындығы,
иммунитеті, көтермелеудің азаймайтындығы болып табылады.
Бірқатар елдердің Конституциясы халықтың ең алдымен, алқа биі ... ... ... қатысуын көздейді.
Сот төрелігін атқаруды сапалы ұйымдастыру үшін сот шешімдеріне шағым
беру құқығы түрінде көрінетін ... ... ... ... соттарға тыйым сала отырып, заңды түрде белгіленген соттардың
ғана сот ... ... ... ... кең ... ... ... қағидаты ретінде сот жүйесі қызметі қағидатын
бөліп көрсеткен жөн. Сот процесінің кең таралған ... ... ... ... Бұл ... АҚШ, ... ... Испания сияқты
көптеген демократиялық ... ... ... тек ... ... ... өте кең таралған. Осы қағида
судьяның істі шешу ... ... ... ешқандай нұсқау алуға тиіс
еместігін білдіреді, заңға қатысы бойынша ... ... ... ... ... сәйкес келгенінше маңызы бар.
Сот билігінің континентальды үлгісінің негізгі белгілері: соттарды
ұйымдастыру мен оның қызметін айқындайтын күшті ... ... ... көзі ретінде сот прецендентін шартты ... ... ... ... ... аппеляциялық нысанымен қатар кассациялық және
телидарлық нысандарын пайдалану; процесте судьяның ... ... ... мен ... ... ... аз ... төмен деңгейдегі
кәсіпқой судьяларды ... ... ... ... мен
өкілеттіктермен бірге толық немесе ішінара судьялық өзін-өзі ... құру ... ... ... ғалымы В.Е.Чиркин шет елдердегі сот органдарының мынадай
түрлерін бөліп көрсетеді.
1) Сотқа дейін іс қарау ... ... ... ... ... делдалдар,бітімшілер). Оларды әдетте
муниципалитет-жергілікті өзін-өзі басқару органдары ... ... ... құқық негіздерін білетін және
көршілер арасындағы ұсақ дауларды, құқық бұзушылықтарды қарайтын
жолдастық ... ... ... ... ... осы
соттардың шешімдері бірінші сатыдағы сот бекіткеннен кейін ғана
күшіне ие ... ... ... ... ... ... беруге
болады.
Мәнісі бойынша, әсіресе беделді әрі өкілеттіктері жоғары қоғамдық
соттардың ролін АҚШ-та мекемелердегі әкімшілік ... ал ... ... ... ... Екеуі де әдетте әкімшілік әділетке жатады,
бірақ, мысалы Францияда немесе Италияда әкімшілік әділеттің ... ... ... ... олар тек таза ... ... ... басқа да мәселелерді қарайды (Ұлыбританияда – еңбек, салық ... ... ... ... ... байланысты мәселелер және т.б.).
Қоғам қайраткерлері, заңгерлер трибунал мүшелері болып табылады, ... ... бола ... Осы ... ... көбінесе
әкімшілік судьялар іріктеледі, бірақ соңғылары әдетте осы ... ... ... ... судьялар мен трибуналдардың
шешімдеріне сотқа шағым берілуі, ал АҚШ-та мекеме ... күші ... ... істерді, азаматтық және еңбек дауларын және т.б. қарайтын
жалпы құзырлы соттар. Әкімшілік соттар жоқ кейбір ... олар ... ... ... ... ... соттар жүйесі жоғарыды ... ... ... ... қамтиды, бірақ оларды құру тәсілдері әртүрлі. Жалпы соттар
төрт үлгі бойынша топтастырылуы мүмкін: англо-американдық, ... ... және ... ... ... ... ... басқаруымен біріңғай сот
жүйесі қолданылады. Бұл үлгіде сот преценденті кеңінен пайдаланылады,
осыдан заң ... ролі ... ... ... сот ... ... ... отырысты жүргізеді және қылмыстық ... ... мен ... өкілеттігі бөлінгендіктен, кінәлілігі туралы ... ... ... ... бір жүйе жоқ, ол – ... ... ... сот жүйесінде өздерінің жоғары ... ... олар ... ... ғана ... ... білдіреді. Мысалы,
Германияда – бес жоғары федерация соты, Бразилияда да жоғары федералды
соттар бірнеше. Бұл ... сот ... ... кең дамыған заңнамамен
айқындалады, сот ... жиі ... ... қатар
кассациялық және ревизиялық шағым беру тәртібі қолданылады, ... ол жоқ; ... ... ... ол баға ... ... өзі де жинайды; “халықтан шыққан судьялар”, “кәсіпқой емес
судьялар” судьямен бірге жазаны белгілеуге қатысады.
Әлеуметтік үлгіде: барлық судьялар мен ... ... ... мен ... ... ... теңдігі; әкімшілік-аумақтық
бөліністер мен сот округтері шекараларының сәйкес ... тән. ... ... сот оның аумағында әреке етеді, осы аумақтық шекараларында
тиісті коммунистік партия органы да ... ... үлгі ... ... ие: ... сотқа тек діндес немесе
осындай сотқа келіскен адамдар жатады; халық заседательдері, ассистер, алқа
билері болмайды; азаматтық, қылмыстық ... да ... ... нысандарымен шариғат ережелері бойынша жүзеге асырылады. ... ... сот ... ... беру ... ... тек ...
қосымша монарх болып табылатын жоғары дін иесіне жүгінеді, мысалы Нигерияда
жоғары тұрған мұсылман соттары болады.
3) Арнайы соттар: әскери ... ... ... ... жер және су ... ... коммерциялық және т.б. істері
жөніндегі соттар. Осы соттардағы судьялардың кейде заңгерлікпен
қатар, басқа да ... ... ... ... ... ... ... еңбек даулары бойынша соттарда
судьялар көбінесе кәсіподақ қайраткерлері болып ... ... ... ... ... алқасында заседательдерсіз
қаралады, процесс жеделдетілген, оларда әдетте жоғарыда тұрған ұқсас
соттар жүйесі жоқ, кейде жалпы ... ... ... ... ... ... елдерде арнайы соттар жүйесі сатылық
құрылымда болып келеді(мысалы ... ... ... ... ... басқару мәселелері
бойынша азаматтың мемлекет шенеуніктері мен органдарымен дауларын
қарайтын өкімшілік соттар (ерекше арнайы соттар). Бұл ... ... ... ... ... ... ... олар
әдетте тұтас жүйені құрайды: Францияда, Швецияда, басқа ... ... ... ...... ... ... округтердің әкімшілік соттары, төменгі әкімшілік соттар.
Әкімшілік соттарға, егер ... ... ... ... ... ... нақты істерді шешу кезінде шенеунік өз қарауынша
қарайды және заң ... ... ... ... ... ... ... құқық соттары – көсемдер, ақсақалдар қатысатын ... Олар ... ... ... ... ... ... туралы дауларды, тайпа дәстүрінің негізінде
кейбір отбасылық құқық мәселелерін қарайды. Қылмыстық істерді ... ... ... Егер олар заңға қайшы келсе, олардың шешімдері
танылмайды. Тайпа ... ... ... ... ... беруге болады.
6) Конституциялық соттар, сондай-ақ жоғары ... ... ... ... ... соттар ерекше
орын алады( мысалы, Франциядағы Жоғары сот ... ... ... ... Кебір елдерде шіркеу қызметкерлерінің ісін қарайтын шіркеу соттары
әрекет етеді, бірақ келушілерді жазалай алады.
8) Конституцияда ... ... яғни ... және ... ... ... ... сот рәсімдері
ережелерінен тыс әрекет ететін, кейде қылмыстық кодексте көзделмеген
жаза қолданатындарды ... ... ... ... әскери режим
жағдайында мұндай соттар әдетте құрылады.[27]
4. Қазақстан Республикасындағы судьяның құқықтық ... ... ... деңгейдегі судьялар айрықша орын алады, өйткені
судья – бұл ... ... сот ... ... ... ... сот төрелігін жүзеге асыру және өзінің міндеттерін
кәсіби негізде орындау өкілеттіктеріне ие. Обьективті және байыпты сот ... ... ету ... ... ... бір ... ... төмендегідей:
1) Қазақстан Республикасының Конституциясы және заңдарын бұлжытпай
сақтау;
2) Сот төрелігін іске асыру жөніндегі ... ... ... ... ... ... тыс ... судья әдебі
талаптарын сақтауға және судьяның ... мен ... ... оның ... мен ... ... ... нәрседен аулақ болу;
3) Сот төрелігін іске асыру жөніндегі қызметке заңсыз араласудың кез
келген ... ... ... ... ... ... ... лауазымы депутаттық мандатпен, оқытушылық, ғылыми немесе өзге
шығармашылық қызметтерді қоспағанда, өзге де ақы ... ... ... ... жүзеге асырумен, коммерциялық ұйымның басшы
органының немесе ... ... ... ... ... партияларға, кәсіптік одақтарға кіре алмайды, қандай да бір
саяси партияны қолдап ... оған ... сөз ... ... ... аса ... ... байланысты, Алматы облыстық және
аудандық соттар тәжірибесінен төмендегі мысалды келтіруге болады.
1999 жылы Алматы облысының аудандық( қалалық) соттарында ... ... ... 10804 ... іс ... облыстық сотқа кассациялық сатыда қарау үшін 536 іс келіп түсіп,
істерді қараудың нәтижесінде 152 сот ... ... 44 сот ... тиісінше 28,35 және 8,2).
Азаматтық істерді бақылау тәртібімен қараған ... 236 сот ... 119 сот ... ... шешімдерінің бұзылуы мен ... ... ... ... ... ... ... материалды және
ісжүргізу заңдырының талаптарын сақтамау сияқты жағдайлар себеп болды.
Қазақстан Республикасы Конституциясына сәйкес ... Сот ... ... ешкімнің де алдында есеп бермейді. Олар қаралған немесе
өндірісте жатқан істер жөнінде қандай да түсініктер ... ... ... мен ... ретінде болмаса, ол істерді танысу үшін әлдекімдерге
беруге міндетті емес. Егер ... ... және аса ... ... ... бұл ... іске пайдасы тиеді, яғни сот қызметіне
араласуға ... Егер ... ... жеткіліксіз болса, онда сот
процесінің нәтижесі күткендегідей болмайды.
Орыстың осы заманғы ... ... бірі ... ... ... салыстарған болатын. Тарихшыға да ірі қорытындылар
мен тұжырымдар жасау үшін салмақты да сындарлы ... ... ... ... ... үшін айғақты, күмәнсіз фактілер керек. Судья мен тарихшы
арасындағы айырмашылық ... ... көз ... ... ... мен ... ойлауларында) емес – айырмашылық сендіру
нәтижелерінде ғана. ... ... ... ол өзінің, негізсіз
айыптауларымен немесе ... ... ұлы ... ... кір ... ... ... ауыр болмаса керек-ті. Мұндай үкімнің дұрыс еместігі
туралы барлық кезде ... ... ... жол ... ... бір ... ... ғасыр шаңын қайта қағып, қателікті түзетіп,
шындықты қалпына келтіреді. Ал сот ... ... ... мен ... тікелей байланысты. Судьяның қателігін асығыс ойламай
жасаған шешімінің зардабын күнәсіз жан көз ... ... ... ... ... кінәсіз адамдар зардап шегуі немесе керісінше, қылмыскер
ақталып кетуі мүмкін, сот қателіктеріне жол бермеу мақсатында ... ... ... да ... болатын, бұл судьялардың заңдарды
білуін қаматамасыз етуге және олардың сапалық жағынан жаңа сот құрылысын
қалыптастыру ісіне ... ... ... сот ... ... ... асыруға мүмкіндік берді.
Судьялар, олардың отбасы мүшелері мен ... ... ... ... ... ... мен ... мүшелерінің қауіпсіздігін
қамтамасыз етуге, оларға тиесілі мүлікті сақтауға, судьядан ... ... ... ... ... ... ... дер кезінде және барлық
шараларды қолдануға ... ... және оның ... ... ... келтірілген зиян республикалық бюджеттің қаражаты ... ... ... ... ... ауыр ... жасаған жағдайларды
қоспағанда, тұтқынға алуға, күштеп әкелуге, оған сот ... ... ... шараларын қолдануға, Жоғарғы Сот Кеңесінің
қорытындысына негізделген Қазақстан ... ... ал ... ... 3) ... ... Қазақстан Республикасы Парламент Сенатының келісімінсіз қылмыстық
жауапқа тартуға болмайды. Судьяларға қатысты ... істі ... Бас ... ғана ... ... ... Республикасының Президенті белгілеген тәртіппен
куәлік береді.
Заң адал, өз ісіне қалтықсыз ... ... ... ... ... ... ... жағдайларын, ал өз қызмет бабына салақ,
немқұрайлы қарайтын, судьялар әдебі кодексін, заң ... ... ... ... ... босатудың себептерін қарастырған.
Судьяны қызметтен босату және оның ... ... ... ... орын ... ... ... немесе өз тілегі бойынша судья қызметінен босағанда;
2) медициналық қорытындыға сәйкес кәсіптік ... одан ... ... болатын денсаулық жағдайы бойынша;
3) судьяны іс-әрекетке қабілетсіз немесе іс-әрекетте қабілеті шектеулі
деп тану не оған медициналық ... ... ... қолдану
туралы сот шешімі заңды күшіне енгенде;
4) судьяға қатысты айыптау үкімі заңды күшіне ... ... ... ... айырылғанда;
6) Судья қайтыс болған немесе соттың оны ... ... деп тану ... ... ... ... ... Судья басқа лауазымға тағайындалған, сайланған және басқа жұмысқа
ауысқан жағдайда;
8) Егер судья басқа соттағы бос ... ... ... ... сот ... ... оның өкілеттік мерзімі өткен
жағдайда.
Судьяны қызметтен босату туралы шешім:
1) Жоғары ... ... алқа ... мен ... ... ... Президентінің ұсынуы бойынша - Қазақстан
Республикасының Парламенті Сенатының ... ... ... төрағасы, алқа төрағалары мен судьялары, аудандық
соттың төрағасы мен судьясына ... - ... ... жарлығымен қабылданады.
Республиканың сот құрылысы ұдайы жетілу ... 1994 ... ... реформа басталды. 1999 жылғы тамызда реформаның ... ... ... байланысты бағдарламалар талқыланды. Оның мақсаты – қол
жеткенді баянды етіп, Қазақстан Республикасында сот ... одан ... Бұл, ... ... ... ... Конституциялық
кепілдік – сот немесе нақты сот ... деп ... ... ... жұрт
таныған ережелерден туындайды. Сот мемлекеттік орган ретінде әрекет ете
отырып, жеке тұлғаның құқықтары мен бостандықтарының ... ... ... ... кез келген саласында қоғам мүшелері мен мемлекет
арасындағы дауларды шешу ... ... ... бар ... ... ... ... Сот билігінің жүйесі.
Әлеуметтік тәжірибенің салалық ... жаңа ... ... ... сот ... ... адам мен азаматтың ... ... ... ету, ... мен жеке адамға қатысты мемлекеттік
құқық қорғау міндетін жүзеге асыру жөніндегі қызметінде барған ... ... ие ... ... ... ең ... мына жайт ... аударуға
тұрады: қазіргі кезде Қазақстан Республикасының сот құрылысы республиканың
бұрынғы сот жүйесінің оңды ... ... ... ... ... ... ... мерзім ішінде Республикамызда сот құрылысы мен сот
органдары ... ... ... ... ... ... ... қабылданғанын қосу керек.
Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкес Республиканың Жоғарғы
Соты және Республиканың ... ... ... ... ... Сот ... Республикасында со төрелігін жүзеге асыратын бірден-
бір орган.
Жоғарыда келтірілген бұл ереже, ең ... сот ... ... ... сот ... нендей бір істі шешуге қабылдай отырып,
Қазақстан Республикасының Конституциясы баянды ... адам мен ... ... ... ... ... ... көрсетеді.
Мемлекеттік сипаттағы заңды ұйымдастыру кепілдіктерін ең алдымен
мемлекет белгілейді деп ... ... ... ... ... мен ... мәртебесі туралы” 2000 жылғы 25 желтоқсандағы
Қазақстан Республикасының Конституциялық заңы ... бола ... ... ... ... жататын азаматтық, қылмыстық және өзге де
істер жөнінде және ... ... іс ... ... ... қызметін қадағалайтын Республикадағы Жоғарғы сот органы Жоғарғы
Сот болып табылады деп көрсетті. Осы заң ... ... ... ... жол ... көрсетілген. Соттар жүйесін Жоғарғы соттан
басқа жергілікті соттар құрайды, яғни:
- ... және ... ... ... ... астанасының
қалалық соты, республикалық маңызы бар қалалардың қалалық ... сот - ... ... Әскерлерінің Әскери соты және
басқалар);
- аудандық және ... ... ... ... сот – гарнизонның әскери соты және басқалар);
Қазақстан Республикасында мамандырылған (әскери, экономикалық,
әкімшілік, кәмелетке толмағандардың ... ... және ... ... ... да болмасын атаумен арнаулы және төтенше соттар ... ... ... бәрі ... ... және ... өзге органның,
лауазымды адамның нмесе өзге тұлғаның сот функцияларын өзіне алуға ... ... ... тұрғысынан қарағанда билік тармақтарының
бөліну жүйесін ... осы ... ... ... тәжірибесі
сөзсіз қызуғышылық туғызады. Салыстыру мақсатында кейбір дамыған елдердің
сот құрылысының жүйесін қарастырайық. Бұл ... ... ... сот ... заң ... және ... ... іс-қимылын
құқықтық арнаға тиімді бағыттап отыруға мүмкіндік беретін басты теңестіруші
механизм ретінде әрекет етеді.
Кімді болмасың 1958 жылы ... Рено ... ... ... ... ... билігі тәуелсіз, әр азаматтың бостандығының кепілі болып
қалсын. Бұл ... ... ... және парасаттылығын
қамтамасыз етудің ең таңдаулы әдісі”[29] деген сөзі қаралып отырған мәселе
тұрғысынан аса айшықтылығымен және көкейтестілігімен тәнті ... сот ... ... сот органдары басқарады, олар көпшілік
елдерде бір мезгілде ... ... ... ... ... ... ... жалпы өкілетті соттар жүйесіне кірмейді.
Конституциялық соттың ... бір ... ... ... ... тағайындайды. Бірқатар мемлекеттерде Конституциялық
соттың мүшелері президентпен, парламентпен және басқа ... ... бір ... ... Мұндай елдерде конституциялық соттың
конституциялық қадағалаумен қатар конституцияны түсіндіруге де құқығы бар.
Мысалы, АҚШ-тың сот ... ... ... ... ... ... ... кіреді. Федералдық жүйе ... ... және ... Жоғарғы сотынан тұрады. Бұл
жүйенің ... ... ... келісімі және мақұлдауымен президент
дербес тағайындайды. АҚШ-тың Жоғарғы Соты ... ... соты ... және ... ... ... айналысады, төменгі соттардың
қызметін қадағалайды. АҚШ-тың Жоғарғы Соты ... бір ... ... да ... ... сот жүйесіне Жоғарғы кассациялық сот, азаматтық істер
жөніндегі соттар, қылмыстық істер ... ... ... ... ... ... ісінде Конституциялық сот ерекшк орын алады.
Оның құрамына Президент, ... ... ... мәжілісі және
құрамына сот ведомствосының жоғарғы лауазым иелері ... ... ... ... ... ... 15 ... кіреді.
Англияда барлық судьяларды монарх тағайындайды. Басқа елдерде сот
органдарын қалыптастырудың өзге ... ... ... ... ... мына ... ... ие: бұл ережеге сәйкес, судьялар
сайланбайды, өмірлікке тағайындалады. Бұл сот ... ... және сот ... ... ... ... ... болуына
кепілдік береді.[30]
Сот құрылысы мәселесінде Ресейдің үш ... сот ... ... ... ... сот ... мыналар болып табылады:
- РФ Конституциялық Соты Ресей федерациясында барлық мемлекеттік
органдарға бақылауды ... ... ... ... Конституцияға сәйкестігі туралы мәселені шешеді.
- РФ жоғарғы Соты және жалпы өкілетті соттар соңғы соттарға қатысты ... іс ... ... сот қадағалауын жүзеге асырады және сот
тәжірибесі жөнінде оындалуы міндетті түсіндірмелер береді және азаматтық,
қылмыстық, әкімшілік және өзге де ... ... ... сот ... ... РФ ... Төрелік Соты мен барлық төрелік соттарға ... ... сот ... ... ... және төрелік сотта қаралатын
экономикалық дауларды және өзге де істерді шешу мәселесі ... ... ... ... ... қоғамдық дамудың демократиялық принциптеріне
толығымен сай келетін, уақыт талабынан туындаған, ... ... ... обьективті көзқарас болатын. Осы айтылған мәселелер жөнінде айтылып
жүрген пікілер ақыр аяғында өз заңды шешімін тапты.
Қазақстан Республикасының сот жүйесінің бірлігі:
1) ... ... ... іс ... және өзге де
заңдарда белгіленген барлық соттар мен ... үшін ... ... сот төрелігі принциптерімен;
2) Сот билігін ... ... үшін сот ісін ... ... ... ... ... жүзеге асырумен;
3) Қазақстан Республикасының барлық соттарының қолданыстағы құқықты
қолданумен;
4) Заңдарда судьялардың біріңғай мәртебесін баянды етумен;
5) ... ... ... сот ... ... Республикасының бүкіл
аумағында орындаудың міндеттілігімен;
6) Барлық соттарды тек қана ... ... ... қамтамасыз етіледі.
2.1 Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты.
Аз ғана кезең ішінде мемлекетімізде конституция қағидаларына ... Сот ... ... сот ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының Конституциясына сәйкес (1993) сот билігінде үш ... ... Сот , ... Сот, ... ... Сот) ... еді.
Бірақ-та, мұндай құрылым алғашқы кезеңде ойлағандай нәтижелер бермеді.
Ресей ... ... ... ... ... сот ... ... жұмысы, бейнелеп айтқанда ... ... ... ... ... ... шаян ... тартқаны” сияқты болып ... ... ... ... сәйкессіздіктің салдарынан бүкіл заң жүйесінде
дағдарыс дертінің белгілері байқала бастады. Енді міне , ... ... Сот қана ... ... әкімшілік және өзге де істер
жөніндегі жоғары сот ... ... ... ... сот ... мен ... мәртебесі
туралы” Қазақстан Республикасының Конституциялық заңында еліміздің Жоғарғы
Сотының өкілеттіктері айқын көрсетілген.
Енді Қазақстан Республикасы Жоғарғы ... ... ... ... 18-бабына сәйкес, ол Жоғарғы Соттың Төрағасынан, алқа
төрағаларынан және судьялардан тұрады.
Жоғарғы Соттың ... ... ... ... ... ... алқа;
- Қылмыстық істер жөніндегі алқа;
- Соттың жалпы ... ... ... ... ... Соттың жанынан
ғылыми-конституциялық және баспа органы құрылады.
Жоғарғы ... ... ... ... ... - алқа ... қадағалау алқасын Жоғарғы Соттың төрағасы басқарады. Әр алқадағы
судьялар саны ... Сот ... ... соттың жалпы отырысында
белгіленеді.
Қадағалау алқасы Жоғарғы Соттың жалпы ... ... ... ... ... ... ... көпшілік дауысымен жыл сайын
сайланатын судьялардан ... ... ... ... екі жаңа ... ... алқасы және
соттың жалпы отырысы.
Қадағалау алқасының өкілеттігін белгілеу үшін қолданылып жүрген
азаматтық ... ... және ... ... ... ... мен ... енгізілді.
Ол ҚР Жоғарғы Соты төрағасының, сот алқалары төрағалардың және барлық
судьялардың жиналысын ... ... ... ... ... ... қарай жиі, бірақ кемінде бір жылда екі рет шақырылады.
Соттың жалпы отырысы алқа ... ... ... және ... ... судьялар сайлайды. Сонымен қатар, жалпы ... ... ... ... ... ... жатады.
Осы жерде жалпы отырыстың заңда көрсетілген өкілеттіктері тұрақтыты ма,
жоқ әлде жалпы отырыс басқа да мәселелерді қарауға құқылы ма ... ... ... ... келтірілген заң талаптарын талдай отырып, жалпы отырыстың іс
жүргізу заңдарында көрсетілмеген, яғни ... ... ... айналысатынына көз жеткіздік.
Демек, соттардың жұмыстарын ұйымдастыруға және ... ... ... көрсетілмеген, басқа да мәселелер, егер олар заң
талаптарына қайшы келмесе, жалпы ... ... ... деп ... заңның 20-бабының талаптарына сәйкес Жоғары ... ... ... табылады және оның өкілеттіктері ... ... ... ... ... ... бұл өзгерістер негізінен
судьялардың мәртебелерін арттыруға, Республика судьяларының ... ... атап ... ... Соттың жанынан құрылатын ғылыми-конституциялық кеңестің құрамын
Жоғарғы Соттың жалпы отырысында Жоғарғы Сот төрағасының ұсынуы ... Оған ... Сот ... ... ... мен құқық
саласындағы ғалымдар кіреді. Оның құрамына ... ... оның ... ғалым хатшы, екі секция: азаматтық, еңбек, неке-
отбасылық және ... ... ... ... ... және ... ... Ғылыми-конституциялық кеңес сот тәжірибесін, Жоғарғы Соттың
нормативтік ... ... сот ... шолуларының жобаларын,
әдістемелік хаттар мен басқа да құжаттарды зерделеуге және ... ... ... ... етуге арналған кеңесші
орган болып табылады.
Жоғарғы Соттың аппараты. Жоғарғы Соттың оны ұстауға бөлінген қаражат
шегінде ... Сот ... ... бойынша ҚР Президенті бекітетін өз
аппараты, құрылымы мен штаттары болады. Бүгінде жұмыс істейтін 110 адамнан
тұратын Жоғарғы ... ... ҚР ... 1997 ... 8 ... ... ... өз өкілеттіктерін жүзеге асыру, сот тәжірибесін жинақтау және
сот статискасын талдау, судьялар мен процеске ... ... ... ... басқа да функцияларын орындау бойынша Жоғарғы Сот судьяларының
қызметін қамтамасыз етеді.
Жоғарғы Соттың аппараты ... ... ... ... ... Соттың аппараты;
- Жоғарғы Сот төрағасының хатшылығы;
- жалпы бөлім;
- ұйымдастыру-талдау басқармасы;
- кадр жұмысы басқармасы,
- материалдық-техникалық қаматамасыз ету басқармасы;
- баспасөз қызметі;
- ... ... және ... ... заң ... ... жөніндегі сектор;
- редакциялық-баспа бөлімі;
- қаржы бөлімі.
2.3 Жалпы юрисдикциялық соттар.
Республика сот жүйесінің негізгі буыны – ... және ... ... ... және ... ... соттары болып
табылады.
“Қазақстан Республикасының сот жүйесі мен судьяларының ... ... ... ... талаптарына сәйкес, облыстық және
оларға теңестірілген соттарды уәкілетті органның ... ... ... ... ... ... бойынша Қазақстан
Республикасының Президенті құрады, қайта ... және ... сот ... алқа төрағаларынан және судьялардан тұрады.
Облыстық сот органдарына :
1) қадағалау алқасы;
2) ... ... ... ... ... ... жөніндегі алқа;
4) соттардың жалпы отырысы жатады.
Облыстық соттың судьялары ... ... ... жүзеге
асырады. Сот жүйесі мен судьялардың мәртебесі туралы ... жаңа ... ... ... ... екі жаңа институтты, яғни қадағалау
алқасы мен соттардың жалпы отырысын ... ... ... ... сәйкес облыстық және соған теңестірілген соттардың басты ... сот ... ... заң бойынша қадағалау алқасы бұл соттардың басты ... ... заң ... ... ... ... мен ... арасында – сот
төралқасы мен қадағалау алқасы өкілеттіктері ұқсас, тіпті айырмашылығы ... ... ... ... ... ... ... қосылуға болмайды.
Облыстық және оған теңестірілген соттардың құрамына кіретін жаңа орган
– қадағалау ... - ... және ... ... ... ... ... мүлдем ұқсамайтын сот жүйелерін реформалау ... ... ... бағыттағы орган екенін айтқымыз келеді.
Жаңа заңмен қадағалау алқасының өкілеттігі және сайлану тәртібі
анықталып, ... заң ... ... ... мен ... ... ... кіретін органдардың бірі – соттардың жалпы
отырысы.
Бұл орган – Қазақстан Республикасындағы соттар жүйесіне ... ... ... ... ... ... ... жаңа орган.
Соттардың жалпы отырысы туралы норма аталған ... ... ... ... ... көрсетілген жалпы отырыстың өкілеттіктері
түгесілген бе немесе оны кеңейтілген түрде талқылауға бола ма деген ... ... ... ... жалпы отырысы сот төрелігін тікелей жүзеге
асыратын орган емес, тиісінше ол облыстық ... ... мен ... ... қатысты бақылау, әдістемелік, тәжірибе жинақтау және ... ... ... ... ... кадрларды таңдау және іріктеу
жұмыстарымен айналысатын орган болуы тиіс.
Сондықтан, облыстық соттың жалпы отырысының қарауына тек ... ... ... ғана ... ... ... заң ... қайшы
келмейтін сот төрелігі тиімділігін арттыратын заңда қарастырылмаған басқа
да мәселелер жатуы ... сот ... ең ... әрі ... ... – аудандық және
оларға теңестірілген соттар болып табылады.
Мұндай қорытынды жасауға төмендегі жағдайлар себеп ... ... және ... ... ... көпшілігі (статистика
бойынша шамамен 80-90 пайызы) аудандық және оған теңестірілген
соттарда қаралады;
2) еліміздің ... ... ... ... ... ... және оған ... соттарда қызмет жасайды;
3) облыстық соттардың, Республика Жоғарғы Сотының ... ... және оған ... ... ... істердің санына
тікелей байланысты;
Аудандық және оған теңестірілген соттарды уәкілетті органның Жоғарғы
Сот Төрағасымен келісілген ... ... ... ... құрады, қайта ұйымдастырады және таратады.
Аудандық Сот Конституцияда және Сот жүйесі туралы Конституциялық ... ... ... ... және ... ... сот бірінші инстанциядағы сот болып табылады.
Жаңа заң белгілеген жаңалықтарының бірі – Қазақстан ... ... ... аумақтық бірліктерде бір аудандық сот немесе
бір әкімшілік-аумақтық ... ... ... сот құруы мүмкін.
Заңға енгізілген келесі жаңалық – аудандық, облыстық соттың төрағалары,
облыстық ... алқа ... – ең ... ... ... ... ... туралы норманың қабылдануы.
Қазақстан Республикасының мемлекет басшысы 2001 жылы ... ... ... ... және әкімшілік соттар құру туралы”
Жарлыққа қол қойды.
Қазақстан Республикасының ... сот ... ... ... ... ... ... : Асиана қаласында, Ақмола, ... ... ... ... жамбыл, Батыс қазақстан, Қостанай, Қызылорда,
Маңғыстау, Павлодар, Солтүстік Қазақстан, ... ... ... ... ... ... ... қарауға уәкілетті
мамандырылған ауданаралық экономикалық соттар құруды қаулы ... ... ... құру ... ... республикасы
Президентінің 1999 жылғы 22 қарашадағы № 96 өкімімен ... ... ... ... ... ... жанындағы бірлескен
жұмыс топтарының іс-қимыл жоспарының 2-тармағында аталды. ... ... ... ... III ... ... ... сот
жүйесі алдына сегіз басым міндеттер қойды, оның бірі ... ... ... және ... соттар жүйесін кезең-кезеңмен
құру жөніндегі жұмыстарды жалғастыру болып табылады.
2001 ... ... ... соттардың қызметін талдау
республиканың барлық облыстары мен Астана ... ... ... ... ... олардың қызметінің тиімділігін көрсетті.
Экономикалық соттарды кезең-кезеңмен құру азаматтардың, кәсіпкерлердің
және басқа да шаруашылық етуші субьектілердің бұзылған құқықтарын ... ... ... деп ... ... ... ... соттың қорғауы мемлекеттің тәуелсіздігі үшін басымды ... ... сот ... дамыту тұжырымдамасының авторлары
“мемлеттік органдар тарапынан шаруашылық етуші субьектілерге ... ... ету және ... ... ... алатын”, сондай-ақ “әлеуметтік
маңызды проблемаларды ( зейнетақы , еңбекақы төлеу, жер, ... ... ... және ... шеше ... не ... ... не
мамандырылған құрамдар құруды ұсынады.
Дамыған елдерде әкімшілік, салық және өзге соттар түрінде әкімшілік заң
құзырындағы сот жүйесі ойдағыдай ... ... атап ... ... ... ... құзырына мемлекеттік органдардың немесе
лауазымды ... ... мен ... тұлғалардың құқықтары мен
мүдделеріне нұқсан келтіретін кез ... ... дау ... жағдайда
қарау жатады. Бақылаушы органдардың көптеген ... ... ... салу, банк есептері, мүлікке иелік ... ... ... тұру және ... мен ... тұлғалардың заңды мүдделерін және
құқықтарын қозғайтын өзгелері сот талқылауының мәні болуға тиіс және де ... ... ... ... ... теріс пайдаланулардан
қорғауға мүмкіндік береді.
Республиканың сот жүйесі мен ... ... ... жаңа заң ... жағынан алға жылжушылық бекіткен, халықаралық
құқыққа ... сай ... ... ... қағидаларын толық
қамтыған прогрессивтік бағыттағы заң ... ... ... заң ... енбеген сот қаулыларының заңдылығы мен
негізділігіне шағымдар мен ... ... ... ... ... сатыдағы соттар деп аталады.
Заңды күшіне енбеген сот актілеріне ... ... ... ... сотталғанға, ақталғанға, олардың қорғаушылары мен заңды өкілдеріне,
азаматтық талапкерге, азаматтық жауапкерге және олардың ... ... ... ... және ... ... ... білдіруге құқылы.
Заң шығарушы қателерге жол бермеу мақсатында аппеляциялық шағым беруге
құқығы бар тиісті ... ... ... процеске
қатысушылардың шағымдары бойынша сот ... ... ... ... сот істерін қайта қараудың ерекше рәсімін көздеді.
Үкімдерді, қаулыларды, шешімдерді қадағалау тәртібімен қайта ... ... ең ... ол сот ... заңға сәйкес нақты
жүргізудің маңызды кепілі болып табылады, өз кезегінде заңсыз және негізсіз
сот ... ... ... ... ... ... ... және қайта қараудың процессуалды тәртібі әлемнің барлық ... ... ... атап ... ... Қазақстан Республикасының Жоғарғы Сот Кеңесі мен Әділет біліктілік
алқасы қызметінің конституциялық-құқықтық негіздері.
Зерттеулер көрсетіп отырғандай, сот жүйесін қалаптастыру мен ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Жоғарғы
Сот кеңесі де айналысады және оған аса белсенді түрде ат салысады.
Бұл ...... ... ... ... ... ... реформалардың нәтижесінде дүниеге келді. 2001 жылғы 28 мамырда “
Қазақстан Республикасының Жоғарғы Сот кеңесі ... ҚР жаңа ... ... ... Жоғарғы сот кеңесі консультативтік-кеңесші орган болып
табылады және ... ... ... сапалы және обьективті
қалыптастыруды, олардың тәуелсіздігінің конституциялық ... және ... ... ... қамтамасыз ететін және
конкурстық негізде облыстық соттың судьясы ... ... ... қызметтерімен айналысатын орган болып табылады.
Сонымен қатар Жоғарғы Сот ... ... Сот ... Жоғарғы Сот алқаларының төрағасын;
- ... Сот ... ... ... және ... теңестірілген соттардың төрағаларын;
- алқаларының төрағаларын;
- судяларын ... ... ... ... Жоғарғы Сот Кеңесі
аталған бос лауазымдарға ұсынылған кандидатураларды қарап, ... ... ... ... немесе Президенттің тағайындауына қояды.
Жоғарғы Сот Кеңесінің өкілеттіктеріне сол сияқты судьяларды
әртүрлі негіздермен заңда ... ... ... ... ... мәселелерді қарау; тиісті қорытынды беру; Қазақстан ... сот ... және ... оан әрі жетілдіру мәселелері бойынша
ұсыныстар жасау жатады. ... ... ... ... ... ... қатар, Жоғарғы Сот Кеңесінің құрамына қызмет лауазымына
сәйкес Конституциялық Кеңестің Төрағасы, Жоғарға Сот ... ... ... министрі және Парламент Сенатының екі депутаты,алты судья
( оның ішінде екі ... ... ... екі судья облыстық және оған
теңестірілген соттардан, екі судья аудандық және оған ... ... ... және Республика Президенті тағайындайтын басқа
да адамдар кіреді.
Кеңес мәжілісі қажет болған жағдайда бір ... ... төрт ... және ол оның ... кем ... ... ... қатысқан ретте
құқылы болады. Қаралған мәселелер бойынша, Кеңес ашық түрде жай көпшілік
дауыс беру ... ... ... қоғамдық қатынастарды реттеу ... ... ... жайларды
қарастыруда, әсіресе жаңа сот жүйесін қалыптастыру мен судьялар корпусы
резервін дайындауда ... ... ... ... рөл ... біліктілік алқасының құқықтық мәртебесі 2001 жылғы 11 шілдеде
қабылданған “ Қазақстан Республикасының ... ... ... ... Республикасының Заңымен айқындалады.
Осы заң талаптарына сәйкес - Әділет біліктілік ... ... ... ... ... пәнінің оқытушылары мен
заңгер-ғалымдардан, әділет органдары қызметкерлерінен құрылатын дербес,
тәуелсіз ... ... ... ... ... ... ... төмендегідей:
- аудандық және оларға теңестірілген соттардың төрағалары ... бос ... ... ... ... ... ету және оларға ұсынымдар беру;
- судьялардың тәуелсіздігін қамтамасыз ету;
Алқа төмендегідей ... ... ... ... ... оған ... сотта, сондай-ақ жоғары тұрған
соттарда судья болып жұмыс істеуге ... ... ... ... ... және аудандық немесе оған
теңестірілген ... ... мен ... ... ... туралы
ұсыным береді;
2) судья қызметіне орналасу үшін ... ... ... ... ... ... немесе оған теңестірілген соттың судьясы мен төрағасының
орнынан түсуі немесе орнынан түсуі ... ... ... ... ... немесе оған теңестірілген соттың судьясы мен төрағасын
қызметінен босату туралы ұсыным шығады.
Әділет біліктілік ... ... ... Республикасының
Президенті тағайындайды.
Алқаның құрамына сонымен қатар: Қазақстан ... ... ... екі ... Жоғарғы Соттың жалпы отырысы
сайлаған жеті судья ( облыстық және ... ... ... ... ... кандидаттар арасынан аудандық және оған теңестірілген
соттың екі судьясы, облыстық және оған ... ... үш ... ... ... Сотының екі судьясы); Қазақстан
Республикасының Бас Прокуроры тағайындайтын прокурор; ғылым және ... ... ... органмен келісе отырып ... ... ... ... тағайындайтын әділет органының қызметкері
кіреді;
Парламент Мәжілісі – Мәжіліс депутаттарын Алқаның ... екі ... ... ... ... мүшелері де екі жыл ... өз ... ... ... өткізеді, бірақ ол жылына ... кем ... ... ... шешімі отырысқа қатысып отырған ... ... ... ... ... ... емтиханын қабылдау – алқаның
жауапты өкілеттіктерінің бірі болып саналады.
Алқаның ... ... ... ... ... ... ... бойынша беріледі.
Біліктілік алқасы Қазақстан Республикасы Президентіне аудандық және
оған теңестірілген сот судьяларының, төрағаларының бос ... ... ... үшін ... ... ... ұсынады. Ал, Әділет
министрі аталған ұсынымдарды бір ай мерзімде қарап, Республика ... ... ... ... ... ... енгізуі тиіс.
Айта кететін мәселе, аудандық немесе оған теңестірілген ... мен ... бос ... ... орнына кандидатураларды ұсыну
өкілеттігі Республика ... ... ... Негізгі Заңының 82-
бабының 3-тармағының талаптарына негізделіп беріліп отыр.
Тегінде, осы аталған ... ... ... ... сәйкес келмейтйн сияқты. Болашақта, еліміздің Конституциясы мен
Біліктілік алқасы туралы ... ... ... енгізу арқылы,
Республика Президентіне аудандық немесе оған теңестірілген соттың судьялары
мен төрағаларының бос ... ... ... кандидаттарды Әділет
біліктілік алқасының төрағасы ұсынатын болып ... ... ... Сот ... ... ... кейбір мәселелері.
3.1 Қазақстанның сот жүйесін демократияландырудың өзекті мәселелері.
Қазақстан республикасының “ Сот ... мен ... ... ... заңы 2000 жылы 25 ... ... Заң
қабылдағаннан бері 6 жыл өтті, ал әділеттілікті жүзеге ... ... ... ... ... ... сот ... аяқталды деп есептейді,
ал практиктер 5-6 жыл ... ... ... ... ... ... қиын деп санайды.
Сонау 1994 жылы ҚР Президентінің ... ... ... ... бекітілген болатын. Бұл программа ... ... сот ... ... ... ... ішкі ... органдары,
ұлттық қауіпсіздік саласында түбегейлі өзгерістер көзделген ... ... жылы ... демократияландыруға бағытты жария ету
жеткіліксіз, ол үшін ... ... база ... Сол ... заң шығару
саласы жақсы дамыды (бір жыл ... 140 заң ... ... осы
заңдардың атқаруылында қиындықтар болды, себебі судьялардың көбісі бұрынғы
кеңестік қатаңдықты ұстанған болатын.
Қазақстанда сот ... ... ... сот-құқықтық
реформасының қарқынын жеделту мақсатында ... ... 2000 ... 1 ... Жарлығымен Қазақстан Республикасы
Жоғарғы Сотының жанындағы Сот әкімшілігі жөніндегі комитеті ... ... ... Қр ... 2000 ... 12 қазандағы №471
Жарлығымен бекітілген ережеге сәйкес облыстық, аудандық, және ... ... ... материалдық-техникалық және өзге де
қамтамасыз ету, ... ... ... ... ... ету жөніндегі уәкілетті орган болып табылады.
Сот жүйесіндегі өзекті мәселелердің бірі – кадрларды дайындау болып
табылады. Қазіргі уақытта кез ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде білімсіз, кәсіпқойлық
деңгейі төмен жас кадрлардың саны көбейіп келеді. Сондықтан ... ... ... ... ... 2-3 ... мемлекеттік жоғарғы оқу
орындары болуы қажет.
Батыс елдерінде судья мәртебесі өте жоғары, себебі азаматтар ғасырлар
бойы ... ... ... ие тұлға ретінде құрметтеген. Мысалы,
Эстонияда судьялардың кәсіпқойлығын арттыру ... ... екі ... жаңа заңнаманы толығымен игеруге мүмкіндік беріп, кейін емтихан
тапсырғызды. ... балл ... ... ... қызметтен босатты,
осылайша жаңадан судьялық корпус тек кәсіпқой ... ... ... мемлекетте де судьялар аттестациядан өтеді, ... ... ... құрылды, осылайша біздің мемлекеттегі кәсіпқой
судьялардың саны ... ... ... сот жүйесінің теріс жақтары да бар.
Мысалы, 2001 жылы ҚР Жоғарғы Сот ... ... 212 ... іс қаралып, 80 судья қызметтен ... ... ... және т.б. ... ... ... ... жылдан жылға дамуымен, мұндай жағдайлар ... ... ... ... ... бірі – ... соттарды, яғни
экономикалық, әкімшілік, ювеналды соттарды құру ... ... ... ... және ... ... қызмет етуде және олар ... ... ал ... сот ... ... ... асырылып
жатыр.
Астанада өткен “ Әкімшілік сот өндірісі” атты халықаралық ... ... ... ... ... ... И. ... енгізген болатын: әкімшілік-биліктік құзыретті органдардың шешімдері
мен әрекеттеріне шағымдану істерін әкімшілік соттардың қарауына ... ... ... ... ... ... ... ие. 2004 жылы 9
қыркүйекте ҚР Президентінің ... 29 ... ... ... ... ... ... – 400 әкімшілік бұзушылық
туралы істер.
Қазақстан судьяларының IV съезінде ... ... ... ... ... ... ... инвестициялық дауларлы қарайтын
мамандырылған коллегия ... ... ... ... қаласын Орталық-
азиялық аймақта қаржылық орталық ... даму ... ... ... ... ... белгілі қаржылық ... ... ... олар ... ... ... құқықтық
жағдайларда қызмет етуі тиіс. Мемлекет ... бұл ... ... ... ... ... ... дауларды шешу үшін ... ... ... сол ... біздің соттармен қаралмайды?”
Қазақстан Республикасының судьяларыдың моральдық-этикалық келбетін
жақсарту мақсатында барлық облыстық соттар ... ... ... ... құрылды. Олар соттардың заң шегінен ... ... ... ... ... ... істерді қарастырады. Егер ... ... ... ... мінез-құлқы сот этикасы шегінен шықса,
төраға тиісті судьяның ісін ... ... ... ... этиканың
бұзылу фактісі анықталса сот төрағасы судьяға ... ... іс ... ... қызметтен босату туралы мәселені қарастырады.
Жоғарғы Сотпен қылмыс жасағандағы сезіктілерді қамауға алуға санкцияны
беру функциясын судьяларға беру туралы заң ... ... ... Бұл
жобаны дайындауда негізгі проблема: сот пен ... ... ... берілудің процедурасын анықтау.Бұл жобаның негізгі 3 нұсқасы
қарастырылады:
1-нұсқа парламент депутаттарымен ұсынылды. Олардың пікірі ... ... ... ... беру ... Бұл ... прокуратура қамауға
талапты білдіреді. Бірақ бұл нұсқа Конституцияға ... ... ... ...... ... реттерде ғана және тек соттың
немесе прокурордың санкциясымен ... және ... ... ... ... ... азаматты қамауға алуға санкцияны 2-3 айға
бере алады. Бұл мерзім аяқталғаннан кейін, егерде ... ... ... ... бұл ... ... ... бойынша, ереже бойынша санкцияны сот береді. Егер сот ... бас ... ... ... ... ... оның ... және санкцияны 10-15 күнге беруге сұрауға құқылы. Мұндай шешімді
прокурор, егерде сезікті қоғамға ... ... ... ... бойынша бұл функцияны соттарға беруде ештеңе ... ... ... ... соттарға бөлгеннен кейін мемлекетте
сот пен құқық қорғау ... ... жоқ, ... 2-3 рет ... ... да, ... ... саны азайды.
Менің ойымша тиімді 2-нұсқа сияқты. Себебі, бұл ... ... ... ...... ... және конституцияға қайшы
емес.
3.2 Қазақстан Республикасының сот жүйесіне алқа заседательдері институтын
енгізу мәселесі.
Конституцияның 75-бабының 2-тармағына сәйкес, Сот ... ... ... ... қылмыстық және заңмен белгіленген өзге де нысандары
арқылы жүзеге асырылады. Заңда көзделген ... ... сот ... алқа ... ... жүзеге асырылады.
Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты ... ... ... ... ... ... заң ... ұсынды.
Мұндай соттар көптеген еуропалық мемлекеттерде, соның ішінде Ресейде, АҚШ-
та, Канадада қызмет етеді.
Бізге сот қажет, бірақ қандай?
Бұл мәселе бойынша ... ... ... Соты ... ұйымдардың қатысуымен шетел гуманитарлықұйымдармен талқылау жүргізген
болатын: Қазақстанда алқа заседательдері бола ма не болмай ма?
Алқа заседательдері ... ... ... Қай ... ... ... ... жүзінде мұндай соттардың екі жүйесі бар:
англосаксондық және ... ... жүйе ... ... кәсіби судья және 12 алқа заседательдері кіреді. ... ... ... бұл жүйе ... ақталмаған және шығынды,
бұл жүйе бойынша әдеп-ғұрыптар мен тарихқа құрмет көрсетілген. Егерде осы
жүйені Қазақстанға ... ... ... ала есеп бойынша 26 ... ... Бұл ... ол ... ... сай бола ма: егерде сот
құрамына мамандар емес жай ... ... ... ... көп болуы
мүмкін.
Сарапшылардың пікірі бойынша, Қазақстанға ... ... Бұл ... ... ... жетістікке жеткен: үкімді кәсіби
судья мен 2-4 алқа заседательдері келісе шығарады. Алқа заседательдерінің
кәсіпқойлықсыздығын сол істі ... ... ... ... ... ... толтырады. Екінші жағынан қаржыландыру ... ... ... ... алқа заседательдер сотының құрылуы көп ғасырларға
созылды. Бұрынғы кезде сот ... ... ... ... ... ... ... көмегімен шешетін.1215 жылы Ұлыбританияда Ұлы
бостандық Хартиясы қабылданды. Осы құжат ... ... ... шектеді, осыдан кейін алқа заседательдер соты дами бастады. Осы
кезден бастап ... ... ... ... бойынша “көмекші”
ретінде қатысты. Тәртіп бойынша бұл азаматтар іске ... ... ... ретінде қатысатын және олардың пікірлерін корольдік судьялар ... ... бұл ... істі мәні бойынша шешетін. Бұл процесс
кейіннен Ұлыбританияның колонияларына ... ... ... ... ... ... ... Африка.
XVIII-ғасырдың аяғында Францияда революциядан кейін корольдік
билікті шектейтін сот ұйымы туралы ... ... ... осы ... ... ... ... Осы декрет бойынша ассиздер,
яғни алқа заседательдері сот жүйесінде ... рөл ... ... кейін
француздық алқа заседательдер соты ұзақ даму кезеңінен өтті. Англосаксондық
және американдық жүйелерден айырмашылығы:
- судьялармен бірге ... мен ... ... алады;
- судьялармен ақылдаса үкім шығаратын.
Бірақ бұған қарамастан, көптеген елдерде өзінің ұлттық ерекшеліктерін
және құқықтық ... ... ... ... ... ... 1864 жылы ... жалпы және әлемдік судьялардан
тұратын сот жүйесі құрылған болатын. Сол кезде өте ауыр ... ... ... және алқа ... ... ... Ресейдегі
жүйе француздық модель бойынша құрылған болатын. Алқа заседательдер соты
Ресейде 1917 жылы ... ... ... 1993 жылы ... 9 ... ... соты тәжірибе ретінде қолданыла бастады. ... ... ... ... судьялар, прокурорлар теріс баға
берді. Мысалы, Нидерланды мен Германия алқа ... ... бас ... Алқа ... ... ... ... Францияда, Италияда, Канадада, Данияда және АҚШ-та жақсы
дамыған.
Енді алқа заседательдері институтының кемшіліктері мен ... ... ... тармағы ретінде, халықтың сотқа деген ... алқа ... ... ... ... ... шығарады. Осылайша
қоғамға өте қауіпті емес құқыққа қайшы әрекет жасағандарға жаза мөлшерін
азайтуға немесе тіпті жауаптылықтан босатуға ... сот ... ... төмендетеді. Мысалы, тергеудің сапасыз
қызметін анықтауға мүмкіндік береді.
Кемшіліктері:
1) ... ... ... ... алқа ... сот
жүйесінің маманы болып табылмайды және ... ... ... ... ... алмайды;
2) үкім толығымен қорғау не айыптау жағының шешендігі мен ... ... алқа ... ... ... шешімдерін шығарады, осылайша
көптеген айыпталушылардың жағдайын жақсартады. Мысалы, жай соттарда
ақтау ... 0,5 ... ... ал алқа ... ... ... 10 пайызға дейін жетеді.
Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты континентальды немесе ... ... ... Үкіметтік емес ұйымдардың өкілдері, Алматы қалалық
адвокаттар коллегиясының мүшелері негіз ретінде ... ... ... ... ... ... отырған жүйеде шешуші сөзді
кәсіпқой судья айтады, ал бұл ... алқа ... ... ... ... Ал ... модельде шешуші сөзді алқа заседательдері
білдіреді. Сонымен бірге, олардың пікіренше, судьяны алқа ... ... ... ... ... ... ол ... азаматтарға
қарағанда тәжірибесі мол, өз саласының маманы және ... ... ... ие бола ... қоса, алқа заседательдері қызметі жағдайында тараптардың
жарыспалылығы ұлғаяды. Бұл ... ... ... ... ... ... жауаптылығын артады. Сонымен қоса, практикада
судьяны негізінен “қатаң үкім” шығарады деп санайды. Егер де ол ... ... ... ... деп ... ... оның ... үкімі
– бұл онша ... ... Алқа ... сотында судья шешім
қабылдауда бейтарап болуға мүмкіндігі көбірек.
Сонымен бірге, сотталушының ісі бойынша пікірі құқық қорғау ... ... ... процесске дейін қалыптасады. Бұл жердегі
кемшілік - ... ... ... ... тек сот ... ... алады. Ал классикалық модельде, судьяның процесске дейін ... ... ... ... Судья алқа заседательдерімен
бірге айыптау мен қорғау жақтарының дәлелдері мен позицияларын қарастырады.
Алқа заседательдеріне кандидатуралардытаңдау ... ... ... ... ... 100 ... тізімінен 12 алқа
заседательдері таңдалады. Бұл таңдауда ... ... ... ... түрде сақталуы керек. Мысалы, АҚШ-тағыдай
ақ адамның ісін 12 афроамерикандар қарамауы қажет. Алқа заседательдерінің
тізімін сот ... ... ... ... ... ... ... жауапты істі қызметі жауаптырақ тұлғаға тапсыру қажет, бұл
процедура толығымен болуы қажет.
Алқа заседательдеріне процесс үшін ... ... ... ақы ... ... отыр. Сонымен бірге, алқа ... жаза ... 15-20 жыл ... ауыр ... өте ауыр
қылмыстарды қарастырады.
Сотталушы ерікті түрде ісі алқа ... ... ... ... ... ... ... қолдануда. Алқа заседательдері
соты тәжірибесінде маңызды ... олар ... ... ... ... тек қана ... арқылы.
Алқа заседательдерінің қатысуымен нақты қандай істер қаралуы мүмкін,
оның құрамы қандай болу керек деген мәселелер болашақта ғылым және тәжірибе
жүзінде өз ... таба ... ... “сот билігі” институты туралы ғылыми
зерттеулерді, ... ... мен ... ... деп ... тым ... ... жатқан өзгерістер мен жаңалықтардың мазмұнына жүгінсек,
аталған тақырыптың кең ауқымын, өміршеңдігін ... ... ... дамытуда жасалған маңызды жетістіктер: алқа заседательдері
институтын енгізу мәселесінің ... ... ... ... ... ... құрылуы. Сот реформасы ... ... ... ... ... ... үлкен мөлшердегі жұмысты ... жоқ. ... ... ... мен Конституция арасында
сәйкессіздік болатын жағдайлар, судьяларды ... ... ... ... ... құқықтық база кеңейіп, сот
төрелігіне қол жетімділік артты. Бүгін ... өз ... ... ету
мүмкіндігі ешқандай шектелмейді. Азаматтардың сот ... ... ... ...... ... жұмыс көлемінің өсуі.
Тәуелсіздік алғаннан кейінгі 10 жыл ішінде соттарға келіп ... ... ... ... ... яғни есеге өсті. Соттар ... мен ... 90% ... ... бұзылған құқықтарды
қалпына келтіру кепілдігінің жоғары дәрежесі туралы куәландырады.
Сонымен қатар қазақстандық заңгерлер басқа мемлекеттердің заңгерлерімен
халықаралық қатынастары жақсы дамып ... ... ... ... ... ... ... АҚШ-тың Жоғарғы Сотының ... ... ... ... ... министрі Джемиля Чичекамен және
т.б. кездесулерді айтуға болады. Бұл кездесулер ... ... ... ... ... ... ... беделге ие. “Халықаралық
соттық реформа” ұйымының төрағасы баронесса ... ... ... ... жақын уақытта Орталық Азия елдеріне үлгі бола
алады деп пікір білдірген болатын. Көптеген шетелдің ... ... ... ... ... Азиядағы саяси және экономикалық, құқықтық
реформаларды жүзеге асыруда лидер ретінде таниды.
Қазақстан Республикасының құқықтық жүйесі, ... ... сот ... ... сай ... ... әлеуметтік-экономикалық
және басқа да салаларында жетістікке жетуге қиынға соғады.
Қазақстанда демократиялық бағыттағы дамыған сот жүйесін құруда айтылып
кеткен жұмыстар ... ... ... ... ... ... арқылы
осы жылы Президенттің халыққа жолдауында көзделгендей Қазақстан 50 дамыған
мемлекеттердің құрамына кіретініне сенемін.
Пайдаланылған ... ... ... ... ... ... Конституциясы – Конституция Республики
Казахстан. Алматы: “Қазақстан”, 1998, ... ... ... сот ... мен ... мәртебесі
туралы” 2000 жылғы 25 желтоқсандағы ... ... ... заңы // Құқық қорғау органдары. Заң актілерінің жиынтығы. –
Алматы: ЮРИСТ, 2002. – ... ... Сот ... ... 2001 ... 28 мамырдағы № 203-II ҚР Заңы.
4. ... ... ... ... 2001 ... 11 ... № 234 ҚР
Заңы.
2. Арнайы әдебиет:
1. Халиков К.Х. Некоторые вопросы борьбы с ... в ... ... ... ... в организации и деятельности суда. Алма-
Ата. 1987.
2. Алиев Мирбашир Мирахмед Оғлы. «Қазақстан Республикасының Сот ... ... ... органдары». Астана, 2004
3. Мақұлбеков Б.Д. Қазақстан Республикасының сот билігі: оқу құралы –
Алматы: Айдана, 2003. – 146 бет.
4. Нарикбаев. М.С. ... ... ... и ... ее совершенствования // Жинақта: Проблемы реализации судебно-правовой
реформы в ... ... опыт и ... ... 1998, ... 5. Нәрікбаев М. Ұлы билерден Жоғарғы ... ... ... 1999 ... ... М. Организация Советского суда в Казахстане, Алма-Ата,
1954 г.
7. Тимофеев В. Судебная система суда РФ. 1994 ... ... М. ... ... ... ... 1941 г.
9. Халиков К.Х. Проблемы судебной власти в РК. ... 1998 г. С. ... ... Г.Ж. Суд и ... власть в РК. – Алматы, 1994. – 236
бет.
11. Комментарий к Федеральному конституционному закону « О судебной
системе РФ»/ В.И. ... ... 1998. ... ... М.В. Конституционное право Российской федерации. – М.,
1998.-612-613 бет.
13. Козлов Е.И., Кутафин О.Е. Конституционное ... ... М. ... Мами К.А. Становление и развитие судебной власти в РК. – ... ... В.М. ... ... ... в РФ. – М., 1997. – 20-
бет
16. Судоустройство и правоохранительные органы в РФ/ В.И.Швецовтың жалпы
редакциялығымен, - М., 1997.- ... ... И. ... ... и ... Жинақта: Журналист у
судебного барьера. – Алматы, 2001. – 28-бет.
18. Гуценко К.Ф., Ковалев М.А. ... ... 1996 - ... ... Х.Ю. Правоохранительные органы РК. – Алматы:Дәнекер,2000.
... ... В.Н. ... и ... М. 1988. ... Международно-правовая защита прав и свобод человека. Сборник
документов. М.1990. С.324-329
22. Обязанности суда, обвинения и защиты. ... ... ... ... Ю.И. ... власть. М. 1999. С.157-158.
24. Токвил А. Де. Демократия в Америке. – М. Прогресс, 1992. – ... ... В.Е. ... право зарубежных стран. – М.:
Юристь,1997. 301-304 беттер
26. Гунель М. Введение в публичное право. М. 1995. С70.
27. ... ... и ... Под. ред. проф. В.Г. Стрекозова. М.: ИПП
«Отечество». 1993.
28. Судоустройство: Сборник нормативных документов. Сост. А.П. Рыжаков,
А.И. Сергеев. – М.: «Белые ... 1995. ... ... пакт о гражданских и ... ... от ... 1966. ... ... Республикасының сот жүйесін дамыту тұжырымдамасы (жоба)
// Юридическая газета. – 2001.- 8 тамыз
31. Судебные речи известных русских ... ... Дело ... М. 1958. С. ... ... ... ... органдар бойынша жеке қаулылардың пайыздық қатынасы
2-сурет
Жоғарғы сот құрылысы:
|ҚР-ның Жоғарғы Соты ... ... 110 ... ... ... ... Төрағасы |
Жоғарғы Соттың органдары:
|Пленум: ... сот ... ... Жоғарғы Соттың |
|судьялары ... ... ... ... 8 тұрақты |
|судьясы ... | ... ... | ... ... |Жалпы отырыс |
|алқасы | ... ... | ... ... | |
| | ... мен 8 | ... мен 19 | | |
| | ... | ... | | |
| ... ... ... ... ... соттары туралы ақпарат
-----------------------
[1] Қазақстан Республикасының Конституциясы-Конституция Республики
Казахстан. Алматы: «Қазақстан», 1998, 96-б.
[2] Нарикбаев. М.С. Казахстан: Судебно-правовая ... и ... ... ... // ... Проблемы реализации судебно-правовой
реформы в постсоветских государствах: опыт и суждения. Астана, 1998, 7-бет
[3] Сапаргалиев М. ... ... суда в ... ... ... Тимофеев В. Судебная система суда РФ. 1994 г.
[5] Нәрікбаев М. Ұлы билерден Жоғарғы Сотқа дейін. Алматы, 1999 ... ... М. ... ... ... ... 1941 ... Халиков К.Х. Проблемы судебной власти в РК. Алматы, 1998 г. С. ... ... Г.Ж. Суд и ... ... в РК. – Алматы, 1994. – 236 бет.
[9] Комментарий к Федеральному конституционному закону « О судебной ... В.И. ... ... 1998.-6-бет.
[10] Баглай М.В. Конституционное право Российской федерации. – М., 1998.-
612-613 бет.
[11] Козлов Е.И., Кутафин О.Е. Конституционное ... ... М. 1995. ... Мами К.А. ... и ... судебной власти в РК. – Астана:
Елорда,2001
[13] Савицкий В.М. Организация ... ... в РФ. – М., 1997. – ... Мами К.А. ... и развитие судебной власти в РК. – Астана:
Елорда, 2001.
[15] Судоустройство и правоохранительные органы в РФ/ ... ... - М., 1997.- ... ... И. ... слова и правосудие. Жинақта: Журналист у судебного
барьера. – Алматы, 2001. – 28-бет.
[17] Гуценко К.Ф., ... М.А. ... ... 1996-55 бет.
[18] Сулейменова Г.Ж. Суд и судебная ... В РК. - ... 1994. – ... Ибрагимов Х.Ю. Правоохранительные органы РК. – Алматы:Дәнекер,2000. –
11-бет.
[20] Халиков К.Х. Некоторые вопросы борьбы с преступностью в Казахской ССР.
Развитие демократических начал в ... и ... ... ... ... В.Н. ... и поведение. М. 1988. С.118.
[22] Международно-правовая защита прав и свобод человека. Сборник
документов. М.1990. С.324-329
[23] Международный пакт о гражданских и ... ... от 16 ... С.14
[24] Обязанности суда, обвинения и защиты. «Юридическая газета». 1999.10
ноября.
[25] Стецовский Ю.И. Судебная власть. М. 1999. С.157-158.
[26] ... А. Де. ... в ...... 1992. – ... ... В.Е. ... право зарубежных стран. – М.: Юристь,1997.
301-304 беттер.
[28] Судебные речи известных русских юристов. ... Дело ... М. 1958. С. ... ... М. ... в ... ... М. 1995. С70.
[30] Теория государства и права. Под. ред. ... В.Г. ... М.: ... ... ... ... ... документов. Сост. А.П. Рыжаков,
А.И. Сергеев. – М.: «Белые альвы». 1995. ... ... ... сот ... дамыту тұжырымдамасы(жоба) //
Юридическая газета. – 2001.- 8 тамыз.
-----------------------
Тараптардың жарыспалылығы мен тең құқықтығы
Істерді қараудың жариялылығы
Судьялардың әділеттігі мен ... ... заң мен сот ... алдында теңдігі
Судьялардың тәуелсіздігін қамтамасыз ету
Заңдылықтың сақталуы
Сот билігін жүзеге асырудың негізгі принциптері

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 49 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Қазақстан Республикасының мұнайгаз секторындағы шетел инвестициялары»105 бет
Лизингтік қызмет көрсетудің теория-әдістемелік негіздері68 бет
Қазақстан Республикасындағы банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдардың құқықтық жағдайлары42 бет
Қазақстан Республикасындағы бағалы қағаздар нарығы қызметін талдау30 бет
Қазақстан Республикасындағы сақтандыру нарығының қалыптасуы мен дамуы77 бет
Қазақстан Республикасындағы шетел азаматтары мен азаматтығы жоқ адамдардың құқықтық жағдайына байланысты мәселелер70 бет
1920—1930 жылдардағы қоғамдық-саяси өмір. Қазақстандағы мәдени революция3 бет
60-80 жылдардағы ортасындағы Қазақстандағы нақты социализм12 бет
Coт төрелігі ұғымы және оның принциптері6 бет
XIX г. 60-70-жылдарына дейінгі қазақ әдеби тілі және оны танытатын үлгілер25 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь