“Аймар” ЖШС-ң ұйымдық-экономикалық сипаттамасы, есеп және қаржы жұмысын ұйымдастыру

Мазмұны

Кiрiспе

Бөлiм 1. Сатып алушылар мен тапсырыс берушiлермен есеп айырысудың экономикалық мазмұны және оның есебiнiң қазiргi жағдайдағы жетiлдiру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

1.1. Нарық жағдайындағы сатып алушылар және тапсырыс берушiлермен есеп . айырысудың экономикалық мазмұны мен мәнi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1.2. Сатып алушылар мен тапсырыс берушiлер есеп . айырысуының жетiлдiру жолдарын қазiргi заманғы ғалымдар мен тәжiрибешiлердiң еңбектерiнде қарастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1.3. Сатып алушылар және тапсырыс берушiлердің есебінің міндеті

Бөлім 2. “АйМар” ЖШС.ң ұйымдық.экономикалық сипаттамасы, есеп және қаржы жұмысын ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

2.1. Кәсіпорынның ұйымдық.экономикалық сипаттамасы ... ... ... ... .
2.2. “АйМар” ЖШС.ң есеп және қаржы жұмысын ұйымдастыру ... ... ... ... ...

Бөлiм 3. “АйМар” ЖШС .да қазiргi жағдайдағы сатып алушылар мен тапсырыс берушiлердiң есеп . айырысу есебiн ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

3.1. Алынуға тиісті шоттардың аналитикалық және синтетикалық есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3.2. Факторингтiк операциялардың және талап қою құқықтарын табыстау келiсiм шарты бойынша операциялардың ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... .
3.3.Алынған вексельдердің синтетикалық және аналитикалық есебі
3.4.Сатып алушылар мен тапсырыс берушiлермен басқалай есеп айырысулар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
3.5.Сатып алушылар мен тапсырыс берушiлердiң есеп . айырысуларының есебiнiң компьютерлендiрiлуi ... ... ... ... ... ... ... .
3.6.Сатып алушылар мен тапсырыс берушiлердiң есеп . айырысуының аудитi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

Қортынды мен ұсыныстар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Кiрiспе
Бухгалтерлік есеп бүгінгі күні басқару жүйесінде ең басты орын алады. Ол өндіру, айналым, тарату және тұтыну процесстерін бейнелейді, кәсіпорынның қаржылық жағдайын сипаттайды және басқарушылық шешімдерді қабылдауға негіз болады. Қазақстан Республикасында бухгалтерлік есеп Бухгалтерлік есеп стандарттарымен және субъектілердің қаржылық-шаруашылық қызметінің бухгалтерлік есебінің шоттардың Типтік жоспарымен бекітілген жалпы қағидалары және негіздері негізінде құрылады, бұл ұйымның ерекшелігіне, нысандарына қойылатын талаптарға сәйкес келетіндей ұйымдастырылуы керек.
Дебиторлық бережақ қаржылық есеп берудің негізгі көрсеткіші болып табылады деуге болады, себебі дебиторлық бережақ есебі арқылы шаруашылық субъектінің қаржылық жағдайын, оның рентабельділігін, сонымен қатар сатып алушылар мен тапсырыс берушілермен есеп айырысуы арқылы бұл кәсіпорынның белсенділігін, бәсекеге қабілеттілік көрсеткішін анықтауға болады.
Қазiргi кәсiпкерлiктi дамытуды қолға алу жағдайында дебиторлық бережақтарда азайту мен жою үшiн төлем уақыты өтiп кеткендерiн қайтаруға әрекеттер жасау, есептеудiң вексель арқылы жүргiзiлуi мен талап беру құқығын сату, сақтандыру орындарында, сақтандыру сияқты шаралар жүргiзiлуi тиiс. Соған байланысты осы тақырыпты, яғни сатып алушылармен және тапсырыс берушiлермен есеп-айырысудың есебiн таңдауымның маңыздылығы жоғарда көрсетiлген дебиторлармен есеп-айырысу шараларын анықтап, оның жүргiзiлуiн көрсетуде.
Осы диплом жұмысының зерттеу объектiсi болып “ АйМар ” ЖШС - ның жағдайы, экономикалық үйымдастыру жағдайы, есеп-қаржысының жағдайы табылады.
Бұл алынған кәсiпорын, негiзiнен, алып-сату, жөндеу, көмек көрсету қызметiмен айналысады. Осыған байланысты бұл кәсiпорынның өзiндiк тұрақты тараптары бар.
Диплом жұмысын жазу барысында мынадай мiндеттер қойылды:
Сатып-алушылар және тапсырыс берушiлердiң мазмұнын анықтау.
Жетiлдiру мақсатындағы ғалымдар мен тәжрибешiлердiң еңбектерiне шолу жасау .
-“АйМар” ЖШС -ның экономикалық үйымдастыру жағдайына зерттеу жасау.
-“ АйМар” ЖШС -да сатып алушылар мен тапсырыс берушiлердiң бухгалтерлiк есебi қалай және дұрыс үйымдастырылуы, керек жағдайларын ашу.
-“ АйМар ” ЖШС ішкi бақылау жағдайларына тоқталу.
Кәсiпорынның есебiн жүргiзудегi кемшiлiктер мен жетiспеушiлiктерiн тауып өз ұсыныстарымды жасау.
Осы диплом жұмысын жазу барысында салыстыру, айырмашылықты табу, калькуляциялау әдiстерiн қолдандым және де бухгалтерлiк есептiң заңдары мен стандарттарына сүендiм. Сонымен қатар, “ АйМар ” ЖШС -ның есеп-саясаты мен 3 жылдық (2004 жыл, 2005жыл, 2006 жыл) бухгалтерлiк балансты қолдандым.
Дипломдық жұмыс 3 бөлімнен 78 беттен, 8 кестеден және 1 схемадан тұрады.
Қолданылған әдебиеттер
1. Қазақстан Республикасы Призидентiнiң “Бухгалтерлiк есеп туралы және қаржылық есеп беру туралы” 1995 жылғы 26 желтоқсандағы № 2732 заң күшi бар Жарлығы.2007 жылғы 28 ақпандағы өзгертулер мен толықтырулармен.
2. Қазақстан Республикасы Призидентiнiң “Қазақстан Республикасындағы аудиторлық қызымет туралы” 1998 жылғы 20 қарашадағы № 20 заң күшi бар Жарлығы (2001 жылғы 15 қарашадағы өзгертулер және толықтырулармен).
3. “Салық және бюджетке төленетiн басқа да мiндеттi төлемдер туралы” 2001 жылғы 12 маусымдағы № 209 – 11 Қазақстан Республикасының салық кодексi.
4. Қаржылық есеп берудің Халықаралық стандарттары Алматы 2006 жыл
5. Қазақстан Республикасы Қаржы министрлiгiнiң Бухгалтерлiк есеп әдiстемесi және аудит Департаментi. Бухгалтерлiк есептiң стандарты және әдiстемелiк ұсынымдары. – Алматы: Кәусәр бұлақ, 2003
6. Андреев В.Д. Прак тический аудит. – М: Экономика, 1994.
7. Андросов А.М. Бухгалтерский учет. – М: Финансы и статистика, 1996.
8. Ван Хорн Дж. К. Основы управления финансами. – М: Финансы и статистика, 2005
9. Дружинина З.Л. – Разбор ситуаций / Бюллетень бухгалтера, № 10, 2006г.;
10. Кеулiмжаев К.К. Корреспанденция счетов. – Алматы: БИКО. 2005
11. Кеулiмжаев К.К. Төлегенов Э.Т., Байдаулетов М.Б., Құдайбергенов Н.А. Субъектiнiң қаржы шаруашылық қызыметi бухгалтерлiк есеп шоттарының корреспанденциясы. – Алматы: Экономика, 1998.
12. Кутер М.И. Теотия и принципы бухгалтерского учета. – М: Финансы и статистика, Экспертное бюро 2000.
13. Курятова Л.А.., Эргашев Х.Х. Бухгалтерский учет основы теории – М: Маркетинг 1999.
14. Нидлз Б., Андерсон Х., Колдуэлл Д. Принципы бухгалтерского учета. Пер. С англ. Под ред. Соколова Я.В. –М: Финансы и статистика, 1999.
15. Палий В. Ф., Палий В.В. Финансовый учет. –М: ФБК Прес 1998.
16. Подольский В.И. –М: Аудит, ЮНИТИ, 1997.
17. Радостовец В.К., Радостовец В.В., Шмидт О.И. Бухкалтерский учет на претприятии. –Алматы: Центраудит – Казакстан, 1998.
18. Тасмаганбетов Т.А., Омаров А.Ш., Әлiбекова Б,А., Работов О.Ж., Байболатова Н.Ә., Радостовец В.К. Қаржы есебi. –Алматы:Дәуiр, 1998.
19. Тоқсанбай С.Р. Толық экономикалық орысша – қазақша сөздiк. –Алматы: Сөздiк – Словарь, 1999.
20. Шишкин А. К., Микрюков В,А., Дышкант И,А. Учет, анализ, аудит на претприятии. –М: Аудит, ЮНИТИ, 1996.
21. Хорнгрен Ч.Т., Дж. Фостер. Бухгалтерский учет: Управленческий аспект.- М: Финансы и статистика, 2000.
22. Энтони Р., Рис Дж. Учет: Ситуации ипримеры. – М: Финансы и сттистика, 1999.
23. Энциклопедия общего аудита – М: Дело и сервис, 1999.
24. Чистов Д.В. Основы компьютерной бухгалтерии: Учебный практикум по ведению бухгалтерского учета в 1 С: бухгалтерии – проф. 6.0 для Windows. – М: 1997.
25. Умнов Э.А., Чистов Д.В. Бухгалтерский учет на персональной ЭВМ: Учебный практикум по ведению бухгалтерского учета в “1 С: Бухгалтерия” (6.0 версия ). – М: 2005.
26. Фигурнов В., Давидова В., Нуралиева С., Постнова С. “1 С: Бухгалтерия” – проф для Windows версия 6.0
27. Ковбасюк М.Р., Соколовская З.Н., Беспалов В.И. Анализ финансовой деятельности предприятия с использованием ПЭВМ – М: Финансы и статистика, 2006.
28. Подольский В.И., Дик В.В. Бухгалтерский учет на персональных ЭВМ. – М: 1996.
29. Документация по пакету “1 С Бухгалтерия”.2007 жыл
30. Фигурнов В. IBM РС для пользователя. Издание девятое – СПб.: АО “КОРУНА”, 2004 жыл.
31. Журнал “Компьютер плюс бухгалтер”.В типографии “Бизнес – Информ”, 2001.-2006 жылдар
32. Амирешова А. “Үмiтсiз бережақтардың есебi” мақаласы.Бухгалтер бюлетенi.2006жыл.
33. Ветулев Т. “Дебиторлық бережақты сату” мақаласы. Бухгалтерлiк бюлетен. 1998.
34. Жұмабекова Г.Ж. Өнiм өндiрушiлер мен сатып алушылар, тапсырыс берушiлер арасындағы бухгалтерлiк есептi” мақаласы. Бухгалтер бюлетенi. 2005 жыл.
35. Нұрымбетов Б.М. Дебиторлық және кредиторлық бережақты қайта құрылымдау бағдарламасы” мақаласы. Бухгалтер бюлетенi. 2004.
36. Искакова Б.Г. “Дебиторлық бережақтың бухгалтерлiк есебiн және iшкi аудитiн ұйымдастыру жолдары” мақаласы. Вестник ЗКГУ. 2001.
37. Құрманбеков О. “Өнiмдi сатудың есебi” мақаласы. Бухгалтер бюлетенi. 2007 жыл .
        
        Мазмұны
Кiрiспе
Бөлiм 1. Сатып ... мен ... ... ... экономикалық мазмұны және оның есебiнiң қазiргi
жағдайдағы ... ... ... сатып алушылар және тапсырыс берушiлермен есеп –
айырысудың ... ... ... ... ... мен ... берушiлер есеп – айырысуының жетiлдiру
жолдарын қазiргi заманғы ... мен ... ... ... алушылар және тапсырыс берушiлердің есебінің міндеті
Бөлім 2. “АйМар” ЖШС-ң ұйымдық-экономикалық сипаттамасы, есеп және қаржы
жұмысын
ұйымдастыру.................................................................
...............
2.1. Кәсіпорынның ... ... ... ... есеп және ... жұмысын ұйымдастыру...................
Бөлiм 3. “АйМар” ЖШС –да қазiргi жағдайдағы сатып алушылар мен тапсырыс
берушiлердiң есеп – ... ... ... ... шоттардың аналитикалық және ... ... ... және талап қою құқықтарын табыстау келiсiм
шарты ... ... ... ... және ... есебі
3.4.Сатып алушылар мен тапсырыс берушiлермен басқалай ... ... мен ... ... есеп – ... ... ... мен тапсырыс берушiлердiң есеп – ... ... есеп ... күні ... ... ең ... орын ... өндіру, айналым, тарату және тұтыну процесстерін ... ... ... ... және ... шешімдерді
қабылдауға негіз болады. Қазақстан Республикасында ... ... есеп ... және ... ... бухгалтерлік есебінің шоттардың Типтік жоспарымен бекітілген
жалпы ... және ... ... ... бұл ... ... ... талаптарға сәйкес келетіндей
ұйымдастырылуы керек.
Дебиторлық бережақ қаржылық есеп ... ... ... ... ... болады, себебі дебиторлық бережақ есебі арқылы ... ... ... оның рентабельділігін, сонымен қатар сатып
алушылар мен тапсырыс берушілермен есеп айырысуы ... бұл ... ... қабілеттілік көрсеткішін анықтауға болады.
Қазiргi кәсiпкерлiктi дамытуды қолға алу жағдайында ... ... мен жою үшiн ... ... өтiп кеткендерiн қайтаруға
әрекеттер жасау, есептеудiң ... ... ... мен ... ... ... сақтандыру орындарында, сақтандыру сияқты шаралар жүргiзiлуi
тиiс. Соған байланысты осы тақырыпты, яғни сатып алушылармен және ... ... ... ... маңыздылығы жоғарда
көрсетiлген дебиторлармен есеп-айырысу шараларын анықтап, оның жүргiзiлуiн
көрсетуде.
Осы диплом жұмысының зерттеу объектiсi болып “ ... ” ЖШС - ... ... ... ... ... ... алынған кәсiпорын, негiзiнен, алып-сату, жөндеу, ... ... ... Осыған байланысты бұл кәсiпорынның өзiндiк тұрақты
тараптары бар.
Диплом жұмысын жазу барысында мынадай мiндеттер қойылды:
Сатып-алушылар және ... ... ... ... ... ... мен тәжрибешiлердiң еңбектерiне шолу жасау
.
-“АйМар” ЖШС -ның экономикалық үйымдастыру жағдайына зерттеу жасау.
-“ ... ЖШС -да ... ... мен тапсырыс берушiлердiң бухгалтерлiк
есебi қалай және дұрыс үйымдастырылуы, ... ... ... ... ” ЖШС ішкi ... ... тоқталу.
Кәсiпорынның есебiн жүргiзудегi кемшiлiктер мен жетiспеушiлiктерiн тауып өз
ұсыныстарымды жасау.
Осы диплом ... жазу ... ... ... табу,
калькуляциялау әдiстерiн қолдандым және де бухгалтерлiк есептiң заңдары ... ... ... ...... ” ЖШС -ның ... ... жылдық (2004 жыл, 2005жыл, 2006 жыл) ... ... ... ... 3 ... 78 беттен, 8 кестеден және 1 схемадан тұрады.
Бөлiм 1. Сатып алушылар мен ... ... есеп ... ... және оның ... ... жағдайдағы жетiлдiру
жолдары.
1. Нарық жағдайындағы сатып алушылармен және тапсырыс берушiлеррмен есеп
айырысудың экономикалық мазмұны мен ... ... ... ... ... ... мен тапсырыс
берушiлердiң есебiнiң дұрыс жүргiзiлуiнiң маңызы зор болып ... ... мен ... берушiлердiң бережағы дебиторлық бережақ болып
табылады және ... ... ... ... ... болып келедi.
Жалпы, кәсiпорын балансында кредиторлық және дебиторлық бережақтың орналуы
алаңдатушылық тудырады. Өйткенi, дебиторлық бережақ кәсіпорынға ... ... мен ... тауарлар мен қызмет, жұмыстарды сатып алған үшiн
бережақ ... ... де, оның ... ... кешiктiрiлiп төленуi
немесе мөлдем төленбеу қаупы бар. Бұл кезде кәсiпорынның шаруашылық iс-
әрекетiн ... ... ... орын алып ... қаржы
жағдайында коптеген қиыншылықтар тудыратыны сөзсiз.
Сатып алушы немесе тапсырыс берушi әр ... ... ... ... ... ... ... алуына
байланысты сатушы кәсiпорынға бережағы дебиторлық бережақ болып саналады.
“Бухгалтерлiк баланс және қаржы есептерiндегi негiзгi ашылымдар”
атты 2 ... есеп ... ... ... ... есептi
күннен кейiн бiр жыл iшiнде алынуы мүмкiн баптың бiрi болып табылады, ... ... ... ... үшiн ... төлемдер;
алынуға тиiс шоттар;
негiзгi шаруашылық серiктестiгi мен оның еншiлес серiктестiктерi ... ... ... ... ... бережақ;
акционерлiк қоғамның лауазымды тұлғаларының дебиторлық бережағы;
өзге де дебиторлық бережақтар жатады.
Алынуға тиiс шоттар бойынша дебиторлық бережақтың туындауы ... ... ... ... ... әдiсi – ... ... мұндай кезде оларғадеген құқтың туындауы табыс болып табылады.
Қазақстан Республикасының Азаматтық ... 1-шi ... ... сәйкес талап ету мерзiмiнiң жалпы ұзақтығы үш жыл болып белгiленген.
Үш жыл ... ... ... ... ұзақ ... ... ... жатқызылып, екi жыл бойы баланстан тыс ... ... ... шаруашылық қызметiнiң нарық жағдайына
көшуiне ... ... ... ... ... ... жағдайын, төлем қабiлеттiлiгiн және сенiмдiлiгiн объективтi
бағалау қажеттiлiгi ... ... сату ... ... ... iздеуде эканомикалық субъектiлерге толық еркiндiк беру әр түрлi
контрагенттермен есеп - ... көп ... ... ... етедi.
Кәсiпорын балансында сатып алушылар мен тапсырыс берушiлердiң бережағы,
яғни дебиторлық бережақтың ... ... ... ... тудырады. Баланыс валютасы артқан кезде бұл бережақтар ... ... ... өтiмдiлiк, тәуелсiздiк және төлем қабiлеттiлiгi
сияқты көрсеткiштерiн нашарлатады. Сонымен дебиторлық ... ... ... ... ... ... және ... қаржыландыру көздерiнiң жағдайын анықтауда, ... ... ... дұрыстығы мен ... ... зор. ... бережақтың көлемiне олардың төленуiнiң
ықтимал мерзiмiне, сондай – ақ төленбеу жағдайын анықтау арқылы кәсiпорын
немесе ... ... ... мен даму ... ... ... болады.
Бүгiнгi таңда өнiм өндiретiн және сататын бiрде -бiр кәсiпорын өз
сатып алушыларының ... ... ... бола ... Әр ... және ... себептерге байланысты сатып алушы -
ұйымдардың ... ... өнiм үшiн ақы ... жағдайлар да
болады. Мұндай оқиғалардың болу мүмкiндiгiн көздей отырып, жабдықтаушы -
кәсiпорын шығындардан сақтанып оны болғазбоу үшiн ... ... ... ... ... ұйымында сақтандырады, талап қою құқығын
табыстайды (цессия), ал сенiмсiз клиенттерге өнiмдi ... ... ... бере ... қою құқығын табыстаудың әлде қайда кең тараған түрi ... ... ... сату ... ... ... – бұл белгiлi бiр сый ақыға кәсiпорыннан дебиторлық борышты сатып
алатын, ... ... ... ... ... ... сатып алушылардың
борыштарын жинайтын қаржы компаниялары немесе банктер. Яғни ...... көп ... ... ... ... кепiлдiгiн дереу алу,
шоттарды жүргiзу жөнiнде ... ... ... тауар сатушы
(жабдықтаушы) тауар мәмiлелерi ... ... ... ... ... қаржыландыру жүйесi. Әлбетте, өз қызметтерiне факторингiлiк
компаниялар несие мен комиссия үшiн пайыздар өндiрiп ... ... ... ... керi ... қою ... не керi ... құқығынсыз сатылуы мүмкiн. Керi талап қою (регресс) - бұл мынадай
жағдайда ... ... ... ... ... ... тұлғадан
(жабдықтаушыдан) төлемдердi алуға арналған дебиторлық борышты жинау
жөнiндегi құқық ауысатын ... ... ... ... ... борышты белгiленген уақытта өтемесе;
2. Мерзiмнен бұрын төлесе;
3.Аударылған дебиторлық борыштың ... ... ... ... ... ... ... тұлғаға ауысуы туралы ережелер керi қойылатын
талаптарға қолданылмайды.
Дебиторлық бережақты керi талап қою құқығынсыз сатқан кезде ... ... ... ... ... ... ... өз мойнына
алады және қарыз бойынша кез – келген зиянды ... Бұл ... ... ... – бұл ... ... да ... беру )
дебиторлық борышты түпкiлiктi (тiкелей) сату.
Керi талап қою ... ... ... сатқан кезде:
дебитор борышты өтемеген жағдайда, сатушы сатып алушыға ақы төлеуге
кепiлдiк бередi;
тараптардан әр ... осы ... ... ... ... - ғаннан кейiн
өзi бақылайтын активтер мен мiндеттемелердi мойындаиды және ... ... ... мен мiн - ... бұдан әрi мойындамайды.
Таза түсiмдер айқындалады - бұл, пайда болған ... - ... сату ... алынған ақшалайқаражаттар ... ... ... ... зиян ... - ақ қазiргi нарықтық жағдайда сатып алушылармен, тап - ... есеп ... ... көмегiмен де жүзеге асыры- лады, яғни
сатылған тауарлар (қызыметтер, жұмыстар) үшiн ... ... ... - ... берушi вексель ұстаушыға беретiн белгiленген нысандағы
жазбаша қарыздық мiндеттеме, ол вексель ұстаушыға ... ... ... мерзiмде төлеудi вексель берушiден талап етуге ... ... ... мен ... ... ... ... Қазақстан Республикасының 1997
жылғы 28 сәуiрдегi № 97 – 1 заңмен реттеледi. ... ... ... жай және ... ... ... вексельдердi
шығарудан, олар бойынша ... ету ... ... ... және ... ... ... сондай –
ақ есеп кеңселерiнiң вексель операцияларын жүргiзуiнен және вексельдердi
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкiнiң ... ... ... ... деректемелер болуға тиiс:
-құжат мәтiнiнiң өзiне енгiзiлген және осы құжат жасалған тiлде айтылған
“вексель” атауы;
-белгiлi бiр ақша ... ... ... шарт қойылмаған бұйрық (аударым
вексельiнде)немесе ешқандай шарт қойылмаған уәде (жай ... ... тиiс ... ... ... ... төлеушiнiң) атауы;
-төлем мерзiмiн көрсету;
-төлем жасалуға тиiс орынды көрсету;
-кiмге немесе кiмнiң бұйрығымен төлен ... тиiс ... ... ... ... пен ... ... беретiн тұлғаның ... ... ... ... ... жеткiзу туралы мәмiлелер бойынша
төлемдi кейiнге қалдыру үшiн ... ... ... ... ... ... ресiмделген вексельдi берген сәттен бастап туындайды.
Тауарлар мен қызыметтердi сату - айналым ... ... ... ... ... табылады. Осы сатының табысты болып, пайда ... iшкi және ... ... ... ... өндiрiлетiн өнiмнiң
сапасы мен ... ... ... мен оның ... оңды және ... нәтижелерiн бағалау дебиторлық
бережақты басқарудың құрамдас бөлiгi болуы тиiс. Қойылған ... ... ... мен ... сату ... ... ... оптималды, тиiмдi
деп санауға болатын несие саясаты жоқ емес, әрқашан да мiндеттi ... ... ... ... ... ... бережақты есептеу және
бақылауда дебиторлық бережақтың айналымдылығы мен айналым ... ... Бұл ... ... ... ... бережақтың айналымдылығы (ДБА) – белгiленген ... ... ... ... ... ... көрсетедi:
ДБА ( несиеге сату / дебиторлық бережақ
Бұл ... өсуi ... ... сферасындағы оңды тенденциялардың
болуын куәландырады.
Дебиторлық бережақтың айналым периоды (ДБАП) шот фактура ұсынылған
және ... ... күн ... орташа күн санын көрсетедi;
ДБАП ( Дебиторлықбережақ / күндiк несиеге сату
Бұл көрсеткiштiң төмендеуi оңды нәтижелер ... Ол ... сату ... беркжақтың ара қатынасы жақсарады, яғни дебитор- лық бережақты
өтеу жылдамдығаның артқаны жөнiнде айтуға болады.
1.2. Сатып алушылар мен тапсырыс ... есеп – ... ... қазiргi заманғы ғалымдар мен тәжiрибешiлердiң ... ... мен ... ... есеп – ... ... қазiргi заманғы ғалымдар мен тәжiрибешiлердiң еңбектерiнде
көп көтеретін мәселе. ... ... ... ... көзқараыс бойынша:
«Кәсіпорындар резидент еместер мен жасақан шарттардың негізінде транзиттік
жабдықтаулар арқылы нақты сатып алушылар үшін ... ... ... шоттарда есептеп жүрді. Осындай келісім шарттарда кәсіпорынның
міндетіне ... ... ... және ... ... ... дейін
жеткізу кірді. Осындай кәсіпорындарға салықтық тексеру жүгізген кезде оны
негізсіз деп тапты. Тауарлар түскен кезде салық ... ... ... ... ... ол ... ... алушыға сатқан
кезде шығын ретінде ... ... ... ... ... ... ... тауардың құнына ҚҚС салығын салып, және ... Осы ... ... бюджетке Салық кодексінің 163-3 ст-ң 1
тармағына сәйкес 10 АЕК ... ... ... ... ... кездегі аудитор З.П.Дружинина (9) ... ... ... есеп айырысу кезінде сатып алушылардың
шот-фактуралары ... ... ... ... ... ... кеткен қателер жиі кездесіп тұрады. Мысалы тауарлармен жабдықтаушы
кәсіпорын ... ... ... шот ұыснған кезде тауардың 1 данасының
нақты құн сомасынан аз сома ... Және бұл сома ... ... ... ... ... алушы кәсіпорын жетпеген соманы нақты
ақшамен ... ... ... чек алды. »
Тараз Мемлекеттiк Университетiнiң “ Бухгалтерлiк есеп және аудит”
кафедрасының аға ... ... ... Өнiм- ... мен ... ... ... арасындағы бухгалтерлiк есептi қалыптастыру”
мақаласында . (34) ... ... ... ... тұтынушылар
қажеттiлiктерiн қанағаттандыру және нарық заңына ... ... ... ауыл ... өнiмдерiнiң көтерме саудасын ... ... ... ... ... ... сферасының айналыс сферасына
түсетiн байланыс формасын көрсетедi. Көтерме сауданың негiгi ... ... ... қызметпен және тапсырыстарға сәйкес ... ... ... және үздiксiз қамтамасыз ету. Сатушы мен
сатып алушы биржалық комитет тұлғалары болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... сату, сатып алу,
айырбастау арқылы жүзеге асыратын келiсiм бойынша жұмыс атқарады. ... ... ... ... арқылы өткiзiлетiн, сатылатын өнiмдердiң сұранысы мен ұсыныстарын
талдау және зерiттеу;
-биржадағы өнiмдердi айырбастау, сату немесе сатып алуларға ... өз ... ... ... ... ... бойынша құжаттарды толтыру.
Тараз қаласындағы “Әулие – ата”агробиржасында және Шымкент қаласындағы
“Жiбек – Жолы” тауар ... ...... осы биржалардағы
негiзгi тұлға болып табылады.
Өнiм өндiрушiлер мен тапсырыс берушiлердi қандай да бiр өнiм ... ... ... алу қызықтыратын болса, онда биржа мүшесi болыптабылатын
брокерлiк фирмаға немесе өздерi ... ... ... енедi. Тұрақты
өнiмдi сол биржадан сатуды немесе сатып алуды, ... ... ... сатушы немесе сатып алушы, тапсырыс берушi биржа
мүшесi бола алады.биржа мүше- сi болу үшiн ... ... құны ... ... ... сатып алу, сату келiсiмдерiн жасап, қызмет көрсетедi. Олар
нарық коньюктурасын, жан- жақты өнiмдердiң сатылуы мен ... ... ... ... ... ... мiндетi -тауарды нарық
айналымына түсiруге көмектесу болып табылады. Брокер де ... ... ... бiр ... ... қызмет көрсеткiшiне байланысты
биржа жарнасын төлеуi қа жет.
Қазiргi кезде брокерлiк қызметтерге тиiстi дәрежеде көңiл ауда ... ... ... бұл ... ... шешу, жаңа бағыттарды iздену
жолында өз қызметтерiн жалғастырушы кәсiпор- ындар үшiн өте ... ... ... ... ... ... ... табыс көлемiне бiрден-
бiр әсер етушi фактор болып табылады.
“Хегай и К” фирмасының директоры (Өскемен қаласы ... ... ... ... ... (39) ... республикадағы
кiсiпкерлiк кызмет барған сайын ... әрi көп ... ... ... өтiп ... ... ... мәмле бүгiнгi күндерi
коптеген қазақстандық кәсiпорындар үшiн ... ... ... ... ... бойынша кедендiк және заңдық рәсiмдердiң механизмi
бiр арнаға түскен болса, оларды бухгалтерлiк ... ... ... ... ... ... кәсiпорының кызметiндегi басқа
операцияларға тиiспейтiн, тек ... ... ... ... ... ... кетейiк.
Шетелдiк валютадағы дебиторлық бережақ шетелдiк ... ... ... ... ... ... қызметкерлерiнiң
iссапарлары бойынша және тағы баска туындайды.
Экспорттық операцияларға салық салу механизiмiнiң ... ерек ... ... ... тәртiбi келiсiлген халықаралық шарттар бар ... ... ... нөлдiк ставка бойынша салық салынады;
- Қазақстан республикасымен халықаралық шарттар жасасқан ТМД ... ... ... ... бойынша қосымша құн салығы (ққс) салынуға
тиiс;
- нөлдiк ставка бойынша ... ... (ққс) ... ... ... Қазақстан Республикасымен жасаспаған ТМД елдерiне
тауар экспортына “ салық және ... ... ... да мiндеттi төлемдер
туралы “ Қазақстан Республикасының Салық ... 207 – шi ... ... ... ... құн ... салынады.
Валюталық операцияларды бухгалтерлiк есепте көрсетудiң ерекшелiгi “
Шетелдiк валютадағы операцияларды еспке алу “ атты 9-шы ... ... ... ... ... операциялар бойынша осы
стандарттың негiзгi талабы болып ... ... ... есептемелердi жасау және ... ... ... ... ... тиiс. Бұл үшiн ... ... бағаны –
операциялар жасалған күнгi Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкiнiң ... ... ... ... күнiн анықтау- операция түрiне
байланысты. Олардың тiзiмi 9-шы ... есеп ... ... әрбiр мәлiм бойынша екi бақылау күнi болады:
тауарларды (жұмыстарды, қызметтердi ) жеткiзу күнi;
ол ... есеп ... ... ... күнi, ... жеткiзу күнi, ал ... шоты ... ақша ... ... ... ... шығару күнi
– есеп айырысу күнi болып ... өз мәнi ... ... күнi ... ... ... күнi мен оларды өтеу күнi. Ал осы күндер
аралығында ... ... жие ... ... онда бағамдық айырма
туындайды. 9-шi Бухгалтерлiк есеп стандартына ... ... ... ... ... валютадағы дебиторлық бережақты Қазақстан
Республикасының ... ... ... бағамы бойынша қайта есептеу керек.
Мұндай жағдайда iске аспаған бағамдық ... яғни ... ... күн ... ... ... операциялар бойынша бағамдық
айырма туындайды. ... ... ... бережақ бойынша әрбiр
есептi кезеңнiң соңындағы бағам – айырмашылықты ... ... ... ... ... ол кәсiпорынның қаржылық жағдайына ... ... және ... ... ... ... әсер
етедi.
Бағамдық айырмашылық оң немесе терiс болуы ... Оң ... ... ... ... ... ... және жылдық жиынтық табыста
түзетiлуге тиiс, ал ... ... ... ... есепте шығыс болып
табылады, бiрақ шегерiмге жатпайды.
... Дом “ ... ... Б.М. “ Дебиторлық және
кредиторлық бережақтарды қайта құрылымдау бағдарламасы “ мақаласында. (35)
Бержақтарын өзара өтеу ... ... ... ... делдал – банк
болмайды, өйткенi толем құралы ретiнде банк ақшасы емес, ... ... ... ... өтелуiн 100 пайыз қамтамассыз ететiн вексель
болып ... ... -ақ ...... проводкалар жүргiзудiң
негiзi болып саналады. ... ... ... бойынша өзара
талаптарды есепке алуға шек қойылған болатын. Ал, бiз ұсынатын бағдарлама
өзара ... ... ... ... ... ... ... Төлемдердiң вексельдiң көмегiмен жүргiзiлуi кәсiпорының қаржы
шаруашалық iс - ... есп ... ... ... ... ... нарығының дамуына әкеледi. Сондай – ақ, бағдарлама
қатысушыларының вексельдi бережақтарын өтеу кезiнде ... ... ... ... ... ... айтарлықтай өзгертедi және
түскен қаражаттарды өндiрiстi дамытуға және де ... ... ... ... ... ... ... Бағдарлама
жалпы және әрбiр, жекелей алғандағы кәсiпорын үшiн өтелуге ... ... ... ... қаласындағы “ ВДО Қазақстан аудит “ жабық ... ... ... ...... борышты беру – сату мақаласында. (33)
Мәмле жасау кезiнде тараптардың карым – қатынасы туындайтын мiндеттемелердi
орыдауға бағытталған. Қызмет ... ... сату ... ...... дер ... ақы төленедi деп ойлайды. Егер, мәміле бойынша
ақы алдын – ала ... ... одан әрi ... туындамайд. Егер сатып
алушы көзделген ... есеп ... ... ... сатушыда
дебиторлық борыш сомасының туындауына әкеп соқтырса, қиындықтар туындайды.
Одан ... ... ... сатыпалушыдан борышты акцептсiз өндiрiп алуы
мүмкiн болмайды, өйткенi өзара есеп айырысудың негiзгi нысаны ... яғни ... ... ... ... ... ... ауқымына байланысты кәсiп орында айналымнан
қаржыларды өқшауландыру, ақшалай қаражат ... ... және ... ... ... ... ... пайда болады.
Iс жүзiнде, пайда болған дебиторлық борыштан ... 90 күн ... ... ... де, ... бiр iс – ... ... бастайды (телефон
шалу, хат хабар алмасу, iссапарлар), бiрақ олар ... ... ... ... ... және ... бар ... растау жөнiндегi
iс – қимылдың бiрi есептi күнге салыстырып тексеру актiсiн ... ... ... бұл ... ақшалай қаражатты қайтаруға кепiл бола алмайды.
Мiндеттемелердi орындамау жағдайларының жиiлеп кетуiне байланысты
“Вексельдiк ... ...... ... ... ... қайту ретiндегi шарт нысаны – цессия көзделген.
Анағұрлым кең ... ... ... ... ... ... ... банкке дебиторлық борышын сату болып табылады. Бұл
кезде тауарды сатудан дебиторлық ... бар ... ... ... факторингтiк компания сатушы компанияға алдын – ала қолма – қол
ақша төлейдi. Ал , ... ... ... өз кезегiнде ... ... ... бережағын өтейдi”
КАЗНАУ – дың “ бухгалтерлiк есеп және аудит “ ... ... А. “ ... ... есебi“мақаласында. (32) Үмiтсiз
бережақтар ...... ... ... және ... ... ... дебиторлық бережағы немесе алынуға
тиiс шоттар. Үмiтсiз бережақтар ... ... мен ... ... ... ( ... кейiнге қалдырып ) сатса пайда болады. Несиеге
сату ... ... ... ... ... ... ... ұзақ мерiзiмде қайтаруы мен немесе тiптен алынған несиенi ... ... яғни ... ... пайда болуына
байланысты. ... ... ... ұзақ ... ... ... ... болатын зияндар үмiтсiз бережақтардан
болатын зияндарға қарағанда шығын көптеп әкеледi.
Егер сатып алушылар ақыр ... ... ... толық
сомасын төлесе, сатушы кәсiп орын үшiн, бұл жақсы әсер етiп олар өздерiнiң
өнiмдерiн еш ... ... едi. ... ... ... сату ... және ... ұсынылған мерзiмге де байланысты. Кейбiр күмән ... ... ... ... ... ... ... қойды деп есептейтiн.
Бұл жағдайда үмiтсiз бережақ орын алады. Кәсiпорын ... ... ... ... ... ... мүмкiндiгiне көңiл бөлу керек.
Отандық тәжiрейбеде үмiтсiз бережақ күмәндi бережақ деп ... ... ... жыл ... ... бережақ инвентаризациясын
жүргiзгеннен кейiн жасақтау керек. Егер сатушы, тапсырыс берушi тарапынан
ақшаларын ... ... ... ... жасалып қолданылса және олар
нәтижесiз болса, онда сатушы кәсiпорын пайданың ... бiр ... ... ... ... ... ... орнын жасақталған
резерв есебiнен жабу үшiн. Дебиторлар өз бережақтарын ... ... ... ... ... қайтарылған сома мөлшерiне резерiвтегi
табыстық жұмсалған бөлiгiнiң орнын толтырады.
Бiшкек Мемлекеттiк ... ... ... Оралбек
“Өнiмдi сатудың есебi” мақаласында. (37) ... ... ... ... ... ... күтiлетiн дебиторлық бережақ түрiндегi қаражат
немесе олардың эквивалентi болып табылады. Ол ... сату ... ... бағасы келiсiм шартта көрсетiлмесе, дебиторлық бережақ
немесе ... ... ... ... ... ... анықтайды. Сипаты
бойынша түрлi қызметтермен жұмыстарды орындайтын кәсiпорындарда ... ... ... ... тән ... ... Ұзақ
мерзiмде өнiм дайындайтын ұйымдарда табысты ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асады. Әдетте,
ғимраттар, ... ... ... ... ... ... құрылысы
бiрнеше жыл салынады. Тапсырыс берушi бұндай обиектiлерге төлемдi, олардың
құрылысының белгiлi бiр ... ... ... ... соң ... ... ... қызыметтiң нәтижелерi дұрыс, нақты бағалануы тиiс.
Тауарды сатудың кең тараған түрi ... ... ... несие
шартымен сату. Несиенi ұсынғаны үшiн сатушының пайызы да сатудан түскен
түсiм болады.
2. Сатып ... және ... ... ... ... шығару мен сатудың есебі - оны басқаруға қажетті ақпараттарды
уақытында алуды қамтамасыз ететін мақсатты бағыттағы процесс.Өнімді сатумен
өткізу ... ... ... ... ... болады.
Бұл есептің мақсаты болып өнімді шығарудың өндірістік бағдарламасын
орындауын және ... ... ... ... келісімдік
міндеттемелерін орындауын бақылау табылады. Сонымен қатар есеппен ... ... бар ... белгіленген запас нормасына сай келуі,
өткізуге жеткілікті тауарлық қамтылуы және ... мен ... ... ... алушылардан төлемдердің уақытында төленуі, сатумен
байланысты шығындарды үнемделуі бақыланады.
Өнімді ... ... және ... ... ... ... қабылдау үшін кәсіпорынның басқару бөлімі уақытында қажетті
ақпаратты алуы ... ... ... ... ... ... ... тапсырмалар мен айлық жоспарды орындауды күнделікті бақылауға және
жоспардан ауытқу ... ... ... ... ... ... ... өнімнің қалдықтары туралы мәліметтер өткізу ... және ... ... ... ... ... өнім ... мәліметтер сату көлемінің күтілетін өсімін болжауға,
кәсіпорынның пайда мөлшеріне ... ... және ... көрсеткіштер
бойынша жоспардың орындалуына қажет.
Есептік ақпарат кәсіпорынның сыртқы есеп ... ... үшін ... ... ... және оны ... процедурасын
атқарушы болып әрине бухгалтерия табылады.
Дайын өнім есебінің, оны өндіру, өткізу және сатудың салдарынан пайда
болатын ... ... ... ... мақсаттары келесідей:
-өнім қозғалысының уақытында құжаттық рәсімделуін қамтамасыз ету,
қоймаға ... және ... ... жіберілуі;
- пайда болған дебиторлық бережақтарды тиісті ашылғансатып алушылардың
түрі шоттар бойынша ... ... ... ... ... ... ... дұрыс топтау;
-материалды жауапты адамдармен өнімнің толық және ... ... ... ... ... нормативтерге сай келуін
бақылау;
-тиеу мерзімі, өнімнің ассортименті және түрлері бойынша ... ... ... ... ... есебін ұйымдастыру;
-төлем құжаттарын толтыру және сатып алушылардан ақшаның уақытында
түсуін бақылау;
-өнімді шығару, тиеу және сату ... ... ... және ... ... бейнелеу;
-өнімді өткізумен байланысты өндірістік емес шығындарды бейнелеу және
олардың мөлшері мен құрамын бақылау;
-өнімді сату жоспарының орындалуын бақылау;
-кәсіпорынның сыртқы есеп ... ... және ... үшін ... даярлау.
Осы мәселелерді дұрыс орындау үшін есепті тиімді ұйымдастыру қажет.
Бөлім 2. «АйМар» жаупкершілігі шектеулі серіктестігінің экономикалық
сипаттамасы және есеп-қаржы жұмысын ... 1 ... ...... ... ... ... серіктестігі БҚО, Шыңғырлау ауданы,
Шыңғырлау ауылында орналасқан. Заңды ... Абай ... 1 үй. ... 2001 жылы 12 ... ... ... №4643-1926. Жалғыз
құрылтайшы Саргужиева Жұмағыз Медетқызы ... ... ... ... – жеке ... ... ... тұлға болып саналды
және өзінің қызметін Қазақстан Республикасының заңдылықтарына және өзінің
жарғысына сәйкес орындайды.
Жауапкершілігі ... ... жеке ... ... ... шоты, қазақ және орыс тілінде мөрі бар.
«АйМар» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің қызметтінің негізгі
мақсаты – пайда табу.Серіктестіктің қатысушылары жеке ... ... ... ... ... ... өнімдерін сатып алу, сақтау және АЗС-р арқылы
сату;
- халық тұтыну тауарларын өндіру, сатып алу және ... ... ... ... ауыл ... ... ... сатып алу, сақтау, өңдеу және
сату;
- ауыл тұрғындарына тұрмыстық қызметтер ... ... ... қызметтер, делдалдық қызметтер, және
мүліктер мен құрылғыларды ... ... ... ... ... ... ойын және ... айналысуға құқығы жоқ. ЖШС
«АйМар»-ң жарғылық қоры- 77500 тг
Кәсіпорының негізгі іс-әрекет көрсеткіштерін төмендегі бірінші
кестеден көруге болады;
Кесте ... ... ... ... көлемі, мың тенге
| | ... |Өсу ... ... | ... % |
| | |2004 |2005 |2006 | |
|1 ... ... |461 |403,2 |354,3 |76 |
|2 ... активтер |4802 |3954,4 |2542,3 |53 |
|3 ... өнім |9547 |9726 |10739 |64,5 |
|4 ... өнім |9547 |9726 |10739 |64,5 |
|5 ... ... |3080 |3206 |1573,6 |88,8 |
|6 ... ... |77,5 |77,5 |77,5 |100 |
|7 ... ... |10 |10 |12 |120 |
| ... | | | | |
|8 ... ... |265 |289 |368 |139 ... келтірілген кестеден қорытында шығатын болсақ, онда мынадай
тұжырымға келуге болады, яғни ... ... ... ... қоры ... кезден бастап өзгермеген. Кәсіпорын
өткен жылдың бөлінбеген пайдасынан ... ... ... жалпы мақсаты
болып, кездейсоқ жағдайлардан болатын немесе ... ... ... ... ... құралдардың көлемі тозу, сатылу себебінен ... 2004 ... ... 14 ... азайған. Бұл өзгерісті негізгі
құралдарды сатумен түсіндіруге болады. ... ... ... бір түрі ғана ... ... жоқ. ... ... ауыл
шаруашылығында тек бір ғана ғимаратта орналасқан. Ал оның құнының төмендеуі
оған есептелетін жыл ... тозу ... ... Ал мұнай
өнімдерін халыққа жалға алған түрлі АЗС-тар арқылы ... ... ... тек ... ... ... ... алған тақырыбыма
байланысты сатып алушылар ретінде түрлі АЗСтар және ауыл ... ... ... ақшаға жасалады. Ал тауарлы өнім мен жалпы өнім ... ... ... Себебі кәсіпорын ауыл шаруашылығы өнімін сатудан 2005 және
2006 жылдары шығынмен аяқтап отыр.
Жұмысшылар саны жыл ... өсіп отыр 20 ... . Оның ... ... ... ... ... ұлгаюы себептерінен, жана
жұмыс орындарының ... деп ... ... жауапкершілігі шектеулі серіктестігі 2004 жылдары
өзініңшаруашылық қызметін пайдамен аяқтағанда, ал таза ... ... жылы және 2005 жылы ... Бұл ... айта кететін жағдай кәсіпорын
көрсететін қызметкердін өзіндік құнының жоғарылауына қарамастан ... ... ... ... ... ол кәсіпорының қызмет көлемін ұлғайтып ол
экономақалық - өндірістік қатынастарда ... ... ... көбейту,
сөйтіп ішкі нарықта өз қызметтеріне сұранысты ұлғайтып, ұзақ шаруашылық
қызмет атқару болып табылады.
«АйМар» жауапкершілігі ... ... ... ... ... ... халыққа тұрмыстық қызмет көрсету болғандықтан
ағымдағы активтерді көрсетуді жөн ... ал оның ... 47 ... Оның ... ... ... аяғына дейін товарларды өткізі
отыруында. Ал ... ... ... мен ... ... ... ... ЖШС-ң ағымдағы активтердің көлемі мен құрылымы.
| | ... ... ... | |
| ... | |
| ... | |
| | |2004 |2005 |2006 |
| | |Мың тг ... тг ... %|Мың тг ... |
| | | |% | | | |% |
|1 ... |511 |10,6 |529,2 |13,3 |393,9 |15,4 |
| ... | | | | | | |
|2 |ТМҚ |1016 |21,1 |0,4 |0,01 |2,5 |0,09 |
|3 ... |2808 |58,4 |2874 |72,6 |2130 |83,7 |
| ... | | | | | | |
|4 ... |467 |9,7 |550,8 |13,9 |15,9 |0,6 |
| ... | | | | | | |
|5 ... |4802 |100 |3954,4 |100 |2542,3 |100 ... кестеден көріп отырғанымыздай, «АйМар» ЖШС –нің ағымдағы
активтердің ... мен ... ... ... талдай келе кәсіпорын
бойынша ағымдағы активтердің жалпы көлемі 2006 жылды 2004 ... 47 ... ... Оның ... ... тез ... ... алумен түсіндіріледі. Жалпы ағымдағы активтер көлемінің 58-47
пайызын ... ... алып ... Ал 10-15 пайызын дебиторлық
бережақтар алып ... ... ... ... құны 2006 жылы ... 21 ... 2,5 пайызға төмендейді. Оның себебі товарлы материалды
құнды заттардың тез ... ... ... ... тез сатылатын өнімдерге
жатады. Басқалай активтер құрамы 2006 жылды салыстырғанда 9,7 пайыздан 0,6
пайызға төмендейді. ... осы ... ... ... тез
сатылып, және ақшалай қаражаттарының өскендігін көреміз. Бұл ... ... ... Енді ... ... ... ... келесі
кестеден көреміз.
Кесте 3
«АйМар» ЖШС- нің қаржылық іс- ... ... ... ... ... |
| | | |% |
| | |2004 |2005 |2006 | |
|1 ... ... |9596 |9862 |10739 |122 |
| ... өндіруден | | | | |
| ... мың тг. | | | | |
|2 ... ... |7963 |8521 |8956 |112 |
| ... ... мың тг| | | | |
|3 ... ... мың тг |1633 |1341 |1783 |109 |
|4 ... ... |971 |938 |1186 |122 |
| |мың тг | | | | |
|5 ... ... |662 |403 |597 |90 |
| ... ... мың | | | | |
| |тг | | | | |
|6 ... ... |198,6 |120,9 |229 |115 |
| ... мың тг | | | | |
|7 ... ... , мың тг |463,4 |283 |368 |79 ... ... ... кәтижесі кесте көріп отырғанымыздай
сонғы 2004- 2006 жылдарға шараушылық бойынша көрсетілген ... ... ... 22 ... ... ... ... өзіндік құны 12
пайызға өскен. Жалпы пайда көлемі 9 пайызға өскендігін анықтадық. ... ... ... 2006 жылы 2004 ... ... 10 ... Оның себебі кезеңдік шығындардың 22 ... ... ... ... ... ... жылы 15 пайызға өскен.
Таза табыс көлемі 2006 жылы 2004 жылы 21 ... ... Оның ... ... өзіндік құнының жоғарлауына байланысты, ал өзіндік құнының
жоғарлауы дегеніміз, бұл шығындардың ... тыс өсуі ... ... ... ... ... ... біздің байқағанымыз кәсіпорын 2004
жылы шаруашылық іс-әрекетін 10096 мың теңге таза ... ... ... ... ... ... ... есептеледі, бірақ соңғы есепті жылда ол
көрсеткішке жете алмай ... 2004 жылы 2006 ... ... ... ... 35,5 ... төмендеген, сонымен бірге сатылған өнімдердің
өзіндік құны 1,3 пайызға өскен, ал жалпы табыс 374,2 мың ... ... ... таза табыс көлемі 2004 ... ... ... ... ... ... 2 жылы тек шығынмен аяқтап
кәсіпорынның таза табыс деңгейінің төмендегендігін ... ... ... үшін өте ... көрсеткіш емес.
Ендігі жерде тұрған мәселе шығындадың деңгейін неғұлым төменгі
деңгейге дейін жеткізе отырып, қызмет ... ... ішкі ... сұраныс
пен ұсыныс деңгейін жоғарылата отырып, жалпы табыс, ... ... ... ... ... ... табылады. Ол үшін өндіріс шаруашылық
процесін нарық талаптарына сай етіп жоспарлау үйымдастырып, бар ресурстарды
тиімді, ... ... ... деп ойлаймын.
2. 2 «АйМар» ЖШС – нің есеп- қаржы жұмысын ұйымдастыру.
«АйМар» ЖШС ... есеп ... ... ... ... күші бар ... есеп тураны» жарлығына сәйкес жүргізіледі.
Сонымен ... ... ... ... ... ... ... және оларға методикалық нұсқалар, ... қоса ... ... ... ... шоттар жоспары пайдаланады. Сонымен бірге
«АйМар» ЖШС ... ... ... ... ... қолданылады. Кәсіпорында журналды – ... ... ... жазу ... ... есеп ... ... бухгалтерлік есебінің негізгі міндеттері болып;
• Субъектіні, тағы да басқа қызығушы тұлғаларды кәсіпорынның
шаруашылық қызметі туралы ... ... ... ... ... шаруашылық қызметтерін Қазақстан Республикасының
заңдылықтарына сай жүргізілуін бақылау үшін мемлекеттік
органдарды ... ... ... ... ... ... ... үздіксіздік, түсініктілік,
қажеттілік, маңыздылық, шыңдық, күмәнсіз жеткіліктілік, тәуелсіздік, жан-
жақтылық, толықтылық, ... ... ... ... ... ... қызметті ұйымдатыру өткізілетін шаруашылық операцияларға
ішкі және алдынала бақылауды бас бухгалтердің ... ... ... үшін ... ... ... және ... мақсатында
бухгалтерлік қызметшілердің міндеттері ... Бас ... ... ... қызметтерді ұйымдастыру, қаржылық және
статистикалық есептемелерді құру ... ... ... ... есеп ... тексеру, бас кітапты жүргізу, салықтардың бюджетке
уақытылы төлеуін бақылау және қаржылық қызметке ... ... ... ... орынбасарының міндеттері; бухгалтерлік операцияларды
нормативтік құжаттар мен шоттар корреспонденциясына сәкес уақытында ... ... ... ... есеп ... бойынша ведомостілерді
топтастыру, синтетиқалық шоттар бойынша айналым ведомостісін, ... ... ... есеп ... ... ... ... емес активтердің есебін жүргізу қызметтері болып табылады.
Материалдық стол бухгалтері ... ... ... ... ... ... жабдықтаушылармен есеп айыррысу есептерін дебиторлар
жеке ... есеп ... ... ... Дебиторлық және
кредиторлық міндеттемелердің ... ... ... ... ... келесілер кіреді; өндірістік және ... ... ... онім ... ... есебін жүргізу, есеп
регистрлеріне сәйкес өнімнің өзіндік құнын қалыптастыру.
Есеп айырысу столының ...... ... өнім ... ... өңдейді. Дайын өніммен тауарлар есебінің тиісті құжатарға ... ... ... ... ... қатар еңбек ақы есебін,
сатып алушы және ... есеп ... ... ... ... ... ... қабылдау, беру есеп айырысу шотына нақты
ақшаны аудару, кіріс және шығыс құжаттарды толтыру, ... ... ... ... ... ... ... негізгі бөлімдері мыналар;
1. Қаржылық жоспарлау. Бұл жерде қаржылық жоспардың баланстық жоспары,
кіріс пен шығыс жоспары, ақша қозғалысы ... ... ... Жабдықтаушылармен есеп айырысу. Бүл жерде жабдықтаушылармен келісім
шарт жасалып, олрамен есеп айырысуды жүргізу барысындағы ... ... ... ... ... Бұл ... бюджетпен есеп айырысу
бойынша, сақтандыру ... ... ... жүргізіліп,
құжаттар толтырылады.
4. Айналым қаражаттары. Бұл жерде айналым қаражатынпайдалану ... ... ... ... ... ... ... Несиелендіру. Мұнда несиені алу және қайтаруға байланысты еспетеулер
жүргізіліп, құжаттар толтырылады.
6. Кассалар операциялар. Кәсіпорындағы ... ... ... оның ... жағдайына байланысты болады.
Кәсіпорынның таңдаған бухгалтерлік ... ... ... ағымдағы топтастырылуы мен жалпылама қызметін жүргізу, құндық
өлшеммен жүргізі ... ... есеп ... ... ... саясатын қалыптастыру – бухгалтерлік есепті жүргізудің белгілі
бір тәсілін нақты бір шаруашылық ... ... ... есеп ... ... ұстамдырын кәсіпорынның есеп
саясятында іске асырған ... ... ... ... Кәсіпорынның мүліктік жағдайы;
• Кәсіпорын қызметінің үздіксіздігі;
• Есеп саясатын жүргізген кезде шараушылық операциясын
көрсетудің ... ... ... ... ... еспеті жыл ішінде өзгермеуі.
Есеп саясатының басты тапсырмасы – шаруашылқ қызметін жоғары деңгейін
көтеру, бұл әрекетті тиімді реттеу ... үшін ... ... ... ақпаратты қалыптастыру.
«АйМар» ЖШС -ң қаржылық қызметінің ... ... ... ... ... саналады;
• Кірісті өсірумен рентабельділікті көтерудің жорлдарын іздестіру;
• Кәсіпорын қызметін қажетті қаржы ресурстары мен ... ... ... ... мен ... ... ... және уақытында орындау.
• Қаржылындару, несиелендіру мақсатында алынған қаражаттарды мақсаты
пайдалану;
• Айналым қаражатын ... ... ... ... Қаржылық және кассалық операцияларды құжжаттандырудың белгіленген
тәртібін сақтау.
Бөлiм 3. «АйМар» ЖШС –да қазiргi ... ... ... ... ... есеп – айырысу есебiн ұйымдастыру.
3.1. Алынуға тиісті шоттардың аналитикалық және синтетикалық есебі
Сатып ... және ... ... есеп – ... ... ... жоспарының “Сатып алушылар мен тапсырыс берушiлердiң бережағы” атты
30 – шы ... ... ... ... және ...... есебi ведомствiсiнде” жүргiзiледi. Бұл бөлiмшенiң
құрамына мынадай шоттар кiредi:
301 “Алынуға тиiс шоттар” (1210)
302 ... ... ... ... (1210)
301 “Алынуға тиiс шоттар” шотында тиелiп ... ... ... ... пен ... ... үшiн ... тиiс есеп – айырысу ... ... есеп – ... ... тиiс шоттар дебиторлақ бережақ болып табылады, яғыни
бiр есептi мерзiм iшiнде алынуға тиiс сомадан тұратын ... ... ... ... ... ... ... алынуға тиiс сомадан тұратын
ұзақ мерзiмдi дебиторлық бережақ. ... ... ... ... ... берушiлердiң есеп – айырысуы бойынша келесiдей жазуларды көрсетуге
болады.
Жiберiлген ... ... ... ... ... қызымет
пен жасалған жұмыстың нақты өзiндiк құнына сәйкесiнше ... ... 801 ... ... ... ... пен ... өзiндiк
құны”(7010), және келесiдей шоттарды кредиттейдi 221 “Дайын өнiм”(1320) 222
“Алынған тауарлар”(1330), 900 “Негiзгi өндiрiс”(8010), 910 “Өз ... ... 920 ... ... және ... Негiзгi құралдарды, материалдық емес активтердi, қаржылық
инвестицияны сатқан кездесәикес ... ... ... ... ... бойынша шоттарды (121 – 125( 2410-2414), 101 – 103(2710-
2720), 106(2736), 141 – 144(2210-2310), 401 – 403(2010-2040)) кредиттейдi.
Сатылған өнiмнiң, ... ... пен ... сату ... ... 301 –шi ... ... (2110)және 701 “Дайын өнiмдi
(жұмыс пен қызыметтi) сатудан пайда”(6010), және тағы ... ... ... ... ... ... негiзгi құралдарды
(722(6212) шоттың кредитi), материалдық емес ... ... ... ... ... ... шоттың кредитi) сатқан кезде
берiледi.
Шот – фактурада көрсетiлген қосылған құнға ... ... ... тиiс ... ... дебиттейдi және 633 “Қосылған құнға
салынатын салық” (3130)шотын кредиттейдi.
Сатып алушылар мен тапсырыс берушiлерге ... ... үшiн ...... ... ... құжаттарының төлену мөлшерiне байланысты 431
“Ел iшiндегi валюта шотындағы нақты ақша”1060, 441 ... - ... ... ... 451 ... ... валютадағы нақты ақша”
(1010)және басқа да шоттарды дебиттейдi және 301 ... тиiс ... ... ... алушылар мен тапсырыс берушiлер келiсiм шартқа сәйкес
жабдықтаушыға аванс берсе 431, 441, 451 ... ... және ... материалды құндылықтарды жеткiзуге алынған аванстар”(3510) немесе
“ 662 ... ... мен ... ... алынған
аваныстар”(3510)шоттарын кредиттейдi. Сондай – ақ сатып алушылар мен
тапсырыс ... ... ... ... аванспен төленген соманы шегередi.
Жабдықтаушы - кәсiпорынның бухгалтериясында алдын – ала ... ... ... 661 “Тауарлы – материалды құндылықтарды жеткiзуге алынған
аванстар” немесе 662 “Жұмыстар ... мен ... ... ... ... ... ... тиiс шоттар” шотының кредитi.
Егер алынуға тиiс шоттар шетел валютасымен көрсетiлетiн жағдай болатын
болса, онда олар алғашқы рет ... ... ... ... ... ... ... ал кейiннен есептi мерзiм аяқталған күнгi бағамды
қолданып қайта бағалайды. Пайда болған ... ... ... ... ... тиiс ... шотының дебитi, 725 “Бағамдық
айырмашылықтан”(6250) пайда шотының кредитi – сатып алушылар мен ... ... ... ... ... ... оңды ... сомасына;
844 “Бағамдық айырмашылық бойынша шығындар”(7430) шотының дебитi, 301
“Алынуға тиiсшоттар”(2110) шотының кредитi – сатып алушылар мен ... ... ... ... пайда болған терiс бағамдық
айырмашылық сомасында.
Дебиторлық бережақ мойындалады, тек ... ... ... ... және ... ... және бағасынан шегергендегi
тауардың құны бойынша және ... ... ... кейiннен
қайтарылуын есепке ала отырып бағаланса ғана.
Сатудан және бағасынан шегерiм ... ... ... 713 ... ... ... ал ... тиiс шоттар”(2110) шотының кредитi. Тауарлардың қайтарылуын 711
“Сатылған тауарлардың қайтарылуы”(6020) шотының ... және 301 ... ... шотының кредитi бойынша сипатталады.
Есептi мерзiм аяғында 301(2110) шот бойынша қалдық сатып алушұылар мен
тапсырыс берушiлердiң тиелген, яғыни ... ...... жасалған және қабылданған жұмыстар мен қызыметтер бойынша
бережағын ... ... ... ... ... мөлшерiн көрсеткендiктен
шаруашылық етушi субъиектiнiң ... ... ... ... ... ... ... және бережақ адамдардан
қаржыларын тарту үшiн жұмыстар жасайды. Әдетте, ... ... ... 30 ... 90 ... дейiнгi аралықтағы мерзiм болып табылады.
Бұл мерзiм ... ... ... тиiс ... ... өткен болып
саналады. Сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің есеп ... ... ...... ... ал аналитикалық есебі әрбір сатып алушы
кәсіпорын бойынша жүргізіледі.
3.2. ... ... және ... қою ... ... ... ... операциялардың ... ... ...... жағдайын жақсарту,
дебиторлық бережақтың төлену мерзiмiн қысқарту, мүмкiн ... ...... ... жабдықтаудысақтандыру
ұйымдарындасақтандыра алады немесе талап ету құқығын бере алады, ... ету ... ... кең тараған түрi дебиторлық бережақты
факторингтiк компанияға сатуболып табылады.
Факторинг – қаржы агентi болып табылатын бiр ... ақша ... ... ... ... ... ... (клиентке) ақша қаражаттарын бередi
немесе беруге мiндеттенедi, ал ... жақ өз ... ... ... ... жақпен қарым – қатынасынан туындайтын үшiншi жаққа ақшалай
талабын беруi немесе беруге мiндеттелуi.
Қаржы агенттерi болып ... және ... да ... ... ...
ақ факторингтiк операцияларды қаржыландыратын және ... iс - ... ... ... ... бар коммерциялық ұйымдар болып табылады.
Бережақ адам қаржы агентiне тек клиенттен әлде ... ... ... ... ету ... бергенiн куәландыратын жазбаша түрдегi ... алса және онда ... тиiс ақша ... ... ...... адам ... жүргiзетiн қаржы агентi көрсетiлсе ғана ... ... ... - ... ... банк екi ... да
несиегеқабiлеттiлiгiн тексередi, соның есебiнен факторинг операыиялары
бойынша шектi соманы анықтайды, яғыни осы сома ... ... ... ... ... болмайды. Келiсiм шарт ашық және жабық немесе
конфиденциалды бола алады. Ашық келiсiм – ... ... ... ... ... ал жабықта – дебитор факторингтiк
келiсiм шарттың бар екенiн, жасалғаннан беймәлiм болады. ... ... ... ... ... құқығы да қаралуы мүмкiн, яғыни талап
қоюды қайта беру – ... ... ... көрсетудiң құны қызыметтiң түрiне, тараптың қаржылық
және тағыда басқа факторларына тәуелдi факторинг үшiн төлемдi ... екi ... ... несие үшiн пайызды ескеру қажет.
Келесiдей шоттар корреспанденциясын көрсетуге болады.сатушы, яғыни тарап
кәсiпорында.
1. ... ... ... ... ... ... тауарды тиеп
жiберген:
- жiберiлген тауардың нақты өзiндiк құнына мынадай праводка берiледi,
801 ... ... ... жұмыстың өзiндiк құны”(7010) шоты
дебиттеледi және 222 “Сатып алынған ... ... ... ... ... ... берiледi, 301 “Алуға арналған
есептеулер”(2110) шоты дебиттеледi және 701 ... ... ... сатудан кiрiс”(6010) шоты кредиттеледi;
- қосылған құнға салық сомасына мынадай правотка берiледi, 301 “Алуға
арналған есептеулер”(2110) шоты дебиттеледi және 633 ... ... шоты ... ... ... келiсiм шарт бойынша жабдықталған тауар үшiн
бережақ сомалар келiп түскенде, 441 “Есеп – ... ... ... шоты ... және 687 ... шоты
кредиттеледi.
3. Қаржы агентiнен келiсiм шарт бойынша жiберiлген тауар үшiн ... ... ... 831 ... ... ... ... және 687 “Басқалары”(4430) шоты кредиттеледi.
4. Бережақтардың есепке алынуы жүргiзiлгенде, 687 ... ... және 301 ... ... шоттар”(2110) шоты
кредиттеледi.
Сатып алушы, яғыни бережақ кәсiпорында:
1. Келiсiм шартқа сәйкес кәсiпорын сатушы кәсiпорыннан оған жiберiлген
тауарларды ... ... ... ... ... берiледi, 222 “Сатып алынған
тауарлар”(1330) шоты дебиттеледi және 671 “Жабдықтаушылармен есеп
айырысу”(4110) шоты ... ... ... салынатын салыққа (16() мынадай правотка берiледi,
331 “Есептелген қосылған құн ... шоты ... ... ... есеп айырысу”(4110)шоты кредиттеледi.
2. Алынған тауарлар үшiн ... ... ... ... ... 334 “Басқалары”(1430) шоты дебиттеледi және 441 “Есеп
– айырысу шотындағы нақты ақша”(1050) шоты кредиттеледi;
3. Бережақтардың ... ... ... 671 ... ... шоты ... және 334 “басқалары(1430)”
шоты кредиттеледi.
Қаржы ... ... ... шарты бойынша ... ... ... ... ... аударылған кезде, 334 “Басқалары” ... және 441 ...... ... ... ... шоты
кредиттеледi;
2. Факторинг бойынша сый ақы сомасы есепке алынғанда, 332 ... шоты ... және 724 ... бойынша девидентер
және сый ақылар”(6110 шоты кредиттеледi;
3. Бережақ, сатып алушы кәсiпорыннан талап етiлген сома ... ... ... ... ... ... шоты дебиттеледi және 687
“Басқалары”(3210) шоты кредиттеледi;
4. Бережақтың есепке алынуы жүргiзiлген кезде, 687 “Басқалары”(3210) ... және 332 ... ... және 334 ... кредиттеледi.
Цессия – басқа адамға мiндеттемесiндегi талап қою құқығын ... ... бiр ... ... ... кез – ... ... беру. Талап
қою құқықтарын табыстау келiсiм шарты болса, яғыни ... ... ... бiр ... ... цедент қандай да бiр мiндеттемелердiң орындалуын,
яғыни тауарлы материалдық запастарды жабдықтаған, жасалған қызымет немесе
көрсетiлген қызымет үшiн ... ... қою ... ... ... ... ... немесе бөлшектеп табыстау болып табылады. Цедент -
өзiнiң талап қою ... ... ... ... ... Ал, ... ... қою құқығын бергендiктен кредитор болатын тұлға, яғыни бұл ... ... ... ... кредитордың құқығы жаңа кредиторға шартта
көрсетiлген ( оның iшiнде ... да) және ... ... заңдылық актiлерi
негiзiнде ауысады. Кредитор ... ... ... ... ... ... ... – субъектiсiнiң басқа тұлғаға
ол үшiн бұрын төленген ақша сомасын қайтару (орын ... ... ... ... жағдаида кредитор құқығының басқа тұлғаға берiлуi үшiн бережақ адамның
келiсiмi, егер заңдылық актiлерiмен немесе ... ... ... ... Талап қою құқығын табыстау мiндеттемелерi ... ... ... ... ...... ... шарт жасаған күнгi көлемде жәнесол шарттарға сәйкес ... Жаңа ... ... ... ... ететiн құқығы,
және де талап қоюмен байланысты басқа да құқықтар, соның iшiнде алынбаған
сый ақыға құқығы (мүдде) да ... ... ... ... адам үшiн маңызы зор болатын
кездегi мiндеттемелерi бойынша талап қоюды ... ... ... ... ... ... тауар (жұмыс, қызымет) нарығында бережақ адамның бәсекесi
болып табылады;
- ... ... мен ... арасында сотпен шешiлген шаруашылықтың
келiспеушiлiк болған жағдайда;
- бережақ тұлға жаңа кредитор алдында мiндеттемелерiн орындау ... ... ... мен ... ... өзара байланысты тараптар немесе
аффишерленген тұлғалар болып табылса;
Бұл жағдайларда ... ... ... ... қою ... ... адамға
табыстауға мiндеттi түрде бережақ тұлғаның келiсiмiн алуы қажет. Талап қою
құқығын табыстау көбiне ... ... ... ... аз сомамен
жүзеге асырылады. Сондықтан бұл цедентте шығынның болуына және цессионариде
пайданың қалыптасуына алып ... Ал, егер ... қою ... ... дебиторлық бережақ сомасына қарағанда көп болс, сәйкесiнше цедентте
пайда болып, цессионариде шығын ... зиян ... қою ... қайта табыстау туралы шарттың мәнi өнiмге (тауарға) ... ... ... ... ... ... дебиторлық
борышты сату болып табылатындықтан, оны бухкалтерлiк ... ... ... қою мерзiмiнiң басталған күнi туралы ақпарат болуға тиiс.
Дебиторлық борышты мiндеттеме орындалатын мерзiм аяқталғанға дейiн ... ... ... қою ... ... мен ... ... маңызды. Талап қоюдың басталу ... ... ... соңымен сәйкес келуге тиiс. Егер ... ... ... ... ... онда ... орындаудың орынды мерзiмi
сондай мерзiм деп есептеледi. Орынды мерзiмде орындалмаған мiндеттеме
немесе ... ... ... сәтiмен айқындалатын мiндеттеме оны
орындау туралы талап қойылған ... ... 7 күн ... ... ... ... алдында борышты салыстырып, салыстыру актiсiн жасау
қажет. Осы ... ... ... ... жасап, өзара есептеу актiсiн
әзiрлейдi. Шарт пен өзара есептесу актiсi бiр есептi ... ... ... ... (талаптарды) табыстау жөнiндегi операциялардың
бухгалтерлiк есебi және ... ... ... мысал арқылы көрсетейiк.
Мысалы: “ААА” өндiрiстiк фирмасы ... ... ... ... (оның iшiнде ққс)дайын өнiм жөнелттi. Жөнелтiлген өнiмнiң өзiндiк
құны 2000,0мың ... ... ... ... талаптары бойынша жеткiзушi
мен сатып алушының арасындағы есеп – айырысулар өнiм ... ... ... ... ... өндiрiстiк фирмасының сатып алушыға өнiм
жеткiзiп беруi мынадай бухгалтерлiк жазбалармен көрсетiледi:
1. Сатып алушыға ... ... ... өзiндiк құны есептен
шығарылған, 2000,0 мың теңге.Оған ... ... ... ... ... ... (жұмыс, қызымет) өзiндiк құны”(7010) ... және 221 ... ... шоты ... ... ... есеп шот ұсынылған:
- шарттық құнына (қосымша құн салығынсыз), 2500,0 мың теңге, мынадай
правоткамен сипатталады, 301 ... ... ... ... және 701 ... ... (жұмысты, қызыметтi) сатудан
пайда»(6010) шоты кредиттеледi;
- қосымша құн ... ... 400,0 мың ... ... ... 301 “Алуға арналған есептеулер”(2110) шоты дебиттеледi
және 633 “Қосылған құнға салық”(3130) шоты кредиттеледi.
Сатып алушы ... ... ... ... мерзiмде
орындамады. “ААА” өндiрiстiк фирмасы ... ... ... ... ... 2300,0 мың теңге сомасына дебиторлық
борышқа талап ету ... ... ... қою ... ... “ААА”
фирмасының (цедентiнiң) бухгалтерлiк есебiнде ... ... ... ... ... құны ... шығарылған:
- цессионарийге талап қою құқығы табыс етiлген (шарт ... ... ... мынадай правоткамен сипатталады, 301 ”Құқықтар табыстау
есептеулерi”(2110) шоты дебиттеледi және 301 ... ... шоты ... ... ... есептiк құны мен цессия шартында көрсетiлген
сома арасындағы айырмаға, 600,0 мың теңге, ... ... 821 ... және ... шығындар”(7210) шоты
дебиттеледi және 301 “Алынуға арналған есептеулер”(2110) ... ... қою ... ... ... ... бойынша сома есеп айырысу
шотына есептелген, 2300,0 мың ... ... 441 ... – айырысу шотындағы нақты ақша”(1050) шоты
дебиттеледi және 301 “Алуға арналған есептеулер”(2110) ... ... қою ... ... ... ...... жеткiзу есебiнен жүргiзiлуi мүмкiн. Бұл ... 301 “ ... ... ... және 671 “ ... мен есеп – ... шоттарға ашылатын “Талап қою құқығын табыстау жөнiндегi есеп ...... ... емес есеп – ... ... ... ... келiп түскен тауарлық – материалдық құндылықтар сатып
алушының дебиторлық борышын өтеудi қамтамасыз ... және ... ... ... бойынша есепке қабылданады. Оған цессия шарты бойынша ... ... ... құн салығынсыз ) кiредi.
Таңдалған операция өзара талаптарды есепке алуға негiз бередi. ... ... ... : “ ААА “ ... ... “ ЛТД “
фирмасына 2900,0 мың теңгенiң дайын өнiмiн (қосымша құн салығы оның iшiнде)
жөнелттi. Жөнелтiлген ... ... құны 2000,0 мың ... ... ... мiндеттемелердi белгiленген мерзiмде
орындамағандықтан, “ААА” өндiстiк ... ... ... ... шартын
жасасып, оған талап қою құқығын табыстады, осыған байланысты 2300,0 ... ... ( ... құн ... оның ... ) ... ... алды.
Цеденттiң бухгалтерлiк есебiнде мынадай бухгалтерлiк жазбалар жазылады:
1. сатып алушыға жөнелтiлген өнiмнiң нақты өзiндiк құны ... 2000,0 мың ... ... ... ... ... ... жұмыстың, қызметтердiң өзiндiк құн“(7010) шоты
дебиттеледi және 221 ... ... ... кредиттеледi;
2. сатып алушыға есепшот ұсынылған:
- шарттық құнына (қосымша құнсалығынсыз ) 2500,0 мың теңге, ... ... 301 ... арналған есептеулер”(2110) шоты
дебиттеледi және 701 “Дайын ... ... ... сатудан
кiрiс”(6010 шоты кредиттеледi;
- қосымша құн салық ... 400,0 мың ... ... ... 301 ... ... ... (2110)шоты дебиттеледi
және 633 “Қосымша құн салығы”(3130) шоты кредиттеледi;
3. дебиторлық борыштың есептiк құны ... ... ... ... қою құқығы табыс етiлген (шарт бойынша сома) 2300,0
мың теңге, мынандай проводкамен сипатталады, 301 ... ... ... ... және 301 ... арналған
есептеулер”(2110) шоты кредиттеледi;
- дебеторлық борыштың есептiк құны мен цессия шартында ... ... ... 600,0 мың ... мынадай проводкамен сипатталады, 821
“Жалпы және әкiмшiлiк ... шоты ... және 301 ... есептеулер” (2110)шоты кредиттеледi;
4. Цессия шартына сәйкес цессионарийден талап қою құқығын табыстауға ақы
төлеу үшiн ... ... ... ... ... ... құн ... 1983,0 мың
теңге, мынандай проводкамен сипатталады, 222 “Сатып ... шоты ... және 671 ... ... шоты ... ... ... сомасына 317,0 мың теңге мынандай проводкамен
сипатталады, 331 ... ... құн ... ... және 671 ... есеп ... ... шоты
кредиттеледi;
5. өзара мiндеттемелердi есепке алу 2300,0 мың теңге, ... ... 671 ... есеп айырысу”(3310)
шоты дебиттеледi және 301 “Алынуға ... ... ... шарты бойынша кiрiс бастапқы шартта көзделген кiрiстен асып
түскен жағдайда, оң нәтиже салық салынатын кiрiстiң ... ... ... егер “ААА” өндiрiстiк фирмасы “ВВВ” ... ... ... оған ... ... 3300,0 мың ... дебиторлық борышқа талап
қою құқығын табыстаса, онда талап қою құқығын табыстау “ААА” фирмасының
(цеденттiң) бухгалтерлiк ... ... ... ... ... ... ... құны есептен шығарылған:
- дебиторлық борыштың есептiк құны мен цессия шартында ... ... ... (қосымша құн салығынсыз) 345,0 мың теңге,
мынандай правотка мен сипатталады, 301 ... ... шоты ... және 727 ... ... ... құн салығы сомасына 55,0 мың теңге, мынадай правотка мен
сипатталады, 301 ... ... ... ... және 633 “ ... құн салығы”(3130) шоты кредиттеледi;
2. Талап қою құқығын табыстау шарты (цессия)бойынша сома есеп – айырысу
шотына есептелген 3300,0 мың теңге, ... ... мен ... ...... ... ... ақша” (1050) шоты дебиттеледi және
301 “құқық табыстау есептеулерi”(2110) шоты кредиттеледi;
Ендi, ... ... ... ... ... ... есебiмен оларға салық салуға тоқталамыз. Құқық
сатып алатын заңды тұлға – цессионарий ауысқан ... ... ... ... ... ... Сонымен талапты сатып алу бағасы мен 5 –
шi “Табыс” Бухгалтерлiк есеп стандартының талаптарына ... ... ... ... ... айырманы салық салынатын табысты тиiсiнше
есептей ... ... ... тыс ... ... тану ... ... бюджетке төленетiн басқа да ... ... ... Қазақстан
Республикасының кодекiсiнiң 86 –шы бабына сәйкес 2002 ... 1 – ... ... ... ... ... тыс төленетiн соманы қоса, негiзгi
борыш талаптары бойынша ... ... сома мен ... ... ... ... алу құнының арасындағы оң айырма түрiнде белгiленген ... ... ... талабын табыстаудан түскен кiрiстер болып
табылады. Мысалы, “ААА” өндiрiстiк фирмасы “ВВВ” ... ... ... ... оған “ЛТД” компаниясына 2900,0 мың теңге ... ... ... қою ... 2300,0 мың ... табыстады делiк.
Талап қою құқығын табыстау “ВВВ” фирмасының ... ... ... ... ... шарт бойынша алынған дебиторлық борыштың құнына:
- құқықтарды табыстау құнына (шарт бойынша ... мың ... ... мен ... 301 “Басқалары”(2110) (сатып
алушылар мен тапсырыс берушiлердiң басқалай ... ... және 687 ... (басқалай кредиторлық
бережақтар)(4430) шоты кредиттеледi;
- дебиторлық борыштың құны мен цессия ... ... ... ... 600,0 мың ... ... правотка мен
сипатталады, 301 “Басқалары”(2110) щоты кредиттеледi және 727
“Басқалары”(6260) шоты ... ... қою ... ... ... ... бойынша сома есеп айырысу
шотына аударылған 2300,0 мың ... ... ... ... 687 ... шоты ... және 441 ... аиырысу шотындағы нақты ақша”(1050) шоты кредиттеледi.
Цессия шарты ... ... ... тиiс сома ... алынған борыш
сомасынан асып түскен жағдайда, терiс нәтиже кезең шығындары деп ... ... егер ... ... ... ... ... цессия
шартын жасасып, оған “ЛТД” компаниясына 2900,0 мың теңге сомасындағы
дебиторлық борышқа ... қою ... 3300,0 мың ... табыстаса, онда
“ВВВ”фирмасының (цессионарийдiң) бухгалтерлiк есебiнде ... қою ... ... ... ... Шарт ... алынған дебиторлық борыштың құнына:
- құқықтарды табыстау құнына (шарт ... ... 2900,0 мың ... ,
мынадай правотка мен сипатталады, 301 “ Басқалары” (дебиторлық
бережақтар бойынша)(2110) щоты ... және 687 ... ... ... бойынша)(4430) шоты кредиттеледi;
- дебиторлық борыш құны мен цессия ... ... ... айырмаға 400,0 мың теңге, мынадай правотка мен
сипатталады, 821 ... және ... ... ... және 687 “Басқалары”(4430) шоты кредиттеледi.
2. Талап қою құқығын табыстау (цессия) шарты бойынша сома есеп ... ... ... 3300,0 мың ... ... ... ... 687 “Басқалары”(4430) шоты дебиттеледi және 441 “Есеп
– айырысу шотындағы нақты ақша”(1050) шоты кредиттеледi.
Цессия шарты бойынша ... ... ... ... орындаудың
сатып алынған құқығына (талапқа) ақы төлеу үшiн ... ... ... ... немесе қызыметтер көрсеттедi. Бұл жағдайда
цессионарийде, борышкерден (үшiншi тұлғадан) алынуға тиiс қаржы ... ... ... ақшалай қаржы сомасының арасындағы айырмадан басқа,
жалпыға ... ... ... жеткiзу шарты бойынша ... ... сату ... айналымға қосылған құн салығы
салынуға тиiс. Мәселен, егер “ААА” фирмасы ... ... ... ... оған 2300,0 мың ... “қосымша құн салығы оның iшiнде)
тауарлар жеткiзуге айырбас ретiнде “ЛТД” компаниясына 2900,0 мың ... ... ... талап қою құқығын табыстаса, ... ... ... ... ... ... ... алушыға жөнелтiлген өнiмнiң нақты ... құны ... 1800,0 мың ... ... ... мен сипатталады, 801
“Дайын өнiмдi, жұмысты, қызыметтi сатудан шығындар”(7010) шоты
дебиттеледi және 222 ... ... ... шоты кредиттеледi.
2. Сатып алушы – цедентке шот ұсынылған:
- шарттың құнына ... құн ... 1987,0 мың ... ... мен ... 301 “Басқалары”(2110) шоты дебиттеледi
және 701 “Дайын өнiм, қызыметтi, жұмысты сатудан кiрiс”(6010) шоты
кредиттеледi;
- қосымша құн ... ... 317,0 мың ... ... ... ... 301 “Басқалары”(2110) шоты кредиттеледi және ... құн ... шоты ... ... ... ... ... дебиторлық борыштың құнына 2300,0 мың
теңге, мынадай правотка мен сипатталады, 301 “Басқалары”(2110) шоты
дебиттеледi және 687 ... ... ... есептеулерi)
(4430)шоты кредиттеледi.
4. Өзара мiндеттемелердi есепке алу, 2300,0 мың ... ... мен ... 687 ... ... ... шоты дебиттеледi және 303 ... ... ... ... және аналитикалық есебі
302 “Алынған вексельдер”(2110) шотында жiберiлген ... ... үшiн ... ... ... ... ... жабылуы ретiнде вексель ұстаушының ... алуы ... 302 ... вексельдер”(2110) шотының дебитi және 301 “Алынуға
тиiстi шоттар”(2110) ... ... ... ... ... ... ... де пайызды және пайызыз вексельдер
бойынша жүргiзiледi. Пайыздық ... ... 302 – ... 302/1 – ... ... ... ұсынамыз. Пайыздық ... ... ... ... ... толықтай сомасында болашақ ... ... ... және 332 ... ... ... және 611 “Келешек пайдалар”(3520) ... ... ... ал ... ... ... қатынас негiзiндегi табыс ретiнде
танылады және 611 “Келешек пайыздар”(3520) шотының дебитi және 724 ... ... және ... ... ... ... ... ұстаушы кәсiпорынның бухгалтерлiк есебiнде пайыздық
векселдi алу және өтеу ... ... ... ... ... ... 302/1 “Алынған пайыздық вексель” шоты
дебиттеледi және 301 ... ... ... ... ... бухгалтерлiк есебiнде пайызсыз вексельдер бойынша 302 ... ... 2 ... 302/2 ... ... ... ... сомасы”; 302/3 “Вексель бойынша сыйақы (дисконт( сомасы” шоттарын
ашу ұсынылады. Бұл ретте пайызсыз вексельдер бойынша ... ... ... 302/3 – ... ... және 611 ... ... шотының кредитi
бойынша көрсетiледi, ал содан кейiн 611 “ – шоттың дебитi және 724 ... ... және ... ... кредитiмен берiлген жазба
бойынша ай сайын бiркелкi негiзде табысқа ... ... ... ... ... дисконталған құны ол өтелгенге дейiн наминал
құнына жеткiзiлетiн болады. Вексель ұстаушы ... ... ... ... алу және өтеу ... операциялар мынадай
жазбалармен көрсетiледi:
1. Вексельдердi алғанда 302/2 “Сыйақыны (дисконтты) шегергендегi
алынған ... ... шоты ... және 301 “Алуға арналған
есептеулер” шоты кредиттеледi;
2. Алынуға тиiс сыйақы сомасына 302/3 ... ... ... ... шоты ... және 611 ... ... шоты
кредиттеледi;
3. Сыйақы сомасын ай сайын табысқа жатқызуда 611 “Келешек пайдалар”
шоты дебиттеледi және 724 ... ... ... және
сыйақылар” шоты кредиттеледi;
4. Вексель бойынша ... ... ... 441 ...... ... ... шоты дебиттеледi және 302/2 “Сыйақы ... ... ... ... ... ... бойынша сыйақының келiп түсуiне 441 ...... ... ... ... және 302/2 “Сыйақы
(дисконтты) шегергендегi алынған вексель ... шоты ... ... ... ... ... дейiн вексель ұстаушы
индоссамент бойынша вексельдiк соманы алу ... ... ... ... бере ... ...... сыртындағы табыстау жазбасы,
бұл осы вексель ... ... ... ... ... ... Ал, ... вексельдi табыстаушы тұлға. Мұндай
операциявексель есебi деп аталады және оны банк ... бiр ... үшiн ... Оны ... ... ... ... Банк өтем күнiнiң бастауына қарай өтем сомасын (вексель номиналы
мен пайызды) алуды көздейдi, сондай – ақ ... ... ... ... ... Мұның өзi, егер вексель берушi вексельдi ... ... ... ол ... банк ... ... жауап беретiндiгiн
бiлдiредi.
Векселдi есеп кеңселерiне беру бухгалтерлiк ... 302 ... ... ... 332 ... ... шоттарының кредитi
бойынша ақша ... ... ... көрсетiледi, ал
дисконт сомасы – 381 ... ... ... ... ... және 332
Есептелген пайыздар “ шотының кредитi бойынша көрсетiледi. Есеп кеңселерiне
вексель беру жөнiндегi операцияларға мынадай мысал ... ... 30 ... iшiнде индоссамент бойынша 50 мың теңге ... ... ... ... Ол ... 10( бағаммен 60 күнге берiлген. Банк
оны есептiк 8( бағаммен ескередi. Мұндайда есептiк ... ... ... шегерiлген өтем сомасы ретiнде қарастырылатын болады.
Өтем сомасы: 50000+(50000*10/100*60/360)(50833,3
Есептiк бағам (алу): 50000*8/100*30/360(333,3
50833,3-333,3(50500,0
Индоссанттық бухгалтерлiк есебiнде бұл операция былайша көрсетiледi:
1. Вексель бойынша ... ... ... 50000 теңге болғанда 441
“Есеп – айырысу шотындағы нақты ақша” шоты дебиттеледi және
302 “Алынған бағалы қағаздар ... ... ... тиесiлi сомасының келiп түсуi, 500,0теңгеболғанда
441 “Есеп – айырысу шотындағы нақты ақша” шоты ... 332 ... ... шоты кредиттеледi;
3. Төленуге тиiс сыйақы сомасы, 333,3 теңге болғанда 831 “Пайыз
бойынша шығындар” шоты дебиттеледi және 332 ... шоты ... ... ... төленуi, 333,3 теңге болғанда 332 “Есептелген
пайыздар” шоты дебиттеледi және 441 “Есеп – ... ... ... шоты ... ... мен ... ... басқалай ... ... ... шаруашылық субъектiсi мазмұны бойынша кәдiмгi
алынуға тиiс шоттардан өзге есеп – айырысуларды ... ... есеп ... ... ... цессионариде бейнеленетiн алынған дебиторлық
бережақтар, цедентте цессионаридiң бережағының пайда болуы және ... ... ... ... ... тиiстi дебиторлық
борыштар төмендегiдей шоттарда есептелiнедi:
331. “Алынуға тиiс ... құн ...... ... ... мен ... тұлғалардың борышы”;
334. “Басқалары”
Бұл шоттарда 30 ... ... ... ... жатпайтын (сатылған тауарларға, көрсетiлген қызыметтерге,
орындалған жұмыстарға жатпайтын) есеп – айырысу операциялары ... ... ... құн ... ... сатып алынған
негiзгi құралдары, материалдары тағы да ... ... ... ... құн ... ... ... ақпараттарды жинақтауға арналған.
Салықтың бiр түрi барлық тауарлар мен ... ... ... ... ... ... орай ол тауардың құнына қосылып, оның бағасын
көтередi. ... бұл ... ... ... ... ... салықтар
бюджетке тауарларды сатып алатын заңды және жеке тұлғалардан түспейдi, осы
тауарлар сатушылардан түседi. Неғұрлым баға ... ... ... ... да жоғары болады. Бюджетке төленетiн қосылған құн салығы сатылған
тауарлар (жұмыстар мен ... үшiн ... ... ... салық пен
материалдық ресурстар үшiн жабдықтаушыларға төленген қосылған құн ... ... ... ... анықталады.
Алынған тауарлар мен материалдық құндылықтар және орындалған ... ... ... есептелiнген қосылған құн сомасына 331 – ... 671, 687 және тағы да ... ... шоттар кредиттеледi.
332 “Есептелген пайыздар” шотында субъектiнiң шартта қаралған жалға берген
негiзгi құралдары, берген несиелерi мен қарыздары, алған ... ... ... ... ... ... – ақ салынған инвестициядан ... ... ... ... байланысты 332 “Есептелген
пайыздар” шотына сәйкес негiзгi бухгалтерлiк жазулар мына түрде жазылады:
- Жалдағы ... ... ... вексельдер, берiлген қарыздар
бойынша пайыздар есептегенде 332 ... ... ... 724 ... ... ... және ... шоты
кредиттеледi.
- Есептелген пайыздар бойынша борыштардың жабылуына:424, 422, 431, 441
және 451 шоттарының ... ... 332 шот ... ... мен ... ... ... шотында жұмысшылар мен басқа
да тұлғалардың дебиторлық борыштары жайлы ақпараттар жинақталады. Бұл ... мен ... да ... ... ... iс – ... және
басқадай шығындары үшiн берiлген сомалар, сонымен қатар ... ... ... кәсiпорынға тигiзген зияндары үшiн ұсталынған
сомалар ... ... ...... ... ... және
қызыметтегi iс – сапарлары үшiн есеп беруге тиiстi ... ... 333 шоты ... 431, 441 немесе 451
шоттарының тиiстiлерi кредиттеледi;
- ... ... ... ... 333 шоты ... 431,
441, немесе 451 шоттарының тиiстiлерi кредиттеледi.
- Есептi ... ... ... ... ... ... кiнәлi тұлға табылып және оның төлеуге тиiстi
сомасына: 333 шоты дебиттелiнiп, 611 шоты ... Есеп ... ... ... ... ... ... уақытта:
101 – 106, 121 – 126, 141 – 144, 201 – 206, 208 және 222 шоттарының
тиiстiлерi ... 333 шоты ... Есеп ... ... ... ... ретiнде алған сомаларының
пайдаланғаннан ... ... ... ... ... ... ... жұмысшылардың алған қарыз сомаларының қайтарылуы ақша
қаражаттары шоттарына ... ... 431, 441, 451 және 681 ... ... 333 шоты ... Есеп ... ... тұлғалардың субъектiсiнiң есебiнен шығарған
шығындарының сомасына: 811, 821, 938 және 948 шоттарының тиiстiлерi
дебиттелiнiп, 333 шоты ... ... ... ... ақау ... қайтаруға
байланысты дебиторлық борыштың пайда болуына: 334 ... 202 – 206 және 208 ... ... ... ... ... есептен шығарылған сомаға: 334 шоты
дебиттелiнiп, 431, 432 және 441 ... ... Құны ... төленген тауарлы материалдық қорлармен айналымнан
тыс активтер қоймаға келiп түскенде ... ... ... ... нәтижесiнен болған, сондай – ақ
арифметикалық ... шоты ... 671 ... ... жал ... алынуға тиiстi жал төлемдерi мен айыппұлдарға,
сондай – ақ өсiмақыларға: 334 шоты ... 727 ... ... ... ... залалдардың орнын толтыру бойынша
дебиторлық борыштың пайда боуына: 334 шоты дебиттелiнiп, 862 шоты
кредиттелiнедi.
Сонымен ... 334 ... ... тиiстi жал төлемдерi жайлы
ақпараттар, бюджетке және ... тыс ... ... ... мен мердiгерлерге, көлiк ұйымдары мен ... да ... ... ... ... ... тауарлы материалдың жетiспеушiлiгi,
өсiмақылар, тағыда басқалары есептелiнедi.
3.5.Сатып алушылар мен тапсырыс берушiлердiң есеп – айырысуларының есебiнiң
компьютерлендiрiлуi.
Сатып алушылар мен тапсырыс ... ... ... Бухгалтерия” программасында дайын өнiм мен оның сатылуы есебiнде
қарастырамыз. Дайын өнiм және оның сатуылының есебi ... ... ... ... ... ( ... ... өзiндiк құны”;
-221 “ дайын өнiм”;
-811 “тауарларды (жумыстар мен қызметтердi) сатуға кеткен шығындар”;
-701 “дайын өнiмдi ... ... ... ... ... яғни 30 ... ... алушылар мен тапсырыс
берушiлердiң бережағы шоттары.
301 “Алынуға тиiс шоттар” шоты тиелiп жiберiлген өнiм үшiн сатып алушылар
мен ... ... ... есебiн жүргiзуге ұсынылған.
Типтiк конфигурацияда 301 шотта сатып алушылар мен тапсырыс ... - ... ... ... үшiн ... субшоттар қолдамылады:
301/1-сатып алушылар мен тапсырыс берушiлердiң теңгемен есеп айырысуы;
301/2-сатып ... мен ... ... ... есеп – ... 302 ... ... шоты қолданылады.
Типтiк конфигурацияда аналитикалық есеп әрбiр бөлек сатып алушылардың,
тапсырыс берушiлердiң бөлiмiнде ... атты ... және ... ... бойынша әрбiр бөлек келiсiм шарт бойынша бөлекте, яғни
“негiзгi” субконтасында, сондай-ақ сату ... ... ... ... ... ... түрi ... пайданың құрамындағы сатудан түскен
түсiмдi мойындау үшiн ... ... ... ... сатып
алушылар мен тапсырыс берушiлiрдiң ... ... ... сомасына
өсiрiлген бережағы 701 “Тауарды (жүмыс, қызметтi) сатудан пайда” шотымен
корреспонденцияланады. Ақшалай қаражатпен ... ... ... ... ... ... 301 ... кредитi бойынша корсетiледi.
Тұтынушыларға дайын өнiмдi жiберу бойынша операциялардың есебiн ... ... ... ... мен өнiмдердiң тиелiп жуберiлуi”
құжаты ұсынылған. Қүжатты енгiзгенде ... ... ... әрбiр
номенклатуралық позиция бойынша проводкалармен операцияларды автоматты
түрде қалыптастырады. ... сату ... ... ... ... ... келесiндей проводкалар қалыптасады. Тиеп
жiбергенде 701 ... ... ... ... пайда” шотына:
-1) 221 “Дайын өнiм” шоты кредитiнен 701 “Тауарды (жұмыс, қызмет) сатудан
пайда” шотынiң дебетiне нормативтiк жоспарлы өзiндiн құн бойынша;
-2) 301/1 ... ... мен ... ... ... есеп -
айырысуы” субшотың кредитiнен 701 “Тауарды (жұмыс, қызметтi) сатудан
пайда” шоттың дебитiне ... ... сату ... 633 ... ... ... шоттың кредитiнен 701 шоттың ... ... ... салық самасына.
Егер сатып алушыдан немесе ... ... ... жiбергенге
дейiн аванс алынған болса, онда ... ... ... ... ... ... ... шарт бойынша” немесе “келiсiм шартсыз” режимдерi
қойылған болса, онда құжат аванысты есепке алуды жүргiзуге мүмкiндiк ... ... Егер ... ... онда ... ... (жiберiлген
тауарларсомасы негiзiнде) 351 “Алынған аванс” шотының кредитiнен ... ... мен ... ... ... есеп – ... шотының
дебитiне есептен шығарылады. Аванс түскен кездегi есептелген қосымша құн
салығы сомасын ... Оған ... ... ... 633 “қосымша
құн салығы” шотының дебитiне 351 “Алынған аванс” шотының кредитiне.
3.6.Сатып алушылар мен тапсырыс ... есеп – ... ... iс - ... процесiнде шаруашылық субъектiсi әртүрлi есеп
– айырысу қатыныстарын жасайды ... ... ... ... ... ... өздеренiң фирмаларымен, жұмысшылармен,
бюджетпен, инвесторлармен және тағы басқалармен. Шаруашылық субъектiсi есеп
– айырысуды қолма – қол ... ... – қол ... сондай – ақ тауарлар
мен өнiмдердi тiкелей айырбастау, яғни бартер арқылы ...... ... ... ұйымдастырылуы шаруашылық
субъектiсiнiң қаражатының жоғары айналымдылығы, келiсiм шарттар мен есеп –
айырысу тәртiптерiн ... оның ... ... ... ... Есеп – айырысу операцияларының мақсаты – есеп – ... ... ... ... ... ... болу ... оның нақты және дұоыс өтелуiн анықтау. Аудитор бақылау жүргiзуде
тексерудiң ... ... үшiн ... ... есеп – ... ... алдын – ала болжамдар алу керек. Сондықтан ... ... ... ... ... ... болуы;
- пайдаланылатын алғашқы құжаттар тiзiмi, оларды толтыру тәртiптерi;
- ... ... ... және есеп – айырысу операцияларының
есебi бойынша алғашқы ... ... ... есеп – аырысу операцияларын iшкi бақылауды ұйымдастыру.
Бұл сұрақтарға және басқа да ... ... ... ... ... тест ... арқылы алуға болады. Таблицада iшкi ... ... ... 1-шi кестеде көрсетiлген.
Бұл тест берiлгендерi негiзiнде есеп – айырысу операцияларын бақылау
қаншалықты қазiргi заман ... сай ... ал есеп – ... ... қойылған мiндеттердi орындайтынын анықтап көрсетуге болады.
Кесте 4
Есеп – ... ... ... ... және iшкi ... ... ... тестiсi.
|№ |Зерттеу объектiсi немесе ... ... ... ... мен |
| ... мәселе мазмұны |(тексеру нәтижесi)|шешiмдерi |
| А. Iшкi ... |
| 1 ...... ... жылда 1 рет |Бақылаудың орташалығы, |
| |инвентаризациясы жүргiзiле | ... ... |ме ? | ... |
| 2 ... пайда болу |Iрiктелiп және бiр|Талап ету мерзiмдерiнiң |
| |мерзiмдерi тексерiле ме ? ... ... ... ... |
| 3 |Есп – ... тексерiлу|Тексеру актiлерi |Iшкi бақылау әлсiз, |
| ... ... ма және |бар, ... ... |бақылау тәуекелi жоғары.|
| |олардың талдауы бiр қалыпты |талдау жасалмаған.| |
| ... ме? | | |
| 4 ... ... себептерi |Алғашқы құжаттар |Таңдамалы тексерудi |
| ... ... ... ... бiрiншi |жүргiзу қажет. |
| |ме? ... | |
| | ... | |
| В. Есеп ... |
| 5 ... – айырысу операциялары |Гарфик жүйеле ... ... |
| ... ... ... |түрде бұзылады. |байланысты есеп |
| ... ме және оның | ... қате болу |
| ... ... ма? | ... ... |
| 6 |Әрбiр есеп – айырысу түрi | Иә. ... ... |
| ... ... есеп | ... ... |
| ... ме? | | |
| 7 ... ... есеп – | ... ... ... болу ... |
| ... операциялар бойынша | ... |
| ... бас ... | | |
| ... ме? | | ...... жағдайын тексерудi есеп – айырысудың есебi бойынша
регистiрлердiң берiлгендерiн Бас кiтаппен сәйкестiлiгiн анықтаудан бастауды
ұсынады. Содан соң есп – ... ... ... инвентаризация
материалдарының, егер олар тексеру кезiнде бар болса ... ...... ... ... ... аудитор iшкi
бақылау жасалмаған, операцияның заңды ... ... ... ... ... ... есеп – ... мұқият тексеруге көп көңiл болу
керек.
Есеп – айырысудың аудит кезiнде нақты және құжаттық тексеру тәсiлдерi,
аналитикалық ... ... ... сондай-ақ бұл аудиторлық
ақпараттық бөлiмнiң сұрақтары бойынша қызметкердi және жауапты ... ... ... ... ... бережақтың аудитiнiң мiндетi:
- бережақтың пайда болу себептерiн анықтау;
- ... ... ... ... ... қаншалықты дұрыс
көрсетiлгендiгiн анықтау;
- есеп – айырысуларды реттеу бойынша, дебиторлық ... ... ... ... есеп – айырысу қаржылық тәртiптердiң ережелерiн ұсталуын тексеру.
Дебиторлық бережақтың аудитiн ... ... ... ...... тексерудiң акпараттын жасауы тиiс, оның ... 2-шi ... ... ... ... ... ... бөлiмдерiнде
белгiленедi:
- алынуға тиiс шоттар (сатып алушылар мен және тапсырыс берушiлермен
есеп – айырысу);
- алынған вексельдер;
- негiзгi ... ... мен ... серiктестiктер
арасындағы iшкi топтың операциялары бойынша бережақ;
- акционерлiк қөғамының жауапкерлерiнiң бережағы;
- басқалай дебиторлық бережақ;
- аванстық төлемдер.
Есеп – айырысудың ... ... шын ... ... ... бекiту үшiн аудит жүргiзiледi.
Кесте 5
Шаруашылық субъектiсiнiң дебиторлық бережағының аудитiн жүргiзу
бағдарламасы.
| | ... ... ... ... | ... көрсеткiштерiнiң |30-шi бөлiмнiң “Сатып алушылар мен тапсырыс|
|бас кiтаптағы жазулармен|берушiлердiң бережағы”, 31 “Күмәндi |
|сәйкестiгi. ... ... ... 32 “Сабақтас |
| ... ... ... |
| ... ... ... ... және ... ... ... Бас ... ... есептi |11,7,8 журнал – ... ... ... ... ... |бойынша ведомостылар, сатып алушылармен |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... ... мен ... ... есеп|
|есеп-айырысу-дың |беретiн тұлғаның ... мен ... да ... ... ... ... ... арқылы |инвентаризациясы.(есеп инвентаризациясының |
|дебиторлық бережақтың |актiсi, тексеру есебiнiң актiсi, ... ... ... және т.б.) ... ... |311 ... ... резервi “ шоты |
|бойынша резервтер |бойынша Бас кiтап, 10-шы журнал-ордер, ... |30-шы шот ... ... ... |
|негiздiлiгi және олардың|мәлiмет,дебиторлық бережақты шаруашылық ... ... ... алып тастау бойынша |
| ... ... және т.б. ... ... және |11-шi ... ... ... мен заказ|
|заказ берушiлермен есеп |берушiлермен есеп- айырысудың есебiнiң ... ... ... ... 30 “Сатып алушы мен заказ |
|тексеру, вексельдермен |берушiнiң ... ... ... ... ... Бас ... ... бейнелеу. | ... ... ... алушылар мен заказ берушiлермен |
|уақытында қою және дұрыс|келiсiм – шарт, дебиторлар мен тағы ... бұл ... - ... хат. |
|бақылауын ұйымдастыру. | ... ... |11-шi ... 32 ... |
|серiктестiктерi есеп ... ... ... ... ... |шотының аналитикалық және синтетикалық ... ... ... көрсеткiштерi. ... ... |8-шi ... 33 “Басқалай дебиторлық |
|бережақ аудитi. |бережақтар “ шоты бөлiмiнiң көрсеткiштерi, |
| |Бас ... ... ... материалдардың |
| ... ... ... және тағы |
| ... ... ... төлем талап|
| ... ... ... ... ... және олардың соңды |
|анализi және есеп |қорытындылары және ... ... ... ... | ... ... ... ... | ... | ... үшiн ... ... ... бережақ бойынша
жинақтыу ведомiстiсi құрылуы мүмкiн.
Сатып алушылармен және ... ... және ... ... есеп – айырысудың аудитiн жүргiзгенде толтырылатын жинақтау
ведомiстiсiнде бережақтардың пайда болуына ... ... ... болуы
қажет. Соның iшiнде:
- дебитордың атауы;
- бережақ түрi;
- пайда болу мерзiмi;
- төлем құжатындағы ... ... ... ... ... ету шығындары.
Iшкi бақылаудың тиiмсiздiгiнiң негiзгi себептерi басқару қызметi мен
органдардың, кәсiпорын қызметкерлерi мен ... iс - ... ... ... ... ... және ... үшiн жауапкершiлiктiң жүктелмеуi, сондықтан ... ... ... етуi үшiн ... ... iшкi ... құру қарастырылған. Iшкi аудит мiндеттерiне басқару органдарының
және қызметкерлердiң сауаттылық құқығы мен жауапкершiлiгiн қамтамассыз ... ... iшкi ... ... ... ... ... қызметкерлерi
мен мамандарының экономикалық жауапкершiлiгiнiң нақты жүйесiн құру жатады.
Кәсiпорынның iшкi аудитi ... ... ... ... ... алынған нақты нәтижемен салыстыру және баға беру, қаржылық
талдау мен бақылау және ... ... ... маңызды функциясы болып
табылады. Iшкi аудит басқарудың барлық объектiлерiнiң iс-әрекетiн жүйелi
бақылайды. ... ... ... ... ... ... мақсаттардың
орындалмауын себептерiн анықтайды. Оның көмегiмен ... ... ... ... ... ... етедi.
Iшкi аудит қызметiнiң жұмысы кәсiпорында басшы бекiткен ... және жеке ... ... ... ... ... ... iшкi аудитор кәсiпорын басшысына аудиторлық есеп ... ... ... ... сол ... ... мен ... мәселелердi шешу бойынша нұсқаулардың болуымен
бағаланады, ал оның жүргiзiлуiнiң ... ... ... ... жүргiзiлуi, оны жүргiзу шығындары мен ... ... ... ереже бұзушылықты ескерту есебiнен салық есеп –
айырысуларына өзгерiстердi уақытында енгiзу, салық ... ... есеп ... ... айып ... ... ... әлдеқайда
қысқарту есебiнен қол жеткiзуге болады. Кәсiпорынның iшкi аудитiннiң
әрекетiнiң тиiмдiлiгiнiң ... ...... арнайы құралдарының
болуы: аудиторлық стандарттар, нормалар мен ... ... ... ... ... ерекшелiгi оның ... ... ... ... ... iшкi аудит
стандартын кәсiпорын басшылығы ... есеп ... ... есеп беру және есеп ... ... ... – алатын шешiмдердiң негiзi болуы тиiс. Бұл кезде әрбiр ... ... ... құрылымдық бөлiмшелерi мен қызметкерлерiне ... да ... ... ... ... ... оның iс-әрекетiнiң реттелуi ... ... ... мен жауапкершiлiгi) және есептi нақты
бөлiгiнiң аудиторлiк тексеруiн жүргiзу ... ... ... мен
мамандармен өзара қарым-қатынасы реттелiнедi.
Аудит жүргiзуде және тексеру бағдарламаларын құруда iшкi ... ... ... ... табылады.
Аудиторлар дебиторлық бережақтың көбейiп кетуiн бақылауды жүзеге
асырулары тиiс. Дебиторлық бережақтың өзгерiс ... ... ... қызметтер мен жұмыстар үшiн есеп – айырысулар бойынша дебиторлық
бережақ темпi кең өсуi ... ... ... яғни ... ... ... стратегиясын коптеп қолдануымен сипатталатын
көремiз. Сондай-ақ, бұл уақытта кәсiпорынға төлемдер жүргiзу кешiктiрiлсе,
олар өздерiнiң шаруашылық ... ... ету үшiн ... ... ... олар өздерiнiң кредиторлық бережақтарын жоғарлатады.
“Күмәндi бережақтар бойынша резерв” мақаласы ... ... ... ... ... ... болуын көрсетедi. Кәсiпорынның дебиторлық
бережағының әл-қайда тереңдiгiне талдау жүргiзу үшiн әрбiр дебитор бойынша
мәлiметтердi яғни, ... ... ... оның өтелу мерзiмiне қосымша
тексерулер қажет. Бұндағы алға қойылған негiзгi ... оның ... яғни ... оның ... ... ... ... көмегiмен дебиторлық бережақ және сату ... ... ... жалпы тексерiлуi жүргiзiледi. Дебиторлық бережақ
айналымы жалпы түсiм коэффицентi, актив ... ... сату ... сала көрсеткiштерiмен және кәсiпорынның өткен ... ... ... салыстырылады.
Қортынды мен ұсыныстар
Бiздiң, Қазақстан Республикамыздың ... ... ... ... ... ... процесi қазiргi уақытта, жылдан
– жылға тез дамуда. Осыған байланысты, ... ... ... ... ... ... мен тапсырыс берушiлердiң
дебиторлық борышы туралы мәселелер ... ... ... ... таңдау объектiсi болып «АйМар» ЖШС ... ... мен ... ... ... ... жасалды.
Кәсiпорынның қызмет түрлері болып- тауарлы мұнай өнімдерін сатып ... және ... ... ... ... тұтыну тауарларын өндіру, сатып алу
және сату; сауда- ... ... ауыл ... ... ... ... ... өңдеу және сату; ауыл тұрғындарына тұрмыстық ... ... ... транспорттықь қызметтер, делдалдық қызметтер,
және мүліктер мен құрылғыларды жалға беру) сыртқы экономикалық қызметтер.
Жоғарыда келтірілген кестеден ... ... ... онда ... ... ... яғни ... жауапкершілігі шектеулі
серіктестегінің жарғылық қоры құрылған кезден бастап өзгермеген. ... ... ... ... резервтік қорды құрудың жалпы мақсаты
болып, кездейсоқ жағдайлардан ... ... ... ... жабу
үшін жасақталады. Негізгі құралдардың көлемі тозу, сатылу себебінен ... 2004 ... ... 14 пайызға азайған. Бұл өзгерісті негізгі
құралдарды ... ... ... Кәсіпорынның балансында негізгі
құралдың бір түрі ғана көрсетілген. ... жоқ. ... ... ... тек бір ғана ... ... Ал оның құнының төмендеуі
оған есептелетін жыл сайынғы тозу ... ... Ал ... ... ... ... түрлі АЗС-тар арқылы таратады. Кәсіпорын
көбіне алыққа тек қызмет көрсетумен айналысады. Сондықтан ... ... ... ... ... түрлі АЗСтар және ауыл тұрғындары. Сауда
көбіне нақты ақшаға жасалады. Ал тауарлы өнім мен ... өнім ... ... ... ... ... ауыл ... өнімін сатудан 2005 және
2006 жылдары шығынмен аяқтап отыр.
Жұмысшылар саны жыл ... өсіп отыр 20 ... . Оның ... ... ... ... өндірістің ұлгаюы себептерінен, жана
жұмыс орындарының барынан деп түіндіруге болады.
«АйМар» ... ... ... 2004 ... ... ... ... ал таза табыстың көлемі
2006 жылы және 2005 жылы ... Бұл ... айта ... ... ... ... ... құнының жоғарылауына қарамастан пайда
алып отыр.
Ендігі жерде тұрган мәселе, ол кәсіпорының ... ... ... ... - ... ... ... серіктестер санын көбейту,
сөйтіп ішкі нарықта өз ... ... ... ұзақ ... ... ... ... Республикасының Бухгалтерлiк есеп және ... ... ... 1996 ... № 2 ... ... ... мен ұсынуға
арналған тұжырымдамалық негiздер туралы” – деп аталатын қаулысына сәйкес
“Дебиторлық борыш иелiк ету құқықтарымен ... ... ... ... ... ... ... шаруашылық қызыметiнiң нарық жағдайына көшуiне
байланысты ... ... ... ... ... ... қабiлеттiлiгiн және сенiмдiлiгiн объективтi бағалау
қажеттiлiгi туындайды. өнiмдi сату нарығын таңдауда, қаржыландыру ... ... ... толық еркiндiк беру әр ... есеп – ... көп ... ... ... ... ... алушылар мен тапсырыс ... ... ... ... ... ... тудырады.
Қазiргi кәсiпкерлiктi дамытуды қолға алу ... ... ... мен жою үшiн, ... ... өтiп кеткендерiн қайтаруға
әрекеттер ... ... ... ... ... мен ... ... сату, сақтандыру оргондарында сақтандыру сияқты шаралар жүргiзiлуi
тиiс.
Нарықтық қатынастар жағдайында экономикалық субъиектiлер ... ... ... бiрi ... ... болып табылады және
ол дебиторлық бережақтың ... ... ... ... азаюы,
айналым құралдарының айналымдылығының жылдамдауы және қпржылық жағдайының
жақсаруы – есеп – ... ... ... есеп ... ... ... ... болып табылады.
Өндiрiстiк және қаржылық есептi ұйымдастыру Қазақстан Республикасының
“Бухгалтерлiк есеп туралы заңдары”, Салық кодексi, “Аудиторлық iс - ... заң, ... есеп ... мен ... өзiнiң
жасақтаған есеп саясаты мен нормативтiк ... ... ала ... Осы ... ... құжаттар компьютерленген негiзде
жүргiзiледi. Бұнда негiзiнен бухгалтерлiк есеп соңғы пайда болған ақпарат 1
С: ... ... ... ... бiз, кәсiпорын өз жағдайын
жақсарту үшiн жаңа техналогияларды пайдаланатынын көремiз.
Бұл кәсiпорынның да, өз iстерiнде кемшiлiктер бар. Олар ... ... ... ... дер ... ... ... - өзге
кәсiпорындардың осы кәсiпорынға бережақтарын ... ... ... ... ... дер ... жоймай, оның болуына жол беруi.
Егер кәсiпорын өз пайдасын жоғарлатқысы ... онда ... ... ... ... ... ... тұтынушыларды
көптеп тарту керек.
Сонымен бiрге кәсiпорын басқа ... ... ... ... ... ... заңды тұлғалар мен жеке тұлғалардан өздерiне бережағын дер
кезiнде талап етуi керек. Және де құжаттардың толықтылығы мен ... мән беру ... ... ... пен ұқыптылық, талап етушi органдардың
алдында өз тазалықтарын көрсетедi.
Егер, кәсiпорын өз ... ... ... жетiлдiрiп,
кемшiлiктерiн жойса, оданда әрi дами түсетiнiне сенм ... ... ... Қазақстан Республикасы Призидентiнiң “Бухгалтерлiк есеп туралы ... есеп беру ... 1995 ... 26 ... № 2732 заң ... ... ... 28 ақпандағы өзгертулер мен толықтырулармен.
2. Қазақстан Республикасы Призидентiнiң “Қазақстан Республикасындағы
аудиторлық қызымет ... 1998 ... 20 ... № 20 заң күшi ... (2001 ... 15 ... ... және толықтырулармен).
3. “Салық және бюджетке төленетiн басқа да мiндеттi төлемдер туралы” 2001
жылғы 12 маусымдағы № 209 – 11 ... ... ... ... есеп ... ... ... Алматы 2006 жыл
5. Қазақстан Республикасы Қаржы ... ... ... және ... ... Бухгалтерлiк есептiң стандарты
және әдiстемелiк ұсынымдары. – ... ... ... ... ... В.Д. Прак ... аудит. – М: Экономика, 1994.
7. Андросов А.М. Бухгалтерский учет. – М: ... и ... ... Ван Хорн Дж. К. ... ... ... – М: Финансы и
статистика, 2005
9. Дружинина З.Л. – Разбор ситуаций / ... ... № 10, ... ... К.К. ... ... – Алматы: БИКО. 2005
11. Кеулiмжаев К.К. Төлегенов Э.Т., Байдаулетов М.Б., Құдайбергенов Н.А.
Субъектiнiң қаржы шаруашылық қызыметi ... есеп ...... ... 1998.
12. Кутер М.И. Теотия и принципы бухгалтерского учета. – М: ... ... ... бюро ... ... Л.А.., ... Х.Х. Бухгалтерский учет основы теории – ... ... ... Б., Андерсон Х., Колдуэлл Д. Принципы бухгалтерского учета. Пер.
С англ. Под ред. Соколова Я.В. –М: Финансы и статистика, 1999.
15. Палий В. Ф., ... В.В. ... ... –М: ФБК Прес ... ... В.И. –М: ... ЮНИТИ, 1997.
17. Радостовец В.К., Радостовец В.В., Шмидт О.И. Бухкалтерский учет ... ... ...... 1998.
18. Тасмаганбетов Т.А., Омаров А.Ш., ... Б,А., ... ... Н.Ә., Радостовец В.К. Қаржы есебi. –Алматы:Дәуiр, 1998.
19. Тоқсанбай С.Р. Толық экономикалық орысша – қазақша сөздiк. –Алматы:
Сөздiк – ... ... ... А. К., ... В,А., ... И,А. ... анализ, аудит на
претприятии. –М: Аудит, ЮНИТИ, 1996.
21. Хорнгрен Ч.Т., Дж. Фостер. Бухгалтерский учет: ... ... ... и ... ... ... Р., Рис Дж. ... Ситуации ипримеры. – М: Финансы и сттистика,
1999.
23. Энциклопедия общего аудита – М: Дело и сервис, 1999.
24. Чистов Д.В. ... ... ... ... ... ... ... учета в 1 С: бухгалтерии – проф. 6.0 для
Windows. – М: ... ... Э.А., ... Д.В. ... учет на ... ... ... по ведению бухгалтерского учета в “1 С: Бухгалтерия”
(6.0 ... ). – М: ... ... В., ... В., Нуралиева С., Постнова С. “1 С: Бухгалтерия”
– проф для Windows ... ... ... М.Р., ... З.Н., ... В.И. ... ... предприятия с использованием ПЭВМ – М: ... ... ... Подольский В.И., Дик В.В. Бухгалтерский учет на ... ЭВМ. – ... ... по ... “1 С Бухгалтерия”.2007 жыл
30. Фигурнов В. IBM РС для ... ... ... – СПб.: ... 2004 ... ... “Компьютер плюс бухгалтер”.В типографии “Бизнес – Информ”,
2001.-2006 жылдар
32. Амирешова А. ... ... ... ... Ветулев Т. “Дебиторлық бережақты сату” мақаласы. Бухгалтерлiк бюлетен.
1998.
34. Жұмабекова Г.Ж. Өнiм өндiрушiлер мен ... ... ... ... ... ... ... Бухгалтер
бюлетенi. 2005 жыл.
35. Нұрымбетов Б.М. Дебиторлық және кредиторлық бережақты қайта құрылымдау
бағдарламасы” мақаласы. Бухгалтер бюлетенi. ... ... Б.Г. ... ... бухгалтерлiк есебiн және iшкi
аудитiн ұйымдастыру жолдары” мақаласы. Вестник ЗКГУ. 2001.
37. Құрманбеков О. ... ... ... ... ... ... жыл ... Соколова И.Т. “Учет товаров по транзитным поступлениям ... ... ... мнения судьи и аудитора - Бюллетень
бухгалтера, 2006 г. №32
39. Төлегенов Э.Т. Бухгалтерлiк ... ... ... ... ... И.В. “Шетелдiк валютадағы дебиторлық бережақ” мақаласы.
Бухгалтерлiк ақпарат жүиелерi. –Алматы: Экономика, 2006.

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 73 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Балқаш қалалық әкімшілік сайтына қоршаған ортаны қорғау туралы дерек8 бет
"Ақпарат түсінігі мен түрлері"13 бет
1917 жылы өмірге келген ұлттың саяси құрылымдар4 бет
Адам ресурстарын стратегиялық басқару жүйесін құру44 бет
Ақпараттық менеджменттің әдістемелік және теориялық негіздері6 бет
Басшылық ету тәсілдері3 бет
Басқарудағы жүйелік тәсілдер26 бет
Еңбекті нормалау14 бет
Жоспарлау процесінің мақсаты мен сипаты19 бет
Жоғарғы оқу орны жүйесіндегі өзгерістер жағдайындағы кәсіби стресс78 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь