«Шымкент май» ақ-дағы басқа да дебиторлық қарыздарды аудиторлық тексерудің қажеттілігі

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ

І.БӨЛІМ. «ШЫМКЕНТ МАЙ» АҚ.НЫҢ СИПАТТАМАСЫ МЕН ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ ПРОЦЕСІНІҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
1.1. «Шымкент май» ААҚ.ның даму тарихы мен басқару құрылымы
1.2. Дебиторлық қарыз: мәні, маңызы, қалыптасу ерекшеліктері
2.2. «Шымкент май» ААҚ.ның басқа да дебиторлық қарыздарының айналымдылығын талдау

ІІІ.БӨЛІМ. «ШЫМКЕНТ МАЙ» АҚ.ДАҒЫ БАСҚА ДА ДЕБИТОРЛЫҚ ҚАРЫЗДАРДЫ АУДИТОРЛЫҚ ТЕКСЕРУДІҢ ҚАЖЕТТІЛІГІ
3.1. Басқа да дебиторлармен есеп айырысу инвентаризациясы
3.2. Басқа да дебиторлық қарыздар аудиті

ҚОРЫТЫНДЫ

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

ҚОСЫМШАЛАР
КІРІСПЕ

Қазақстан Республикасы Президентінің өз халқына «Қазақстан -2030» атты жолдауында, біздің елдің даму мақсаты экономикалық өсімінің беделі бүгін және ертең, келесі 30жыл мерзім ішінде маңыздылардың бірі болады.
Нарықтық қатынастардың жұмыс істеу шарттарында, бухгалтерлік есеп жүйесімен қаржы шаруашылық іскерлігін талдауды нақты реттеу, негізгі бөлімі болатын, өз кезеңіндегі экономикалық ақпаратсыз шаруашылық субъектілердің,қиын экономикалық механизмін басқару мүмкін емес. Берілген бухгалтерлік есеп пен қаржы–шаруашылық іскерлікті талдау, шаруашылық субъектілердің жұмысы олардың құрылымдық бөлімін оперативті басқару үшін, экономикалық жобалау мен ағымдағы жоспарды құру үшін және соңында,ел экономикасын заңды түрде дамытуды зерттеу үшін қолданады.
Өндірістің апатты құлауы, Қазақстандық халықтың шаруашылық жеке салаларын орау инфляция,жұмыссыздық өсімін жоғарылата отырып, ең маңыздысы шаруашылық субъектілері арасында тұрақсыз нарықтық қатынастарды тудырады.
Қазіргі кезде барлық шаруашылықпен айналысатындардың алдында тұрған өткір, актуалды мәселелердің бірі есеп айырысушылық–төлем операцияларымен тікелей байланысты сұрақ болып табылады ,ал бұның нәтижесі ретінде –жалпы шаруашылық субъектінің жұмысын бақылау –бұл дебиторлық борыш.
Дебиторлық борыш шаруашылық субъектілер активтерінің маңызды бөлігі болып табылады. Сонымен бірге әрбір кәсіпорынның Қазақстандық баланстың құрылымында,оның орны бар.
Дебиторлық борыш-бұл дамушы шаруашылық субъектілердің актуалды тақырыптардың бірі болып табылады.
Кәсіпкерлік іскелікті жүзеге асыра отырып,мүліктік айналымның мүшелері –шаруашылық операцияларды жүргізу өлшемі бойынша тек салынған құралдарды ғана қайтармай,табыстарды да алады.
Бірақта нақты жағдайда, әсіресе нарықтық экономикаға өтумен және өндірістің құлауымен ,көптеген жағдай туындайды.Дебиторлық борыш көптеген айларға,кейде жылдарға «тоқтап»қалады.Дебиторлық борыш өсімі кәсіпорынның қаржылық жағдайын нашарлатады,ал кейде банкротқа да
әкеледі.
Көптеген жағдайларда бұл дебиторлық және кредиторлық борышты басқару жүйесінің жоқтығымен байланысты.
Айналым құралдарының мүшесі бола отырып,дебиторлық борыш ,айналым құралдарының айналысын қысқартып,кәсіпорынның табысын төмендетеді.
Сондықтан да бүгін шешімі шаруашылық субъектілердің қаржы жағдайын жақсартуға көмек бере отырып ,маңызды проблемалар келесілер болып табылады:
1.Бухгалтелік есептің халықаралық стандартына өтумен байланысты, дебиторлық борыштың есебін ұйымдастыру.
2.Дебиторлық борыштың өсіміне ықпал ететін факторларды анықтауға бағытталған, дебиторлық борышты талдау және «тоқтап қалған»борышты,анықталмаған ликвидацияға бағытталған резервтерді анықтау.
1. №2732 1995жылдың 26-желтоқсанында Заң күшін иемденетін, ҚР Президентінің «Бухгалтерлік есеп жөнінде» жарлығы.
2. 1998-2000 жылдарға ҚР-да бухгалтерлік есеп пен аудиттің дамуы мен жүзеге асуының мемлекеттік бағдарламасы жөнінде №3838 1998 жылдың 28 қаңтарындағы ҚР Президентінің жарлығы.
3. 1996ж.12.10. бухгалтерлік есеп жөнінде ҚР-ның Ұлттық комиссиясының дайындығы мен ұсынысы үшін окцептуалдық негіз №2 «ҚР бухгалтерлік есеп стандарты» - Алматы,-1996ж.
4. Бухгалтерлік есеп стандарты. ҚР Ұлттық комиссиясы. -Алматы,1996ж.
5. Методикалық кеңес берулер мен стандарттау және ҚР-ның бухгалтерлік есебі. -1997ж.
6. 14.01.97.ж. өзгерісі және толықтығымен Қаржы министірлігінің Бас салық инспекциясымен №37 «ҚҚС есептеу мен төлеу тәртібі жөнінде» нұсқамасы.
7. 1993ж. 24.08. министрлер комитеті шешімі негізінде шығарылған ҚР-ның ұйымдары мен кәсіпорындары және мемлекеттік бірлестік жұмысшыларының іс-сапарлық қызметі жөнінде нұсқамасы.
8. Фирма іскерлігін қаржылық талдау., М. Ист-Сервис.1994ж.
9. Абрютина А. «Кәсіпорынның іскерлігін қаржы–экономикалық талдау» Оқу құралы –М:Изд-во «ЧС и сервис»,1998ж.
10. Алборов Р.А. «Өнеркәсіптік сауда АПК ұйымдарындағы аудит»: Оқу құралы., 2000ж.
11. Кәсіпорын мен ұйымның төлеу қабілеттілігін талдау.
12. Аренс Э.А. «Аудит»: Оқу құралы
13. Артеменко В.Г. «Қаржылық анализ»: Оқу құралы - «ДИС»басылымы - 1997ж.
14. Байдибеков Ж.М. «Кредиторлық және дебиторлық борыш балансындағы айналым құралдарының тиімді жұмыс істеуі мен пайдалануы және есеп айырысу саясатын ақылмен реттеу есебімен кәсіпорынның өндірістік іскерлігінің дамуы», «Қаржы –қаражат»-2000\5-6.
15. Барышников Н.П. «Бухгалтер мен аудиторлық көмегіне хаттама» –методикалық құралдар, нормативтік құжаттар, коментариялар, проводкалар, мысалдар/ Н.П.Барышников- М:басылым «Филинъ»1998ж.
16. Глазунов В.Н. «Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау» -1999ж-2.
17. Данилевский В. «Аудит практикасы» Оқу құралы.
18. Дүйсембаев К.Ш. «Қаржылық есеп беру аудиті мен талдау» –Алматы-1998ж.
19. Дүйсембаева З.К., Ержанова С.М. «ҚР-ның кәсіпорында есеп саясаты»-Алматы -1999ж.
20. Дүйсембаева З. К. «Аудит жүйесіндегі қаржылық талдау» (1999ж-4).
21. Ефимова О.В. «Кәсіпорынның қаржылық жағдайын қалай талдау», -1993ж.
22. Кеннинг Дж. «Бухгалтерлік есеп теориясы: Оқу құралы.
23. Ковалев В.В. «Қаржы анализі: капиталды басқару, инвестицияны талдау: есеп беруді талдау» –М:Қаржылар мен сттистика -1997ж.
24. Ковалева О.С. «Бухгалтерлік есеп және шаруашылық іскелікті талдау және аудит» -Болашақ -1994ж.
25. Коровин А.В. Аудиттегі қаржылық талдаудың ерекшелігі» Қаржылар-2000ж-8.
26. Косой А.М. «Дебиторлы–кредиторлылық борыш»/Ақша және несие-1998ж.-2.
27. Кутерин Ж. «Кәсіпорында кредиторлық борышты реструктризациялау» Жалпы жолдар/кәсіпкер және құқық -1999ж.(10-11).
28. Ковалев В.В., Привалов В.П. «Кәсіпорынның қаржылық жағдайы» /экономика және маркетинг орталығы; 1995ж.
29. Лебедев К. «Дебиторлық борышты өткізудің түсінігі, құқықтық режимі мен механихмі» /шаруашылық және құқық-1999ж.-4.
30. Лебедев К. «Кредиторлық борышты өткізудің түсінігі мен механизмі» -1998ж-11.
31. Лоханина И.М., Золкина З.К. «Кәсіорынның қаржы–экономикалық ікерлгін талдау»
32. Любушкин Н.П. «Кәсіпорынның қаржылық-экономикалық іскерлігін талдау»
33. Маркорьян Э.А., Геросименко Г.П. «Қаржылық талдау» -1996ж.
34. Медведев А. «Дебиторлық борыш шығындарына бөлуде ҚҚС есептеу» /Шаруашылық және құқық. –1999ж.-4.
35. Бухгалтерлік есептің халықаралық стандарты.
36. Негашаев Е.В «Нарық жағдайында кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау» -1997ж.
37. Нурсеитов Э.О дебиторлық борыш және кредиторлық борыш;2000-5
38. Нурсеитов Э.О. «Дебиторлық борыштың аудит нәтижесі бойынша» 1995ж.-2.
39. Подальский В.И. «Аудит» -1997ж.
40. Радостовец В.К. «Кәсіпорындағы қаржылық және басқару есебі» Алматы -1997ж.
41. Шеремет А.Д., Сайфулин Р.С. Финансовый анализ.- М.: Аудит и финансовый анализ, 1995.
42. Ковалев В.В. Финансовый анализ: Управление капиталом. Выбор инвестиций. Анализ отчетности. - М.: Финансы и статистика. 1997
43. Баканов М. И. Шеремет А.Д. Теория анализа хозяйственной деятельности.-2-ое изд., М.;Ф и С, 1987.
44. Шеремет А.Д. Методика финансового анализа предприятия. 1992.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
І-БӨЛІМ. «ШЫМКЕНТ МАЙ» АҚ-НЫҢ СИПАТТАМАСЫ МЕН ... ... ... май» ... даму ... мен ... ... Дебиторлық қарыз: мәні, маңызы, қалыптасу ерекшеліктері
2.2. «Шымкент май» ... ... да ... ... айналымдылығын
талдау
ІІІ-БӨЛІМ. «ШЫМКЕНТ МАЙ» АҚ-ДАҒЫ БАСҚА ДА ДЕБИТОРЛЫҚ ҚАРЫЗДАРДЫ АУДИТОРЛЫҚ
ТЕКСЕРУДІҢ ҚАЖЕТТІЛІГІ
3.1. Басқа да дебиторлармен есеп айырысу ... ... да ... ... ... ... ТІЗІМІ
ҚОСЫМШАЛАР
КІРІСПЕ
Қазақстан Республикасы Президентінің өз халқына «Қазақстан -2030» атты
жолдауында, ... ... даму ... экономикалық өсімінің беделі бүгін
және ертең, келесі 30жыл мерзім ішінде маңыздылардың бірі болады.
Нарықтық қатынастардың жұмыс істеу ... ... есеп ... ... іскерлігін талдауды нақты реттеу, негізгі бөлімі болатын,
өз кезеңіндегі экономикалық ... ... ... ... ... ... ... Берілген бухгалтерлік есеп пен
қаржы–шаруашылық іскерлікті талдау, шаруашылық субъектілердің жұмысы
олардың құрылымдық бөлімін ... ... ... ... ... ағымдағы жоспарды құру үшін және соңында,ел экономикасын заңды түрде
дамытуды зерттеу үшін ... ... ... Қазақстандық халықтың шаруашылық жеке
салаларын орау ... ... ... ... ең ... ... ... тұрақсыз нарықтық қатынастарды тудырады.
Қазіргі кезде барлық шаруашылықпен айналысатындардың алдында тұрған
өткір, актуалды ... бірі есеп ... ... ... сұрақ болып табылады ,ал бұның нәтижесі ретінде –жалпы
шаруашылық субъектінің жұмысын бақылау –бұл дебиторлық борыш.
Дебиторлық борыш шаруашылық субъектілер ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның Қазақстандық баланстың
құрылымында,оның орны бар.
Дебиторлық ... ... ... субъектілердің актуалды
тақырыптардың бірі болып табылады.
Кәсіпкерлік іскелікті жүзеге асыра ... ... ... ... жүргізу өлшемі бойынша тек салынған құралдарды
ғана қайтармай,табыстарды да алады.
Бірақта нақты жағдайда, әсіресе ... ... ... және
өндірістің құлауымен ,көптеген жағдай туындайды.Дебиторлық борыш көптеген
айларға,кейде жылдарға «тоқтап»қалады.Дебиторлық ... ... ... ... ... кейде банкротқа да
әкеледі.
Көптеген жағдайларда бұл дебиторлық және кредиторлық борышты басқару
жүйесінің жоқтығымен байланысты.
Айналым құралдарының мүшесі бола ... ... ... айналысын қысқартып,кәсіпорынның табысын төмендетеді.
Сондықтан да бүгін шешімі шаруашылық субъектілердің қаржы ... ... бере ... ... проблемалар келесілер болып табылады:
1.Бухгалтелік есептің халықаралық стандартына өтумен байланысты, дебиторлық
борыштың есебін ұйымдастыру.
2.Дебиторлық ... ... ... ... ... ... дебиторлық ... ... және ... ликвидацияға бағытталған резервтерді анықтау.
І-БӨЛІМ. «ШЫМКЕНТМАЙ» АҚ-НЫҢ СИПАТТАМАСЫ МЕН ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ ПРОЦЕСІНІҢ
ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
1.1. «Шымкент май» ААҚ-ның даму ... мен ... ... май» ААҚ-ы тарихының негізгі кезеңдері 1942 жылы май ... ... ... ... ... майы алынды. 1943 жылы өтпелі
қызыл белгімен марапатталуы, 278 жұмысшының «Ұлы Отан ... ... ... ... ... 1948 жылы Форпрессті цехтың іске
қосылуы. 1949 жылы Май ... ... ... май ... ... КСРО тамақ өнеркәсіптері министрлігі «Бас өсімдік май» бас
басқармасы. 1950 жылы ... құю, бөлу ... ... ... ... ... дайындау цехтарын, форпресстеу ... ... ... экстракциялы бөлімдердің ашылуы. 1953 жылы еркін май
қышқылдарын алуға қажетті цех іске қосылды. 1959 жылы ... ең ... май ... ... іске ... 1975 жылы ... ... рекенструкциялануының аяқталуы. 1992 жылы зауыттың 50
жылдыығ атап ... 1993 жылы ... ... май» ... 2000 жылы ... сауда маркасының нарыққа енуі. 2002 жылы
зауыттың 60 жылдығы атап өтілді.
Халықаралық ... ... ИСО 9000 сапа ... ... үшін ... ... ... «Шымкент май» ААҚ-ның 60 жыл
тәжірибелік мерзімінде май өнімдері нарығында май ішкі ... ... ... ұрықты дәнді сатып алу, оны май ... ... ... ... ... нүктелеріне тасымалдап жеткізіп беру
жұмыстарымен айналысады.
Сапа және ... таза өнім - ... майы және ... ... ... ... байланысты – тазартылмаған
(рафинатталмаған), тазартылған (рафинатталған) және ... ... сая ... ... ... ... Май тұқымдарын өңдеу
түрлеріне байланысты жобалық қуаттылығы ... 100 ... ... жылы ... бойынша өндірістік қуаттылықты қолдана ... – 96%-ды ... ... ... ... күні өте ... таза, сапалы өнім. өсімдік
майларын тұтынушылардың үлестері - 62,2%-ды ... ... ... 2002
жылы өсуіне талдау жасай отырып, мынадай көрсеткіштерді анаықтауға болады:
өсімдік майлары нарығында отандық өндірушілердің үлесі – 75%. ... ... ... – 34,4%. ... ... ... сапасы мен
өнімдерін сатып алуда шешуші фактор болып табылады. Тазаланған мақта «Доня»
майының ... жоқ. ... ... ... ... құндылығы май
қышқылдарының, фосфоридтерімен, токоферелдармен сипатталады. Күнбағыс ... ... ... ... ... май» ... тазаланған май
өнімдері тұтынушылардың талаптарына жауап бере ... ... ... және қыша ... ... ... түске ие, иісі жоқ, табиғи
витаминдер мен амин қышқылдарына өте бай.
ААҚ «Шымкент май» ... ... ... ... бекетінің
1,5 км қашық бөлігінде орналасқан. Солтүстік-батыстан кәсіпорныға мақта май
зауыты, ал батыстан «Оңтүстік полиметаллы» ... ... ... магистралды теміржолымен байланысы солтүстік ... ... ... ... ... ... ... байланысы «Промышленная» көшесі арқылы орындалады.
Кәсіпорынның ... ... Жер асты ... 10 метр ... ... ... – 8 ... Кәсіпорынның шикізаты май
тұқымдастықтарының түрлері, олардың ішіндегі негізгісі мақта және пісте май
тұқымдастықтары. Мақта тұқымдастықтары қала және ... ... ... Ауданаралық мақта тазалау ... ...... ... ... ... ... Қазақстан
облысы және Ресей Федерацияларынан тасымалданады.
ААҚ «Шымкент май» тамақ және ... ... ... ... ... шығарумен сипатталады. Мақта ... ... ... ... өндірістік қуаттылығы тәулігіне 100 ... ... ... ... ... ... ... соя
тұқымдастықтарын өңдеп, дайын өнім ала алады. ААҚ «Шымкент май» ... ... ... ... ... атқарады:
- шикізат цехы
- дайындау цехы
- экстракциялы цехы
- рафинаттау цехы
- иіссіздендіру цехы
- дайын өнімдер цехы
- өсімдік майларын ... ... ... ... ... ... ... цехтарға мыналар жатады:
- энергетикалық цехы
- пеш цехы
- механикалық цехы
- жөндеу-құрылысы цехы
- лаборатория
- Кип и А.
Май тұқымдастықтарны өңдеу ... ... ... ... ... тазалау
- майды сығу
- экстракция
- майды рафинациялау.
Әрбір процесс өзара механикаландырылған транспорт элементтермен және ... ... ... іске асырылады. Шикізат цехы қоймасынан
тұқымдар қалдықтардан тазалау үшін дайындау цехына ... ... ... тазалау – сеператорлы бөлімшесіне тазалау үшін
келіп түседі. Дәндердің қабығы малдар үшін жем ретінде ... ... ... ... ... түседі. Тұқымдастықтарды қабықшаландыру –
«ядро» майдаланып процестеледі. Осы аталған операциялар дайындау ... ... ... алу үшін ... ... материалы)
экстракциялы цехқа келіп түседі. Экстракциядан соңғы майсыз материал – шрот
дайын бұйымдар цехына үй ... үшін ... ... жем ... ... және ... ... тазалау цехына бағытталады,
онда май өңделеді.
1.2. Дебиторлық қарыз: мәні, маңызы, қалыптасу ерекшеліктері
Борышкер, дебитор ... ... ... ... ... екі ... одан да көп ... арасындағы мүліктік
байланыстың азаматты –құқықтық міндетемесінің бір жағы.
Дебиторлық борыш-басқа заңды тұлғалар мен ... ... ... сомасы. Нақты есеп беру ... ... ... ... ... ... ... объективті процесін
көрсетеді.
Дебиторлық борыштың құрылу сипаты бойынша жақсы және ... ... ... ... борышы не ... ... ... ... ... ... берудің әрекет етуші
формаларымен негізделгендер жатады.анықталмаған дебиторлық ... ... ... ... ... бар ... ,есеп беруші қаржы
тәртібін бұзылуы,материалдық құқықтарды ... ... мен ... пайда болуы нәтижесінде
пайда болғандар жатады.
Дебиторлық орыш халықаралық және Қазақстандық ... есеп ... ... ... компанияға арналған сомма ретінде анықталады.
Дебиторлық борыш-айналым капиталының маңызды компаненті. Егер де бір
кәсіпорын келесі ... ... ... ... това+рдың құны
бірден төмендейді. Дебиторлық борыш иемденуге құқы бар ,заңды ... ... ... ... активті мүлік,құндық бағасы бар ,мүліктілікшілік және субъект құқығы
деп түсінеміз. Активке айналған, ... ... ... ... ... ... потенциалды, тікелей және жанама
салымдар болып табылады. Сонымен бірге ,дебиторлық борыш-бұл ... әне ... құқы бар ... құқтармен байланыст ,болашақ
экономикалық пайда.
Дебиторлық борыш активінің негізгі 3 сипаттамасы бар:
-ақшалай ... ... ... және ... ... қабілеттілікті
қамтамассыз ететін, болашақ пайданы туындатады.
-активтер шаруашылық субъект басқаратын ресурстар болып табылады.Сонымен
бірге пайда ... ... ... ... ... ... оны ... заңды дәлел ... сату ... ... ... борыш құрылады.Сату-сатып алу келісімі
болашақ мүмкін пайданы анықтауға мүмкіндік береді.Бірақта,егер сатып алушы
дебиторлық ... ... ... бір ... ... ... потенциялды түсімдерге бақылауын жоғалтады,осының
нәтижесінде актив-актив болудан қалады.
-Активтерге болашақта ... ... ... ... пайда жатпайды.Сонымен бірге сол немесе басқа шаруашылық
операция болатын жөнінде ... ... ... ... ... табылады.
Фирмамен келісімге қол қою жағдайымен бухгалтер ... ... ... ... ... ғана жағдайдың
,фирма актив ретінде көрінісінде,толық немесе толық емес маңызы ... ... ... ... ... білдіреді.Егер бір
жыл ішінде сомма алынбаса,ағымдағы ... ... ... ... мүмкін.Сонымен қатар ұзақ мерзімді активтар құрамында,1 жылдан аса
саналатын,дебиторлық борыш»дебторлық борыш»мақаласына қосылуы мүмкін.
Шарушылықтың жоспарлы -әкімшілік жүйесінде,сонымен қатар ... ... ... ... ... есеп жүйесінде,активі
кәсіпорынға ие,барлық шаруашылық құралдар деп қарастырады.Қазақстанның
қазіргі ... ... ... ... ... табысқа
айналатын,шығындардыңбелгілі мөлшері болып табылады.Бұдан активке салынған
шығындар қалай анықталатыны,сонымен қатар дебиторлық борышты қарстыру
қажеттігі ... ... ... есепте ақша
төлемеу,керісінше осы төлемдерге құқықтық пайда болуы,табыс ... ... ... ... есеп беру ... табыстар
шығындармен сәйкес болу керек.
Қазіргі кезде,дебиторлық борыштың халықаралық есеп жүйесіне өтумен
байланысьы,келесі түрлерін ... ... және ... ... ... ... бақыланатын заңды
тұлғалар,басқа да дебиторлық борыш,болашақ кезеңдердің шығындары,берілген
авнс ... ... ... ... МАЙ» АҚ-ДАҒЫ БАСҚА ДА ДЕБИТОРЛЫҚ ҚАРЫЗДЫҢ БУХГАЛТЕРЛІК
ЕСЕБІН ҰЙЫМДАСТЫРУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
2.1. Басқа да дебиторлық қарыздың бухгалтерлік есебін ұйымдастыру
Сатып алушылар және ... ... есеп ... есебі.
«Шымкент май» ААҚ дебитор борышының есеп беру і бухгалтелік есеп шотының
бас ... ... ... ... ... үшін
бухгалтелік есеп шоттың бас жоспарында «Дебиторлық борыш және ... ... «3 ... ... өзіне келесі бөлімшелерді қосады:
«сатып алушылар және тапсырыс берушілер борышы»30
«Күндік туғызушы қарыз бойынша резрвтер «31
«Дочерлік дебиторлық ... да ... ... ... ... ... ... май» ААҚалушылар мен тапсырыс берушілермен есеп айырысудың есебі
«дебитор және кредиторлар менесеп айырысу ... ... мен ... берушілер «30шоттың бас жоспарының активті шотының
бөлімшелерінде ... ... ... машинаграммасында
жүргізіледі.Берілген бөлімшенің счеты әртүлі субъектілерге сатып алушы және
тапсырыс берушінің борышнда ақпарат алу үшін ... ... ... счеттар кіреді:
-«алуға счеттар»301
-«алынған вексельдер»302
-«басқа сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің борыштары»
301 счет сатып ... және ... ... ... ... есеп
беру жөнінде ақпарат беру үшін арналған.
Жалпы алғанда,»Алуға ... ... ... ... ... ... болатынын және сондықтанда оларды сауда
міндеттемесі деп ... атап өту ... ... олар ... ... ... да туындалуы мүмкін ... ... ... жоқта,оларды өткізу кезінде ... ... ... адамға товарды несиеге сату кең ... ... 1 ... соң немесе оны сатып алған соң төлеуге ... ... ... несие деп атайды. Фирмалар төлеу мерзімі
клгенде счеттарды төлеуге қабілетті клиенттерге ... сату ... ... құру қажет.Сондықтанда АҚШ-та клиенттердің ... ... ... желі ... фирмада несие алу үшін
хабарласатын,компания немесе жеке ... ... ... ... құрылады.Сонымен бірге арнайы несиелік ақпараттың
бюролар арқылы жеке мінездемелер және клиент жөнінде басқа да берілгендерді
тексеруге ... ... ... ... ... ... ... несиеге товарды сату немесе сатпау жөніндегі шешім қабылдайды.Ол
төлем ... ... ... шектеуге немесе клиентке несиені
қамтамассыз ету үшін белгілі құралдарды беруді сұрайды.
Халықаралық тәжірибе ... ... ... ... май» ... ... ... бюроларды енгізу керек.егер әрбір кәсіпорында осындай бөлім
құрылса немесе кем ... бір ... осы ... ... ... ... ... еді.Клиенттердің
төлеу қабілеттілігін зерттеу көптеген проблемалардан ... ... ... «302 ... ... ... мен тапсырыс берушілерден
алынған вексельмен қамтамассыз етілген,борышы ескеріледі.
«Шымкент май»ААҚ 302 счетты қолданбайды,өйткені берілген есеп айырысу счеты
сатып алушылар арасында есеп ... ... ... алушылар арасында есеп
айыысуда анда-санда қолданылады.
«Сатып алушылар мен ... ... ... ... ... ... байланыстың ұзақтығына
байланысты,жоспарлы төлем ретінде жүргізілеті,сатып ... мен ... есеп ... ескереді.
301 счет бойынша аналитикалық есеп әрбір сатып ... ... ... жүргізіледі.Аналитикалық есепте төлеу мерзімі келмеген және
уақытысында төленбеген қарызы бар, ... ... ... ... ... қамтамасыз ету керек.»Алынған вексельдер «302счет
бойынша ,Төлеу мерзімі ... ... ... дисконтталған вексельдермен,мерзімінде ақшалай ... ... ... ... ... алушы мен тапсырыс берушінің
басқа борышы» 303 счет бойынша.
Аналитикалық есеп үшін «әртүрлі ... мен және ... ... ... ... және ... дебиторлармен және
кредиторлармен есеп айырысудың аналитикалық есебінің ведомостінің типі
бойынша құрылған, машинаграммалар қолданылады.
Күдік ... ... ... ... ... туғызатын талаптар бойынша ... ... ... ... ... 311 пассивті ... 31 ... ... ... ... ... ... борышты
өтеуге тұрақсыздықты жоюмен байланысты, мүмкін ... жабу ... ... ... ретінде бекітілген мерзімде,ал егер ол
бекітілмесе, онда осы уақытта қажет ... ... ... ... ... қамтамассыз етілген борыш, төленген дебиторлық борыш деп
танылады.Күдік туғызатын ... ... ... ... ... берілгендер:негізінде ,жыл соңында құрылады.
Кәсіпорындар күдік туғызатын талаптар ... ... ... есеп ... ... ... кәсіпорындармен және ұйымдармен
,сонымен қатар жеке физикалық тұлғалармен резервтер құрады.Резерв өлшемі
борышкердің қаржы ... ... ... ... ... әрбір
сомасы бойынша анықталады.
Күдік туғызатын талаптар бойынша, резервке бағыталған соммаларға күдік
туғызатын ... ... ... құруда «Жалпы және ... 821 ... ... және ... туғызатын борыш бойынша
резервтердің»311 счеты кредиттеледі.
Күдік туғызатын талаптар ... ... ... ... ... ... ... бірін таңдауға құқылы:
-өткізу,орындалған жұмыс көлемінен процент әдісі ,
-төлеу мерзімі бойынша счеттар есебінің әдісі,
Өткізу, орындалған ... ... ... ... мәні ... ... көлемінд,сенімсіз қарыз соммасының
проценттік ... ... ... ... ... құру ... анықтау үшін,товардың ,орындаған жұмыстың және
төленбеген счетар соммасының көлемін жобалау қажет .
Төлеу мерзімі ... есеп ... ... ... ... ... күдік
туғызатын талаптар соммасын анықтауда қорытындыланады.
Бұл проценттік анықтау үшін, келесі котегориялар бойынша алуға ... ... ... ... әлі ... ... ... төлеу мерзімі мен счеттар,
-1-ден-60 күнге дейінгі төлеу мерзімі мен счеттар,
-1-ден-90 күнге дейінгі ... ... мен ... ... ... ... ... мен счеттар,
«Шымкент май» ААҚ екінші әдісі –төлеу мерзімі бойынша есеп ... ... ... ... ... ... ... май» ААҚ балансымен бұрын күдік ... ... ... счет ... және «Алуға счеттардың»301 есеп айырысудың
есебі бойынша счеты кредиттеледі.
Күдік туғызатын талаптар ... ... ... ... өсіміне әсер
етпейді,өйткені дебиторлық борыш күдік туғызатын тлптар бойынша резервті
шегерудегі бухгалтерлік ... ... ... туғызатын талаптар бойынша резерві құру жылында, жыл ... ... ... ... ... ... қолданылмаса, онда шығындалмаған
сомма жақталады. Егер «Шымкент май» ААҚ сатып алушысының, борыш ... ... ... байланысты, сенімсіз қарыз ретінде көрсетілген
,дебиторлық борыш болса ,онда «Алуға ... есеп ... ... ... ... ... борыштың бұрын шығарылған күдік
туғызатын ... ... ... ... ... ... ... есеп кезеңдерінде төмендеген болса,
онда бұл негізгі емес ... ... беру ... ... ... счет ... ... есеп ведомості немесе машинаграммада, резерв
құрылған, әрбір күдік туғызатын талаптар бойынша жүргізіледі.
«Шымкент май»ААҚ күдік туғызатын талаптардың инвентаризациясы, осы ... ... ... ... қорытындыланады
.Инвентаризациялық комиссия борышының нақтылығын бекіту үшін ... ... ... ... тұлғалық счеттарынан
көшірмесі беріледі.
Осы резерв бойынша жыл соңындағы қалдық, ағымдағы жылдағы күдік ... ... ... ... ... соммасын ғана қсу керек.Өзара
байланысты жақтардың есеп айырысу бойынша дебиторлық борыштың есебі.
Бір-бірімен ерекше ... ... ... ... ... ... да, қалғандарға маңызды әсер ... ... ... бірі ... ... жақтар» деп
аталады.Байланысты жақтар жөнінде ақпаратты ашу реті «Байланысты жақтар
жөнінде ... ... ... ... ... ... есеп ... бас жоспарында дочерлік(тәелді) бірлестіктің
борыш есебі үшін «Еншілес()тәуелді бірлестіктердің дебиторлық борышының» 32
счетының ... ... ... синтетикалық счеттар кіреді:
«Еншілес серіктестіктердің қарызы» 321
«Тәуелді серіктестіктердің қарызы» 322
«Бірлесіп –бақыланатын заңды тұлғалардың қарызы» 323
Берілген ... ... ... ... және ... ... ... дебиторлық борышы қорытындыланады.Соңғы жылдары
дочерлік кәсіпорындар көбейді.Бұндай ... ... ... ... ... өте ... бақылауға, шаруашылық есеп айырысу
бастамасын күшейтуге, ... ... ... өз ... ... ... ... ауыл
шаруашылық өнімімен қамтамассыз етуге және т.б. мүмкіндік береді.
321,322,323 ... ... ... және ... ... ағымдағы есеп айырысулардың барлық түрлері жөнінде ақпарат
қорытындыланады.Бұл счеттар негізгі, активті,қиын, әрбір ... ... ... ... аналитикалық есебі ведомостта немесе
машинаграммада жүргізіледі.
«Шымкент май» ААҚ 321,322,323 счеттардың кредиті мен ... ... ... ... ... ... |Счеттар | ... ... ... ... ... | |
| | | ... |кредит |
| ... ... | | | |
| |321,323 ... ... | | | |
| ... ... | | | |
| ... мен салықтық |2100000 |321, |702,709 |
| ... ... | |322,323 | |
| ... ... | | | |
| ... ... мен | | | |
| ... шығарылады | | | |
| ... ... ... ... |420000 |321,322,323 |633 |
| ... |2520000 | | ... ... |100000 ... ... ... | | | |
| ... мен ... | | | |
| ... | | | |
| ... құнға салық салынады |20000 ... |633 |
| ... |120000 | | ... ... ... |701,722,721|
| |е ... ... ... | | | |
| ... ... емес ... | | |
| ... | | | |
| ... ... ... ... |40000 |321,322,323 |633 |
| ... |240000 | | |
| ... ... |2880000 | | |
| ... ... 321-323 | | | |
| ... ... бойынша | | | |
| ... | | | ... ... ... счетына дочерлік |1470000 |441 |321,322,323|
| ... | | | |
| ... ... ... | | | |
| ... |147000 | | ... ... ... ... да ... ... есебі.
Басқадай дебиторлық қарыздарды ( борыштарды) есепке алу 33 “ Басқадай
дебиторлық қарыздар” ... ... ... ... ... кіреді:
— 331 “Өтелуі тиісті қосылған құн салығы”;
— 332 ... ... 333 ... және ... да ... ... 334 ... да қарыздар”.
Дебиторлық қарыздардың әрбір түрі бойынша есепке алуды ұйымдастырудың
жайын қарастырып көрейік.
“Өтелуі ... ... құн ... (331 шот). ... ... құн ... (ҚҚС) бойынша есеп айырысуды көрсету үшін 331 “Өтелуі
тиісті қосылған құн салығы” шоты қолданылады.
331-шотының дебеті бойынша 671 ... және ... ... 687 “ ... да” ... ... корреспонденциялана
отырып; алынған тауарлы-материалдық құндылықтарды, атқарылған жұмыстарды
және көрсетілген ... ... ... ... ... ... көрсетеді.
Тауардың, жұмыстың, қызметтің есебінен қосылған құн салығы алынады,
ондағы айналымы салық салу үшін ... егер ... ... ... ... құн ... ... болып табылса;
– жабдықтаушы Қазақстан Республикасында ҚҚС төлеуші болып табылады
сатылған ... ... ... берілген шот-фактураның
негізінде.
Қосылған құн салығының (ҚҚС) сомасы зачетқа жатқызылатын ... егер ... ... ... қосылған құн салығын төлеуші болса;
— төленген салық сомасы кеден заңдылығымен сәйкес ... яғни ... ... ... ... ... ... көрсетілген салық сомасы салықтың төленгенін
қуаттайтын болса;
— темір жол және авиа билетінде ... ... ... ... ... ... ... тұрғын-үй қызметінде пайдаланатын құжаттарында көрсетілген сома
салық сомасымен сәйкес келсе;
— бақылау- кассалық ... ... ... ... ... ... ... байланысты төлеуге жататын ҚҚС болса олар, отчетқа ... ... ... ... ... ... жатпайтын шараларды
жүргізумен байланысты болса;
—тұрғын-үй қорларындағы ғимараттарболса, қонақ үй ретінде пайдаланатын
ғимараттардан басқасы;
—жеңіл автомобиль, негізгі құралдар ретінде алынған болса;
—тегін алынған ... ... ... ... ... өткеннен кейін, ҚҚС ... ... ... ... 331 ... ... 633 ... дебитінен есептен шығарылады.
Бұрындары зачетқа жатқызылған ҚҚС ... ... ... ... ... 633 ... дебетінде және 331 шоттың кредитінде көрініс табады,
бірақ қызыл жазумен ... Бұл ... , 331 ... ҚҚС ... не
өндіріс, не тауардың құнына есептен шығарылады.
Есептелінген проценттер 332 “ ... ... ... есепке
алынады. Бұл шот есептелінген проценттер ... ... ... ... табуға болады ( ұсынылған заемдар, вексельдер,
негізгі құралдарды ... алу және ... ... проценттік үстеме төлем 332 “ Есептелінген проценттер”
шотының дебеті және 724 “ ... ... ... және процент
түріндегі табыстар” шотының кредитінде көрсетіледі.
Есептелінген проценттердің төленуі 441 “ Есеп айырысу шотындағы қолма-
қол ақша”, 451 ... ... ... ... ... ... 431 ... валюталық шотындағы қолма-қол ақша” және т.б. ... ... 332 “ ... ... ... ... ... көрсетіледі.
332 “ Есептелінген проценттер” шоты бойынша аналитикалық есеп– қарыз
алушы, вексель ұстаушы, жалға алушы және т.с.с. ... ... ... ... ... ... ... бойынша айналым ведомосында
немесе соған ұқсас машинограммасында ...... және ... ... ... шотында
дебиторлық қарыздардың келесі түрлері есепке ... есеп ... есеп ... ... ... ... ... сатылған
тауарлары бойынша ұсынылған заемдар; материалдық шығынды өтеуі бойынша.
Есеп беруге тиісті тұлғалармен есеп ... ... ... ... ... ... кәсіпорын өз қызметкерлерін
қызмет бабымен іс-сапарға жібереді, дүкендерден кеңсе ... ... ... ... ... ақшаларды және басқа да шығындарды төлейді. Бұл
шығындардың үнемі банк мекемелері ... ... ... ... ... ... мүмкін емес. Сондықтан да жоғарыда аталған және ... ... ... үшін ... ... ақша ... және олар сол
алған ақшасына есеп беруі тиіс.
Аванс тек басшының ... және ... ... ... ... ... тиісті адамдарға және қызмет бабымен ... ... Есеп ... ... адамдарға берілген сомалар оны қуаттайтын
құжаттарының негізінде ... және ... ... ... ... ... тексереді, сонан соң оларды субъектінің
басшысы бекітеді. ... ... ... ... және оған қоса
тіркелген құжаттар қайта рәсімдеу үшін есеп ... ... ... ... ... ... өзіне берілген аванстарды толық қайтармаса,
онда ол олардың сомасы жалақысынан біртін деп немесе түгелдей ұсталады.
Аванс құжаттары ... ... ... сома ... кассадан
беріледі.
Іс-сапар бойынша жұмсалған шығыстардың есебі. Іс-сапар шығыстары деп
кәсіпорын басшысының жарлығы бойынша белгілі бір ... ... ... ... үшін ... ... ... бару үшін алған
қаражатын айтады. Ол алдын-ала жасалған ... ... ... ... ... ... ... шаралар бойынша беріледі. Іс-
сапар шығыстары өтелетін шығыстар қатарына жатады.
Қазақстан Республикасының аясында іс-сапарда жүргендерге екі ең төменгі
есесптік көрсеткіштер (ТЕК) ... ... ... ... ... ... ... жолда болған күндері де қоса есептелінеді.
Нақты іс-сапар орнына барған және сол жерден шыққан күндері бойынша іс-
сапар ... ... ... Егер де ... ... ... сол ... жерлері бойынша түгел белгі соғу қажет. Іс-сапарға
шыққан және келген күндері куәлікте көрсетілген ... ... ... ... ... ... ... уақытын есепке алмағанда қырық күнен
аспауы керек.
Іссапарға ... ... ... ... ... шығындары
негізінен ұсынылған құжаттардың негізінде, бірақ ... ... ... ... ... артық емес көлемде өтеледі.
Іс-сапар бойынша өткізілген аванстық құжаттар ... ... ... және ... құжаттармен дәлелденген жағдайда: іссапарда
көрсетілген жеріне дейін және кері ... ... ... ... шығындармен
қоса броньға кеткен шығыстарды да қоса алынады.
Егер де қызметкер Қазақстан Республикасынан тыс ... ... ... ... қоса оның мерзімі, мақсаты, орны анықталады.
Іссапар шығыстары еңбеккерлерге қай елге барса, сол елдің волютасына
алдын-ала қаралған смета ... ... ал егер де ... ... болмаса,
онда еркін-конверттелетін валюта беріледі.
Келгеннен кейін 5 күн ішінде алған аванс бойынша есеп беру ... ... ... ... ... бас ... көмекшісі
Москваға, содан соң Ұлыбританияға 15 күнге, яғни 5 қаңтар мен 19 қаңтар
аралығында 2002 ж. ... ... ... Ақш долларының бағамы бойынша
ұлттық валютаға шаққанда ... 15 күні ол ... 150,6 ... ал 19 күні (19.01.2002.) ол 151,2 теңгеге ... ... ... ... да 19 күні 217,91 ... болған.
Іс-сапардан оралғаннан кейін бас бухгалтердің ... ... ... ... ... құжаттармен бірге нақты жұмсалған
шығындары бойынша есеп берген.
333 шоттың дебеті бойынша және мына ... ... ... ... 451- ... есеп ... ... авансын төлеп берген кезде;
441- ... есеп ... ... ... ... ... ... 334- есеп
беретін тұлғаға чек кітапшалары ... ... ... 451- есеп ... ... ... почта маркаларын және т.б. беру кезінде.
Есеп беруші адамдармен есеп айырысу шетел валютасымен жүзеге асырылуы
мүмкін (қызмет бабымен іссапарға ... шет елде ... және ... ... ... кезде). Есеп беретін тұлғаға шетел ... ... 333 ... ... ... ... шет елдік валютамен есеп айырысу”
аралық шоты дебеттеліп, 452 “Кассадағы шетелдік ... ... ... ... ... есептен шығару кезінде 821 “Жалпы және
әкімшілік ... 938 ... да ... ... ... ... ... және 452 шоттар бойынша валютамен орындалған операциялар теңгелік
бағам бойынша көрсетіледі.
Бағамдық айырмасы сәйкесінше мына шоттарда көрініс табады : 725 ... ... ... ... ... ... субъектілер өз
қызметтерінің барысында өкілдік шығыстарын есеп беруге тиісті адамдар
арқылы қолма-қол ... ... ... асыруы мүмкін. Ол негізінен
ресми адамдарға сыйлы қызмет көрсету үшін, іскерлік контракт ... үшін ... ... келген директорлар үшін және т.б. шаралары үшін
алынуы мүмкін.
Өкілдік шығыстарының сомасы, ... ... ... ... келуі
тиіс:
|Шығыстардың атауы ... (ең аз ... |
| ... |
| | ... ... ... жұмсалынатын |8,0 ... (1 ... 1 ... ... | ... | |
| | ... кезінде буфеттің көрсеткен қызметі | ... ... және ... ... |1,5 ... ... шығындарын қоса алғанда | |
| | ... ... ... тұрмайтын, | ... ... үшін ... |1,0 |
| | ... ... ... үшін (сағатына) |1,0 ... ... ... ... қабылдаушы жақтардың қатысушылары
көп болмауы ... яғни ... ... саны ... ... 5 адам болса, онда қабылдаушы жақтың да адамдары 5-тан аспағаны
жөн.
Өкілділік сипаттағы шараларды ... ... ... сай
болғанын қуаттайтын құжаттарды субъектінің өзі әзірлеуі және есептік
саясатта көрсетілуі ... ... ... ... үшін ... ... ... саналуы мүмкін:
• Басқа заңды тұлғалардың өкілеттілігін, ... ... ... бақылау комиссиясын бақылау бойынша жүргізілетін
шаралардың негізділігімен байланысты бұйрығы;
• Келушілердің келетін күндерінің және кәсіпкерлік жұмыстың жүргізудің
бағдарламасы, күтілетін ... ... ... ... ... ... ... әрбір баптарының негізділігімен байланысты жасалған шығыс
сметасы.
Осы аталған құжаттар толық талқыланып, оның ... ... ... ... ... ... қол ... соң, ол бухгалтерияға беріледі,
содан кейін жауапты тұлғаға, яғни ... ... ... бекітілген смета
мөлшерінде ақша бөлінеді.
Шара аяқталғаннан соң, есеп ... ... ... ... қаралған
шаралардың орындалу деңгейін дәлелдейтін: аванстық құжаттарын, оның ... ... ... ... ... ... ... сатып алу актісімен, шоттарымен, билеттерімен, ... ... т.б.) және ... ... бекіткен сметаның орындалуы туралы
актісін бірге бухгалтерияға тапсырады.
Аванстық құжаттар мен сметаның орындалуы туралы актісін ... есеп ... ... тұлғадан қабылданған құжаттың негізінде шығындар
сомасы 821, 811 шоттардың дебеті мен 333 шоттың ... ... ... ... тиісті тұлғаның есебіне құжатсыз ешқандай ақша ... ... ... ... ... ... ААҚ ... жасамастан
бұрын келісім-шартты жүргізу мақсатында Глазго ... ... ... екі ... ... жылы ... ... болатын.Сол акционерлік қоғамның бас директоры және өндіріс
істер жөніндегі орынбасары, директоры, ... ... ... ... ... шартқа қатысты.Сол кездесуді рәсімдеу үшін,
яғни өкілділік шығыстарын растау үшін келесі құжаттар ... ... ... ... смета және есептен шығару ... ... ... есеп ... ... ... 79665 ... Пайдаланбаған 1945 теңге сомасы кассаға өткізілді.
Аванстық құжатта көрсетілген барлық шығыстардың сомасы 821 шоттың ... 333 ... ... ... ... ... ... шығындары бойынша
шаруашылық операцияларын қарастырған кезде оның ... тыс ... ... ... ... яғни ... табыс ретінде салық
салынады.
Материалдық зиян шегудің орнын толтыру бойынша есебі ... ... ... келтірілген баптармен қатар, еңбеккерлердің кем шыққан
және жоғалған ... ... ... ... ... ... ... шығарудың нәтижесінде кәсіпорынның шеккен зияны ... ... ... баға ... ... егер де заңмен
басқа да тәртібі қаралмаса.
Кінәлі тұлғадан өндіріп алуға жататын сомасына 333 шоты дебеттеліп, 334
шоты кредиттеледі, яғни кем ... ... ... ... ... ... ал
нақты құнымен нарықтық бағасының айырмасына 333 дебеттеліп, 727 шоты
кредиттеледі. Ал ... ... ... ... ҚҚС ... 333 ... 633 шоты кредиттеледі.
Келтірілген материалдық зияндар еңбеккердің жалақысынан ұсталуы мүмкін,
ол кезде 681 дебеттеледі, 333 кредиттеледі; ал егер де олар өз ... ... ... ... ... ... онда 451 шоты ... 333 шоты кредиттеледі.
Басқадай дебиорлық қарыздар (334 шоты). Бұл шотта жалгерлік бойынша
келіп түсетін міндеттемелеріне, бюджетке ... ... ... ... ... ТМЗ кем ... нормадан тыс табиғи кемітулеріне,
айыппұлдарына т.б. ақпаратарына шолу жасалынады.
Шағын- талап (претензия) ... есеп ... ... алу. ...... ... ... мен мүддесінің бұзылуына байланысты
қарыздарды өз еркімен реттеу жөніндегі жазбаша талабын айтамыз. Белгіленген
тәртіп бойынша талап еткенге ... ... ... ала тікелей қарызданушыға
шағым- талбымен баруы керек.
Кәсіпорын ... ... ... ... және толығымен
өндіріп алудың қажетті шараларын қолдануға ... ... ... ... ... ... шағым-талаптың номері және түскен күні;
тиісті ... ... ... ... ... ... ... және оның есебі; мәлімдеушінің төлем және есеп айырысу
реквизиттері; тіркелген құжаттардың ... ... ... ... ... ... ... тиісті сапаға сай келмейтін немесе комплектісі түгел
емес өнімдерқұнының орнын толтыру жөніндегі және ... ... үшін ... ... қоса ... шағын-талаптар бір айдың
ішінде қойылады, ал басқа себептер бойынша ... ... ... ішінде қойылады.
Осы шоттар транспорттық және басқа да ... ... ... ... зиян ... артық көлемде жүктің жетіспей қалуы және
тарифтің шегінен шыққаны үшін; жабдықтаушылар мен мердігерлердің ... ... және ... ... үшін; банктегі есеп айырысу және басқа
да шоттарынан қате аударылып ... ... ... ... ... сот ұйғарған немесе төлеушілердің өздері мойындаған көлемде
жабдықтаушылардан және басқа да мекемелерден өндіруге тиісті ... ... және т.б. ... ... алынады.
Тиісті құжаттардың негізінде шағым-талап сомалары 334 шоттың дебетіне ... ... ... жағдайда 671 “Жабдықтаушылармен және
мердігерлермен есеп айырысу ” шотының кредитінен; қате аударылып есетен
шығарылған ... ... ... шағым-талап қойған жағдайда — 441 “Есеп
айырысу шотындағы қолма-қол ақша” шотының кредитінен; ... ... ... сот ... көлемде келісім-шарттағы
міндеттемелерін орындамағаны үшін ... ... ... ... ... ... өсім айыбы, тұрақсыздық айыбы сомаларына
727 “Басқа да қосалқы ... ... ... ... ... ... шағым-талап бойынша төлем түскен жағдайда 441 шоты ... және 334 шоты ... ... есеп ... ... алу. Ішкі шаруашылық – бұл
кәсіпорындардың өз филиалдарымен, өз ... ... ... да ... бөлімшелерімен және жеке балансқа ... ... Есеп алу ... ... мен жеке ... ... ... болатын ішкі баланстық есептерін айтады.
334 шоты бойынша ішкі шаруашылық есептері бөлігінде шоттардың ... ... | | ... ... ... ... ... ... ... |мазмұны ... | |
| | | ... ... |
|1 |2 |3 |4 |5 ... |Ағаш дайындау бөлімшесіне | | | |
| ... ... ... | | | |
| |-жүк ... |5800000 |334 |124 |
| ... май |720000 |334 |203 |
| ... ... |800000 |334 |205 |
| ... да ... |120000 |334 |206 |
| ... |7440000 | | ... ... ... ... | | | |
| ... еңбек ақы | | | |
| ... есеп ... ... | | | |
| ... (№282 ... |210000 |334 |441 ... |Есеп айырысуды салыстырып | | | |
| ... ... ... | | | |
| ... ... ... | | | |
| |(№305 ... |42000 |684 |334 ... шоты бойынша аналитикалық және жинақтық есептерін ұйымдастырудың
тәртібі 32 “Еншілес серіктестіктерінің ... ... ... ... жүреді.
334 шотында мынандай есеп айырысулар есепке алынады:шаруашылық ішінен
бөлінген бөлімшелерінің негізгі құралдары ... ... ... ... ... ... ... бойынша; жұмыс және
қызметі бойынша; бөлімшенің ... ... ақы ... бойынша; егер
қордың тиісті бөлігі бөлімшелерге берілмей бас ... ... ... ... онда ... ... және ... есебінен қаражат
жұмсауы бойынша; басқа да ағымдағы операциялар бойынша.
334 шоттың дебеті бойынша бас ... ішкі ... ... қалдығы, құрылымдылық бөлімшелерінің оған деген берешегі, ал
құрылымдылық бөлімшелерде —бас кәсіпорынның қарыздары көрсетіледі.
Бас кәсіпорынның ... ... ... 334 және ... ... ... ішкі ... есептері бойынша қарыздар өзара
өтеледі де, есепте көрсетілмейді. Баланс ... ... 334 және ... ... ... сомасы салыстырмалы текскруден өткен соң, ... ... ... ... Ішкі ... ... ... есеп
беруде көрініс таппайды. 334 шоты бойынша аналитикалық есебі, яғни ... ... ... әрбір филиалы бойынша немесе басқа да дербес
бөлімшелері бойынша жүреді.
Жоғалту мен кем ... ... ... ... ... ... ... мен кем шығулар болуы мүмкін және олар:
нормаланатын және ... ... ... мүмкін.
Нормаланатын жоғалтулар негізінен тауардың физикалық-химиялық қасиетінің
өзгеруімен байланысты болып ... ... ... ыдыстарының сынуы
т.б.). Бұлардың себептері объективті сипатта болғандықтан ... ... ... ... ... бұзылудың, кем шығудың, ұрлаудың ... ... ... ... ... ... ... жоғалтулар, себебін анықтағанша, 334 шотқа жатқызулады ... ... ... ... ... және ... бұзылуы” деген субшот
ашылады да, ол мына шоттармен корреспонденцияланады:
334“Басқа да” шоты дебеттеліп, негізгі ... ... ...... ... ... жетіспеген баланстық
құнына – 201-206, 208, 221-223 шоттары; жетіспеген ақша қаражаттарына 451-
452 шоттары кредиттеледі.
Негізгі құралдар мен материалдық ... ... ... ... 633 шоты дебеттеленіп, 331 шоты ... ... ... ... 821 шоты ... 331 шоты ... ... дебиторлық есебі «Басқа дебиторлық борыштың» 33
бөлімшесінің счеттарында жүргізіледі,оған келесі счеттар кіреді.
-«Жабуға НҚС» ... ... ... мен ... ... борышы» 333
«Басқа да дебиторлық борыш» 334
Жалпы алғанда,33 бөлімшеде ашылған, ақпараттың ерекшелігі,»Сатып алушылар
мен тапсырыс берушілердің» 30 бөлімшесіндегі счеттардың ұғымында ... ... ... ... ҚҚС ... ... ... мен қызмет көрсетулердің
барлық түрін иемденетін,универсалды ... ... деп ... ... ол товарлардың бағасын иемденеді.Сондықтанда бұл салық товарды ... ... ... ... негізгі салықтардың бірі ... және ол ... ... ... 61 ... ... 16 ... құрайды. Ол 2001 жылы 1-маусымында
төмендетілген ... ҚҚС ... ... ... ... өз табыстарын толық айналым құралдарына бағыттауға мүмкіндік
береді.
ҚР-ғы салық жүесін құрудың егізгі ... ... және ... ... ... жөнінде» заң анықтайды. Ол ҚР ... ... ... және ... ... ... ... мен міндетін анықтайды.
ҚҚС өзімен товар, жұмыс және қызмет көрсетулерді өндіру процесінде
қосылған құн ... ... ... ... қатар ҚР
территориясында ... ... ... ... ... ... ... салымы және импорт салымы болып
табылады.Салым айналымы ҚР-ң ... ... ... ... ... ... ... бойынша айналым болып табылады.Берілетін
товар құнына жалақы төлемі жағдайында ҚҚС қосылады.
Салық ... ... ... ... міндетті немесе тұрған ,кәсіпкерлік
іспен айналысатын заңды тұлғалар болып табылады.
Товарды экспорттау мүшесі ҚР ... ... ... ... ... қоса, нөлдік ставка бойынша жүргізіледі. Одан
басқа нөлдік ставка бойынша, шетелдік дипломатиялық үкімет үшін ... және ... ... ... ... бірге нөлдік ставка
бойынша салық Кодексінде, ҚҚС төлемдерінен босатылған, ... ... ... ... ... ... төлемдер төлеуге жататын, ҚҚС сомасы
сынаққа ... мен ... ... ... ... есептелген
сомма арасындағы айырмашылық ретінде анықтайды.
Сынаққа жатқызылатын,ҚҚс ... ... ... ... ... ... үшін ... немесе қолданылуы мүмкін,есеп беру
кезеңінде орындалған жұмыс және көрсетілген қызмет, ... ... ... товар бойынша счет-фактураларға қойылған салық бойынша
төлемге негізделген ... ... ҚР ҚҚС ... ... тұратын,тасымалдаушыға төленген ҚҚС
соммасы қабылданды. ҚР ҚҚС бойынша есепте ... ... ... шығындарға жатқызылады.
ҚҚС бойынша есепте тұрған,товарды тасымалдау ,жұмысты рындау ... ... ... ... ... аталған товар, жұмыс,
қызмет көрсетулерді алатын тұлғаға салықтың ... ... ... мемлекеттік салық ... ... ... ... және ол ... мәліметтерді
игеруі керек:
1.Салық төлеушінің және сатып алушының фамилиясығ,аты-жөні немесе тіркелген
ноиер және оның аты,
2.Тасымалданатын товарға қысқаша сипаттама ... ... ... ... ... ... соммасы,
5.Салықтық счет-фактураны қою мерзімі .
6.Салықтық счет-фактураның реттік ... ... ... тұрған,тұлға «ҚҚС-сыз» деген белгімен салықтың счет-
фактураны беруге міндетті.
Әрбір салық төлеші келесілерді орындауға міндетті:
1. Әр есеп беру кезеңінде ҚҚС ... ... ... Әр есеп беру ... ... ... төлеу.
ҚҚС бойынша деклорация әрбір есеп беру кезеңіне 15 айдың ... есеп беру ... ҚҚС ... ... бнрілгендер
,сынаққа апрылатын ҚҚС соммасы,есеп беру кезеңіне ҚҚС ... ... ... қосыша кестелер ұсынылады.Деклорация ҚҚС бойынша
есептелген және ... ... ... ... ... толық
ақпарат алуға мүмкіндік береді.Шаруашылық практикада ҚҚс соммасы есеп
беру кезеңіне бөлінген салық соммаан асатын жағдай болады.
ҚҚС ... ... ... ... ... төлеушіде нөлдік ставка бойынша ҚҚС өткізу ... ... ... ... ... ... ... немесе қате бөлінген
құралдар болады.
Басқа жағайларда бөліенген,салық соммасынан ҚҚС ... ... ҚҚС ... ... ... ... ... жылы 1-ші шілдесінен ,3 бап 62 статьясында көрсетілгендей,импорттың
товарлар бойынша ҚҚС 10 процент ставкасын қысқартылды.
ҚҚС әрекет етуші заңында қарапайым және ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Товардың құны материалдық шығын, еңбек және кәіпорын назарына ,яғни
рентабельділікке төлеуге шығындардан құрылады:
P=C+V+M мұндағы :
P-товар ... ... ... ... ... ... кәсіпорын қызығушылығы ,сонымен бірге ... ... ... ... ... тәжірибе.
Республиканың салық жүйесіне ҚҚС енгізуді туғызған есеп,бұл-салық мемлекет
табысыныңтұрақты және үнемі көзі болып табылады.Қосымша ... ... ... ... одақтағы салық системасымен ұқсас.Барлық
товарлар және қызмет көрсетуге ҚҚС салынады.
Өндіруші,көтерме және бөлшек ... және т.б. ... ... ... ... сатуларға және мпорттық товарлаға салық
салынады.ҚҚС қарапайым ставкасы 25 процент.Төмендетілген ставка ... мен ... ... көрсетулер бойынша 12процент.Төмен ставка
–газетік басымдар бойынша 6 ... ... ... және ... 7 ... ... капитал салымына салық салынады.
Есептелген процентері (332)счет
Бұл счет септелінегн процент ... ... ... ... ... ... құрайды.
«Табыс 5 БЕС (21б)» басқа субъектілердің активтерді пайдалануы прцент
түрінде табысты қамтамассыз ... ... ... үшін ... ... ... ... табыс
ретінде жүзеге асырылуы керек.»
«Шымкентмай» ААҚ 332 счетында ... ... ... алу бойынша
проценттер ескеріледі.
Келісімде арендаға алуда төлемдерді қарастырылады –мүлікті арендаға алғаны
үшін арендатордың нақты төлемдері ... ААҚ ... ... ... ... ... амотизациялық
төлемдерді қосады.
Арендалық төлем бойынша арендатор мен арендаға берушінің арасындағы есеп
айырысу ,арендатор ... ... ... ... ... ... арендалық төледердің дисконталған құнының есеп йырысуында
қарстырылған проценттік ставка қолданылады.
Аренда кеіндегі ... ... ... ... ... ... үшін ... бойынша мүліктің дисконтталған құнын
анықталатын,дисконт ставкасы.
Қарастырылған проценттік ... ... ... ... ... ... ... құнының инфляция
коеффициенттерінен .
2.Соған ұқсас активтерге ... ... ... ... ... ... ... индексінен .
Арендалық төлемдердің әрбірін төлеу ағымдағы актив құнын немесе процентін
біртіндеп төлеу ретінде қарастырылады.
№17БЕС «Аренда есебі»-не ... ... ... және ағымдағы болып
бөлінеді.
Қаржылай аренда ... ... ... ... қайтару және
табысты алу ретінде арендаға берушімен қарастырылады.Аренда үшін ... ... ... ... есеп беру ... ... салымынан табыс ретінде танылады.
Арендаға берушіден қаржылай аренда жөнінде операция есебі үшін келесі
синтетикалық счеттар ... ... ... ... 334 счеты
. «Ұзақ мерзімді арендаға келісім бойынша проценттің» 333,724 субсчеты.
Мысал ретінде,минималды ... ... есеп ... ... ... бойынша сыйақыларды және олардың
бухгалтерлік есептегі көрінісін қарастырамыз.
«Шымкентмай» ААҚ ... ... ... бойыншаа құрал –жаабдықтарды
арендалауға қаржы бөлінгені туралы келісім ... ... -5 ... ... өткізу құны -110000тенге
3.Аренда мерзімінің соңында меншік құқығы арендаға берушіде қалады.
4.Кепілдеме ... ... ... ... ... құны ... ... есепке алады.
6.Қарастырылған проценттік ставка –минималды арендалық ... ... ... анықтау үшін дисконт ставкасы.
Минималды арендалық төлемдер бойынша есеп айырысу.
|Кезең |12,5%қарастырылан ... ... ... |
| ... б/ша ... |арендалық |арендалық ... |
| | ... ... ... б/ша |
| | | | ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |
|1 жыл |100000 |1620000 |25000 |25000 |
|2 жыл |9375 |75000 |25000 |15625 |
|3 жыл |7422 |59375 |25000 |17578 |
|4 жыл |5225 |41797 |25000 |19775 |
|5 жыл |2978 |22022 |25000 |22022 ... |25000 | |125000 |100000 ... ... ... ... тәуелсіз,есеп беру кезеңіне
көрсетілетінін атап өту қажет.Егер ... ұзақ ... ... шықса, онда арендаға беруші аренданың ... ... ... ... ... жазбаларды жасайды :Дт 332 Кт 611.
Осындай жолмен арендалық операциялар олардың ... ... ... ... қаржы төлемінің есебімен активті ... ... ... бұл төлемдер 334 счет 332 счетқа сәйкес,арендаға ... ... ... ... жүйесінің кезеңдерінде,ақшаны қарызға
беру құқығы жоқ ... ... ... механизмдері тек
мемлекеттік банктерге бағытталған еді.Сұрақты бұлай шешу ... ... ... ... айналысын тежеді,ақша бұл
шарттарға сәйкес толық күшпен «жұмыс» істей алмады.нарықтық ... ... ... ... ... ... ақшалай құралдармен еркін жұмыс істеуге құқық берді.
Міндеттемелерді қамтамассыз ету ретінде 3 тұлғаның ... ... ... және ... ... ... банк кәсіпорын немесе ұйыммен төленбеген ... ... ... ... ... қамтамассыз ететін әдісі
ретінде,қазіргі замнда кәсіпорындар өндірістік және ... ... ... мен ... ... қарызы .счет(333)
«Жұмысшылар мен басқа тұлғалар борышының 333 счетында дебиторлық борыштың
келесі ... ... ... ... есеп ... ... ... товарға жұмыс істеушілер.
-ұсынылған займдар бойынша.
-материалдық шығынды өтеу бойынша.
«Шымкентмай» ААҚ есеп беру мен есеп ... ... ... ... ... процесінде өз жұмысшыларын ... ... ... ... ... және т.б. ... төлейді. Бұл шығындарды әр кез банк
мекемелері арқылы нақты емес есеп ... ... ... ... жоғарыда аталғандарды төлеу үшін,жұмысшыларға есеп берудегі
нақты ақша беріледі.
Есеп беруін ұсынбаған және бекітілген мерзімде есеп берудің шығындалмаған
қалдықтарын ... ... ... ... ... ... ... есеп айырысу жөнінде жеке атап өту керек.
Жұмыс командировка ... ... және ҚР ... ... ... ... ... реттеледі.
Командировкаға жіберілген жұмысшының келесі шығындары төленеді:
1.тәліктік шығындар
2.командировкаға жіберумен қайтуға төленетін шығындар.
3.командировка мерзімін мекемені жалдау бойынша шығындар.
Командировка мерзімі ... ... ... және жолда бөлу
уақытын қоспағанда 40 күннен аспау ... және ... ... ... ... мерзімі 1 жылдан аспау
керек. Министерствода және ҚР ведомостваларында және ... ... ... органдарында,сонымен қатар ТМД елдерінде командировка
мерзімі 5 күннен аспау керек.
Командировкада бұл уақытты ... ... ... ... ... қол қойдырады,осылайша командировка уақыты анықталады.
«Шымкентмай»ААҚ шетелдік командировкалар ... ... ... ... мерзімі және келген елді бекіту фирма
басшысының бақылау құжатының негізінде жүргізіледі.
Заңды ... ... ... ... ... ... шығуға шақырушы жақтың есебінен командировкалық ... ... ... ... қорытындысы бойынша авнстың есеп беру,командировкадан
келген уақыттан бастап 3 күн мерзімінде ... ... есеп ... ... ... ... мерзімі қолға
берілген,ҚР-ның ҰБ-ның валюталық курс бойынша теңгеге ... ... ... ... ... және ... құралдар
қалдығы көрсетіледі.Осында пайда болған курстың айырмашылықтар жалпы
негізін тәртіпсіз есебінде көрсетіледі.
«Жұмысшылар мен ... ... ... 333 ... ... ... жазбалар жүргізіледі.
451-есеп айырысуға кассадан аванстық төлемдерде .
441-есеп айырысу счетынан почтамен авансиарды жіберуде.
334-есеп берумен аванстық,чектік кітапшаларды беруде.
«Жұмысшылар мен басқа тұлғалар ... 333 ... ... ... ... ... жазбалар жүргізіледі.
«Материалдардың» 208,223 бөлімшелерінің счеттары бойынша өндірістік
транспортты дайындайтын шығындар ... және т.б. ... ... ... қайтаруда .
681-жалақыдан авансты ұстауда.
Есеп беруші тұлғалармен есеп айырысу шетелдік валютада жүргізіле алады.
Валютамен операциялар теңгелік эквивалентте ... ... ... ... есеп ... ... ... жеке ведомствода немесе 333
счет бойынша машинаграммада жүргізіледі.
Ұсынылған займ бойынша есеп айырысу.
Бұл есеп ... жеке үй ... ... ... ... ... ... асырады.Займдар бекітілген процентпен
беріледі.
Займ келесі құжаттарды ұсынған жағдайда беріледі:
1.Арыз
2.Үй салу үшін ... жер ... ... займ ... міндеттеме .
Кәсіпорын банкке келесі құжаттарды ұсынады:
1.Құрылысшылардың келісімді тізімі.
2.Берілген займ соммасына арыз-міндеттеме.
3.Құрылысшылардың міндеттемесі.
Зайымды өтеу ... мен ... банк ... ... бағыт бойынша құралдарды пайдалануға және
займ бойынша төлемдерді уақытысында өтеуге міндетті.Ол кәсіпорындардың
әкімшілігіне еңбк ... ... ... ... ... ... береді.
Банктен ақша алуды,займға еруде 451 счет дебеттеледі және «жеке үй
құрылысының» аналитикалық счеты 603 счет ... ... Дт ... Кт 451 ... мерзімі келгенде займдыф қайтару ... 451 және Кт ... ... ... есеп айырысу.
Басқа кәсіпорындағы сияқты «Шымкентмай» ААҚ бухгалтериясы ... ... ... ... ... және т.б. ... түрлерін
сақтауды қамтамассыз етуді жүзеге асыруға жетіспеушіліктер,тонаушылықтарға
кінәлі тұлғаларды шығаруға мінетті.
Шығын соммасы кәсіпорындарға тигізген крі әсерлердің әртрлі ... ... ... ... Дт 333 Кт ... ... құндылықтардың өзіндік құн соммасына жатқызады.
Егер есеп саясатымен ... ... ... ... ... құру
қарастырылмаса,онда жетіспеушілігін,шығын және тонаудың соммасымен шығаруды
Дт 821 счетқа Кт 333 ... ... ... мүліктік жағдайлардың өзгерісі болғанда,оны
қайтару мүмкіндік бақылау қажет.
«Шымкентмай» ... ... ... ... ... ... дебиторлық борышты шығару және пайда болу бойынша счеттар
корреспонденциясы төменде келтірілген ... ... ... ... ... және ... алу үшін қажет
өлшемдерді қабылдауға міндетті.талаптарға келесілер көрсетуі керек:
1.Талап қойған,кәсіпорын ... ... ... ... ... жіберу .
4. талап дәлеліне негізілген міндеттеме имен дәлел .
5.арыз беруші талабы
6.талар соммсаы мен оның есеп ... ... ... және есеп ... реквизиттері.
8.қосыша құжаттар тізімі
9.Кәсіпорын басшысының қолы.
Жетіпейтін өнім қайтару 2 авй ішінде ,ал ... ... ... ... ай көлемінде орындалады.
Бұл счетта бағасының ... ... және ... қателермен,
жіберілеген чсет-фактуралардағы тасымалдаушылар .техникалық шарттарға
сәйкестікң пен ... ... ... талаптар ескеріледі.Мұнда
транспорттық және басқа ұйымдарға талап ескерілмейді.
Сәйкес құжаттар негізінде талаптар соммасын кредит ... ... ... ... 334 счеыныңдебетке көшірілуі.
«тасымалдаушылар ен ... есеп ... ... ... жазылған соммалар бойынша банкке талптар ұсынғанда;
920,930,821,811 және ... ... ... ... ... пайда болады;
«Негізгі емес іскерліктен басқа табыстар»-штраф,пеня бойынша соммаларға.
Қойылған талап бойынша түскен төлемдерде .
«Есеп айырысу счетындағы ... 441 ... ... және 334 ... ... ... ... төлем соммадағы 334
счеттық кредитінен «Жалпы және ... ... 821 ... ... ... мекемелерде балаларын қамсыздандыру үшін ата –аналарымен
есеп айырысу (334-3 субъект)
Басқа да дебеиторлық есеп йырысу (334-4 субъект)
Берілген ... ... ... есеп үшін ... қалған дебиторлармен есеп айырысу ескеріледі.Коммерцияық емес
сипаттағы операциялар бойынша әртүрлі ұйымдар мен;және ... ... ... ... есеп ... –үй ... және т.б.
.Басқа дебиторлық борыштың соммасына сәйкес құжат ... ... ... 334 ... ... ... өтеу 441,451 счеттың дебиті және 334 ... ... ... және ... есеп ... ... ... әрбір дебитор бойынша жүргізіледі.
Сонымен қатар «Шымкентмай»ААҚ 334 счетында күтпеген жағдай шығындарын
жабу бойынша дебиторлық борыштың пайда ... ... ... ... 334 ... дебеті бойынша және «Апатт ан табыстардың 862 ... ... ... ... ... ... жөнінде бөлек атап өту керек.Олардың
есебі ... ... ... ... ... «Басқа да
дебиторлық борыштың» 334 ... ... ... 334 ... ... беруші қолданады.Счеттың дебеті
бойынша ай басы мен соңына кәсіпорын-арендатролар үшін ... ... ... ... беріледі,счеттың кредиті ... ... ... ... бойынша борышты өтейді.
«Шымкентмай» ААҚ қаржыланатын арендасында счеттар корреспонденциясы.
|№ |Шаруашылық операциялардың |соммасы |ДТ |КТ |
| ... | | | |
|1 ... ... ... | | | |
| ... ... ... | | | |
| ... ... |420000 |384 |123 |
| ... ... |80000 |332 |611 |
|2 ... ... ... етуші | | | |
| ... ... ... | | | |
| ... ... | | | |
| ... | | | |
| ... қалған құнына |3600000 |842 |123 |
| ... ... |40000 |132 |123 |
| ... ... |420000 |334 |722 |
| ... ... |80000 |332 |611 |
|3 ... төлем келіп түсті: | | | |
| ... ... ... өтеу |42000 |441 |334 |
| ... | | | |
| ... үшін процент бөлігі |80000 |441 |332 |
| |-бір ... ... ... |80000 |611 |724 |
| ... | | | ... арендада счеттар корреспонденциясы .
|№ |Шаруашылық операциялардың |Сомма |Дт |Кт |
| ... | | | |
|1 ... ... ... |420000 |334 |727 |
| ... ... арендалық төлем | | | |
|2 ... ... ... ... |334 |705 |
| ... ... ... ... | | | |
| ... беріледі | | | |
|3 ... ... ... |80000 |845 |132 |
| ... ... | | | |
|4 ... ... келіп түсті |420000 |441 |334 |
| ... ... ... | | | ... материалдық қорларды сақтауда,бақылауды күшейту мақсатында
соммаладың ... атап өту ... ... ... бос жоспарында
мұндай счеттар қарастырылмаған.Сондықтан да ,бұндай жағдайда 334 ... ... ... акт ... мен ... ... бағыт бойынша «Шымкентмай» ААҚ басшылары шешім қабылдау үшін
товарлы материалдық қорлардың жетіспеушілігі ... ... ... ... ... ... ... жетіспеуі мен
жоғалуының» субсчеты.
«Құндылық нормасынан жетіспеушілік пен жоғалту»субсчеты ,Дт 334 Кт 222.
Кінәлілерден соманы алу ... ... ... ... ... өтеу бойынша есеп айырысудың» субсчеты Дт 333 Кт 334
№7 бухгалтерлік есептің стандартына «Жалпы және әкімшілік ... ... ... ... 334 счет жетіспейтін сомманың уақытша
есебі үшін қажет.
Ішкі шаруашылық есеп айырысудың есебі.
(334-5 субсчет)
Ішкі ... ... ... өз ... ... және т.б.
Кәсіпорынның негізделген бөлімшелерімен есеп ... ... және ... мен және ... ... сесп
айырысулар есебін,ішкі баланстың есеп айырысуы деп аталады.334 счет бойынша
синтетикалық есепті ұйымдастыру реті ... ... ... ... бойынша есепті ұйымдастыру анологиялық 334 счетта келесі
есеп айырысулар түрлері ... ... ішкі ... ... ... материалдық құндылықтарды шығару
бойынша,өнім,жұмыс және қызмет көрсетулерді ... ... ... ... төлеуде.
«Шымкентмай» ААҚ ішкі шаруашылық есеп айырысу бөлігіндегі 334 ... ... ... ... ... ... операциялардың |сомма |Дт |Кт |
| ... | | | |
|1 ... ... үшін ... | | |
| ... автомашиналар | | | |
| ... |580000 |334 |124 |
| ... |720000 |334 |203 |
| ... да ... |80000 |335 |205 |
| | |120 |334 |206 |
| ... |7440000 | | |
|2 ... ... жалақы |210000 |334 |441 |
| ... есеп ... ... | | | |
| ... ... | | | ... кәсіпорын «Ішкі шарушылық есеп айырысу есебінің» субсчеты,334 счеттан
басқа есеп ... ... және ... да ... борыш пен есептеудің»
687 счетына «Ішкі шаруашылықтың есеп ... ... ... ... 687 счет ... ... ... ішкі шаруашылықтың есеп
айырысу бойынша өз құрылымдық бөлімшелеріне қарызын ... және 687 ... ... ... ... есеп ... актілері негізінде сынақ жүргізілуі мүмкін.
«ішкі шарушылық есеп айырысудың» 5 субсчеты, 334 ... ... есп ... ... ... немесе кәсіпорынның басқа негізділген
бөлімдері бойынша жүргізіледі.
Ведомость ... ... ... ... ... ... толық көлемде жақтар қатынасымен жүзеге асырылуы керек.
Осындай жолмен,басқа дебиторлық борыштық» 334 счеты басқа да дебиторлық
борыш ... ... ... үшін ... ... ... өткір және актуальды сұрақ, қосымша
құнға салық болып табылады. Бұл түсінікті,өйткені берілген ... ... ... жиі ... қаржы
министрлігінің №37 салық инспекциясының бас нұсқауымен қарастырылған,оны
өткізу механизмі одан да ... ... ... пайдаланушыларға
қиындық туындатады,салық инспекцияларының жұмысшыларымен бухгалтер-
рпактиктерінің ... ... ... ... ... ... бөлу ... өту, ҚҚС бойынша
айналымен бөлу ҚР-ның Азаматттық кодексіне кіреді.
«Өткізу» терминінің ұғымы аз қиындық әкелмеді.
Жарлықта,товарға қатынасы ... ... ... ... сатылуын,яғни
меншіктің өту құқығын білдіреді.
Жәй айтқанда,қазіргі кезде товарды ... ... ... ҚҚС ... ҚҚС бөлу мен ... ... ... анықтау
сатылмаған товар бойынша төлейді.
Тағы бір ... және ... ... ... 58 ... сәйкес алынатын айналым көлемі,өткізілетін
товарлар ... және ... ... құны ... ... нұсқауға сәйкес иемдену құны және орнатылған шығындар меншік ұғымын
береді,бірақ маңыздысы бухгалтерлік есеп ... ... ... ... 5 ... әрекет етеді.Өзіндік құн –бұл товарлар мен қызмет
көрсетулерді иемдену,өндіру және өткізумен байланысты ... ... ... ... ... шығындарды жіберуді шектейді.
Осындай түсініспеушіліктер және бірдей мәндес жолдар аз емес.Бірақта бұл
бағытта,анықталған ... ... ... ... ... ... шығындар және кәсіпорын табыстары.
Ткек осы мақала бойынша ҚҚС салынуы тиіс. Сонда ҚР –ның бюджетіне ... ... ... ... ... аз және мақсатты,нақты,жұмысты болса,жұмыс істеп,айлық ала
алады.Бүгінгі күнде ҚҚС соммаы неге жұмсалатынын біз білмейміз.Егер ... ... ... ... ... ... еді.
Болашақ кезеңдердің шығындар есебі.
Шаруашылық есеп айырысу іскерлігінің прцесінде ... ... ... ... шығындар туындайды.Бұларға келесі шығындар жатады:
-өнеркәсіптің мерзімдік салаларында жұмысты ... ... ... ... ... мен кәсіпорындарды игеру бойынша ;
-өнімнің жаңа түрлерін ... ... ... ... ... алынған негізгі құралдарды ... ... ... ... ... ... есеп ... есебі»Болашақ
кезеңдердің шығындарының» 34 бөлімшесінде счеттарында жүргізіледі.Оған
келесі синтетикалық активті счеттар жатады.
«Сақтандыру полисі» ... ... ... ... ... да шығындары» 343;
Боалшақ кезеңнің есеп айырысудағы анлитикалық есебі шығындардың әрбір
түрі брйынша ... ... ... ... ААҚ ... 34 ... ... счеттар бойынша
ведомсотіндегі жазбалар «жалақы бөлу»,»негігі ... ... ... сияқты кестелермен жүргізіледі.Нәтижесінде ведомосте немесе
машинаграммада әртүрлі счеттың кредитімен 34 бөлімшенің дебеті ... ... ... ... ... ... сақтандырушыға сақтандыру
төлемдерін төлеуге бірнеше ай бұрын «мүліктік және жеке ... ... ... ... дебеттеледі және «Есеп айыоысу счетына ... ... ... ... 342 счеты бойынша арендаторлар,бірнеше ай бұрын
қорлар арендасы үшін арендаға берушіге ... ... ... ААҚ әр ... есеп ... ... кезеңдердің шығындар келесі жылға өтетін,осы счеттар бойынша
қалдықты қамтамасыз ететін,жыл сайынғы нвентаризациялауға жатады.
Инвентаризациялық комиссия 34 ... ... ... ... ... және қосады.Бұл бөлімшенің счетында
шығындар қалуы ... ... ... есеп ... есебі.
«Шымкентмай» ААҚ-нда тасымалдаушылар мен реттеушілерге берілген аванс
бойынша есеп айырысу есебі ... екі ... ... 35 ... счеттарында жүргізіледі.
«товарды материалдық қорларды жеткізуге берілген аванстар» 351;
«Жұмысты орындау мен қызмет көрсетулерге берілген аванстар» ... ... 35 ... ... ... ... жеткізуге берілген,аванс бойынша,олардың жиі дайындығына
қарай ... ... ... ... төлеу
бойынша есеп айырысуларда көрінеді.
Авансты беруде 35 бөлімшенің счетары дебеттеледі және «Есеп ... ... 431 ... ... ... нақтылықтың»451
счетында кредиттеледі.Товарлы материалдық ... ... ... ... ... пен ... ... «материалдардың» 20, «Негізгі өндірістің» 90 бөлішелерінің
счетарында дебеттеледі.
Берілген счеттар бойынша ... ... ... үшін ... ... ... ... аналитикалық есебі әрбір дебитор бойынша ... ... ... ... 351-352 счеттардың
қиылысында әртүлі дебиторлар мен ... есеп ... ... ... жүргізіледі.
2.Тарау. Дебиторлық борыш аудиті.
2.1 Дебиторлармен есеп айырысу инвентаризациясы.
Нарықтық экономикасы,сонымен ... ... деп ... экономикасы
дамыған елдерге тән белгі-сенімсіз аудиторлық іскерліктің дамуы болып
табылады.Бүгінгі ... ... ... мен ... ... ... институты жоқ,нарық экономикасы бар,бір ... ... ... ... ... және ... да ... эконмикалық ақпараты мен қаржы жағдайын талдау,ішкі жағдайын
тексеру,және әрекет ... ... ... бухгалтерлікесепті
жүргізу,сонымен қатар әртүрлі сұрақтар бойынша ... ... ... ... жағдайында экономикалық ақпараттың сенімділігін
негідейтін,сұрақтарға және ... ... ... ... ... мен ... –екңес беруде аудит ролі тез өседі.
Әртүлі шаруашылық ... ... ... құжаттар негізінде
олардың сенімді,заңды және мақсатты жүргізілуі тексеріледі.
Дебиторлық борышты тнксеруде ... ... ... ... ... болып табылады:
-кәсіпоыпн балансында дебиторлық борыш ... ... және ... тексеру;
-тәртіптік және қаржыық шектеулерді сақтауын тексеру;
-тасымалданатын материалдық құндылықтар сомасын дұрыс алуды және оларды
шығаруды толықтығын,есеп ... ... ... және ... ... ... жеткіліктілігін тексеру;
-тіркеу және дебиторларға талап қоюлардың дұрыстығы мен ... ... осы ... ... ... ұйымдастырылуын тексеру;
-дебиторлық борышты төмендетуге ретті есеп ... ... ... ... ААҚ –на ... ... борыш жағдайын
тексеруде,аудитор дебитормен есеп айырысуды инвентаризациялаудың материалы
талдаумен бастады.Кәсіпорынның өзі ... ... ... ,бұл ... аудиттың өзі ұйымдасьырғанын
ескереміз .Сатып алушылармен,есеп беруші ... және ... да ... есеп айырысуды инвентаризациялау
қалдықтар мен осы счеттардағы сомалардың негізділігін ... ... ... ... ... ... ... мен аудиторлар дебиторлық борыштың ... ... ... ... ... үшін ... ... маңызды дебиторлық борышы бар ұйымдармен есеп ... ... ... ... есеп айырысуды инвентаризацилау нәтижесін
актпен бекітті.Актте,ол ... ... ... ... ... ... ... соммаларын
көрсетті.
Борыштың бұл түрлері бойынша есеп айырысуларды инвентаризациялау ... ... мен ... ... ... ... және қандай құжат егізінде екені көрсетілген,хаттама
береді.Бұрынғы ізденіс мерзімі біткен, дебиторлық борыш соммасы ... бұл ... ... ... ... көрсетіледі.Тексерілетін
кәсіпорындағы есеп айырысу ... ... ... өзімен
жүргізілген инвентаризациялар мтаериалдарын талдау,көптеген шешілмейтін
түснніспеушілікткер бойынша,есеп айырысуларды ... ... ... ... ... ... алушылармен және тапсырыс берушілермен есеп ... Р.А ... ... және ... ... аудит»
жұмысында атап ... ... ... ... ... айналысуын,келісімді және есеп
айырысушылық тәртіпті күшейтуін және ... ... ... басқа сеп айырысу операцияларын дұрыс ұйымдастыру,олшардың
есебін дұрыс орналастыруда бұл ... ... ... ... табылатынын ескертеді.Сондықтан,аудиторлар тексеруге ұйым тапсырыс-
берушілердің барлық есеп ... ... ... ... ... тәсілдері аудитор ,мысалы ,шағын бизнес,фермерлік шаруашылық,ауыл
шаруашылықтың кооператив және т.б. ... ... ... ... ... есеп формаларын ... ... ... ... айырысудың әрбір топатары бойынша ең алдымен олардың өлшемін
мақсатты ... ... есеп және ... ... есеп және ... ... ... болу мерзімі мен сипаттамасын бекітеді.Борышты өтеу және есеп
айырысу төлемдік тәртіпті бекіту жолдарымен,заңдылылығы және ... ... және ... ... ... ... ... шарушылықтық ісккерігінде көбінесе,товарлар ,жұмыстар және
қызмет көретулерге сатып алушылармен және ... ... ... ... бұл ... ... көрсетілген
дебиторлық борыштың ... ... ... ... ... ААҚ тексеруде аудитор келесілерге назар аударды:
-өнімді тасымалдауға және оларды бекітуде, дұрыстығына құжаттры бар ма;
-тасымалданған товарлы-материалдық құндылықтарға соммалар дұрыс алынды ... ... ... ... борыш дұрыс шығарылды ма;
Жалпы «Шымкентмай» ААҚ сатып алушылар мен және келесілерді бекітті:
1.өнімді жеткізу келісімі бекітілді ме;
2.есеп ... ... ... ... ... ... ... нақтылығы;
3.30 бөлімшенің «сатып алушылар мен тапсырыс берушілердіің борышы» счеты
бойынша аналитикалық ... ... ... бірге
аналитикалық есепті құрастыру,ақшалай құралдардың түсімі,яғни мерзімі ... ... ... ... және ... есеп айырысу бойынша,борыш жөніде ... ... ... етеді;
4.30 бөлімінің «сатып алушылыр мен тапсырыс берушілер борышы»счеты бойынша
бухгалтерлік ... ... ... журнал –ордерде,Бас кітапта және баланста 30 бөлімінің ... ... ... ... ... бойынша аналитикалық есепті жазудың
сәйкестігі.
Сатып алушылармен және тапсырыс берушілермен есеп ... ... және ... ... ... ... және ғылыми талдауды
қолдануға болады.
Әрекет етуші даму заңдылығына, күдік туғызатын ... ... мен ... есептеу кезеңінен бстап,2 жыл ... ... ... болатын,қарыз».Кәсіпорында күдік туғызатын қарыздар
шығару үшін күдік туғызатын қарыздар бойынша резервтер құрылады.
«Шымкентмай» ААҚ-нда күдік ... ... ... резервтің жағдайы мен
қозғалысы жөнінде ақпарат беру үшін бір атаулы 311» күдік туғызатын қарыз
бойынша резерв» ... ... ... борыштың қаржы жағдайы ... және ... өту ... ... ... ... туызатын әрбір
қарыз бойынша жеке анықталады.
Т Аудитор,сол сияқты осы счетта шарушылық операциялардың дұрыс ... ... ... резерв соммаына 31 «Күдік туғызатын қары бойынша
резерв» счетының кредиті мен 82 «жалы және әкімшілік шығындар»бөлімінің 821
«жалпы және ... ... ... ... ... ... борышты баланстан шығаруда 30 «стапы алушылар мен
тапсырыс берушілердің борышы»бөліміні әйкес ... ... ... 331 «күдік туғызатын қарыз бойынша резервтер» счетының
дебеті бойынша ... ... ... ... ... бойынша
резерв құрылып,жыл соңына дейі бұл резерв қолданбаса,онда,821 «жалпы және
әкімшілік шығындар» счетының дебеті бойынша және 311 ... ... ... ... ... ... бойынша шығынсоммалары бекітіледі.
Осы бөлім бойынша тексеру ... ... ... ... ... өлшемі жоғарылады ма, соны бекітеді.
2.3 Бақса да дебиторлық борыш аудиті.
«Шымкентмай» ААҚ аудитор негізінде назарын,»Басқа да ... ... ... ... ... ... жыл басы ... қалдықтар, осындай ақпаратты беру үшін арналған,33 бір атаулы
бөлім счетының заңдылықтарына сәйкес болуы керек. Аудитор 8 ... ... ... ... ... дұрыстығын
тексереді.
33 «Басқа да дебиторлық борыш» бөлімі өзіне келесі счетарды қосады:
-331 «өтеуге қосымша құн салығы»;
-332 «есептелінеген процедуралар»;
-333 «жұмысшылар мен ... да ... ... ... ... ... 333 «жұмысшылармен басқа да тұлғалардың борышы» счеты
бойынша шарушылық операциялар көрінісінің дұрыстығына назар аударды.
«Шымекентмай» ААҚ осы ... ... мен ... да ... ... жөнінде ақпарат ескеріледі. Әкімшілік –шарушылық ... ... есеп ... берілген соммалар бойынша,сонымен
қатар қызметтік командировкаларға,материалдық шығындарды ... ... ... бен ... да ... ... ... есеп беру мен оған қосымша құжатқа ... ... ... ол бұл ... ... ... ... ... бойынша берілген
кәсіпорында жұмыс істейтін тұлғалара ... ... ... ... ... ... ... мен қызметкерлерге құпиялық аванстау
жүргізіледі. Сондықтан жұмысшылардың командировкаларына ... бар ... ... ... әрекет ету нормасы бойынша тәуліктік
төлемдерге соммалар; аванс бойынша есеп берулер; тұлғаларға дер кезінде
есеп бере ... ... есеп беру ... ... ... ... ... төлемдердің заңдылығын толық тексереді. ... ... ... тексерулер жүргізілді.
«Шымекентмай» ААҚ-да есеп беру сомасы бойынша операцияларды тексеруде,
аудитор келесілерді ... ... ... есеп берумен ақша алуға құқығы берілген тұлғалар
ортасын анықтала ма;
2. Есеп беру тұлғаларына жоғарыда аталған ... ... ... ... Бұрын алынған сома бойынша есептелінбеген есеп беру тұлғалары ... ... ... ... ... ... ... есеп беру
5. Жасалған шығындардың мақсаттылығы бойынша, аванстық есеп берулерде,
басшы белгісі бар ... Есеп беру ... ... ... уақытылы көрсетіледі ме .
Есеп айырысуда ақшалай ... ... ... ... бойынша,
кәсіпорын бухгалтерінің өзі енгізеді немесе оның белсенді қатысуы
арқылы жүзеге асырылады. Сондықтан ... ... ... ... ... пйдалануға байланысты, әдістерді білу қажет.
Барлық операциялар бойынша есеп жүргізу, қөбінесе кәсіпорын бухгалтері
тонаушылық үшін резервті құру мақсатында ... ... ... ... есеп ... ... оның тұлғалық счетына
жатқызбайды, керісінше жалпы өндірістік ... ... да ... есеп ... жұмысшыларға таныстырған соң, бухгалтер,
оның тұлғалық счетының кредиті бойынша сомаға сәйкестігін ... бұл ... ... ... борышы құрылады.
Командировкалық немесе шруашылық шығындарға есеп беру сомаларын
ашу түрлері бойынша болашақта бухгалтер ... ... жеке ... ол бойынша бекітілген соманы алады. Нәтижесінде берілген
жұмысшымен есеп айырысу ... ... есеп ... тұлғалармен есеп айырысу есебі
333 «Жұмысшылар мен басқа да ... ... ... ... ... ... ... операциялық шығындар
мен қызметтік командировкаларға есеп берудегі көрсетілген счеттың ... ... және 451 ... ... ... ... қол
счеты кредиттеледі. Есеп беруші тұлғалардың шығындалған сомаларына
тауарлы- материалдық қорлар ескерілетін, счеттар мен 333 ... ... да ... ... ... субсчеты мен
корреспонденциясындағы 821 «Жалпы және ... ... ... ... ... шығындалмаған соманы қайтаруда «Есеп
беруші тұлғалармен есеп айырысу» ... 333 ... мен ... ... ... кредиттеледі және 451 «Ұлттық валютамен
кассадағы қолма-қол счеты»дебеттеледі.
Одан әрі аудитор материалдық шығынды өтеу бойынша есеп айырысуды
тексеріп, ең ... ... пен ... шығару әрекеттерін
зерттеуге назар көп бөлініп отыр.
Әрекет етуші заңмен сәйкес,нақты шығын нормаларының көлемінің
материалдық құндылықтардың жетіспеуі өндіріс шығындарынан ... ... оның ... ... ... ... тұлғаларға
жатқызылады.
Нақты шығын нормаларының көлеміндегі жетіспеушілікті
инвентаризация жүргізуде, ... ... ... шығарылуы
мүмкін. Практика көрсеткендей нақты шығын нормаларының көлемінен
материалдық құндылықтарды жиі шығарып ... ... ... ... ал ... ... ... бұушылық болып табылады.
«Шымкентмай» ААҚ аудитор әрі қарай жетіспеушілік, шығындар ... ... ... ... ... жатқызылады ма, ақшалай
құралдарды инвестициялау нәтижесі дұрыс бекітіліп, ... ме ... әлі ... ... ... шығындарынан материалдық
құндылықтар дұрыс және негізді шығарылуын бекітті.
Есеп беру ... ... және ... ... ... 333 ... мен ... да
тұлғалардың борышы» счеты дебетттеледі және 611 «Болашақ кезең
табыстары» ... ... ... ... ... 681 ... ақы ... боыйнша
персоналмен есеп айырысу» счеты дебеттеледі және «материалдық шығынды
өтеу ... есеп ... ... ... мен ... ... борышы» счеты кредитттеледі.
Есеп беруші тұлғалармен есеп айырысу аудитінің 3 ... ... В ... Н П ... Р А ... ... Дүйсембаев К Ш –тың жобалаған әдісімен оларды
салыстрайық.
Подальскии В И –дің ... ... есеп ... ... ... ... ... тұлғалармен есеп айырысу,негізгі тексеруден бұрын
аудитор ... ... есеп ... ... тәуелсіз
құжаттарды зерттеудің үлгілі бағдарламасын жасау керек.Есеп беруші
тұлғалармен есеп ... ... ... жинау сұрақшаларды қолдануға болады.
Есеп беруші тұлғалармен есеп айырысу аудиторлық ... ... ... ... үшін ... ... ... ... ... |Шешеі |
| | ... ... н/е ... ... |
| | | ... ... | |
|1 ... шаруашылық |Жоқ/иә |Шаруа/қ |1.1.1 |1 |
| ... ақша ... тиім | ... ... | |
| |салынған,тұлға тізімі | ... ... | | |
| | | ... | | |
| | | ... | | |
| | | ... | | |
|2 ... ... соммаларды бұрын |Жоқ |7 ... ... |1.1.2 | |
| ... ... ... ... | ... | |
| ... ... ме | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | |Иә | | | |
|3 ... ... | ... ... |
| ... б/ша к/о басшысының |Жоқ/иә |бұйрығы ... | |
| ... ... ... ме | | | | |
|4 |к/о ... шешімі б/ша|Жоқ/иә |өтеу жөнінде |2.2.1.процедуралар |4 |
| |өтелетін тәліктік жоғары | ... ... | | |
| ... ... ... | | | | |
| ... ма | | | | |
|5 ... салу ... ... | ... | |
| ... ... н/е ... | | | | |
| ... ... | | | | |
| ... ... | | | | |
| ... ... ма | | | | |
|6 ... ... ... |Басшысының |4.1.1.рпоцедуралар |6 |
| ... к/о ... | ... | | |
| ... бар ма | ... | | |
|7 ... салу мақсаты ү/н |Жоқ/иә | |4.1.2 ... |7 |
| ... және ... ... | | | | |
| ... үкіметтік | | | | |
| ... ... | | | | |
| ... ұйымдастырылған ба | | | | ... ... ... ... есеп ... есеп айырысу жағдайы жөнінде,анықталған ... ... ... ... ... шешімдердің
бірқатарын жасауға мүмкіндік береді,ал бұл болашақта берілетін есеп
берудің сенімділігін ... ... ... ... ... ... үшін бақылау процесінің
анықталған жинағы жасалған.
Бақылаушы процедуралардың негізі болып,келесілер ... ... ... ... басшысымен
бекітілген,құқықты иемденетін,тұлғалар тізімін,олардың
кассасынан нақты ... ... ... ... ... процедурасы-бұрын алынған аавнс бойынша есептелген,тұлғаларға
есеп беру бойынша ақшалай соммаларды алуды ... ... ... ... ... шығндарын тексеру;
4. процедурасы-кәсіпорын штатында есеп беруші тұлғалардың көптігі;
5. процедурасы-кәсіпорынның таза ... ... есеп ... ... ... ... ... аванстық есеп берулерге қосымша,командировкалар
бойынша негіздейтін құжаттардың толықтығын тексеру;
2. процедурасы-жұмысшыларды командировкаға ... ... ... ... процедурасы-командироваклық шығындарды өтеу дұрыстығын тексеру;
3.1.1. процедурасы-сметаларға таныстырмалы шығындардың ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар,ұйымдар
және қызмет көрсетуі бойынша шығындары болып табылады.Таныстырмалы
шығындарға,таныстыратындарды ресми ... ... ... ... ... ... ... қызмет көрсетумен байланысты шығындар жатады.
Н.П.Барышниковтың әдісі бойынша есеп беруші тұлғалармен ... ... есеп ... тексеруде келесілерге назар аудару керек:
- командировка мақсаты,болған ел және ... ... ... ... ... ... ... ;
- командировкалық шығындарды өтеудің дұрыстығын,командировкада келу
орны белгіленген,командировкалық құжат бар ма;
- аванстық есеп беруді ... және өз ... ... ... ... шығындарды өтеу дұрыстығы;
- негіздейтін құжаттық бар болуы;
- есеп беру соммасының қалдығын кассадағы толық және өз ... ;
- ... ... өткізудің дұрыстығын қадағалау.
Таныстырмалы шығындарды өнімнің өзіндік құнына қосу ... ... ... және тек ... ... ... болғанда,оларда келесілер көрсетілуі ... ... ... ... ... жағынан мүшелер,шығын көлемі;
- шетел командироваклары бойынша шығндарды қайта ... ... ... ... есеп ... тұлғалармен есеп айырысу
аудиті.
Есеп беруші тұлғалармен есеп айырысуды тексеруде кірісуде,аудитор
келесіні тексеру ... ... ... есеп ... ... кім жүргізеді;
-бухгалтер жұмысы үшін нормативті негізі бар ма;
-бухгалтердің берілген есеп берулерін кімге тексертеді;
-кәсіпорын басшысымен ұйымдастырылған есеп беруші ... ... ... бас ... пен баланста ,№7 Журнал –ордердегі 333 «жұмысшылар мен
басқа да тұлғалардың борышы» счеты бойынша сомма қалдықтарын тексеру
қажет ... ... ... себептерін шығаруға болады.
№7 Журнал-ордердегі әрбір тұлғалық ... ... ... ... ... ... ... аванс соммалары ;
-жұмысшыларға командировка бағыттау жөнінде бұйрық бар ... ... және ... пайдалану;
-аванстық есеп берулерді таныстыру мерзімі;
-тапсырмаға сәйкес келу мерзімі жөнінде белгісі бар ... бар ... ... ... мен ... ... ... мен операциялар ... ... ... дұрыстығы,
-бұрын берілген аванс бойынша борышты уақытысында өтеу,
-операциялардың барлық түрлері бойынша негіздейтін құжаттың ... ... ... арқылы операциялық және шарушылық шығындардың
заңды және мақсаттылығын бекіту қажет.
Аванстық есеп ... ... ... есеп ... ... тексеру керек:
-аванстық есеп берулер бухгалтермен жасалады және ұйым басшысымен
бекітіледі ме; Егер ... есеп беру ... ... ... ... есеп беруші тұлғалармен соммаларды
шығаруға болмайды.
-ұсынылатын құжаттардың толықтығы мен ... ... ... есеп беру ... емес ... қоса ... қате
жібереді.Осындай фактілерді шығара отырып,аудитор шығындарға бөлінген
соммаларды негізсіз деп мойындап,табысқа салық салу үшін ... ... ... және үйге ... ... ... бойышна ҚҚС бөлудің дұрыстығы.Тәуліктік ... ... ұйым ... ... ... керек,Одан басқа,шығындарға берілген,шығындар ҚҚС соммасына
төмендеу керек;
-ұйым өндірісінің шығындарына есеп ... ... ... ... ... ... ... байланысты,есеп беруші тұлғалармен ... ... ... ... ... ... айырысу есебінің дұрыстығы;
- 1 күндік командировакға жұмысшы шығындарын өтеудің дұрыстығы;
-есеп ... ... ... есеп ... ... ... ... есеп айырысудың дұрыстығы;
-бақылаудың берілген объектісі бойынша счетар ... ... ... ... жүргізілмеуі және жұмысшылармен есеп
айырысу,бақылаудың жоқтығы салдарынан есеп ... ... ... ... ... ... ... есеп айырысу облысында негізгі бұзулар келесі
жолдармен мамандалуы мүмкін:
1. есеп беру ... ... беру ... ... Есеп ... құралдарды жұмысшыларға беру тәртібібін бекітетін,басшылық
бұйрығынынң жоқтығы;
3. Есеп беру ... ... ... ... ... ... есеп беру бойынша осммаларды беру тәртібі жөнінде
бұйрығы;
4. ... ... ... ақшалай құралдарды беру;
5. Кәсіпорын жұмысшыыс болып табылмайтын, есеп ... ... ... ... ... аванс бойынша есептелген,есеп беруші тұлғаларға ақша
беру;
7. Кәсіпорынның таза ... ... есеп беру ... ... ... есеп ... ... екіншіге есеп берумен нақты
алынған қашаны беру;
9. Бір жұмысшының есп беру шығындардың келесіге есеп беру нақтылығы;
10. Командировкалық ... ... ... ... командировкаға бекіту бойынша бұйрықтың жоқтығы;
12. Келген жерден командировкалық құжатқа ... ... ... ... шығындардың белгіленген нормаларын сақтау;
14. Жоғарғы бекітілген норма жөнінде бұйрықтың жоқтығы;
15. Норма және жоғарғы норма ... ... ... ... жоқтығы ;
16. Материалдық құндылықтарды иемденудегі бұзулар ;
17. Мтаериалыдқ құндылықтар құнынан есеп ... ... ... құнға
салық сомасымне бөлу;
18. Материалдық құднылықтар құнынан қосымша құнға салық ... бөлу ... ... ... ... дұрыстығын бұзу;
2.1Бекітілген сметада таныстырмалы шығындардың нақты ... ... және ... ... көлемінде таныстырмалы шығындар есебінің
жоқтығы;
Есеп беруші тұлғаалрмен есп айырысу есебін жүргізу ... ... Есеп ... ... есп ... ... ... бухгалтерлік
проводканы нақты емес құру;
3.2 Есеп берудің соңғы кезеңінде қалдықтарды дұрыс ... ... ... мен ... ... беруге ақшаның берілуінде және оларды пайдалануды бақылауда ұйымдар
жіберетін қателіктердің бірқатарын қарастырайық.
Бұзу:Есеп берумен ақшаны берудің дұрыс еместігі есеп ... ... ... беру ... ... ... беретін ,ұтлғалар ортасының
бекітілуі,ұйым басшысының бйрығы негізінде жүзеге асырылуы тиіс.Бұрын
алынған есеп беру құралдарымен ... есеп ... ақша ... тиым ... есеп беру тұлғалармен есеп ... ... ... тұлалардың үлкен көлемінде және ірі ... есеп ... ... ... ... ... ... сақтамау және есп
айырысу түрін инвестициялауды жүргізу мерзімі бухгалтерлік есеп ... ... бұзу ... ... ... ... сесп беру сомалры бойынша борыш оларға аванстық есепті
ұсынусыз есеп беру ... ... жеке ... ... шығарылады.
Бұзу:аванстық есеп берулерде шығындар есеп беру соммалары есбінен
жасалғанын ... ... ... барлық міндеттемелерін
иемденбейтін қосымшалар беріледі,не берілмейді.
Есеп беру құралдарын шығындауды негіздейтін,сенімді құжаттар ,товарлық
чектер ,кассалық чектер, кіріс-касса ... ... ... ... ... ... ... материалдық құндылықтарды сатып алу актілері болып табылады.
Міндетті ... ... ... үшін ... ... аты;
-құжатты құру,
-құжатты құрған, ұйым аты;
-шарушылық операция мазұны;
- шаруашылық операцияны ақшалай және табиғи өлшеу;
-Жауапты товарлар міндетінің түрлері мен ... ... ... ... орындаған,ұйым мөрі бекітілген,олардың қорлары,
Физикалық тұлғалардан материалдық құндылықтарды статып алу актісіндегі
сатушы жөніндегі қосымша ... болу ... ... ... ... ... ... есеп беруді тексеру және оларға қосылған құжаттар;
-есеп беру бойынша ақша алуға құқық берілген ,тұлғалар ортасын кәсіпорын
басшысы анықтайды ма;
-есеп беру ... есеп ... ... ... ... ... счет және 7 ... –ордер бойынша қалдықтарды тексеру;
Нәтижесінде менімен ... ... ... Н.П Алборов Р.А және ДүйсембаевК.Ш сияқты авторлармен
ұыснылған есеп беруші ... есеп ... ... ... зерттейді.
Берілген әдістерді ,ұйымда есеп беруші тұлғалармен есп айырысуда
бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ұйым басшылығына сәйкес кеңес беру мен жөндеу болашақта мүмкін
бұзуларды ескерту ... ... ... ... әдістерді қарастыра отырып, біз әрбір әдістің ,өзінің
плюсі мен минусы бар екені ... ... ... есеп ... ... ... ... және
Дүйсенбаев пен Алборовқа қарағанда құжаттарды салыстыруға назар аударады.
Барышников,керіснше,құжаттрды тексеруге назар бөліп, есеп беруші
тұлғаларды ... ... ... ... толық сияқты,бірақ мұнда да кейбір
жетіспеушіліктер бар.
Жоғарыда аталғандарды қорытындылап,есеп беруші тұлғалрмен есеп айырысу
есебі ... ... ... түсініктеме бере алмады.
Ұйымда жіберілетін негізгі қателіктер есеп беру ... ақша ... ... ... тұлғалрмен есеп айырысуды
инвентаризациялаудың ... ... ... міндетті реквизиттерін
ииемденетін аванстық есеп берулерге қосымша болып табылады.
Есеп айырысу тәртібіне ... ... ... борыш
маңызды пайда болу себептерін бекіту қажет.Егер днбиторлық маңызды және
есеп ... ... ... ... ... қаржы және
есеп айырысу тәртібі бұзылатыны анық.
Дебиторлық борышты басқару жүйесі ҚР-ның Азаматтық ... ... ... ... ... ... ... салғаласу сотқа дейінгі тәртіппне шешілмесе,онда дебиторлық
борышты нақты қажетсінудің міндетті ... ... ... ... бойынша салғастырмалы борыш нақты
негізделмеген іздеуге назар ауда отырып,тиімді ... ... ... әдіс соттың мұндай шешімі қаржылық есеп бойынша шығындарға
келесі қосумен,нақты емес борышты шығыаруды сенімді ету үшін ... ААҚ ... ... тексеру бойынша жүргізілген
зерттеулерден біз мақсатқа жетіп, келесілерді анықтадық деп ойлаймыз:
-«Шымкентмай» ... ... ... Қазақстанның бухгалтерлік есеп
стандарты бойынша жүзеге асырылады;
-тозған бағдарламалық қамсыздандыру бухгалтерлік есепті жүргізуде ... ... ... бұл ... ... ... айырысушылық –төлем операцияларын ... ... ... ішкі ... ... ... және ... борышы табылмаған облыстағы,заңсыз бұзу
нәтижесі бойынша ,тәуелсіз аудиторлық тексерулер жүргізілді;
-дебиторлық және кредторлық борышы облысындағы ... ... ... жоқтығы себебінен жүзеге асырылмайды.
Қаржылық талдау жүргізе отырып біз келесілерді бекіттік:
-дебитолық және кредиторлық борыштың бухгалтерлік есебі әрекет ... ... есеп ... ... ... ... құрылымында айтарлықтай өзгерістер болды:товарлар мен
қызмет көрсетулерге сатып алушылармен және тапсырыс берушілермен есеп
айырысуға ... үлес 60,2% тен 46,7% -ке ... ... бұл
«Шымкнтмай» ААҚ алдында біріншіден,оның қарыздарларының үлкен бөлігі ... ... ... бір ... товарларды сатуға
өтті.Бірақ,сонымен ... ... ... ... ... ... борышқа бөлінген үлес 30,1%-тен 50,8%-ке дейін ... ... мен ... да тұлғалардың борышы» мақаласы бойынша сомманың
өсуімен байланысты, яғни,»Шымкентмай» ААҚ қарастырмалы ... ... ... ... сомма берді.Бұны негативті фактор деп атауға
болады,өйткені борыштың ... ... өнім ... ... ... өнім ... ... алуға мүмкіндік береді;
-дебитолық борыш үлесін бөлу бойынша жасалған есеп ... ... ... ... ... ... борыш жойылуының
тұрақты төмендеуі жөнінде ,яғни әрбір квартал бойынша ... ... ... өсуін негіздейтін, ағымдағы активтерде берілген борыштың
өсу тенденциясын шығардық.
Дебиторлық борыш жағдайын зертеу нәтижесінде біз ... ... ... ... жақсарту бойынша келесі кеңес берулер жасадық:
-есеп жүргізу,жаңа бағдарламаны енгізу ... ескі ... ... ... ... тәртібінің жағдайын бақылау мақсатымен ... ... ... және кредиторлық борыш облысында бухгалтерлік есепті жүргізу
бойынша ... беру үшін ... ... ... ... ұйымдастыру,яғни берілген кәсіпорынның қаржылық
жағдайын болашақ жобалау мақсатында бухгалтер –аналитик жұмысын негіздеу;
«Шымкентмай» ААҚ қаржы ... ... үшін ... ... ... дебиторлық және кредиторлық борышты басқару жағдайында қолданады.
Сонымен қатар дебиторлық және ... ... ... ... үшін
борыштың құрылу мерзімі бойынша аналитикалық есепті ұйымдастырады,есеп
айырысуды инвентаризациялауда жүргізу мерзімінің есеп саясатын қарастыруғ
кеңес береді.
Берілген кеңес ... есеп ... ... ... ... ... ... кезеңде «Шымкентмай» ААҚ кәсіпорыны өзін бай ... бар ... ... ... санайды.
«Шымкентмай»ААҚ стратегиялық жоспарлау бағдарламасында ҚР-на өсімдік
майын импорттауды қысқартумен нарықты өз ... ... ... етіп ... тізімі.
№2732
1. №2732 1995жылдың 26-желтоқсанында Заң күшін иемденетін, ҚР Президентінің
«Бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... ... есеп пен ... дамуы мен жүзеге
асуының мемлекеттік бағдарламасы жөнінде №3838 1998 жылдың ... ҚР ... ... ... ... есеп ... ... Ұлттық комиссиясының
дайындығы мен ұсынысы үшін окцептуалдық негіз №2 «ҚР ... ... - ... ... есеп стандарты. ҚР Ұлттық комиссиясы. -Алматы,1996ж.
5. Методикалық кеңес берулер мен стандарттау және ҚР-ның ... ... ... ... және ... Қаржы министірлігінің Бас салық
инспекциясымен №37 «ҚҚС ... мен ... ... жөнінде» нұсқамасы.
7. 1993ж. 24.08. министрлер комитеті шешімі негізінде шығарылған ... мен ... және ... ... ... ... қызметі жөнінде нұсқамасы.
8. Фирма іскерлігін қаржылық талдау., М. Ист-Сервис.1994ж.
9. Абрютина А. «Кәсіпорынның іскерлігін ... ... ... ... «ЧС и ... ... Р.А. «Өнеркәсіптік сауда АПК ұйымдарындағы аудит»: ... ... ... мен ұйымның төлеу қабілеттілігін талдау.
12. Аренс Э.А. ... Оқу ... ... В.Г. ... ... Оқу ... - «ДИС»басылымы - 1997ж.
14. Байдибеков Ж.М. «Кредиторлық және ... ... ... ... ... ... ... мен пайдалануы және есеп айырысу
саясатын ақылмен реттеу есебімен кәсіпорынның өндірістік іскерлігінің
дамуы», ... ... ... Н.П. «Бухгалтер мен ... ... ... ... нормативтік құжаттар, коментариялар, проводкалар,
мысалдар/ Н.П.Барышников- М:басылым «Филинъ»1998ж.
16. Глазунов В.Н. «Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау» -1999ж-2.
17. ... В. ... ... Оқу ... ... К.Ш. «Қаржылық есеп беру аудиті мен талдау» –Алматы-1998ж.
19. Дүйсембаева З.К., Ержанова С.М. «ҚР-ның ... есеп ... ... ... З. К. ... ... ... талдау» (1999ж-4).
21. Ефимова О.В. «Кәсіпорынның қаржылық жағдайын ... ... ... Кеннинг Дж. «Бухгалтерлік есеп теориясы: Оқу құралы.
23. Ковалев В.В. ... ... ... ... ... ... ... талдау» –М:Қаржылар мен сттистика -1997ж.
24. Ковалева О.С. «Бухгалтерлік есеп және ... ... ... ... ... -1994ж.
25. Коровин А.В. Аудиттегі қаржылық талдаудың ерекшелігі» ... ... А.М. ... ... және ... ... Ж. «Кәсіпорында кредиторлық борышты реструктризациялау» Жалпы
жолдар/кәсіпкер және құқық -1999ж.(10-11).
28. Ковалев В.В., ... В.П. ... ... ... /экономика
және маркетинг орталығы; 1995ж.
29. Лебедев К. ... ... ... түсінігі, құқықтық режимі мен
механихмі» /шаруашылық және құқық-1999ж.-4.
30. Лебедев К. «Кредиторлық борышты өткізудің ... мен ... ... И.М., ... З.К. ... ... ікерлгін
талдау»
32. Любушкин Н.П. «Кәсіпорынның қаржылық-экономикалық іскерлігін талдау»
33. ... Э.А., ... Г.П. ... талдау» -1996ж.
34. Медведев А. «Дебиторлық борыш ... ... ҚҚС ... және ... ... ... ... халықаралық стандарты.
36. Негашаев Е.В «Нарық жағдайында кәсіпорынның қаржылық ... ... ... Э.О ... ... және ... ... Нурсеитов Э.О. «Дебиторлық борыштың аудит нәтижесі бойынша» 1995ж.-2.
39. Подальский В.И. «Аудит» ... ... В.К. ... ... және ... есебі» Алматы
-1997ж.
41. Шеремет А.Д., Сайфулин Р.С. Финансовый анализ.- М.: Аудит и ... ... ... В.В. ... ... ... ... Выбор инвестиций.
Анализ отчетности. - М.: Финансы и статистика. 1997
43. Баканов М. И. Шеремет А.Д. Теория анализа ... ... изд., М.;Ф и С, ... Шеремет А.Д. Методика финансового анализа предприятия. 1992.

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 69 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Шымкен құс» ЖШС дебиторлық және кредиторлық қарыздар қозғалысын талдау және жетілдіру жолдарын ұсыну63 бет
Ревизия және аудит8 бет
1941-45 жылдардағы қанды майдан13 бет
1941-45 жылдардағы қанды майдан туралы18 бет
Delphi бағдарламасында Шымкент қалалық жол полициясының деректер қорын жобалау21 бет
IT технологиялар. оның PR-дағы орны3 бет
Turbo Pascal - дағы енгізу және шығару операторлары26 бет
Turbo Pascal-дағы графика y=f(x) функциясының графигін салу27 бет
Turbo Pascal-дағы жолдық қатарлар15 бет
«Шымкент май» ААҚ-ның басқару құрылымы21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь