Қазақстан Республикасындағы жалақы көрсеткіштері мен еңбек ақы төлеу динамикасын талдау

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4

І КӘСІПОРЫНДАҒЫ ЖҰМЫСКЕРЛЕРГЕ ЕҢБЕК АҚЫ ТӨЛЕУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
1.1. Жалақыға түсінік, оның мазмұны мен ролі ... ... ... ... ... ... ... ... .6
1.2. Жұмыскерлерге еңбек ақы төлеу принциптері ... ... ... ... ... ... ...9
1.3. Жұмыскерлерге еңбек ақы төлеу жүйесі мен түрлері ... ... ... ..12
1.4. Еңбек ақы төлеу жүйесін ұйымдастырудың шетелдік тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .22

ІІ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ЖАЛАҚЫ КӨРСЕТКІШТЕРІ МЕН ЕҢБЕК АҚЫ ТӨЛЕУ ДИНАМИКАСЫН ТАЛДАУ ... ... ... ... ... ... ... ...29
2.1. Қазақстан аймақтары бойынша жұмыскерлердің орташа айлық номиналды жалақысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..29
2.2. Экономикалық қызмет түрлері бойынша орташа айлық номиналды жалақыны салыстыру сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... 32
2.3. Құрылыс саласындағы жұмыскерлердің орташа айлық номиналды жалақысына салыстырмалы сипттама ... ... ... ... ... ... ... 38

ІІІ ЕҢБЕК АҚЫ ТӨЛЕУ ЖҮЙЕСІН ЖЕТІЛДІРУ ЖӘНЕ ЖҰМЫСКЕРЛЕРДІҢ ТАБЫСЫН ЖОҒАРЫЛАТУ
БАҒЫТТАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 40
3.1 Халықты элеуметтік қорғау жүйесін қаржылық қамтамасыз етуді жетілдіру бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .40
3.2. Қазақстандағы еңбек ақы төлеудің нормтивті . құқықтық базасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .52
3.3. Еңбек ақы төлеу жүйесін жетілдіру бағыттары және оны реттеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .57

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...62.

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..65
КІРІСПЕ

Еңбек ақы – тұрғындардың игілігі мен өмір сүру деңгейін сипаттайтын негізгі экономикалық көрсеткіш болып табылады. Еңбек ақы мәселесі тек экономикалық емес, ол сонымен қатар әлеуметтік сипат алады. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә Назарбаевтың Қазақстан халқына "Қазақстан - 2030" жолдауында: "Зейнетақымен, жәрдем ақымен және жалақымен толық және мерзімді қамтамасыз ету – ең басты мақсаттардың бірі", – деп көрсетілген.
Жалақы – жұмыскерлердің негізгі табыс көзі болғандықтан, көп экономистер оны жоғары өнімді еңбек етуге үздіксіз қызығушылық тудыратын негізгі ынталандырушы күші ретінде қарастырылады. Сонымен қатар, әміршілік-әкімшілік басқару жүйесіндегі "еңбек ақы еңбектің саны мен сапасына сай болуы қажет" – деген принципті өмірге толық ендіру әлі де жүзеге аспауда. Өйткені, еңбек мөлшерін өлшеу шешілмеген мәселе ретінде қарастырылады. Еңбек саны (мөлшері, шамасы) – жұмыскерлердің жұмсаған физикалық энергиясы мен ойлау қызметінің шамасы. Адамның энергия шығындарын анықтау биологтардың өздеріне де қиын соғуда.
Бұл ғылыми дипломдық жұмыс Қазақстан Республикасындағы еңбек ақы төлеу мәселесіне, атап айтсақ, Оңтүстік Қазақстан облысындағы экономикалық салалар жұмыскерлеріне ең Бұл ғылыми дипломдық жұмыс Қазақстан Республикасындағы еңбек ақы төлеу мәселесіне, атап айтсақ, Оңтүстік Қазақстан облысындағы экономикалық салалар жұмыскерлеріне еңбек ақы төлеу мәселесіне арналған.
Өмір сүру сапасы оның қасиеттерінің барлық мөлшерін қамтиды және сипаттайды, адамдарға көрсетілген барлық материалдық және жан дүниелік игіліктерге қанағаттануын көрсетеді, қамтамасыз етілуді, өмір жағдайының қолайлығымен, олардың қазіргі талапқа сай келуімен, ауырмау және өмір ұзақтығымен бағаланады.
Жұмыстың мақсаты - “еңбек ақы” экономикалық категориясын зерттеу, номиналды орташа айлық жалақы көрсеткіштерін Қазақстан Республикасы және Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша талдау, сонымен қатар еңбек ақы жүйесін жетілдіру бағыттарын қарастыру.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. Үшінші басылым. Алматы: Жеті Жарғы, 1998 жылы.
2. Қазақстан Республикасы Президентінің Н.Ә.Назарбаевтің «Қазақстан 2030» бағдарламасы, Қазақстан халқына жолдауы.
3. Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі, Алматы, 1995ж.
4. "ҚР Еңбек туралы" ҚР Заңы Алматы, 2003ж.
5. Кенжалина Ж.Ш. «Оплата труда на промышленных предприятиях»; Алматы, «Экономика», 2002г.
6. «Экономика предприятия» под редакцией Е. Кантора; СПб, «Питер», 2002г.
7. «Экономика труда» под редакцией Погосяна Г.Р. и Жукова Л.И., М.: «Экономика», 1991г.
8. Пошерстник Е.Б, Пошерстник А.С. «Заработная плата в современных условиях»; СПб, ИТД «Герда», 2000г. –640 с.
9. «Оплата труда: удержания, вычеты, начисления» под редакцией Митюгина; Алматы, «Бико», 2001г.
10. «Политика доходов и заработной платы» под редакцией Савченко; Москва, «Юрист», 2000г.
11. Ракоти «Заработная плата и предпринимательский доход», Москва, 2001г.
12. Жакипбеков «Учет и аудит оплаты труда», Издательский центр ЮКГУ им. Ауэзова, 2003г.
13. Волгин «Японский опыт решения экономических и социально – трудовых проблем», М.: «Экономика», 1998г.
14. Фильев В. «Заработная плата в зарубежных странах»; М.: ЗАО «Бухгалтерский бюллетень», 1997 г.
15. Статистический сборник «Казахстана в цифрах» под редакцией Смаилова А.; Алматы, 2002 г.
16. Статистический сборник «Оплата труда в Республике Казахстан 1993-2002 годы» под редакцией К.С. Абдиева; Алматы, 2004 г. –248 с.
17. «Среднемесячная номинальная заработная плата по видам экономической деятельности в РК»; «Казахстанская правдв», 17.06.2002 г.
18. «Конвенция об охране заработной платы». Материалы Международной организации труда; «Труд в Казахстане», № 6, 2002 г.
19. Берешев С. «Принципы государственного регулирования заработной платы в условиях переходной экономики»; «Труд в Казахстане», № 9, 2002 г.
20. Никитин С. «Формирование и политика заработной платы: опыт экономических развитых стран»; «Труд в Казахстане», № 2, 2004 г.
21. Мукашева С. К вопросам международном квотирование рабочей силы в рамках расширения интеграции. //журнал «Труд в Казахстане» 1/2003г. ст. 10-14.
22. Некоторые вопросы поддержки сельскохозяйственных производителей: Постановление Правительства РК. //Собрание актов Президента и Правительства РК – 1998г, № 38.
23. Абдукамалов О. А. Новые формы хозяйствования в АПК и факторы развития их в условиях рынка. // Алма-Ата, 1991.
24. Белгібаев Қ. А. Ауыл шаруашылығы экономикасы. // Алматы 1991ж.
25. Балапанов А. А. АӨК –дегі инфрақұрылымды дамыту. // Алматы 1994ж.
26. Глазунов И. Маркетинговая информация в агропромышленном комплексе. // Экономист – 2000г., № 9 –с 81-83.
27. Кусайнов К. Анализ деятельности и эффективность крестьянского хозяйства. // Транзитная экономика – 1999г, №1 с 111-113.
28. Макбулатова А. Финансовое планирование в сельскохозяйственных предприятиях. // Қаржы – Қаражат 1998ж. № 3, Б. 65.
29. Орсик Л. Производственно-техническое обеспечение сельского хозяйства. // Экономист – 2000г, № 7 с 73-76.
30. Яковлев Р. «Тарифная система как элемент организации заработной платы»; «Труд в Казахстане», № 11, 2004 г.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
..............................................4
І КӘСІПОРЫНДАҒЫ ЖҰМЫСКЕРЛЕРГЕ ЕҢБЕК АҚЫ ТӨЛЕУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ
НЕГІЗДЕРІ...................................................................
...................6
1. Жалақыға түсінік, оның ... ... ... ... ақы ... принциптері...........................9
3. Жұмыскерлерге еңбек ақы төлеу жүйесі мен түрлері..............12
4. Еңбек ақы төлеу жүйесін ... ... ... ... ... ... МЕН ЕҢБЕК АҚЫ ТӨЛЕУ
ДИНАМИКАСЫН ТАЛДАУ...............................29
2.1. Қазақстан аймақтары бойынша жұмыскерлердің орташа ... ... ... қызмет түрлері бойынша орташа айлық номиналды жалақыны
салыстыру сипаттамасы................................32
2.3. Құрылыс саласындағы ... ... ... ... ... ... ЕҢБЕК АҚЫ ТӨЛЕУ ЖҮЙЕСІН ЖЕТІЛДІРУ ЖӘНЕ ЖҰМЫСКЕРЛЕРДІҢ ТАБЫСЫН
ЖОҒАРЫЛАТУ
БАҒЫТТАРЫ...................................................................
.....................40
3.1 Халықты элеуметтік қорғау жүйесін қаржылық қамтамасыз етуді ... ... ... ақы ... ...... ... ақы төлеу жүйесін жетілдіру бағыттары және оны
реттеу......................................................................
...............................57
ҚОРЫТЫНДЫ..................................................................
.....................................62.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
ТІЗІМІ..........................................................65
КІРІСПЕ
Еңбек ақы – тұрғындардың игілігі мен өмір сүру деңгейін ... ... ... ... ... ... ақы ... тек
экономикалық емес, ол сонымен ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының Президенті Н.Ә Назарбаевтың Қазақстан халқына "Қазақстан -
2030" жолдауында: "Зейнетақымен, жәрдем ақымен және ... ... ... ... ету – ең ... ... бірі", – деп көрсетілген.
Жалақы – жұмыскерлердің негізгі ... көзі ... көп ... ... ... ... етуге үздіксіз қызығушылық ... ... күші ... ... Сонымен қатар, әміршілік-
әкімшілік басқару жүйесіндегі "еңбек ақы ... саны мен ... ... ... – деген принципті өмірге толық ендіру әлі де жүзеге аспауда.
Өйткені, еңбек мөлшерін өлшеу шешілмеген ... ... ... саны (мөлшері, шамасы) – жұмыскерлердің жұмсаған физикалық энергиясы
мен ойлау қызметінің ... ... ... ... анықтау
биологтардың өздеріне де қиын соғуда.
Бұл ғылыми дипломдық жұмыс Қазақстан Республикасындағы еңбек ақы төлеу
мәселесіне, атап ... ... ... ... ... ... ең Бұл ғылыми дипломдық ... ... ... ақы ... ... атап айтсақ, Оңтүстік
Қазақстан облысындағы экономикалық ... ... ... ақы ... ... сүру ... оның ... барлық мөлшерін қамтиды ... ... ... ... ... және жан ... қанағаттануын көрсетеді, қамтамасыз етілуді, өмір жағдайының
қолайлығымен, олардың қазіргі ... сай ... ... және ... ... ... - ... ақы” экономикалық категориясын зерттеу,
номиналды орташа ... ... ... ... ... ... ... облысы бойынша талдау, сонымен қатар еңбек ақы ... ... ... ... ЖҰМЫСКЕРЛЕРГІ ЕҢБЕК АҚЫ ТӨЛЕУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1. Жалақыға түсінік, оның мазмұны мен ролі.
Жалақы дегеніміз – ... ... үшін ... ... ол ... қызметтің саны мен сапасына сәйкес жұмыскерлердің өз
қолына ... және ... ... бір ... ... ... ... көлемі өндірілген өнім мен қызмет көрсету көлемі арқылы, ал сапасы
– дайын өнім сапасына ... ... пен ... деңгейімен анықталады.
“Еңбек ақы” түсінігінің мазмұны ... ... ... ... ... ... Қоғам дамуының кезеңдеріне сәйкес
жалақының бірнеше анықтамасы бар. ... ... ... ... ... ... "Жалақы – жұмыскердің жалданушыға еңбек үшін төлейтін ақысы", -
деп қарастырған. Оның ойынша нарықтағы тауар ... өнім ... ... бойынша процесс ұзақтығы жатса, ал жалақы – ол еңбектің бағасы.
Экономикалық ғылымдардың классигі Д. Рикардоның айтуы бойынша еңбек
кез-келген тауар ... ... және ... ... ие. ... ... ол
жұмыскер мен оның жанұясының өмір сүру құнын, ал нарықтық құныға сұраныс
пен ұсыныс ... ... ... ... Маркс басқа көзқараст ұсынған. Оның концепциясы бойынша ... ... ... ... ... ... ... Ол еңбектің тауар ретінде
бола алмайтынын және оның құны болмайтын ... ... К. ... ... ... барлық еңбек үшін ақы алмайды, тек қажетті еңбек ... ... ... ... ... - сол табыс есебінен
жұмыс күшінің ұдайы өндіріс ... ... ... ... ... ... қанағаттандырылады.
Жоспарлы экономика жағдайындағы мемлекттік меншік және әкімшілік
басқару жүйесіне негізделген жалақы (Қазақстандағы 1918 ... 1991 ...... ... ... ... ... материалдық сыйлық.
Нарықтық экономика жағдайында жалақы мәні біршама ... ... ...... тек экономиканың мемлекеттерік секторына емес,
сонымен қатар жеке және коллективті кәсіпкерлікке де ... ... ... ... ... арқылы ұлттық табыс пен кәсіпкерлік табысы
бөлінеді.
Егеменді еліміздің Конституциясында ... ақы ... ... көрсетілгендей “жұмысшылар мен қызметкерлердің еңбегі оның сапасы
мен санына ... ... ... ... ... ... ... мөлшерін қандай да төмендетуге жол берілмейді”.
“Қазақстан ... ... ... Заңында (№ 493 – ... ... ... ... саны және ... байланысты
төленетін төлем (табыс)” ретінде анықталады және еңбек келісім-шартына
(контракт) сәйкес жұмыскерлерге ... ... ... ... ... ... ... жұмыс үшін төленетін ақшалай сый-ақыға жатады. Тар
мағынада алғанда жалақы – ... ... ... (сағат, күн т.б.)
еңбек бірлігін пайдалану үшін төленетін баға.
Жұмыскер үшін ... – жеке ... ... және негізгі бөлігі.
Жалақы әлеуметтік және экономикалық категория ретінде әр жұмыскердің және
оның жанұясының ... ... ... ... зор роль ... ... еңбек нәтижелерін жақсартуға ынталандырады, еңбек ... ... ... беруші үшін оның жұмыскерінің еңбегіне ақы төлеу – жұмыс күшін
жалдағаны үшін ... ... ол ... ... ... ... ... құнындағы шығындардың бір тармағын құрайды. Сондықтан,
ол еңбектің бір ... ... күші ... ... салмағының
төмендеу мүмкіндігін қызығушылық тудырады. Бірақ, ... ... ... әсер ету ... ... ... ... өнімділігі өсу
қарқынына сәйкес өсуі мүмкін, ол пайданың артуына әсер етеді.
Еңбек ақы – ... ... ... ... қызметтерді
атқарады:
1) ұдайы өндірістік – оның көмегімен жұмыс күшінің ұлғаймалы ұдайы өндірісі
жүзеге асады ... ... ... және ... ... ... ... капиталдың айналым процесінің
ұдайы өндірісі жүзеге асады;
2) ынталандырушы – жұмыс берушіде өндірістік ... ... - ... ... қызығушылық оянады, еңбек ақы ... мен ... ... ... ынталандырады;
3) реттеуші – еңбек нарығында еңбек ақы сұраныс пен ... ... ... сонымен қатар жұмыскер, жұмыс беруші және мемлекет арасындағы
қатынасты реттейді.
1.2 Жұмыскерлнрге еңбек ақы төлеу принциптері.
Қазіргі заманда экономикалық ... ... ақы ... ... мәлімет аз. Кенжалин Ж.Ш “Өнеркәсіптік ... ақы ... оқу ... ... ақы ... келесі принциптерін
көрсеткен:
- жалақының түрлері мен жүйесінің тізбектігі мен ... ... ... ... ақы ... болу ... нақты жалақының артуы;
- бірдей еңбекке бірдей ақы;
- еңбек ақыны мемлекеттік реттеу;
- жұмыс күші ... әсер ... ... еңбектің күрделігі, жағдайы мен аймақтық тәуелдігіне байланысты
дифференциация, әлеуметтік (жасына, жынысына, ұлтына) ... елде ... ... ... аталғандардың бәрін ескере отырып, еңбек ақы төлеудің негізгі
принциптерін көрсетуге болады:
- ... ақы ... ... ... ... әлеуметтік
қорғалуына кепілдік ретінде;
- жұмсалған еңбектің саны мен сапасына сәйкес еңбек ақы ... ... ... ... жалақы өсімімен салыстырғандағы алда
болуы;
- еңбек үшін әділ төлем ... ... ... ... ақы ... ... принциптерінің бірі – оны мемлекеттік
реттеу болып табылады. ... ... ... мен ... ... ... әлеуметтік нормативтерді бекітуде қызмет
атқарады: жалақының төменгі деңгейі, еңбек ақы төлеу жүйесін ... ... және ... ... ... ... 2 ... жүзеге асады: тікелей және
жанама.
Тікелей реттеу – шаруашылық субъектілері үшін міндетті ... ... ... ... мөлшері, тарифтік белдеулер,
коэффициенттер, салық салу мөлшерлері).
Жанама реттеу еңбек ақы ... жеке ... ... ... ... ... ... бойынша мәліметтер негізінде ... ... ... ... ... ... Қазақстандағы жұмыс күшінің төменгі бағасы (басқа дамыған елдер
деңгейімен салыстырғанда);
- ең төменгі ... ... ... ... ... бойынша жалақы мөлшерін дифференциациясы
негізделмеуі;
- жалақыны келісімді реттеудің тиімді механизмінің жоқтығы;
- жұмыс күшіне сұраныс пен ұсыныстың ... ... ... еңбек ақыны реформалаудың дамыған заңдық базасының жетіспеуі.
Қазақстандағы мемлекеттік ... ... ... ... мөлшерін сақтау болуы қажет. Ең алдымен бұл ... ... ... талаптарына тиісті. Конвенцияда № 95 “Жалақыны
қоғау бойынша”, “жалақы сол елде заңды күші бар валютада ғана ... деп ... ... ... ... ... жалақы мәселесіне құқықтық және әлеуметтік қорғауды құру;
- зейнетақы, жәрдем ақы, шәкірт ақы есептеу үшін ... ... ... ... ... ... мен ұйымдарда еңбек ақыны
реформалаудың заңдық және әдістемелік негізін құру;
- жұмыскерлердің жалақысына салық ... ... ... ... ... үшін ... құнсыздану процесін жұмыс артуға
бағытталған шараларды өңдеу;
- ... ... ... ... реттеу бойынша шараларды өңдеу;
- жалақыны өз ... ... үшін ... ... ... реттеу принциптері :
- заңдық және нормативті актілерді құру негізінде ... ... ... ... ... ... жалақының ынталндырушы қызметін мемлекеттік әсер етуді күшейту;
- макроэкономикалық процестерге әсер ету;
- еңбек ақының төменгі мөлшерін бекіту.
3. Жұмыскерлерге еңбек ақы ... ... мен ... ... ... оны ... оны ... мөлшері мен
еңбек арасындағы байланысты қамтамасыз ету, ... ... ... ... ... ақы ... ұйымдастыру негізгі үш өзара
байланысты және өзара тәуелді элементтермен анықталады:
- ... ... ... ... ... ... ... еңбек ақы төлеу түрлері және жүйесімен.
Негізгі емес элементке ... ... ... ... жүйе – ... ... ... жиынтығы, оның көмегімен
кәсіпке байланысты, ... ... ... ... ... жалақы деңгейі бекітіледі.
Тарифті жүйе еңбекті сапалы бағалауға және жұмысшылар жалақысын
ұйымдастырудың негізі болып табылады. Ол ... ... ... ... мөлшерлер, сағатына немесе күнге төленетін еңбек ақы
мөлшерін және қызметін ... ... ... ... ... ... ... және жұмысшылар (кәсіп) разрядтары
арасындағы ақы ... ... ... тарифті – кәсіптік анықтама, оның көмегімен ... ... ... пен ... ... ... ... аудандық коэффициенттер және түрлі қосымша ақылар мен төлемдер.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің "Қазақстан Республикасындағы еңбек
ақы төлеуді ұйымдастыруды жетілдіру" ... (№ 170, ... ж) ... ... мен ... ... ... тарифті торлама және
разряд аралық коэффициенттер базасында есептеледі. Біртекті тарифті торлама
(ЕТС) 21 ... ... және ... ... пен қызметтер разрядынан
тұрады (кесте 1.1.).
Кесте 1.1.
Біртекті тарифті торлама және разрядаралық коэффициенттер.
|Біртекті тарифті |Тарифті ... ... ... ... ... ... |торлама разряд |коэффициент |
| |(1 ... | |(1 ... |
|1 |1,0 |12 |2,20 |
|2 |1,07 |13 |2,37 |
|3 |1,15 |14 |2,55 |
|4 |1,24 |15 |2,74 |
|5 |1,33 |16 |2,95 |
|6 |1,43 |17 |3,17 |
|7 |1,54 |18 |3,41 |
|8 |1,66 |19 |3,67 |
|9 |1,78 |20 |3,94 ... |1,91 |21 |4,24 ... |2,05 | | ... ... торлама өңдеуде оған негіз ретінде келесі принциптер
алынады:
- ең кіші жалақы ... ... емес ... ... ... ... ... төлем мөлшерінің өсуін, жоғары кәсіп
жұмыскерлеріне материалдық қызығушылықты қамтамасыз етуді;
- ... ... ... ... мен категориялар арасындағы еңбек
қызметтерін, нақты қызметтік міндеттемелер мен олардың білім
деңгейін ... ... ... ... ауырлығы және күрделілігі, оның орындалу ... ... ... ... ... және ... жалақының басқа элементтері көмегімен ескерілуі
қажет;
- жұмысшылар мен ... ... ... жұмыс жалпы
белгісіне сай топталуы;
- ... және ... емес ... ... ... блогы бөлінген, ол салааралық ... ... ... ... ... ... мен қызметкерлер кәсіптерінің тарифтері, яғни оларды
кәсіптік қызмет топқа жіктеу.
Еңбек күрделілігі – ... ... ... ... ... ... деңгейіне талап қоятын нақты қасиеттер жиынтығы.
Жұмыскердің кәсібі-сапалық түсінік және нақты сандық көрсеткішке ие ... ... ... сипаттаға ие: тарифті толама диапазоны,
разрядтар саны, тарифтік коэффициенттердің ... және ... ... тарифтеу және тарифті-кәсіптік ... ... ... ... бар, онда ... ... Онда ... кәсібіне сәйкес разрядқа қойылатын талаптар,
оның іс-тәжірибелік және теориялық біліміне, ... ... ... қойылатын талаптар қамтылған.
Жұмысшылардың кәсіп-мамандықтары 1-ден 8 разрядқа дейін, ... ... ... 2-ден 21 ... дейін тарифтелінеді.
Тарифтік мөлшерлеу жұмыс уақтының бірлігіне сәйкес жұмысшалардың еңбек ақы
мөлшері ... ... ... Олар ... ... ... өсіп ... ("разряд" түсінігі кәсіпті анықтауға,
яғни жұмыскердің еңбек сапасын, күрделілігін анықтау үшін ... ... ... үшін ... сай тарифтік ставканы сәйкес
разрядтық тарифтік коэффициентіне көбейту арқылы анықтайды. Жұмысшыларға
разряд арнайы ... ... ... ... және сол ... ... негіз болады.
Тарифтік торламаны құру, оны таңдау, оның разрядтарының ... ... жеке ... ... және ол ... ... жағдайы мен мүмкіндігіне байланысты.
Басшыларды, мамандарды және қызметкерлердің еңбек ақысы қызметтік
жалақы негізінде есептеледі. ... ... ... ... ... және кәсібіне сәйкес белгіленеді.
Еңбекті мөлшерлеу – еңбектің шығындары мен нәтижесі ғылыми
негізделген құрылым. Еңбек ... – бұл өнім ... ... ... ... саны ... ... Оны кәсіпорынның өндірісті
ұйымдастыру, технология және техникалық жарақтану деңгейіне ... ... ... ... ... ... ... қамтылады:
а) өнім өндіру мөлшері – берілген ұйымдық-техникалық жағдайындағы белгілі
кәсіпті жұмыскерлердің немесе жұмыскерлер тобының ... ... ... ... ... ... көлем;
б) уақыт мөлшері – берілген ұйымдық-техникалық жағдайдағы белгілі кәсіпті
жұмыскерлердің немесе жұмыскерлер ... ... ... ... ... мөлшері;
в) қызмет көрсету мөлшері – жұмыс уақыты бірлігінде ... ... ... ... ... ... ... санына белгіленген
жұмыс көлемі;
г) жұмыскерлердің қызмет көрсету мөлшері олардың белгілі жұмыс көлемін
немесе басқару ... ... үшін ... ... ... ... торлама кемшілігіне мемлекет және ... ... ... ... ... ... ... ақыға
ынталандыратын механизм қажеттігін есепке алу қарастырылмаған. Коммерциялық
ұйымдар үшін біртекті тарифті ... ... ... болуы мүмкін, яғни
еңбек ақы анықтауда тарифті ... және ... ... ... ... ... ... жүйесі кең белең алуда. Еңбек ақы
төлеудің тарифсіз жүйесі жұмыскердің жалақысын коллектив ... ... ... ... Бұл ... ... жалақы немесе тарифті
ставка, жұмыскердің жалақысы толық бекітілмейді, тек еңбек ақы ... ... Бұл ... әр ... ... ... ... байланысты: жұмыскердің кәсіптік деңгейі, еңбекке қатысу
коэффициенті және нақты ... ... ... ақы екі ... бөлінеді : негізгі және қосымша.
Негізгі еңбек ақыға жалақы ... ол ... ... аралығында
орындалған жұмыс көлеміне байланысты (кесімді бағалау мен жалақы ... ... үшін ... ... ... жағдайынан ауытқу үшін төлем
және т.б).
Қосымша жалақыға еңбек ... ... ... ... ... ... Кезекті және декретті демалысқа төлем,
мемлекеттік және қоғамдық міндеттемелерді орындау үшін төлем және т.б).
Еңбек ақы ... ... ... саны мен ... ... ... ... бөлінеді (“ҚР Еңбек туралы Заңы”, 70-бап):
- кесімді: оның негізінде өнім бірлігі немесе ... ... ... жалақы қамтылады;
- мерзімді : уақыт бірлігіндегі жұмысқа ... ... ... ... яғни орындалған жұмыс санына байланысты емес
атқарылған уақыт көлеміне төленетін төлем.
Кесімді ақы ... өнім ... ... ... ... кең ... Бұл ақы төлеу түрі өндірілген тауар көлемін
ұлғайтуға байланысты ... ... ... ... ... ... етуде ол мөлшерден тыс қордың жиналуына әкеп соғуы мүмкін
және ... ... ... ... өндірісте еңбек ақы төлеудің мерзімді жүйесі кең
қолданылады. Бірақ, бұл түрдің де өз ... бар, оның ... өнім саны мен ... ... ... ... және ... еңбек ақы төлеудің де бірнеше түрлері бар (сурет 1)
|Еңбек ақы түрлері ... ақы | ... ақы ... ... | ... ... |
|Кесімді – сый-ақы | ... ... ... ... | ... ... | ... ...... | ... ... | ... | ... ... 1. ... ақы ... мен ... ... ақы төлеу жүйесінің келесі түрлері бар:
- тікелей кесімді: өндірілген өнім ... саны өнім ... ... ... ... – прогрессивті : артық өндірілген өнімге артық төлем;
- кесімді – сый-ақы: тікелей кесімді ақыдан ... ... ... ... жетістіктеріне сый-ақы төлеу (сапаның
жоғарылауы, мөлшерді асыра орындау және т.б) ;
- ... ... ақы ... ... жұмысқа толық бірден
төленеді;
- жанама - кесімді: көмекші жұмысшылардың еңбек ақысында қолданылады
(жөндеушілер және т.б) және ... ... ... ... ... еңбек ақы төлеуде қарапайым мерзімді және мерзімді - сый-
ақы түрлері қолданылады.
Қарапайым ... ... ақы ... ... ... ... ... көлеміне көбейту арқылы анықталады. Мерзімді – ... ... ... ... ... ... белгілі сандық және сапалық
көрсеткішті қамтамасыз еткені үшін пайыз түрінде ... ... ақы ... ... және ... түрде жүзеге асады, ол
кәсіпорындағы еңбек ақы төлеу ... ... ... ... ... ... төлемдер қамтылады:
- кесімді бағалаумен, тарифті ставкамен және қызметтік жалақымен
төленетін атқарылған жұмыс жалақысы;
- тарифті ... мен ... ... ... (кәсіптік шеберлікке,
кәсіп деңгейі үшін және т.б);
- сый-ақы (пайызды төлем) қызмет еткен жылдарға байланысты;
- ... ... ... нәтижелер үшін сый-ақы;
- жыл қорытындысы бойынша марапаттау;
- демалысқа жылдық қосымша төлем;
- еңбек ақыны ... ... ... ... ... ... ... апат аудандарындағы жұмыс
үшін төлем және т.б.
- еңбек жағдайы үшін ... ... және ... ... ... ... ;
- ... мезгілде, демалыста және мейрам күндерінде, үстеме қызмет
үшін ... ... ... ... ... және ... ... қызмет етуші
жұмыскерлерге жол жүзеге байланысты төлем;
- жер асты жұмыстарына қамтылған жұмыскерлерге төлем;
- жылдық және ... ... ақы ... ... үшін ... ... мемлекеттік және қоғамдық міндеттемелерді орындауға ... ... ... ақы ... ... ... ... емес тоқтауларға ақы төлеу.
Натуралды түрдегі жалақыға: натуралды ақы түрінде берілетін өнім
құны, транспорттарда жүру ... ... ... ... ... тегін немесе арзан бағамен беру, тұрғын үй ... ... ... ... ... ... мен лагерлеріне жолдама және т.б.
Нарықтық қатынастар жағдайында кәсіпорындар еңбек ақы ... ... ... ... ... ... көптеген кәсіпорындарға осы
мәселені шешу үшін республика деңгейінде ұсыныстар өңделуде.
4. Еңбек ақы төлеу ... ... шет ... ... ақы ... жүйесін зерттеу бойынша шет елдік тәжірибеден икемді
еңбек ақы жүйесінің қолданылуы туралы білеміз, яғни ... ... ... байланысты жалақы. Макродеңгейде жалақы елдің дамуының экономикалық
көрсеткіштер ... ... ... (ЖІӨ, ... ... және т.б), ... - әр жұмыскердің жеке ... ... ... ... ... ... ... икемділігі
жұмыскердің жұмысы нәтижесін дифференциациялауда көрінеді.
Еңбек ақыны ұйымдастырудың шет ... ... ... ... ... жүйесіне сүйенеді :
- табыстарды тарту жүйесі: мөлшері үлкен емес кәсіпорында және еңбек
өнімділігін ... ... ... табыс табуда
пайдаланылады;
- пайдаға қатысу жүйесі: кәсіпорынның қызметінің жалпы нәтижесімен
анықталуына ... ... ... ... еңбек келісім-шарты негізіндегі жүйеде жұмыс күшін сатып алу –
сату және пайдалануға байланысты;
- ... ... ... (акцияларды иелену): компанияның
акцияларының ... ... ... ... ... ... бағада сатылады.
Көп таралған жолы – СТБЖ (сақталынған төлемдердің біртекті жүйесі) –
кәсіпорын жұмыскерлеріне арналған акцияларды ... ... Оны ... ... осы ... ... ... қордан қарыз беріліп, соған
компания акцияларын алады. ... ... ... жеке жұмыскерлер
немесе өндірістік кооперативтер алады. Кейде бұл ... ... ... де ... ... дамыған елдер де белсенді түрде қолданады. Мысалы,
Жапонияда бұл жүйені тәжірибеде қолданушы ... саны 91% ... ... ... ... ... ешқандай салықтық ... ... ... ... ... ... ... 5-10% құрайтын), бірақ басшылардың ешқайсысы СТБЖ
қатысуға құқығы жоқ.
Жалпы, қатысу жүйесінің артықшылығы еңбек өнімділігіне оң әсер ... ... СТБЖ ... ... ... 5-7% ... Келесі
оң өзгерістерге еңбек ақы ... ... ...... арттыру және жұмысбастылық ... ... ... ... ... ... біздің республикамыз жағдайындағы бұл жүйелер жеке
жұмыскерге қосымша табыстың аз мөлшерін ғана бере ... ... ... ... ... қол ... де жұмыс орнындағы
келеңгіздіктер мен талпынысты жабуы ... ... ... ... ... ... ... ауысады, өйткені табыстар экономикалық
коньюнктура және басқа да қозғаушы ... ... ... ... ... ... ... базалық
еңбек ақы төлеумен байланыстылығында. Егер олар негізгі жалақының бөлігін
алмастырса, онда ол ... ... әсер ... ... қатысу жүйесі
номиналды жалақыға қосымша болуы қажет.
Қаржылық қатысу жүйесі негізінен банктік немесе сақтандыру ... ... ... қиын үлкен кәсіпорындарда, ... ... ... ... Еңбек ақы төлеуді ұйымдастыру жағынан
алғанда ең қызық ел – Жапония болып табылады. Бұл ел ... ... ... ... қызметін ұйымдастырудың тиімді жүйесіне байланысты
әлемдегі ... ... ... қатарына шықты.
Бұл елдің кәсіпорындарында жалақының бірнеше ондық түрлі ... ... ... ақы ... ... ... жүйесіне негізделген.
Еңбек ақы төлеудің жапондық жүйесінің ... ... ... ... ... және оны ... ... күшті қозғаушы
күші етеді. Жапония АҚШ-пен қатар орташа жалақы көрсеткіштерімен ... ... ол өмір ... ... ... қамтамасыз етеді.
Жапониядағы көп таралғаны - “өмірлік жалдану” жүйесі. Бұл жүйенің
мазмұны ... ... ... ... қана ... ... жұмыскер де ынталандырылады: тек оның еңбек қызметтері ... ... да ... Егер ... еңбекке ақы төлеу
жүйесінде еңбек ... ... ... жасы ... ... ... жүйесінде көп өзгерістер бар.
Бұл жүйе үш ... ... ... ... жалақы, жылына 2 рет
төленетін сый-ақы, зейнеткерлікке шығудағы бір ... ... ... шартты-тұрақты бөлігі жиынтығы 88% -ды, ал өзгермелі ... - ... ... ... ... өсу ... ... жалақының
деңгейінің өсуі көрінеді. Қазіргі заманда, айлық жалақының басқа төлемдерге
әсері қысқаруда.
Уақыттан, шектен тыс ... ... үшін ... үлесі өсу үстінде.
Сый-ақы жүйесі кәсіподақ қысымымен өз ... ... ... ... жылдық мөлшері орташа шамамен төрт жалақыға тең.
Бір мезеттік төлем-ақы еңбек стажын жалақының ... ... ... ... бойынша Жапониядағы еңбек ақы ... ... ... Мысалы, туылымның бірден төмендеуі мен
өмір сүрудің орташа ұзақтығы "жас бойынша пирамиданың" табиғи ... ... ... ... Жапондық орталығының мәліметтері
бойынша 2000 жылы 55 жастан ... ... ... ... ... ... ... Бұл орта жастағы жұмыскерлер жалақысының
қорының ... ... ... ... ... қартаюына байланысты
кәсіпкерлер де кәсіподақ ұйымдары да зейнеткерлікке мерзімінен бұрын шығу
жүйесін және жеңілдіктерді ... ... ... бойынша жалақы
қорының 5%) қайта қарастырудың ... ... ... бағалауы
бойынша демографиялық жағдайды ескере отырып, бірнеше жылдан ... ... ... 14-15% ... ... деп ... қатар, өндірісті автоматтандыру қарт жұмыскерлерді төменгі
кәсіпті еңбек саласына ығыстыруды тудырады және ... мен ... ... дайындықты қажет етеді. Сол мезгілде кәсіптік өсу жүйесі
қызмет бойынша иерархиялық және ... ... ... ... ... ... мәселелерді ескере отырып Жапонияда жалақы қорын ... ... ... ұйымдары 50 жастан жоғары жұмыскерлер айлығының
өсу ... ... ... ... Бір ... ... мен ... үкіметтен зейнеткерлікке мерзімінен бұрын шығуда
жәрдемақыны әлеуметтік ... ... ... ... ... ... етуде.
Сонымен, жалақы деңгейін анықтау үшін негізгі белгі ең алдымен – ... ал әр ... оның ... мен ... ететін кәсібіне байланысты
белгілі ранг бекітіледі. Қызметтердің класстары, рангтары және талаптары
арнайы ... ... ... ... 6 классқа бөлінеді. Бірінші
класс (ранг) - бастауыш ... және одан ... ... ... ... ... дейін. Екіншіден, жалақыны көтеру үшін
жүйелі критерий белгіленеді. Бұл ... ... ... жұмыскерлер
білулері қажет және өз қызметтерінде өндірістік ... мен ... ... ... ... ... ... жеңісі" негізінде жеке
бағалау жүйесі жүзеге ... Бұл ... әр ... ... объективтілігі мен мезгілдігі қамтамасыз етіледі. Төртіншіден,
сый-ақы төлеу жүйесінде ... тек ... ... ... ... етуі де ... Жапониядағы жалақы құрылымы негізгі және қосымша
жалақыдан, қызмет бойынша ... ... ... ... ... және ... ... жанұяны асырау жәрдемақысынан, тұрғын-үй,
жұмысқа бару жол ақысынан тұрады.
Жалақыны құру ... ... Ең ... жұмыскер рейтингісі
анықталады (Рж), ол келесі коэффициенттердің көбейтіндісіне тең:
- ... ... ол ... ... ... ... жұмыс тәжірибесіне: алғашқы қызмет ету жылдарындағы кадр ағымын
төмендету және жыл сайын жалақының өсу ... ... ... ... бұл ... мәні ... мазмұн коэффициенті: кәсіпорын құрылымндағы жұмыскердің орны
туралы ... ... ... ... ... ... ... арасында
үлкен рейтинг үшін бәсекелік күрес тудырады. Әрбір жұмыскер өзінің ... ... араз ... ... ... ... ... да салалық ерекшеліктерді
сипаттайтын коэффициенттер ендірілуі мүмкін.
Жалақының соңғы нәтижелі көрсеткіштерімен байланысы үшін рейтинг бағасы
анықталады: кәсіпорынның ... ақы қоры ... ... ... Сондықтан, әр жұмыскердің жалақысы (Зж) ... (Зб) мен оның жеке ... ... ... ... ... динамикасын жақсартуды бақылау үшін тағы ... ... ... = Зб · Рж · Кс · Кес · ... Кс – ... ... ... ... еңбегінің
сандық және сапалық бағасын сипаттайтын коэффициент;
Кес – ... ... ... ... ...... ... алынғандардың еңбек ақысы үшін
қажетті резрев құру үшін ендірілетін сақтандыру коэффициенті.
Мұндай еңбек ақы ... ... ... жеке ... мен
еңбектің нәтижелі көрсеткіші арасындағы байланыс автоматты түрде реттеледі.
Жапондық еңбек ақы төлеу моделдерінің көптігіне ... ... ... атап ... ... ... еңбек стажына, жасына байланысты еңбек ақы төлеу. Бұл
бақылау әдісінде ... ақы мен ... ... ... ... ақы ... ... өмірлік шыңдарға байланысы, ондай адам
өмірінде 5-6 болуы мүмкін;
3) жеке жұмыскердің ... ... ... ... ... ... ... байланысты жалақының өсу (кему) қарқыны;
4) барлық кәсіпорындарда “жүргізуші” жалақылар жүйесі қолданылады: басшылар
еңбек ақысы кәсіпорын жұмыс нәтижесіне байланысты (өзіндік құн, ... ... және ... еңбек ақыдағы төмен дифференциация : жоғары және ... ... 3 есе ... және ТМД ... ... ақы жүйесінің алдыңғы қатарлары
қолданылуда. Олардың қолданылуы жақсы көрсеткіш беруде. Бірақ, ... ... ... және шет елдік еңбек ақы төлеуді ұйымдастыру ... ... кең ... ... отыр.
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ЖАЛАҚЫ КӨРСЕТКІШТЕРІ МЕН ЕҢБЕК АҚЫ ТӨЛЕУ
ДИНАМИКАСЫН ТАЛДАУ
Қазақстан аймақтары бойынша ... ... ... номиналды жалақысы.
Еңбек ақы мәселесін зерттеуде номиналды және нақты жалақыны бөліп
көрсетуге болады. ... ... ... ... аптасына атқарылған
жұмысқа төленетін ақша қосындысы. Нақты жалақы – номиналды жалақыға нақты
түрде сатып ... ... мен ... ... ... ... ... жалақы номиналды жалақының “сатып алу қабілетін” көрсетеді.
Еңбек ақы көрсеткіштерін қарастыруда және талдауда ... ... ... ... ... 1-ден ... республика және Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша
орташа номиналды жалақының тұрақты өсуін көруге болады.
“Труд в ... ... ... ... 2003 ... орташа жалақы 23343 теңгені ... ол ... ... 14% ... ... ... облысының статистика
басқармасының мәліметі бойынша орташа айлық жалақы 2004 жыл 14965 ... ... ... салыстырғанда 9,7% артқан.
Қазақстандағы еңбек ақы көрсеткіштерін талдай ... ... ... ... ... ... ең жоғарғы көрсеткіш
Маңғыстау және Атырау облыстарының жұмыскерлерінде, ал ең ... ... және ... ... ... ... ... 2).
Экономикалық қызмет түрлері бойынша орташа айлық номиналды ... ... ... экономикалық қызметтер түрлері бойынша
орташа ... ... ... ... ... жылдары бойынша
көрсетілген.
Диаграммалық суреттен көріп ... ... ... ... ... қызметіндегі жұмыскерлер болса, төмен жалақы алушылар
ауыл-шаруашылығындағы ... ... және ... ... деңгейлерінің
арасы 2002 жылы 6 есе, ал 2003 жылы 6,8 есені құраған.
Оңтүстік Қазақстан облысының экономикалық қызметтер ... ... ... ... сәл ... Сурет 3 бойынша соңғы мерзімде жалақының
көп ... ... ... айта ... ... де, Қазақстанның басқа
аймақтарындағыдай қаржы ... ... ... ... ... транспорт және байланыс жұмыскерлері жалақысы да, ол ... ... ... (2004 ... ... ... саны – 2150,4 мың ... соның ішінде 827,7 мың адам қалалық
тұрғындар және 1322,7 мың адам ауылдық ... ... ... ... ... ... нарығының
дамуы жатады. Оңтүстік Қазақстан облысы ... ... ... ауыл-шаруашылығының жалақысы орташа республикалық деңгейден де төмен.
Халықтың өз-өзін жұмыспен қамтуы мен жеке ... ... ету ... ... ... 435 аз ... ... көлемі 28,6 млн. теңге шағын несиелер, 478 отбасыға жалпы көлемі
1068,4 га жер, 61 отбасыға 200 ... аса қара мал ... ... қаржысынан 26,4 мың аз қамтылған отбасының 120,6 мың
адамына жалпы көлемі 798,1 млн. ... ... ... ... ... бір ... берілетін атаулы әлеуметтік көмектің орташа жылдық мөлшері
831 теңгені құрады.
4,3 мың отбасы жалпы көлемі 30,6 млн. ... ... үй ... алды,
осыған байланысты тұрғын үй көмегінің орташа жылдық мөлшері 757 ... ... ... ... ең ... ... ... табыс
табатын халықтың үлесі 20 пайызды, ... ең ... ... ... ... жылы ... ... жан басына шаққандағы атаулы ақшалай табысы
60679 теңгені (айына орташа есеппен 5057 теңге) құрады, бұл 2002 ... ... ... Тұтыну үшін айына орта есеппен жұмсалған ... ... ... Бұл ... ... ... 5817 теңгені, ауылдық жерде –
4468 теңгені құрады.
Облыстағы халықтың өмір сүру ... ... ... ақшалай
табыс деңгейінің салыстырмалы талдауы куә бола алады: жыл сайын халықтың
ақшалай табысы орта есеппен 15-20 ... ... және бұл ... ... ... 2,5 есеге дейін өскен.
2004 жылы облыстағы зейнетақы алушылардың орташа жылдық саны 154,2 мың
адамды құраған. Зейнетақының орташа мөлшері 6517 ... ... 2003 ... 12079,2 млн. ... ... ... ... облысындағы экономика саласындағы еңбек ақы
қорының өсу динамикасы (млрд. тенге)
Мемлекеттік ... ... ... саны 91,4 мың ... оның ... ... – 57,5 мың адам, асыраушысынан айрылғандар –
30,4 мың адам, жас мөлшеріне байланыстылар – 3,5 мың адам.
2004 жылы оларға 4974,7 млн. ... ... ... ... ... өсімінің абсолюттік шамасы 37,2 мың адамды (2002
жылғы деңгейдің 114,5 пайызы) құрады.
2004 жылы ... ... ... ... 2445 адамды құрады.
2003-2005 жылдарға арналған облыстық кедейшілік пен жұмыссыздықты төмендету
бағдарламасы, жалпы жұмыссыздықты 2007 жылдың ... 75,2 мың ... ... ... ... 7,4 ... дейін қарастырудың жолдарын
іздестіруге және мүмкіншіліктерді толығымен ... ... ... ... жұмыспен қамту деңгейінің ... және ... ... жағдайға қол жеткізіледі.
Облыста 2005 жылы, бағалау бойынша, зейнетақы алушылардың саны ... ... ... 2007 ... зейнеткерлердің саны 150,7 мың адамға дейін
төмендейді деп жоспарланады. Орта ... ... 2004 ... ... 2007 жылы 9132 теңгеге дейін, немесе 17,3 пайызға ұлғаяды.
Мемлекет басшысының 2005 жылдан ... ... ... ... көтеру туралы тапсырмасы есепке алына отырып, 2005
жылы мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақының орта ... 6693 ... ... – 7379 ... және ... – тиісінше, 7,6 млрд. және 8,5 млрд.
теңгені, мемлекеттік арнаулы жәрдемақы – 7720 және 8392 ... ... ... млн. және 171,2 млн. ... ... өнімін өндіру көлемінің күрт кемуі мен ... ... ... ... мен жұмыссыздықтың тоқтаусыз өсуі тұрмыс
деңгейінің жалпы төмендеуі мен аз ... ... ... ... пайда
болуына әкеліп соқты. Кедейшілік деген ұғымның өзі ... үшін ... ... бола ... ... ... ... – тек мұқтаждықтың ... ... пен ... ... ... ауру мен өлім деңгейінің
өсуіне жол береді. Сондықтан халықтың тұрмыстық жағдайының ... ... мен ... ... ... ұзақ мерзімді мақсаттың
орындалуына байланысты.
Құрылыс ... ... ... айлық номиналды жалақысына
салыстырмалы сипттама.
Құрылыс саласы жұмыскерлерінің жалақысы орташа республикалық деңгейден
жоғары болып отыратын: 2002жылы құрылыс жұмыскерлері ... ... 1,23 есе ... алатын, 1999 жылы – 1,34 есе артық, ал 2002
жылы 1,46 есе артық, 2003 жылы 1,55 есе ... 2004 жылы 1,6 есе ... ... ... республикалық деңгеймен салыстырғанда алдыңғы шекте
жылжу байқалады. 2005 жылы құрылыс жұмыскерлері жалақысы 41122 ... ... ... ... 1,5 есе артық көрсеткен.
Оңтүстік Қазақстан облысында құрылыс саласы жұмыскерлерінің жалақысы
орташа облыстық деңгейден жоғары, бірақ оның өсу қарқыны әр ... 2002 ... 1,17 есе көп алса ... ... деңгейден), 2003 жылы –
1,23 есе көп, 2002 жылы – 1,16 есе көп. 2004 жылы ... ... ... ... құрылыс саласы жұмыскерлерінің жалақысы
28,6% артқан.
Егер Қазақстан Республикасы және Оңтүстік Қазақстан облысы ... ... ... ... ... ... ... (кесте 3) келесі қорытынды жасауға болады: ОҚО ... ... ... ... ... еңбек ақы төлеу деңгейінен 2
есеге жуық төмен.
Еңбек ақы ... ... ... және ... ... ... элеуметтік қорғау жүйесін қаржылық қамтамасыз етуді жетілдіру
бағыттары
Әлеуметтік қорғау жүйесін дамытудың негізгі бағыттары ... мен ... ... ... ... ... жағдайларына
сәйкес келетін және тұрақты ақылы еңбекке ынталандыруды ... ... ... ... ... ... неғұрлым жоғары жүйе құру
көзделіп отыр.
Жаңа жүйе адам ... тап болу ... ... ... ... қорғауды қамтамасыз етуге ... ... ... ... ... және ... ... қамтитын аралас жүйе болады.
Әлеуметтік қорғаудың жаңа жүйесінің негізгі мақсаттары мен ... ... ... ... ... ... ... туындаған
кезде барлық азаматтарға қорғау көрсетілуге әділ болуы; тиімді жұмыс істеуі
және халықты неғұрлым толық қамтуы тиіс.
Әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... қорғаудың іске асыруға ... ... ... - әлеуметтік қорғаку құқығын іске ... ... үшін ... ... ... ... Мемлекет кепілдік берген ең төменгі жәрдемақылар
көлемі бірдей әлеуметтік қатер туындаған кезде еңбек өтелі мен ... ... кең ... ... ... Сонымен бірге мезгілде,
қосымша қорғау деңгейі әрбір ... ... ... ... мен
мөлшеріне байланысты болуы керек;
әрбір азаматтың мемлекетке ... ... оның жеке ... ... ... ... ... еңбекке қабілетті азаматтар
өзінің жеке басының болашағы мен өз отбасының әл-ауқаты үшін ... ... ...... атаулы болуы тиіс, яғни оны алуға құқығы бар және
оған аса мұқтаж адамдарға берілдеді;
тиімді, яғни ашық және ... ... ... аз және ... ... ... ... компоненттері икемді реттелуі қажет;
қол жетерлік, яғни ... бір ... ... ... ... ... қамтамасыз етуі тиіс.
Осы айтылғандарды ескере отырып, әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... жүйесін
ұйымдастыру көзделіп отыр:
– барлық азаматтарға әлеуметтік қатерлерге қарай бюджет қаражатының
есебінен бірдей деңгейдегі мемлекеттік төлмдер ... ... ... ... ... ... жұмыс
берушілер есебінен және келешекте еңбеккерлердің де аударымдары
есебінен ... ... ... жүйесі;
– әлеуметтік көмек және белгілі бір санаттағы азаматтардың бюджетінің
қаражаты есебінен қолдаудың арнаулы мемлекеттік бағдарламалары.
Бұдан басқа, азаматтардың ... ... ... ... жүзеге асыруды көтермеленетін болады.
Қазақстанның ерекшелігін, ... ... ... отырып,
әлеуметтік қорғау жүйесінің ұйымдастыру негізін қараған кезде мемлекеттік
және сол ... ... жеке ... институттардың мүмкіндіктері тиімді
пайдаланылатын аралас жүйеге ... ... ... мен ... кең ... ... ... мемлекеттің бүкіл
әлеуметтік қорғау жүйесінің басымдықтарының бірі ... ... ... ... ... ... ... қорғауға
мұқтаж қатерлер тізбесі кеңейтіледі. Мәселен, ... ... ... бала туу мен ... тәрбиелеу әлеуметтік көмекке мұқтаж
жағдай ретінде қаралады. Қолдау көрсету ретінде бала туғанда бір ... және жасы ... ... ... ... ... қосымша жәрдемақы беру енгізілетін болады.
Мүгедектік проблемаларын шешу бойынша іс-шаралар әзірлеу ... ... ... ... қолдауды жүзеге асыру,
мүгедектердің негізгі құқықтарымен көрсетілетін қызметтерге қол ... ... ... ... ... ... ... алдын алудың және ... ... ... ... жеке бағдарламаларын дамыту, мүгедектерді
әлеуметтік, еңбекпен бейімдеу ... ... ... қоғамға кіруіне
жәрдемдесу жөнінде шаралар қабылданатын болады. Бұл ұсыныстар әзірленіп
жатқан Мүгедектерді оңалтудың 2007-2008 ... ... ... ... ... көмек мұқтаждықтың нақты өлшемдері негізінде халықтың
ең аз қорғалған топтарына ғана берілетін болады. ... ... ... бір ...... ... ... және көп балалы
аналарға қосымша қорғау ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік нормативтердің
рөлін арттыру, ең төменгі жалақыны кезең-кезеңімен көбейтіп, күнкөріс
деңгейіне ... ... ... ... ... ... ... экономикалық табиғаты бар нормативтерге негізделіп есептелген
болады.
Әлеуметтік қатерлердің туындау ... ... және оны ... мемлекет алдын алу сипатындағы шараларды қабылдайтын болады.
Жұмысынан айрылып қалудың алдын алу, ... ... ... ... ... ... тауып алуын ынталандыру мақсатында мемлекет жұмыс
орындарын құру бағдарламаларын ... ... ... ... ... денсаулығы мен өміріне зиян келу қауіпінің алдын алу үшін
мемлекет еңбек ... ... мен ... ... туралы заңнамалардың
сақталуына бақылауды күшейтеді. Мүгедектікке ... ... ... ... ... ... ... соның ішінде оны
қаржыландыру тетігін жақсарту арқылы жетілдіру көзделуде.
Жасы бойынша, асыраушысынан айырылу және ... ету ... ... бойынша мемлекеттік жәрдемақылар алушыларды әлеуметтік сақтандыруды
енгізу кезіне дейін тағайындалған төлемдерді қамтамасыз ету қағидаттары
өзгерістерге ... ... ... жүйесі тікелей немесе жанама түрде
қызметкерлер мен ... ... ... есебінен қаржыландырылатын
болғандықтан, әлеуметтік қорғау жүйесіне әрбір нақты азаматтың ғана емес,
Үкіметтің ... ...... ... ... жұмыс берушілер бірлестіктерінің қатысу деңгейін көтеру көзделеді.
Әлеуметтік қатер түрлері және төлемдер негіздері жөніндегі заңнаманы
кезең-кезеңімен жүйелеу үсынылып ... ... ... ... ... ... арнаулы заңнама әзірленетін болады. Әлеуметтік
нормативтерді белгілеу әдістемесін одан әрі жетілдіру ... ... ... ... ... ... ... халқының мүддесін
қозғайтын болғандықтан, халықты барлық мүдделі мәселе бойынша анық та толық
ақпаратпен қамтамасыз етуге ерекше мән берілуі ... ... ... ... ... ... әріптестердің қатысуымен жүргізіледі.
Реформаланатын әлеуметтік қорғау жүйесінде әлеуметтік сақтандырудың
рөлі артуын ескере отырып, халықты ... ... ... ... ету мен ... алу ... мәселеге айналады.
Модель құрылымын жасау жоспарлануда, соған сәйкес жеке тұлғаның
бірыңғай тіркеу коды ... ... ... ... алу ... түрлі ведомстволарда қолданылып жүрген бірегейлендірулер соған
негіз ... ... ... өзекті элементі «Жеке тұлға» деген
мелекеттік дерекқор болып табылады, бұл ... ... ... ... ... ... аударымдарын төлеу мен әлеуметтік
төлемдерді алу құқығы арасында байланыс орнатуға ... ... ... ... ... үшін ... есептердің
әдістемелік базасын жетілдіру жөнінде ... ... ...... ... ... қабілеттілігі мен қаржылық
тұрақтылығының қажетті деңгейін қамтамасыз ету мақсатында ... ... ... ... ... ... мөлшерінің экономикалық-
математикалық есептері).
Реформа аяқталғанға дейін мелекет халықты ... ... ... көзі ... қала ... деп ... Мұндай жағдай
мемлекеттің қатысуының азаюына және ... ... ... ... бірте-бірте өзгеретін болады. Мемлекет барлық әлеуметтік
төлемдердің толығына және ... ... ... ... ... ... ... қаржыландыру әлеуметтік салық ставкаларын 3%
азайту және сақтандыру ... ... ... 3 ... ... жүзеге асырылады. Бұл ретте аударымдарды төлеушілер алғашқы
кезеңде жұмыс ... ... ... ... ... ... ... және қызметкерлер
бірлестіктерінің ... ... ... ... ... ... ... аударымдарды дербестендіру есебін енгізу
әлеуметтік қорғау жүйесін реформалаудың аса маңызды шарттарының бірі ... ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасында әлеуметтік қорғаудың жаңа саясатын жүзеге асырудың ... ... ... ... қатысушылардың қызметін бақылау мемлекетте
қалатын ... ... рөлі ... бюджеттен
қаржыландырылмайтын әлеуметтік сақтандыру жүйесі мен жинақтаушы зейнетақы
жүйесінің даму деңгейі жоғары болған ... ... де ... болады.
Халықты әлеуметтік қорғау мәселелері жөніндегі уәкілетті мемлекеттік органы
жинақтаушы зейнетақы жүйесі, әлеуметтік сақтандыру және ... ... ... ... зиянды өтеу саласындағы әлеуметтік өлшемдерді
өзгерту жөнінде шаралар қабылдау үшін актуарлық ... ... ... ... ... енгізу жүйеге қатысатын
азаматтардың аударымдарын шоғырландыру үшін мамандандырылған ... ... ... ынтымақтастық қағидатында ... ... ... дамудың халықаралық тәжрибесін ескере отырып,
халықтың толық ... және ... ... ... ... ету
әкімшілік шығыстарды қысқарту мақсатында мемлекеттің 100% қатысуымен жабық
акционерлік қоғам түрінде мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қоры ... ... ... ... ... ... мен ... және бақылау арқылы
Қор қысқа мерзім ішінде ... ... ... ... ішінде жекешеұйымдар
үшін қызығушылық тудырмайтын шалғайдағы ауылдық аудандарды ... ... ... береді. Осымен қатар Қордағы қаражатты
мақсаттан тыс пайдалану ... ... ... пәрменді
тетіктері енгізіледі. Қордың инвестициялау қызметінің шеңбері, қаражаттарды
басқару және инвестициялау жөніндегі рәсімдер, Қордың активтерді сақтау ... алу ... мен ... ... ... ... ... негізінен мемлекеттік бағалы қағаздарға инвестициялау көзделеді.
Зейнетақы төлеу жөніндегі ... ... ... ... ... байланысын ескере отырып, оның функциялары ... ... ... ... ... ... акционерлік
қоғамдар туралы заңнаманың шеңберінде мемлекеттің акционер ретіндегі ғана
міндеттемелері ... ... ... ... ... ... ... жүйесінен төлемдер төленуін ... ... ... қатысуын қарастыруға болады. Әлеуметтік-экономикалық
жағдайлар өзгерген ... ... ... ... ... түзетулер уақтылы енгізілуі тиіс.
Әлеуметтік қорғау жүйесінің негізгі бағыттары мен формаларына мыналар
жатады:
1. ... ... ... Бұл бағаның өсуіне байланысты ... ... ... ... ... ... мазмұнын
жоғарлату бойынша шаралар кешені болып табылады. Жалпы индексациялау
өтемдерді тікелей есептеу жолымен немесе зейнетақы мен жәрдемақының ең
төменгі мөлшерінің ... ... ... тиіс ... зейнетақы
мен еңбекақының ең төменгі мөлшерін ұлғайту 2008 жылы 1 ... ... ... бойынша ең төменгі әлеуметтік кепілдікті ... ең ... – ең ... ... деңгейі. Мәселен, ең
төменгі күн көріс деңгейі Қазақстан Республикасы ... 1 ... ... ... ... 4963 ... ал ... бойынша бұл көрсеткіш
4266 теңгені құрайды. 2000 жылы ... ҚР-ң «Ең ... күн ... туралы» Заңында анықталғандай, ең төмен күн көріс деңгейі жыл
сайын:
– тұрмыс деңгейін бағалау мен кедейлік шегін
– анықтауға;
... ... ... ... мен ... ... ... шараларды жүзеге асыруға;
– жалақының, зейнетақының, ... және өзге ... ... ... ең ... ... ... төмен күн көріс деңгейі республика бойынша және аймақ бойынша орта
есеппен:
а) жан басына;
б) халықтың жыныстық – жас ... ... ... ... ... ... ... табысы төмен азаматтар үшін мемлекет ... ... ... Қазіргі таңда ең төмен күн көріс ... ... ... 85 ... ал ... 75 ... яғни ... зейнетақы төменгі күн көріс деңгейінен 17 пайызға, ал
ең төменгі ... 33 ... ... Соңғы көрсеткішті жыл сайын арттыру
қажет.
3) Мемлекеттік ең төменгі стандарттар мен ... ... ... ... ... ең ... ... бюджеттің халықтың
еңбекке қабілетсіз топтарына білім беруге, денсаулық сақтауға, ... ... ... көрсетуге, т.б. жұмсайтын минималды ... ... бұл ... нақты деңгейде құрылған бюджеттік жоспарлау мен
реттеуде әрекет етеді, ал ол минималды ... ... Бұл ... ... ел және оның ... үшін ... ... қолдау үшін мемлекеттік бюджеттен әлеуметтік трансферттер бөлінеді.
Дегенмен, әлеуметтік ... ... мен ... ... ... ... жүзеге асырады. Сондықтан да келешекте мемлекттік басқарудың
құқықтық негіздерін бекітетін мемлекеттік ең төмен ... ... ... заң бекіту қажет.
4) Жеңідіктерді ұсыну (субсидия). Жеңілдік бұл халықтың жеке топтарына
тағайындалатын жалпы ... ... ... ... ... мүгедектерге, Ұлы Отан және ... ... көп ... ... аналарға, оралмандарға, кәмелетке толмаған
балаларға бірқатар жеңілдіктер қарастырылған. Мәселен, ҰОС-на ... ... ... ... ... ... жол ... тағы
басқа, ал біздің облысымызда бұл жеңілдіктерден өзге жылуға, ... ... бір ... ... ... ... және тағы басқа
қарастырылған.
Алайда жеңілдіктер тек еңбекке қабілетсіз және ... ... ... ... мақсатында ғана емес, сондай-ақ бірқатар арнайы жұмыс
істейтін қызметкерлер ... да ... ... ... ... ... ... әрине, әлеуметтік қорғау
қызметін емес, әлеуметтік ... ... ... ... ... ... мәселесі – олардың қаржылық қамтамасыз етілмеуі,
сондықтан да қазіргі таңда жәрдемақылардың атаулы ... ... ... ... ... ... субсидиялардың жаңа түріне тұрғын үй
көмегін жатқызуға, яғни, қоғамның аз қамтамасыз ... ... ... ... беру ... ... ... әлеуметтік сақтандыру. Бұл әлеуметтік қорғау ... ... ... ... Еуропада (Скандинавия) кеңінен
тараған. Міндетті ... ... ... ... ... таралады,
онда 3 жақ қатысады: жұмыс беруші, жұмыскерлер және ... Бұл ... ... ... қарастырылған негіздер бойынша (кәрілік,
науқастық, ана болу, жұмыссыздық) табысы мен ... ... ... ... ... қолдау болып табылады. Міндетті әлеуметтік
сақтандырудың ролі маңызды. Себебі, одан жиналатын ... ... ... ... ... қаржылардан кеш түспейді және
мұның ... ... 90 ... ... ... ... ... қолдау мен жұмысқа орналасу шығыстарының 100 пайызы
қаржыландырылады. Алайда, сақтандыру тарифтерінен ... қор кері ... ... мүмкін. Себебі, әрбір адам жеке сақтандыру қорына аудару керек.
Сондықтан да бұл салада жеке ... ... ... ... механизм
ретінде мақсатты әлеуметтік құралдан салық ... ... ... ... ... ... жұмыскерлердің қатысуын
ұлғайту.
6) Әлеуметтік ... және ... ... ... ... ... қабілетсіз топтарын (аға ұрпақтарды,
мүгедектерді, асыраушысынан ... ... ... Бұл қорғауды қамтамасыз етуді бюджет пен әлеуметтік сақтандыру
қорлары жүзеге асыру қажет. Бюджет ... ... ... ... сақтандырылмаған категориялар (кәрілер, еңбек стаждары жоқ азаматтар,
балалар және басқалар) және ... ... мен ... ... бар ... (әскери ... мен ... ... сақтандыру қорлары есебінен еңбек
зейнетақылары мен сақтандыру жәрдемақылары жұмыскерлерге ... ... ... ... ... ... ... балаларды әлеуметтік қорғау, Ардагерлер мен
мүгедектер үйі, мүгедектерді оңалту орталықтары, медициналық қызмет ... ... ... емес және ... ... ... ... Ол заңмен анықталатын нақты, уақытша көмек
болып табылады.
Бұл әлеуметтік қорғау ... ... ... бір ... кеңесіп, тарылып немесе топталуы мүмкін, бірақ оның негізгі
элеметтері кез ... ... ... ... және қазіргі уақытқа сай
әрдайым бейімделіп отыруы тиіс. Алайда оның негізгі мәні ... соң ... ... ... ... тиіс.
Сонымен, мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық дамуында әлеуметтік
қорғаудың орны маңызды. Мәселен, ... ... ол ең ... ... ... ... ... өмірлік деңгейді жоғарылатуға тырысады. Ал
еңбекке ... ... ... ... ... ... келешекте
халықтың әлеуметтік қорғауға мұқтаждығын қарастыру арқылы олардың еңбекке
белсенділігін, мүмкіндігін қамтамасыз ету керек.
Қазақстандағы еңбек ақы ... ...... ... ... ... ақы ... жүйесін ұйымдастыру
келесі жағдайларға сүйенеді:
- шаруашылық қызметі ... ... ақы ... ... ... режимін құрастыруда кең түрде құқық берілген;
- жұмыскерлерді ... ... ... етеді, соның ішінде
еңбек ақы төлеудің ... ... ... ... ... ... ... күнінің максималды ұзақтығын
қамтамасыз етеді.
Сонымен қатар, еңбек қатынастарын ... ... ... ... және ... есепке алу келесі нормативті құжаттармен жүзеге
асырылады:
- ҚР Азаматтық Кодексі (27.12.2003 ж, өзгертулер мен ... ... ҚР ... Қазақстан кәсіподақ Федерациясы және ... ... ... ... Бас ... ... ж.) ;
- ҚР Ұлттық статистикалық Агенттігі Қаулысымен бекітілген жалданушы
жұмысшылар саны мен ... ... ... ... ... 19.12.2005 ж);
- “ҚР еңбек ақы төлеуді ұйымдастыруды жетілдіру ... ... ... (№ 170, ... ж, ... енгізілгені №
293, 24.02.2007 ж);
- ҚР Үкіметінің Қаулысы “Ұйым жұмыскерлеріне орташа жалақы төлеу
тәртібі туралы” (№ 1251, ... “ҚР ... ... ... ҚР Заңы (10.12.2004 ж, ... ... ж. және ... ҚР ... Қаулысы “Жұмыскерлердің орташа жалақысы есептеу
тәртібін құру бойынша” (№ 1942, 29.12.2005 ... ҚР ... ... және ... төленетін міндетті төлемдер
туралы (Салық Кодексі)” (12.06.2006ж, өзгертулер мен толықтырулар
енгізілген);
- ҚР Үкіметінің ... ... ... ... ... ... және ... қызметкер емес)
еңбек ақы жүйесі туралы” (№ 41, 11.01.2006 ж);
- “Республикалық бюджет туралы” ҚР Заңы (жыл сайын);
- басқа да ... ... олар ... ... ... және жағдайын анықтайды.
Қазақстандағы жүргізіліп отырған еңбек ақы саласындағы реформалар
мазмұнына азаматтық-құқықтық заң актілері мен еңбек ... ... ... ... ... ... ... ҚР Заңының қабылдануына келесі себептер
қамтылады:
1) еңбек заңдылықтары нарықтық ... ... ... ... ... ... ... арналған;
2) ЕЗТК (КЗОТ) көптеген экономикалық шынайы емес кепілдіктер ... толы ... ... ... ең ... де айрылған, өйткені ЕЗТК қолдану жұмыс берушілерге
тиімсіз болған;
3) ... ... ... тұрғындар бөлігі (әйелдер, жастар, қосымша
жұмыскерлер) жұмыс күші нарығында бәсеке қабілетті бола ... ... ... ... жаңа заң ... құру ... туды, өйткені ол
еңбек саласында тұрғындарды қорғауға кепіл болуы қажет.
“Қазақстан ... ... ... ҚР Заңы 2003 ... 10
желтоқсанында қабылданды. Ол келесі принциптерге негізделген:
Әрбір адам еңбек бостандығына және қызмет ... ... ... қалыпты еңбек жағдайына, еңбегіне дискриминациясыз марапатталуға,
демалуға, жұмыссыздықтан қорғалуға, еңбек келіспеушіліктерін шешуге құқығы
бар.
Заң жұмыскер мен ... ... ... еңбек қызметтерін, еңбек
қатынастарын оның түріне, мамандығына және қызметіне байланыссыз реттеп
отырады. Онда ... мен ... ... ... ... мен
міндеттері барлығы үшін бірдей екендігі айтылған.
Қызметтегі заң бойынша жұмыс уақтына жалдамалы ... ... ... ... жатады, еңбек келісім-шартымен (контракт)
анықталады.
Еңбек ақы ... ... ... ... және оны ... ... ... еңбек ақы реформасы жүргізілуде –
жалақының нарықтық реттеу механизмін құруға бағытталған ... ... оны ... ... ... ... қалыптастырады (құнның ақшалай
көрінісі). Бұдан ары да ... ақы ... ... ... жоспарлануда,
өйткені қазіргі уақыттағы жүйе жұмыс күші ... ... мен ... ... ... ... ... еңбек ақы реформасы жалақыны ұйымдастыру мәселесін
ұйымдар мен ... ... ... ... ... ... ықпал етеді. Олардың көлемінің ұлғаюы кәсіпорын жұмыс
тиімділігін арттыруға байланысты, ол ... ... қоры ... көптеген қызмет көрсетулер құқына енеді. ҚР ... ... ... ... мен ... қызметкерлер еңбек ақысы
саласындағы қолдауға бағытталған.
Еңбек ақы жүйесін реттеудің негізгі элементіне ең ... ... ... ... Ең ... ... ... натуралды-заттық
құрылымы тұтыну ... ... ... ... ... Ең төменгі тұтыну бюджетінің құндық шамасы ... ... ... өмір ... қажетті физиологиялық заттарды қамтамасыз
ететін сәйкес тауарлар мен қызмет көрсетуді сатып алудың орташа бағасынан
құралады. Ең ... ... ... құндық шамасы негізінде және
мемлекеттің қаржылық мүмкіндіктерінен ең ... ... ... ... ... туралы" ҚР Заңында жазылған:
"жалақы мөлшерін жұмыс беруші бекітеді, бірақ ол ҚР ... ... ... ... мөлшерінен төмен болуы тиіс" (71-бап). Жалақының ең төменгі
мөлшері ... ... ... Конституциясымен бекітілген
меншік түріне байланыссыз ұйымдарда жолдамалы жұмыс істейтін жұмысшылардың
төменгі ақшалай төлеміне кепілденген".
Жалақының ең ... ... ... ... ... ҚР
заңымен жыл сайын бекітіледі. Төменгі жалақыны экономикалық негіздеуде ол
денсаулық үшін ... ... ... ... аз еңбек үшін
марапаттау болып табылады.
Төменгі жалақы – еңбек ақы есептеу үшін негіз болып табылады.
Әлемнің ... ... ... ... ... ... ... төменгі және шеткі еңбек ақы мөлшерлерін бекіту
реттелуде.
Кесте 4 мәліметтері бойынша республикадағы ... ... және ... ... ... ... ... онда
соңғы 5 жылда Қазақстан бойынша жалақына ... ... 5 ... ... ... және ... жалақы арасындағы қатынасты бекітудің маңызы
зор. ... ... ... ... ... ... ... ақыға
жалдау тиімді, бірақ бұл жұмысшылардың кәсіп деңгейінің төмендеуіне әсер
етеді (ол өндіріс тиімділігінің төмендеуіне әкеп ... ... ... еңбек ақының тек төменгі мөлшерін шектейді,
ал жоғары шегін шектемейді. Бірақ, бұл ... ... ақы ... әсер ... ... ... Бұл үшін ... жанама әсер
ету әдістерін пайдаланады. Ондай ... ... ... ... ... 2004 ... ... айынан бастап жұмыскерлер табысына салық салу
ставкасы ... ... бұл ... экономикалық саясатының жақсы
жағы болып табылады және жұмыскерге төленетін жалақының өсуіне әкеледі.
Сонымен, макроэкономикалық ... ... ақы ... ... ... ролі келесі мазмұнға саяды:
● бюджеттік сала және ... ... ... үшін тарифтік
жүйені жетілдіру;
● төменгі жалақыны бекіту және реттеу, оны тұтыну бюджетіне теңестіру
арқылы жұмыс күші ұдайы өндірісін ... ... ... ... ... мөлшерін салықтар көмегімен реттеу.
Микродеңгейде жұмыскерлер жалақысын жоғарылатудың негізгі тетігіне
кәсіподақ ұйымдарының белсенді ... ... яғни ... ...... ... жатады.
ҚР "ҚР еңбек туралы" заңына сәйкес ... ...... акт, ол бір ... ... ... ұйымы немесе бір
немесе бірнеші жұмыс беруші қол қойылған жазбаша келісім түрінде жазылады".
Коллективті келісім-шарт еңбек ... ... ... ... ... мен ... ... мөлшерін, жеңілдіктер төлеу тәртібі
мен мөлшерін, ... ... ... ... ... ... еңбек жағдайын және т.б. анықтайды.
Коллективті келісім-шарт бір жыл және одан көп ... ... ... ... еңбек қатынастары екі жағының мүддесін қорғау және ... ... ... ... ... ... және олардың кәсіпорын қызметінің
экономикалық нәтижелерімен тығыз ... ... ... ... ... ... ... қатиды.
Коллективті келісім-шарттық бірінші қызметін сәйкес ...... ... субъектілеріне әсер етуге ықпал ету
қамтылады.
Коллективті – еңбек ... ... ... ... ... екі жақтың қызығушылықтары мен мақсаттарын қамтамасыз етуге
бағытталған. Келісім шарттағы еңбек жағдайлары ... ... ... еңбек ақы жағдайы, қосымша әлеуметтік жеңілдіктер) жұмыс берушіге
өндіріс шығындарын алдын-ала жоспарлауға және ... ... ... ... жұмыскерлер үшін олар меншікті қызығушылықтарда,
мақсаттарды қанағаттандыруға белгілі кепіл болады.
Осының бәрі ... ... алғы ... ... табылады, ол
коллективтегі әлеуметтік атмосфераға әсер етеді. Өз кезегінде кәсіпорынның
экономикалық қызметінің ... өсуі ... ... арттырудың
алғы шарты болып табылады.
Үшінші қызмет еңбек қатынастарының тұрақтылығын бекіту мен ... Бұл ... ... ... ... ... ... қайшылықтарды толық ығыстыра алмайды, өйткені әркімнің өзінің
мақсаты мен талабы бар. Бірақ бұл функцияның жүзеге асуы ... ... ... және тиімді шешім қабылдауға қол жеткізеді. ... ... ... құру – ... ... ол екі ... мен ... шешуге бағытталған. Коллективті келісім-
шартпен реттеудің жақсы жағына шешім қабылдаудың көп ... ... ... ... жеке ... жалақының жоғарылауына еңбек
өнімділігінің өсуі ... әсер ... ол үш ... ... ... ... ... техникалық жарақтануы мен оның
жаңаруы);
2) әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... мен оның ... және т.б);
3) ұйымдық (өндірісті және еңбекті ұйымдастыруды жетілдіру).
ҚОРЫТЫНДЫ
Жалақы – жұмысшылар мен қызметкерлердің табыстарының ... ... ... ... пен ... ... ... жүргізіледі, ол
экономиканы басқарудың негізгі тетігі ... ... ... ... ... ... ... (нарықтағы,
өндірістегі, әлеуметтік қатынастағы), яғни жұмыс күшіне сұраныс пен ұсыныс
қатынасынан, кәсіптен, ... ... ... аймақтық факторлардан,
еңбек жағдайларынан, заңдық шектеулерден, ... ... ... дипломдық жұмыста макро және микроэкономикалық деңгейлердегі
еңбек ақы саясаты ... ... ... ... ... ... еңбек ақы анықтамалары мен
принциптері анық берілген, қазіргі әлеуметтік-экономикалық жағдайдағы ... ролі ... ... ... еңбекті ұйымдастыру түрлері мен
жүйесі көрсетіліп, жалақының ... ... ... ... ақы ... ұйымдастырудың шет елдік тәжірибесі берілген, Жапониядағы
еңбек ақы төлеуді ұйымдастыру моделдері сипатталған.
Сонымен қатар, дипломдық жұмыста Қазақстандағы еңбек ақы төлеудің
заңдық ... ... ақы ... ... мен ҚР Үкіметінің
республикадағы еңбек ақы жүйесін реттеу мен жетілдіру ... ... ... торламаға сипаттама беріліп, оның жақсы және ... ... жеке ... ... ... ақы көрсеткіштерін талдауға
арналған. Келесі мәліметтер анықталған:
1) 1993-2003 жылдарда елімізде ... ... тең ... емес орташа
номиналды жалақының өсуі байқалуда: соңғы бес жылда жалақы 2,4 есе
өскен, ... ... ... ... 2898 ... ... ол алдыңғы
жылдармен салыстырғанда төмен;
2) соңғы жылдары тұрғындардың табысы мен нақты жалақының өсу қарқыны ... ... ... қалып отыр: 2004 жылдың басында нақты жалақы
соңғы жылдар ішінде ... рет ЖІӨ өсу ... ... ... ... ... ... қорының қалыптасу құрылымы
өзгерістерге ұшырайды (ең төменгі жалақы – ОҚО, ең ...... ... ... түрлі облыстардағы ... ... ... ... 4,6 ... ... артқан;
4) экономикалық қызметтердің негізгі түрлі бойынша жұмыскерлердің еңбек ақы
дифференциациясы өзгеруде: соңғы жылдары жоғары жалақы ... ... ... ал төменгі жалақы алушылар – ... ... ... "құрылыс шыңы" кезінде (мектептер, ауруханалар,
жолдар құрылыс үлкен қарқынымен жүруде) құрылыс саласындағы ... ... ... ол ... күшінің арзандығымен түсіндіріледі.
Еліміздің Президенті Н.Ә Назарбаевтың жыл ... ... ... тұрғын-үй құрылыс саясатына үлкен мән беруде. ОҚО әкімі Б.Ә
Жылқышиев "аймақ тұрғын-үй құрылысы потенциалын қажет етуде, облыста 300
ұйым қызмет ... онда 16750 адам ... ... – деп көрсетті. Облыс
2004-2007 жылдарға тұрғын-үй құрылысы бағдарламасы өңделген, ... 1380 мың ... метр ... ... салу ... бәрі жақын мезгілде құрылыс саласындағы жұмыскерлер
мәртебесін жоғарылату болмажмын ... яғни ... ... ... қорытындылай отырып, жалпы жалақының өсу динамикасы соңғы
жылдары қанағаттанарлық деңгейде, ол экономиканың өсу қарқынынан бұрын
қалып отырушы еді. ... ... ақы ... ... ... ... қажет, ол экономиканың нақты секторы салаларында ... ... ... ... ... ... сол ... білім беру және денсаулық сақтау саласында ... ... қол ... ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. Үшінші басылым. Алматы: Жеті
Жарғы, 1998 жылы.
2. Қазақстан Республикасы Президентінің ... ... ... ... ... жолдауы.
3. Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі, Алматы, 1995ж.
4. "ҚР Еңбек туралы" ҚР Заңы Алматы, 2003ж.
5. Кенжалина Ж.Ш. ... ... на ... ... ... ... «Экономика предприятия» под редакцией Е. Кантора; СПб, «Питер», 2002г.
7. «Экономика труда» под редакцией Погосяна Г.Р. и ... Л.И., ... ... ... Е.Б, ... А.С. «Заработная плата в современных
условиях»; СПб, ИТД ... 2000г. –640 ... ... ... ... вычеты, начисления» под редакцией Митюгина;
Алматы, «Бико», 2001г.
10. «Политика доходов и заработной ... под ... ... ... ... ... ... плата и предпринимательский доход», Москва, 2001г.
12. Жакипбеков «Учет и аудит оплаты труда», Издательский центр ЮКГУ ... ... ... ... опыт ... экономических и социально – трудовых
проблем», М.: «Экономика», 1998г.
14. Фильев В. ... ... в ... ... М.: ... ... 1997 ... Статистический сборник «Казахстана в цифрах» под редакцией Смаилова
А.; Алматы, 2002 г.
16. ... ... ... ... в ... ... ... под редакцией К.С. Абдиева; Алматы, 2004 г. –248 с.
17. «Среднемесячная номинальная заработная плата по ... ... в РК»; ... ... ... ... «Конвенция об охране заработной платы». Материалы Международной
организации труда; «Труд в Казахстане», № 6, 2002 ... ... С. ... государственного регулирования заработной платы
в условиях переходной экономики»; «Труд в Казахстане», № 9, 2002 г.
20. Никитин С. ... и ... ... ... ... развитых стран»; «Труд в Казахстане», № 2, 2004 г.
21. Мукашева С. К вопросам международном квотирование ... силы ... ... ... //журнал «Труд в Казахстане» ... ... ... ... поддержки сельскохозяйственных производителей:
Постановление Правительства РК. ... ... ... ... РК – 1998г, № ... Абдукамалов О. А. Новые формы хозяйствования в АПК и ... их в ... ... // ... ... ... Қ. А. Ауыл шаруашылығы экономикасы. // Алматы 1991ж.
25. Балапанов А. А. АӨК –дегі инфрақұрылымды ... // ... ... ... И. ... ... в агропромышленном комплексе.
// Экономист – 2000г., № 9 –с 81-83.
27. Кусайнов К. ... ... и ... крестьянского
хозяйства. // Транзитная экономика – 1999г, №1 с ... ... А. ... ... в ... // ...... 1998ж. № 3, Б. 65.
29. Орсик Л. ... ... ... ... Экономист – 2000г, № 7 с 73-76.
30. Яковлев Р. «Тарифная система как элемент организации ... ... в ... № 11, 2004 ... ... ... ... ҚР және ОҚО бойынша құрылыс саласы
жұмыскерлерінің орташа айлық номиналды жалақы көрсеткіштерінің
салыстырмалы кестесі.
| |1998 жыл |1999 жыл |2000 жыл |2001 жыл |2002 жыл ... жыл |
| | | | | | ... |
| | | | | | ... ... |% ... |% ... |% |Теңге |% |Теңге |% | | |Қазақстан
Республикасы |
12375 |
100 |
15905 |
100 ... ... ... ... ... |
100 |
100 | |Оңтүстік Қазақстан облысы |
6947,4 |
56,1 |
7882,7 |
49,6 |
10782,3 |
51,3 |
14153 |
52,8 ... ... ... | |
Кесте 2
Қазақстан Республикасының аймақтары бойынша жұмыскерлердің номиналды орташа
айлық жалақысы.
(теңге)
Жылдар
Аймақтар |1993 |1994 |1995 |1995 |1996 |1997 |1998 |1999 |2000 |2001 ... | ... ... |128 |1726 |4786 |6841 |8541 |9683 ... |17303 |20323 |23343 |29549 | ... |129 |1669 |4162 |5952 ... |7607 |8578 |10170 |12332 |14868 |19309 | |Ақтөбе |119 |1793 |5105
|7380 |9456 |10624 |13305 |15176 |18125 |21078 |23386 |29982 | ... ... |2915 |4318 |5235 |6212 |7625 |9288 |11683 |14278 |15272 |20921 ... |130 |2032 |6073 |8758 |12526 |14314 |22118 |29837 |35484 ... |54237 | ... Қазақстан |114 |1610 |4809 |7127 |9638 |10865 |13078
|15312 |16832 |18816 |19610 |25468 | ... |91 |1222 |3329 |4893 ... |7999 |8560 |10750 |13437 |15065 |19822 | ... Қазақстан |104 |1318
|3616 |5463 |7315 |8334 |11119 |14002 |20124 |27122 |30508 |31779 |
|Қарағанды |162 |2479 |6248 |8057 |9725 |10212 |12179 |14838 |16222 ... |25922 | ... |139 |1763 |4947 |6962 |78 |8436 |9748 ... |14176 |18472 |20991 | ... |99 |1334 |3993 |7669 |8881 ... |11786 |14160 |17046 |17906 |26726 | ... |212 |3108 |9981
|14489 |18203 |17256 |20628 |29091 |36325 |38847 |47533 |61732 | |Павлодар
|172 |2268 |6768 |8625 |9585 |10822 |13044 |15237 |17631 |19695 ... | ... ... |124 |1296 |2276 |5364 |6253 |7395 ... |11823 |13708 |15319 |19896 | ... ... |83 |1147 ... |5182 |6160 |7596 |9214 |11542 |13635 |14965 |19822 | ... ... |2060 |5226 |7430 |9874 |12886 |16537 |19514 |22717 |27658 ... | ... ... |145 |2134 |5822 |8207 |10837 |12923 |15730 ... |28396 |33770 |41279 | ... 3
Қазақстан Республикасы аймақтары бойынша жұмыскерлердің орташа айлық
номиналды жалақысының динамикасы.
(республикалық деңгейге пайызбен)
Жылдар
Аймақтар |1993 |1994 |1995 |1995 |1996 |1997 |1998 |1999 |2000 |2001 ... ... |Рей тинг | ... ... |100 |100 |100 |100 ... |100 |100 |100 |100 |100 |100 |100 |100 | |Ақмола |100,8 |96,7 |87 |87
|87,4 |66 |64,1 |59,7 |58,8 |60,7 |63,7 |65 |77 |12 | ... |93 ... |107,9 |110,7 |109,7 |112,1 |105,6 |104,8 |103,7 |100,1 |101,6 ... | |Алматы |73,4 |64,8 |60,9 |63,1 |61,3 |64,2 |64,3 |64,6 |67,5 ... |70,9 |65 |15 | ... |101,6 |117,7 |126,9 |128 |146,7 ... |207,6 |205,1 |204,5 |216,1 |183,8 |157 |2 | |Шығыс Қазақстан |89,1
|93,3 |100,5 |104,2 |112,8 |112,2 |110,2 |106,5 |97,3 |92,6 |84 |86,4 ... | ... |71,1 |70,8 |69,6 |71,5 |67,8 |71,5 |67,4 |59,6 |62,1 ... |67,2 |68 |14 | ... ... |81,3 |76,4 |76,6 |79,9 |85,6 ... |97,4 |116,3 |133,5 |130,7 |107,7 |93 |11 | ... |126,6 |143,6
|130,5 |117,8 |113,9 |105,5 |102,7 |103,2 |93,8 |88,7 |83,2 |87,8 |113 |5 ... |108,6 |102,1 |103,4 |101,8 |92,1 |87,1 |82,2 |78,4 |73,6 ... |71,2 |90 |8 | ... |77,3 |77,3 |83,4 |112,1 |104 |100,7 ... |81,8 |83,9 |76,7 |90,6 |89 |9 | |Маңғыстау |165,6 |180,1 |208,5 ... |178,2 |173,9 |202,4 |209,9 |191,1 |203,6 |209 |193 |1 | ... |131,4 |141,4 |126,1 |112,2 |111,8 |109,9 |106 |101,9 |96,9 ... |117 |6 | |Солтүстік Қазақстан |96,9 |75,1 |70,5 |78,4 |73,2 |76,4
|71,6 |69 |68,3 |67,5 |65,6 |67,4 |75 |13 | ... ... |64,8 ... |62,4 |60,7 |63,6 |64 |64,1 |66,7 |67,1 |64,1 |67,2 |64 |16 | ... |122,7 |119,4 |109,2 |108,6 |115,6 |133,1 |139,4 |135,8 |131,3
|136,1 |131,4 |153 |125 |4 | |Алматы ... |113,3 |123,6 |121,6 ... |133,5 |132,6 |129 |135,2 |139,7 |144,7 |139,9 |128 |3 | ... 2. ... ... ... бір жұмыскердің орташа айлық
номиналды жалақысы.
Сурет 3. 2000-2004 жылдар аралығындағы ОҚО экономикалық қызмет түрлері
бойынша бір ... ... ... ... ... ... ... Республикасы бойынша орташа айлық номиналды жалақының ең ... ... ... (1994-2004 жылдар)
Жылдар
Көрсеткіштер |1994 |1995 |1996 |1997 |1998 |1999 |2000 |2001 |2002 |2003
|2004 | |ҚР орташа айлық ... ... ... |1726 |4786 |6841 |8541
|9683 |11864 |14374 |17303 |20323 |23221 |29549 | |Ең ... ... ... |262 |1550 |2129 |2395 |2605 |2680 |3484 |4181 |5000 |6600 | ... ... жалақының ең төменгі жалақыға қатынасы, есе |14,1 |18,3
|4,1 |4,0 |4,0 |4,6 |5,4 |5,0 |4,9 |4,6 |4,5 | |
Сурет 4 ҚР және ОҚО ... ... ... жұмыскерлерінің орташа айлық
номиналды жалақысы динамикасы
-----------------------

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 53 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Лизингтік қызмет көрсетудің теория-әдістемелік негіздері68 бет
Еңбек ақы төлеу24 бет
"Диспансеризация."3 бет
Ақша несие саясаты мақсаттары мен құралдары23 бет
Жылудинамиканың бірінші және екінші заңы жайлы ақпарат9 бет
Жылудинамиканың бірінші және екінші заңы жайлы мәлімет5 бет
Жылудинамиканың бірінші және екінші заңы туралы3 бет
Жылудинамиканың бірінші және екінші заңы туралы ақпарат5 бет
Материялық нүкте3 бет
Тауарлар мен ақша нарығындағы макроэкономикалық тепе-теңдік. «IS-LM»үлгісі (Дәріс материалы)15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь