Аударма – аударматанудың өзегі

Кіріспе

I.Тарау
1.1 Аударма . аударматанудың өзегі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
1.2 Аудама . тілдік және мәдениетаралық қарым . қатынас құралы ... ... .5
1.3 Аударма түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .9
1.4 Аударма техникасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...19

II.Тарау
2.1 Аудармадағы балама туралы түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..28
2.2 Балама түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .28
2.3 Семантикалық балама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .33
2.4 Аударма прогматикасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...46

III.Тарау
3.1 Аудармада кездесетін сәйкестіктер туралы түсінік ... ... ... ... ... ... ...60
3.2. Баламасыз тілдік бірліктер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .60
3.3 Баламасыз грамматикалық бірліктер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..69
3.4. Баламасыз тілдік бірліктерді аудару жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... .69

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...73

Әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 77
I.Тарау «Аударма» - аударматанудың өзегі
«Аударма» түсінігі
Аударма ұғымы аударматанудың өзекті мәселелерінің бірі.
Аударма ұғымын әр түрлі жолмен, соның ішіне тереңірек үңіліп талдау жасай оырып анықтауға болады.
О.С. Ахметованың лингвистикалық – терминдер сөздігінде аударма ұғымына мынадай анықтама берілген: 1.Екі немесе бірнеше тілдерді, ондағы бірліктердің семантикалық сәйкестігін іздестіре отырып салыстыру. 2.Тілдік құралдардың көмегімен бір тілдің шығармасындағы хабарды немесе ақпараттарды жеткізу.3.Өзге тілден айтылған ақпаратты жеткізудің түрлі жолдарын қарастыру ғана емес, сондай-ақ жаңа мәтіннің бастапқы мәтінге формасы жағынан да толық сәйкес келуін зерттеу, бұл әсіресе көркем әдеби мәтіндермен жұмыс жасағанда аса қажет». Осы айтылған түсініктерге байланысты аударматануда екінші анықтама аса жақын.Үшінші түсініктеме көп жағдайда көркем аудармаларда қолданылады.
Сонымен аударма ұғымына мынадай анықтама беруге болады: аударылатын мәтіннің өзге тілде сол тілдің көмегімен бастапқы мәтінге сәйкес мәтіндердің құрылуы.Бұл мәтін бастапқы мәтінмен мазмұны, құрылымы жағынан толық сәйкес келуі қажет.
Аударма дегеніміз полилингвистикалық тұрғыдан түсіндірілетін, нәтижесінде мәтін құралып, аударылатын тілде мәтіннің түпнұсқасын құрайтын вербальды түрі.
Осыған байланысты ауызша-жазбаша өтілетін іс-әрекет пен нәтижені байқауымызға болады. Аударма дегеніміз зерттеулер нәтижесінде 2 жақты іс-әрекетті қамтиды және өзіне мынадай міндеттерді жүктейді «аударма процессі», «мәтіндік аударма».
Егер сөз билингвистикалық немесе полилингвистикалық вербальдық болса, бір тілден екінші тілдегі даму кезеңдері әр түрлі болса, бұл аударманың адресанты ретінде түсіндіріледі. Нақтырақ айтсақ, бұндай аударма бір тілден екінші тілге аударылатын аударма деп аталады.
Аударма – тілдік және мәдениетаралық қарым-қатынас құралы
Жоғарыда айтылған мысалдарға жүгіне отырып, аударманы өзіміз көз алдымызға айтылатын ойдың берілуі ретінде елестетуге болады, бір тілден айтылып, екінші тілге жеткізу.[Нелюбин 1983, 145 бет.] Бұл дегеніміз- аударма процесін тілдік қарым-қатынас құралы ретінде қарастыруға болады, яғни ақпаратты жіберушіден қабылдаушыға жеткізу.
Аударма процесі ең бірінші нормативтік компоненттері арқылы анықталады. Осы айтылған мағынада аударма ақпараттарының терминдер теориясымен қарастырылған, өйткені бұл ақпаратты беруден бірден-бір жолы олып табылады.Осыған орай, аудармаға басқа да ақпараттарды ауыстыру түрлері бойынша ғылыми негіздерге бағытталуы мүмкін.
Ақпаратты беру процесінде басты элементтері болып ақпаратты беруші бұл ақпаратты құрушы және жіберуші, коммуникаия каналы, т.с.с. орта ақпаратты берудің орындалуы, және де басты коммуникация актісін құрайтын бұл-код, код қарым- қатынаста қолданылады. Код дегеніміз- бірнеше белгілер жүйесі мен шарттардан және олардың ауыстыру мақсатымен байланыс каналдары арқылы ақпаратты беру. Кодтың көптеген түрлері бар, қарапайымнан бастап күрделіге дейін.
Кодтар өз алдына әр түрлі іс-әрекеттерді білдіреді. Мысалы, организмнің гентикалық коды өз алдына мұрагерлік комбинацияларды аминқышқылдары мен протеиндерді қарастырады. Ақпараттарды алмастыру бойынша кодтар ретінде табиғи және жасанды тілдер пайдалану жол белгілерінің жүйесі, дәстүр,этикет және т.б болып табылады.
Ақпараттық теорияда айтылғандай, барлық ақпараттық алмасу түрлерінде қолданыла береді, соның ішінде вербальдық ақпараттық алмасулар. Осыны қарастырып көрейік.
Сонымен, ақпаратты жіберетін адам бар делік. Сондай-ақ ақпарат қабылдаушы да бар. Осының ішінде байланыс каналы ретінде әтүрлі лингвистикалық бірліктер қарастырылады (әріптер, дыбыстар, буын, морфема, сөздер, сөз формасы және т.б). Бұлар ақпаратты беруге қатысады (жазбаша және ауызша).
Вербальдық ақпараттардың алмасу кодына тіл қатысады. Бұл кодта арнаулы шектеулі үйлесімділік беріледі, сондай-ақ басқа тілдік бірліктердің пайда болуы, осының бәрі нақты айтылатын мәтінде айтылады.
Бұл (аударма) ұғымда аударма сферасында-«сөздің үстемдігі».Аудармашы, лингвистке қарағанда, тек қана тілмен жұмыс істемейді, сондай-ақ мәтінмен де жұмыс жасайды.
Ақпаратты жіберуші және қабылдаушының бірдей каналға біріккенімен, бірдей не әртүрлі каналдарға байланысты, бір тілдік не екі тілдік коммуникация жайлы айтуға болады.
Лингвистикада «аударма» ұғымы және аударма ғылымы ақпараттық теориядан өзгешеліктері бар, олар сөздік хабар беруден тұрады. Бұл айтылғанның барлығы ақпараттар алмасуының берілуі, сақталуы және қайта өңдеуінде қолданылады.
Осы тәсілдермен, жалпы вербальды коммуникацияның құрылысы мынадай жолмен жасалынады:ақпарат жіберуші, яғни белгілі кодпен; коммуникация каналы(ақпаратты жіберуге арналған), жабаша немесе ауызша түрде ақпаратты (құру) алушы мәлімет немесе реципиент.Бір тілдегі қарым-қатынас нұсқасы осындай сипатта болады.
Екі тілдік қарым-қатынаста бұл схема аздап өзгеріске ұшырайды. Мысалы, жіберуші мәлімет аударматану терминінде түпнұсқа деп аталады, түпнұсқа мағынасын жеткізуде канал байланыстары арқылы басқа каналға алмастырылады, бұл яғни хабар алушы немесе реципиент осының арқасында аударма жүзеге асырылады.
Егер осы жоғарыда айтылған айырмашылық коммуникация процесінің бір тілдік теорияда ақпаат жіберуін және ақпарат теориясын терминологиялық характерге ие болса, онда 2 тілдік қарым-қатынастарды 1 тілдік қарым-қатынас айырмашылығы ақпарат жіберуімен және реципиентін мәліметін декотивті-кодифтік мәлім қайта құруында. Яғни аудармашы
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Бархударов Л.С. «Язык и перевод» (Вопросы общей и частной теории перевода) , М.: Международные отношения, 1975, стр 175
2. Ванников Ю.В. Вопросы теории и техники перевода – М. «Посвещение» , 1970
3. Влахов С. , Флорин С. Не переводимое в переводе, - М. , Просвещение, 1970
4. Егемен Қазақстан «Аудармашылар мәртебесі» 28 қараша 2007ж.
5. Коммисаров В.Н. «Слово о переводе», М. Международное отношение, 1973, стр 185
6. Комисаров В.Н. «Лингвистика перевода» - М. , 1980
7. Комисаров В.Н. «Лингвистически основы научно – технического перевода» - М.Просвещение, 1980.
8. Комисаров «теория перевода» , - М.Высшая школа 1990
9. Komissarov V.N.Koralova A.L, A manual of translation from English into Russian – М. , Высшая школа 1990.
10. Л.К.Латышев, «Теория перевода», М. «Просвещение», 1988
11. Л.К.Латышев. Курс перевода.(эквивалентность перевода и способы ее достижения) – М. , 1981.
12. Миньяр – Белоручев Р.К. «Общая теория перевода» - М. , Посвещения 1980
13. Ревзин И.И. , Рознецвеиг В.Ю. «Основы общего и машинного перевода » - М. , 1964
14. Рецкер Я.И. «Теория перевода и переводческое практика» - М. , 1974
15. Сдобников В.В. «О прагматических аспектах перевода» // Нижний Новгород: НГЛУ им Н.А. Добролюбова, 1998.
16. Сдобников В.В. «О прагматических аспектах перевода» // Нижний Новгород: НГЛУ им Н.А. Добролюбова, 1998.
17. С.В.Тюленов, «Теория перевода», М. «Гардарики» 2004
18. Топер П.М. «Перевод в системе сравнительного литературоведения», М. «Наследие», 2000 стр 187
19. Федоров А.В. «Основы общей теории перевода» - М. , 1976
20. Федеров А.В. «Введение в теорию перевода» - М. , 1953
21. Чернов В.Г. Вопросы перевода русской безэквивалентной лексики на английский язык. М: 1958,
22. Чернов В.Г. «Основы синхронного перевода» - М., 1987
23. Черняховская Л.А. «Существует ли «единица перевода?» // Теория и практика перевода. М. МГПИИЯ им М. Тореза, 1987, стр 27-28
24. Черняховского Л.А. «Перевод и смысловое структура» - М. , 1976
25. Швейцер А.Д. «Теория перевода: статус, проблемы, аспекты» , - М: Наука, 1988, стр 75.
26. Швейцер А.Д. «Перевод и лингвистика» - М. , Наука 1973
27. Швейцер А.Д. «Теория перевода» - М. , Наука 1988 стр. 75
28. Швейцер А.Д. «Основные проблемы теория перевода» - М. , Наука 1975
29. Шатков Г.В. «Перевод русской без эквивалентной лексики на норвежский язык» - М: ВИИЯ, 1952, стр 196.
30. Шимиряев А.Ф. «Синхронный перевод» - М., Наука 1979.
стр.17-25
        
        Кіріспе
I.Тарау
1.1 Аударма – аударматанудың өзегі…………………………………………4
1.2 Аудама – тілдік және мәдениетаралық қарым – қатынас құралы………5
1.3 Аударма түрлері……………………………………………………………9
1.4 Аударма техникасы………………………………………………………19
II.Тарау
2.1 Аудармадағы балама ... ... ... ... ... ... ... прогматикасы…………………………………………………..46
III.Тарау
3.1 Аудармада кездесетін сәйкестіктер туралы түсінік………………………60
3.2. Баламасыз тілдік бірліктер…………………………………………………60
3.3 Баламасыз грамматикалық бірліктер……………………………………….69
3.4. Баламасыз тілдік бірліктерді ... ... ... - ... ... түсінігі
Аударма ұғымы аударматанудың өзекті мәселелерінің бірі.
Аударма ұғымын әр түрлі жолмен, соның ішіне тереңірек үңіліп ... ... ... ... ... ...... сөздігінде аударма ұғымына
мынадай анықтама берілген: 1.Екі немесе ... ... ... семантикалық сәйкестігін іздестіре отырып салыстыру. 2.Тілдік
құралдардың көмегімен бір тілдің шығармасындағы хабарды немесе ... ... ... ... ... ... жолдарын
қарастыру ғана емес, ... жаңа ... ... ... ... да ... сәйкес келуін зерттеу, бұл әсіресе көркем ... ... ... аса ... Осы айтылған түсініктерге
байланысты аударматануда екінші анықтама аса жақын.Үшінші ... ... ... ... қолданылады.
Сонымен аударма ұғымына мынадай анықтама беруге болады: аударылатын
мәтіннің өзге тілде сол ... ... ... ... ... құрылуы.Бұл мәтін бастапқы мәтінмен мазмұны, құрылымы жағынан
толық сәйкес келуі қажет.
Аударма дегеніміз ... ... ... ... құралып, аударылатын тілде мәтіннің түпнұсқасын құрайтын
вербальды түрі.
Осыған байланысты ауызша-жазбаша өтілетін ... пен ... ... ... ... зерттеулер нәтижесінде 2 жақты іс-
әрекетті қамтиды және ... ... ... ... «аударма
процессі», «мәтіндік аударма».
Егер сөз билингвистикалық ... ... ... ... ... екінші тілдегі даму кезеңдері әр ... ... бұл ... ретінде түсіндіріледі. Нақтырақ айтсақ, бұндай аударма бір ... ... ... ... деп ... – тілдік және мәдениетаралық қарым-қатынас құралы
Жоғарыда айтылған мысалдарға жүгіне ... ... ... ... ... ... берілуі ретінде елестетуге болады, бір тілден
айтылып, екінші тілге жеткізу.[Нелюбин 1983, 145 бет.] Бұл ... ... ... ... құралы ретінде қарастыруға болады,
яғни ақпаратты жіберушіден қабылдаушыға жеткізу.
Аударма процесі ең ... ... ... ... ... ... ... аударма ақпараттарының терминдер ... ... бұл ... ... бірден-бір жолы олып
табылады.Осыған орай, аудармаға ... да ... ... түрлері
бойынша ғылыми негіздерге бағытталуы мүмкін.
Ақпаратты беру процесінде басты элементтері болып ақпаратты беруші бұл
ақпаратты құрушы және жіберуші, коммуникаия каналы, ... орта ... ... және де басты коммуникация актісін құрайтын бұл-код, код
қарым- қатынаста қолданылады. Код дегеніміз- бірнеше белгілер ... ... және ... ауыстыру мақсатымен байланыс каналдары ... ... ... ... ... бар, қарапайымнан бастап күрделіге
дейін.
Кодтар өз алдына әр түрлі іс-әрекеттерді ... ... ... коды өз ... ... ... аминқышқылдары мен
протеиндерді қарастырады. Ақпараттарды ... ... ... ... және жасанды тілдер пайдалану жол белгілерінің жүйесі, дәстүр,этикет
және т.б болып табылады.
Ақпараттық теорияда ... ... ... ... ... береді, соның ішінде вербальдық ақпараттық алмасулар. ... ... ... ... адам бар ... ... ... да бар. Осының ішінде байланыс ... ... ... бірліктер қарастырылады (әріптер, дыбыстар, буын, морфема,
сөздер, сөз формасы және т.б). ... ... ... ... ... ауызша).
Вербальдық ақпараттардың алмасу кодына тіл қатысады. Бұл кодта арнаулы
шектеулі үйлесімділік беріледі, ... ... ... ... ... ... бәрі нақты айтылатын мәтінде айтылады.
Бұл (аударма) ұғымда аударма сферасында-«сөздің үстемдігі».Аудармашы,
лингвистке ... тек қана ... ... ... ... ... ... жасайды.
Ақпаратты жіберуші және қабылдаушының бірдей ... ... не ... ... ... бір ... не екі тілдік
коммуникация жайлы айтуға болады.
Лингвистикада «аударма» ұғымы және аударма ... ... ... бар, олар сөздік хабар беруден тұрады. Бұл ... ... ... ... ... және ... өңдеуінде
қолданылады.
Осы тәсілдермен, жалпы вербальды ... ... ... ... ... яғни ... кодпен; коммуникация
каналы(ақпаратты жіберуге арналған), жабаша немесе ауызша түрде ақпаратты
(құру) алушы ... ... ... тілдегі қарым-қатынас нұсқасы
осындай сипатта болады.
Екі тілдік ... бұл ... ... ... ... Мысалы,
жіберуші мәлімет аударматану терминінде түпнұсқа деп аталады, түпнұсқа
мағынасын жеткізуде канал байланыстары арқылы ... ... ... яғни ... ... ... реципиент осының арқасында аударма жүзеге
асырылады.
Егер осы жоғарыда айтылған айырмашылық коммуникация ... ... ... ... ... және ... теориясын терминологиялық
характерге ие болса, онда 2 тілдік қарым-қатынастарды 1 ... ... ... ... жіберуімен және реципиентін мәліметін
декотивті-кодифтік мәлім қайта құруында. Яғни аудармашы ... ... ... ... ... тағы да бір байланыс каналын құрайды.
Байланысты ... ... ... ... ... ... ... мүмкін. Бұл жұмыспен аудармашы немесе арнайы автоматтық компьютерлік
программалар жүзеге асыруы мүмкін, яғни осы ... ... ... ... әсері болуы мүмкін, яғни ол байланыстың жалпы
схемасын қиындатуымен түсіндіріледі. Расында да, ақпаратты алушы ... ... ... ... ... ... ... адам жүзеге асырса, бұл аударма «табиғи аударма»
деп аталады, егер машина болса- «машиналық» немесе компьютерлік аударма ... ... ... кезекте тек қана бір тілде немесе кодпен
жіберіледі. Ақпаратты жіберушінің басты міндеті бұл- ... ... ... әсер ... бұл ... алушыдан нақты түсінімділікті
талап етеді. Әдетте ақпарат немесе мәлімет таныс емес шет ... ... ... ... ... ... Осы ... коммуникация
жүруінің мақсаты ретінде бұл қиындықты болдырмау үшін кодты қайта құру
әдісі ... ... ... бір ... ... кодына алмастыру. Осы
әдіспен аудармашы- қайта құрушы бір жағынан ақпаратты бір ... ... ... ... басқа кодтың ... ... ... ... ... код аударылатын тіл деп аталады да, ал ... ... тіл ... тіл деп ... да, аудармашы өзінің міндеті бойынша бір ... ... ... ... ... ... ақпаратты жіберуші ретінде қатысады.
Бірінші жіберуші бір тілдің көмегімен ақпаратты жібереді. ... ... ... ... ... масканы ауыстырушы секілді, ақпаратты алушыдан жіберушіге
айналады.Ақпаратты қабылдай отырып ... ... ... ... ... ... және осы тілде реципиент барлық түсінген
мәліметті акті ретінде көрсетеді.
Осы айтылған ұзақ жолдардан өте отырып, бастапқы берілген ... ... ... ... ... ... ... бөлінеді: ауызша, жазбаша
немесе ауызша-жазбаша, бұл ... ... ... ... ... ... ақпаратты алмастырумен жүзеге асырылады. Аударма
орталығы арнайы ... ... ... ... ... ... ... және т.б.), бұл аударманың сыртқы,
материалды ... ... ... ... ... ... ырғағы, бір тілден немесе екінші тілдегі дыбыстар арқылы беріліп,
содан сөз, сөйлем немесе мәтіннің құрылуы.
Аударма ... ... мен ... ... ... орындалатын аударма процесін суреттеу өз
алдына аудармашыға нақты ... мен ... ... ... Мұндай суреттеу аударманың лингвистік процестеріне тән, түпнұсқа
мен аударманың арасындағы қатынастар мен мәтіндегі жеке ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Осындай қайта құрулар аударма тәсілі ретінде ... және ... ... керекті кезде пайдалана алады.
Сондай-ақ аударманың лингвистикалық бейнелеу процесі аудармашының
психолингвистикалық ... ... ... ... Бұл ... мақсаты аудармашының аудару барысында нақты ... ... ... көзқарас бойынша аударма эвристикалық процесс, бұл
процесте ... ... ... ... ... отырып,
шығармашылық міндеттерді орындайды.
Нақты аударма процесі уақытпен тығыз ... ... ... ... шағын немесе көлемді болуы мүикін және аударма бірден
орындалуы мүмкін емес. Аудармашы ... ... жеке ... ... ... ... түрлі тілдер мен жеке аударма түрлерінде
бірдей ... ... ... процесіндегі минималды бірлік мәтінге бір
түсініктеме береді. Егер ... ... бір ... беруге ақпарат
жеткіліксіз болса, және оған мәтіннің басқа бөліктерімен танысу қажет болса
да, аудармашы осы бөлікті ... ... ... ... ... ... аудармашы екі бірдей сөйлемді біріккен сөйлемге айналдырады:
One of the ... aspects of the greatly ... ... ... ... World War 1 was its fightening grip upon the
other countries of the Western hemisphere.This was ... the case ... ... ... ... ... АҚШ ... экономикалық
өсуі болып оның батыс елдеріне өз үстемдігін нығайтуы болды, әсіресе Латын
Америкасында.
Ал ауызша аудармада аудармашы мүлдем басқаша ... ... ... ... аудармада аудармашы ақпараттың бірнеше аспектілерін
есте сақтай отырып, оратордың сөзінен кейін аудара ... ... ... ... түпнұсқадағы ақпаратты бір мезгілде аударуды
талап етеді. Сондықтан да аудармашы ақпаратты алғаннан бастап оны ... ... ... ... ... ... айтылу
бөліктерімен анықталады.
Аударма процесінде аудармашы әрқашан аударылатын тіл мен ... ... ... ... Аударылатын тілді қолдана отырып
аудармаштүпнұсқаның мағынасын түсінеді, аударылған ... ... ... байланысты аударма процесінде бір-бірінен ... ... ... ... ... ... ... аудармашының түпнұсқадан
ақпаратты алу әрекеті жатады. Екіншісіне- аударылған тілде ... ... ... ... ... алу кезеңі түпнұсқаның мағынасын түсінумен анықталады. Яғни
бұл кезеңде аудармашы түпнұсқадағы барлық ақпаратпен ... оның ... ... ... кейін аударуды бастайды. Кейде мәтіннің ... ... ... тұруы мүмкін, сондықтан да аудармашыдан ойлау
қабілетінің жоғары болуы талап етіледі.
Аудармада ... ... екі ... ... ... ... ... қорытынды жасау мен аударылатын тілдің құрамын жасау.
Аудармашы ... ... жете ... оны ... дәл ... мына ... is important to get clear which are the
structural and ... ... that prevent Britain from ... best use of its ... ... ... ... нақты мағынасы қажет емес, себебі бұл сөз ... ... ... ... ... Ал ... ... жалпы әлеуметтік институтпен байланысты. Ал аудармашыға бұл ... ... ... ... ол түпнұсқаның нақты мағынасын жеткізе
білуі керек.
Мына ... ... ... ... ... туындауы
мүмкін:Since F.D. Roosevelt was baited and frustrated by the right ... by the left, his ... ego was enlisted in support of ... view. Мұнда аудармашы baited, frustrated, adopted етістіктерінің
айтылу мақсаттарын және his political ego ... ... ... ... ... ... түпнұсқаның синтаксистік құрамасын талқылайды.Тhe
level of future supplies depends on the farmers decisions taken well ... and not always on the best ... and advice. Бұл ... ... ... көмекші сөз on жалғанып тұр. Егер to ... ... етсе онда ... ... ... қойылым ең
дұрыс ақпараттар мен кеңестен емес, шаруа ... ... ... ... Егер ... ... сөз on ... басты
мағынасы ретінде қолданса to take a decision on the best of ... ... ... ... қойылым ұзақ уақыт бойы шешілген ең
дұрыс кеңестер мен ақпараттардың ... ... ... ... шешіледі.
Аударма процесіндегі екінші кезең – аударылатын мәтін құрастыру үшін
тілдік бірліктерді кездестіру және бұл ... ... ... тіл ... ... қарым-қатынастардан өзгешеленеді. Бұл жерде
аударылатын тілдің нормасына байланысты ... ... бір ... ... ... мағынасын баламалы түрде берілуінде аударылатын
тілде ешқандай шектеулілік болмайды: ... ... ... ... ... түпнұсқаның аналогиялық құрамы, жасанды тілдік
бірліктердің көп мөлшерімен, лексикалық бірліктермен, ... ... ... қолдануымен ерекшеленеді. Ағылшын-орыс аудармаларында
кейіпкерлер әулие ... ... ант ... ... ... ... Кейде орысша мәтіндерде ағылшын тіліне сәйкес ... ... ... ... ... даль, ежовый, исстари және т.б.Егер
аударылатын ... ... осы шақ ... немесе жиі қолданса, орыс
тіліне аударуда бұл формалар жиі ... ... ... ... ... ... нәтижесі бойынша өзіндік жүйе қалыптасады.
Осы айтылған екі кезең ... ... ... ... ... ... ... екі тілдің бірліктерін іздестіріп, ... ... ... ... ... әсіресе аударма барысында
аудармашы сөздіктермен жұмыс жасай білуі ... ... ... ... ... мағынасымен сәйкес келеді, мұнда аудармашы бұл сөздерді
қолданады. Ал егер түпнұсқада берілген сөздер ... ... ... ... ... ... ... іздестіре отырып,
сөйлемнің мағынасына қарай аударады. Аудармашы мына сөйлемді ... ... ... United States worked out a formula which later came to be known ... diplomacy.
БАРС бойынша formula сөзінің төрт түрлі мағынасы бар: ... ... және ... ... ... де ... ... болмайды. Бірақ аудармашы ... ... ... ... алады: 1) formula сөзін сөздіктен іздеп табу: «формула
рецепт»- «жұмысқа ... 2) ... ... ... ... ... бұл ... өмірге қатысты), саяси сөзде ... бұл ... ... ... Енді ... ... жақында саяси бағдарламаны ойлап тапты, уақыт өте келе бұл саясат
долларлық дипломатия деп ... ... ... мағынасы аудармада
іздестіре берілмейді.
In a few days time this war criminal will be writing articles ... the German Army be praised and not blamed for its attitude in the ... attitude ... ... ... «пікір, қарым-қатынас».
Бұл әскери қылмыскер бірнеше күннің өзінде-ақ мақалаға соңғы соғыстағы
неміс армиясының ... ... ... сөзде бір ғана нұсқаның мағынасы берілсе, аудармашы мұқият әрекет
етуі керек.
The Tory leaders, skilful ... that they are6 ... the tune and began to pose as great ... of ... ... ... ... «оппортунист», бірақ бұл сөз
сөйлемге ... ... ... ... бұл сөз ... партияларда,
бейімділік мағыналарында қолданылады. Аудармасы:
Саяси қайраткерлер жақында ... ... ... ... ... қолдануын жатқызамыз. Аудармашы аудару барысында мәтіндегі
басты элементтерді анықтап, грамматикалық және семантикалық тұрғыдан ... ... ... ... ... ... басты бөлігі.
Аударма барысында нақты стратегия мен техникалық тәсілдер түпнұсқа мен
аударылатын ... ... ... Ең ... аудармашы
түпнұсқаның мағынасын түсінуі керек. Тек қана түсінген ... ... ... ... Бір жағынан түсінік түрлі деңгейде болуы мүмкін, ал
екінші жағынан аудармада ... ... ... ... ... аудармашының мақсаттарын анықтауға бағытталған ... ... ... ... ... аудару керек ... ... ... бұл тек қана ... ... қолданылады,
мысалы транскрипцияда немесе транслитерацияда. ... ... ... тілдік бірліктерді қажет етеді. Егер ... ... ... He is a regular ass орыс тілінде аударса, онда “Он ... ... ... Regular ... ... орыс ... ... алмастырылса да, сөздің мағынасы мүлдем басқа.
Үшінші принцип аударылған мәтіндегі ... ... ... ... аудармашы түпнұсқаның мазмұнын толық түрде жеткізді
дейік. Ол ... ... ... ... ең жақын лексикалық
бірліктері мен аналогиялық синтаксистік бірліктерін ... ... ... ... бірдей емес. Бұл жағдайда аудармашы
түпнұсқада басыңқы және басты басты элементтерді анықтап ... ... ... ... ... көмегімен басты элементті толықтай жеткізеді.
Осы аудармада бір мезетте логикалық және ... ... ... ... other shoe has been dropped by the company in its push into ... market.
Компания рыноктық қатынастың нәтижесінде компьютер шығаруды бастады.
Аудармашы ғылыми-техникалық сөйлемде түпнұсқаның ... ... ... ... ... бұл сөйлемнің ... ... тағы да бір ... алып ... Ал ... ... ... сөйлемде коннотативтік мағынасын сақтаған:
The weight penalty of the automatic unit to the ... gear ... be ... ... ... салмағының өсуі, қазіргі көзбен
салыстырғанда анағұрлым аз.
Сөйлемнің басты ... ... ... ... ... ... мүмкін. Мәтінде жәй берілген сөздер көп мағыналы ... ... ... Бұл ... ... ... ... формалды
байланысқа айналады.Байланыс ойын сөздердің аудармада құрамын ... ... you herd sheep? “Do you mean have I heard sheep? (O. ... ... баға ... ... ... бірдей herd пен heard сөздерін «бағу» және
«көмектесу» сөздерімен ... ... ... ... ... ... нақты мағынасын
беру аудармашылық тәжірибенің басты бөлігін құрайды.
Аудармашының ... ... ... ... ... ... бөліктеріне қарағанда, жалпы мағынасы ... орын ... ... ... үш принциптен айырмашылығы оның ақпаратты жеке бөліктерге
емес, оның жалпы мағынасын қамтиды.
"Isn't it nice here", she said, "All ... And look at that ... there with the funny guiff. He is utterly ... жер өте ... ... ... ... ойын білдірген Сьюзен. Тура
Диккенсондікіндей. Мына кішкентай бойлы ... ... ... ... Ол ... секілді толық .
Мысалда көрсетілген сөйлемнің құрамы өзгертілсе де, ... ... тұр. Тағы бір айта ... жайт- аударма аударылатын ... ... ... ... Аудармашы түпнұсқаның формасына
байланыссыз, өзі тұрғысынан ... ... ... пішінге келтіріп
аудару керек.
Аударманың бағдарламалық принциптері арнайы техникалық әдістермен
толықтырылады. Осы толықтырулар ... ... ... ... ... қолданылатын тәсілдерге орналастыру, қосу, лексикалық бірліктерді
түсіру жатады.
Лексикалық бірліктерді ... ... ... жақын келетін
сәйкес сөздерді қолдануды қарастырады.
Having corrupt alliance with the employers the AFL leaders ... efforts to organize the workers of other ... corrupt ... ... ... сөзі ... ... .Бірақ
қазақшада «сатылатын» болып адам да болуы ... ... ... ... ... ... жоқ. ... әдісін қолдана отырып
«сатылатын» сөзіне «лидерлер» сөзіне қосса болады:
Шешім қабылдаушылардың қылмыстық келіссөздер нәтижесінде АТФ-ң сатушы
лидерлері ... ... ... бірлестігін ұйымдастыруды қолға
алады.
Сөйлемде сөздерді орналастыру түрлі грамматикалық орын ауыстырулардың
көмегімен жасалынады:
Even today, after twenty centuries of ... ... half ... goes ... ... ... ... дінінің жаңару дәуірінде-ақ
халықтың жартысынан көп бөлігі аштықтан күйзелуде.
Кейде аудармашы бөлек айтылған сөзді бір ... ... ... ... put on this hat that I'd bought in New York that morning. It was ... hunting hat, with one of those very long ... таңертең Нью-Йорктен сатып алған қызыл бас ... ... ... аң ... киюге арналған.
Өздеріңіз көріп отырғандай ... «бас ... зат ... ... «қызыл» сын есімін кірістіреміз.
Аударма барысында көп қолданылатын тәсілдердің бірі— ... ... ... ... ... құрамдас бөліктерінің көмескі
немесе анықтап ... ... ... ... ... толықтырылуы тиіс. Ағылшын-орыс аудармаларында қосымша бірліктер
атрибуттық сөз ... ... ... received ... votes, while the ... resolution
received 4,090,000. Thus the Executive majority was only 468,000 in a vote
of nearly eight ... ... ... ... арасындағы конгресте өткізілген дауыс
берудің нәтижесі. ... Commitce ... ... ... комитеттің ұсынысымен орындалатын мәселелер, “дауыстың
көп бөлігі ... ... ... Бұл ... эллиптика формасында
тұрған «орындалатын резолюция» оқырмандарға түсініксіз болар еді.
Аудармада кейбір сөздер ... ... ... ... көтеру мақсатымен болатын көтеріліс, gun licence―
қаруды пайдалануға берілетін ... , ... ... ... ... қосу тәсілі аудармада мәтіннің жалпы мағынасын
беру үшін қолданылады, мысалы:
No one would think now that ... had been the ... the ... ... ең ... ... бірі екеніне қазір ешкім
сенбес еді.
«Әрқашан» сөзін қосуы сөйлемнің өткен шақты көрсетіп тұр, ... бұл Past ... ... қосу әдісі прогматикалық фактолармен негізделген мәтіннің
мағынасын анықтауға бағытталған.
Тастап кету тәсілі қосу тәсіліне қарама-қарсы және ... ... ... ... ... Аударылатын тілдің қайсысы болмасын
мағыналары жақын синонимдес сөздердің біреуін түсіреді: just and ... әділ ... The treaty was ... null and void.
Келісім жарамсыз деп танылды. The government resorted to force ... ... ... зорлыққа көшті.
Ағылшын тілінде синонимдес сөздерді қолдану ораторлық стильге тән.
Мысал ретінде бір делегаттың БҰҰ-ң Генералды Ассамблеясында ... ... by all external ... this session of our Assembly ... and normal. Yet the ... is neither usual nor seasonal, for
this session stands outside the pattern of the sessions held since the ... San ... The fateful events that are rushing into ... area are neither of a usual ... nor of an ... It is unique session- happily and fortunately led by a ... ... ... ... ... бір ... айналған:
Біздің Ассамблеяның ішкі белгілерінің жетістіктеріне байланысты бұл
айрықша жиналыс. Сан-Францискода ... ... орын ... жиналыс
басқа конференцияларға қарағанда ерекше. Дүниежүзілік аренада ... ... ... ... ... ие. Жиналыстың жүргізушісі
көрнекті басшы, сондықтан да бұл жиналыс жоғары дәрежелі жетістіктерге ие.
Ғылыми- техникалық стильде синонимдер техникалық терминдерді ... or ... is the process of uniting a fuel or ... the oxygen in the ... ... ... және combustible техникалық терминдері
оқырманға ... ... ... бұл ... ... көмектесетін
сөздер burning және fuel.
Жану- ауаның құрамында болатын ыстық оттегінің қосылысы.
So I paid my check and went out where the ... ... ... ... ... соң, ... автоматтарына қарай беттедім.
Техникалық тәсілдерді қолдану аударманың барлық түрлеріне жарамсыз, ол
тек қана аударманың бір кезеңінде қолданылады. аудармашылық ... ... ... ... ... Бұл кезде аудармашы
түпнұсқаның бөліктерін сөзбе-сөз ... ... ... баламалы
бірліктерді қарастырады.
Аударма түрлері
Аударма барысында мәтіннің ... ... ... ... ... түрге бөлінеді. Бірінші түрі түпнұсқаның жанрлық-
стилистикалық ерекшеліктерімен байланысты, екіншісі- ... ... ... ... түрі ... жанрлық стилистикалық
түрлеріне байланысты екі түрге: көркем аударма (әдеби) және ақпараттық
(арнайы) аударма болып бөлінеді.
Көркем аударма деп ... ... ... ... ... ... шығарма басқа шығармалардан өзгешеленеді, себебі шығарманың
доминанты ... ... ... ... ... ... және поэтика кіреді. Осы типке жататы шығармашылықтың мақсаты
көркем образ ... ... әсер ... ... ... ... ... ауызша немесе жазбаша эстетикалық- көркем әсер беруі.
The mountain tops were hidden in a grey waste of sky…
Тау шыңы сұр ... ... ... ... ... бұлттарды сипаттап тұр. (waste of sky)
Көркем аудармада көркем әдеби жанрларына ... ... ... ... ... поэзия аудармасы, пьесса аудармасы, сатирикалық
шығарма аудармасы, көркем проза аудармасы, көркем өлеңдер аудармасы ... ... ... ... ... ... ... міндеті болатын немесе болған жаңалықтарды ... ... ... ... ... ... –саяси және т.б. кіреді.
Сондай-ақ аудармаға детективтік ... ... ... очерктер, тағы
да басқа ақпараттық бірліктерден тұратын аудармалар ... ... ... ... түпнұсқаның кейбір бөліктерінде ақпараттық мәтінде
көркем аударманың құрамдас бөліктері болуы мүмкін.
Ақпараттық аударма ... ... ... ... қарай
ерекшеленеді. Осыған орай аударылатын мәтіндер ... ... ... ... ... арнайы және іскерлік құжаттар аудармасы,
саяси – публицистік материалдарының аудармасы, пртенттік ... ... ... психолингвистикалық классификациясы, түпнұсқаны қабылдау
және оны аударуға негізделген. Сонымен бірге аударманы ауызша және ... ... ... ... ... ... ... Аударманың бұл түрі
аудармашыға түпнұсқаның мазмұнын қайта қарауға ... ... ... ... ... ... жазбаша түпнұсқаны
көзбен шолып, содан соң жазбаша түрде аударуын айтамыз.
Ауызша аударма- аударманың түпнұсқаны ауызша ... ... ... ... ... ... түпнұсқаны акустикалық түрде
қабылдап, ауызша аударуын айтамыз. Ауызша аудармада аударма ... ... ... түпнұсқаны қабылдағаннан кейін ... ... ... ... аударманың екі түрі бар: синхрондық аударма
және ілеспелі аударма.
Синхрондық аударма дегеніміз – ... ... ... ... ... ... аударылатын ауызша аударманың бір түрі синхрондық
аударма техникалық ... ... ... ... ... ... ... оратордың сөзі аудармашыға наушниктер арқылы ... ... ... ... ... ... ... аударма
ауызша аударманың ең қиын түрі, себебі бұл аудармашыдан біруақытта түрлі
сөйлесу ... ... ... ... бір ... ... сөйлеу темпінен қалмай екінші тілде аударуды талап ... ... есте ... ... мұқият назарды, түпнұсқаның
келесі бөліктерін болжау, қате кеткен болжамдарын дұрыстау және тез арада
шешім ... ... ... аударма – бұл оратордың сөзінен кейін аударылатын ауызша
аударманың түрі. Аударылатын сөздің ұзақтығы әр ... ... ... ... ... ... одан да көп. Бұл ... түрі аудармашыдан ұзақ
уақытқа созылатын түпнұсқадан аса маңызды сегменттерін есте сақтауды талап
етеді. Оратордың сөзінен кейін аудармашы ... ... ... ... егер ... ... ... көлемі жоғарыласа, онда
аудармашы түпнұсқаның басты мазмұнын жазып алып, оны аудара ... ... ... ... қабылдау және аударма ... ... және ... ... сәйкес келеді, бірақ осы аударманың бірінде
аударманың басқа да ... ... ... ... ... түпнұсқаның мәтінін жазылған магниттік лентадан алуы мүмкін
немесе өзінің ... ... ... ... жеткізуі мүмкін.
Қандай да болмасын аударма ... ... ... ... ... ... ... және аудармаға қайта қарастырулар мен
толықтыруларды енгізуге мүмкіндік береді. Ауызша ... ... ... ... ... ... ... ілеспелі аудармада
пайдалануы мүмкін. Жазбаша мәтінді ауызша аудару түрі ... ... деп ... ... аудармашы жазбаша түпнұсқаны оратордың
қатысуынсыз ауызша аударады.
Ең бастысы, ауызша ... ... ... ... ... ... ... Жазбаша аударма барысында қатаң уақытқа шектелмейді.
Аудармашы кез-келген сәтте аудармасын ... ... ... ... түпнұсқаның кез-келген бөлігін қайта ойлануға, сөздіктерді
пайдалануға немесе кеңесшіден не болмаса мамандардан кеңес алуына ... ... ... ... ... ... сондай-ақ
көркем немесе ақпараттық аударманы сәтті аударуға көмегін тигізеді. Жазбаша
аударма жоғары дәрежелі баламалықты талап етеді. Ал ауызша ... ... ... ... оратормен бірге немесе ол тоқтағаннан кейін
аудармасын бастайды. ... ... ... ... ... пайдалануға уақыт болмайды. Сонымен ... ... ... берілген ақпаратты нақты және түсінікті ... ... ... ... барысында кейбір элементтерді түсіру, қысқа түрде беру
тәсілдерін пайдалана алады. Сөйлеу мәтіні берілетін ... ... ... ... немесе психологиялық зардап шегуі мүмкін.
Осыған орай синхрондық аудармашы ... ... 20-30 ... аралығында
орындай алады. Сондықтан да синхрондық аударманың әрбір кабинасында ... ... ... атқарады.
Жазбаша мен ауызша аударманың тағы да бір өзгешеліктері осы аударманы
аудару барысында ... ... ... емес бөліктерімен жұмыс
жасайды. Жазбаша аудармада ... ... ... ойды ... ... ... қолында түпнұсқаның толық мәтіні болады, және
де әрбір айтылған ой берілген мәтіннің жеке ... ... ... жеке ... ... ... өзіне қажетті ақпаратты келесі
немесе өткен бөліктерінен ала алады, сондай-ақ ... ... ... ... аудармада аудармашы берілген оратордың сөзін кішігірім
сегменттерін аударумен ... ... ... ... ... ... берілмейді. Ілеспелі аудармада аудармашы айтылған бір
немесе ... ойды ... ... Синхрондық аудармада аудармашы шектелген
уақыт аралығында түпнұсқаның әрбір бөлігін параллель түрде ... бір ... ... етіп ... қатар жазбаша мен ауызша аударма тіларалық ... ... ... ... ... ... ... аудару
процесі «кабинеттік жағдайларда» іске асырылады және ... ... ... ... ... кері байланысы болмайды. Мұнда
аудармашы түпнұсқаның авторы мен ... және ... ... ... аударма процесінен тыс болады. Аудармашының барлық назары
аударылатын мәтінде болады, және ... ... ... ... ... ... аяқталғаннан кейін беріледі.
Ауызша аудармада аудармашы қарым-қатынасқа түсушілер мен тілдік
байланыспен жұмыс жасайды, мұнда жиі кері ... ... ... ... ... ... ... дұрыс темпін не манерін
тәуелсіз қабылдап, тыңдарман мен ... ... тура ... ... Тағы бір ... ... ... түпнұсқаны аудару
барысында қарым-қатынас принципін анықтау, егер өткізіп ... ... оны ... ... мақсаты мен алдыңғы өткен келіссөздерді
анықтау. Аудармашы мен оратордың арасында кері байланыстың сәті ... ... ... ... терминнің мағынасын сұрап анықтауға болады.
Ал егер ... ... кері ... ... онда ... ... аудармадағы тапқырлықтың, аудармашының сөйлеу типін өзгерту, кейде
оратордың темпін өзгертуіне мүмкіндік туады. Ал егер ... жеке ... ... ... байланыста, олардың қимылына, сыртқы іс-
әрекетіне назар аударады. Бұндай ... ... ... ... ... бұл ... ... толықтырулар
енгізуде аудармашының үлесі зор.
Кез-келген тілдік қарым-қатынаста ақпараттың берілуі бір ғана бағытта
өтіледі: Түпнұсқаның ... ... ... Аудармашы түпнұсқадағы
тілден аударылатын тілге аударады. Жазбаша ... ... ... өз ... ... ал ... ... бір тілден екінші тілге
аударуға шықтанады. Ауызша ... екі ... ... ... ... мүмкін, мұнда әрбір қарым-қатынас ... ... ... ... Бұл ... ... «екі жақты аударманы»
орындайды.
Теоретикалық ... ... жеке ... арнайы аударма
теориясымен байланысты. Аударманың тәжірибелік классификация ... ... ... ... ... ... береді.
Қазіргі кездің өзінде-ақ аударманың арнайы теориясы толық өңделмеген.
Арнайы ... ... ... ... стилистикалық түріне
байланысты, зерттеудің көп бөлігін аударманың ғылыми-техникалық ... ... ... ... ... ... теориясы аударманың ... ... ... ... ауызша аударманың түрлі
аспектілері оқытылады, әсіресе синхрондық аударма. Синхрондық ... ... ... ... мен ... ... ... оқытуда үш басты бағытқа негізделеді. ... ... ... ... ... ақпаратты
қабылдауын оқытып үйретеді. Ауызша аударма дегеніміз – ауызша айтылған
оратордың сөзін, ойын ... ... ... ... ... ... ... біркелкілікпен ерекшеленеді.Аудармашының толық түсінуі ритмге,
паузаға және сөйлеу темпіне байланысты.
Аудармашы ... ... ... ... ... ... болжауы қажет, бұл аудармашыға алдыңғы ... есте ... ... ... ... ... ... аудармада болжауды, әр түрлі тілдердегі
минималды сөздердің тәуелділігін, сондай-ақ қабылдау кезіндегі ақпаратты
жіберіп алу ... ... ... ... осы фактілерді
болдырмау үшін пәнді жақсы меңгеру мен сөйлесу жағдайы, бұл өткізіп ... ... ... ... береді, оған: сөзге эмоциалды
реңк беру, және т.б.
Оқытудың екінші аспектісі аударылатын ... ... ... ... ... ... ... аударылмайтын сөзден
ерекшеленетін(өзгешеленетін) ... ... ... бейнелейді.
Синхрондық аудармада сөйлеу процесі ... ... ... ... түсіндірмеде синхрондық аударманың басты ... ... мен ... ... уақытын анықтауға негізделген.
Осындай интервалдың ұзақтығы екі түрлі факторға байланысты. Біріншіден, ол
аударылатын тілдің құрамына байланысты және ... ... ... ... ... көп ... ... басты сөйлемнің SPO(субъект-
предикат-объект) құрамын қосады және бірінші кезекте баяндауыш-етістік. Көп
жағдайда аудармашы оратордың ... ... ... ... ... ... ... бірнеше өзгешеліктеріне байланысты,
әдетте, олар айтылған сөздің ... ... мен ... ... ... сөйлемді ағылшын тілінен қазақ тіліне ... ... ... біз ... ... Аудармашы аударуды
бастау үшін оратордан бастауыш пен баяндауышты күтеді. We highly appreciate
our friendship… Егер сол кезде ... ... ... ... онда аудармашы
бірінші сөзден кейін аудармасын бастай алады: Die Frundshaft mit ... ... ... аудармашының басқа да қасиеттерін оқытып
үйретеді. Оған жай артикуляция, хезитатциондық ... ... ... бұл ... ... әкеліп соғады, сондай-ақ
айтылатын сөзге қатысты үзіліс ... ... ... ... ... сөйлейді. Ілеспелі аудармада сөйлеу темпі біртіндеп баяули
бастайды, себебі аудармашы түпнұсқаның ... ... ... ... ең ... ... аудармашылардан нормативтік талаптарына
аударылады. Мұндай талаптар синхрондық және ілеспелі аудармада аса ... ... ... ету, ... біркелкілігі, акцентті дұрыс
қою, соңғы айтылған ойдың дұрыс әрі түсінікті берілуі.
Ауызша аударманың орталық аспектісіне аударманың ... түрі ... ... ... қою. Арнайы ауызша аударма теориясы сандық
және ... ... ... көрсетеді.
Синхрондық аудармада мәтіннің көлемі аударылатын ... ... ... ... ... ... аудармасы жазбаша
аудармаға қарағанда көп болады. Ұзақ ... ... ... ... ... ... ... ірі бөліктерін аударғанда синхрондық
аудармада өте қысқа түрде беріледі. Сондықтан да ... ... ... ... ... қысқартуға береді.
Бұл тәсілдерді пайдаланудың өзіндік себептері бар. Біріншіден,
оратордың жылдам темпіне ... ... ... ... мазмұнын
аудару қиынға түседі. Екіншіден, аудармашылардың барлығы оратор секілді
сөйлей ... ... ... ... ... көп ... тиімсіз
және айтушы мен тыңдаушылар арасында кері байланыс тудыруы мүмкін.
Сөйлемді қысқарту ауызша аудармада оңай шаруалардан ... ... ... ... бөліктерді тастап кету емес, сонымен қатар аударылатын
ақпараттың ... ... ... ... ... түрде жеткізу.
Кейде айтылған ойда бірін-бірі толықтырып тұратын элементтер кездеседі, осы
элементтерді мәтіннің мағынасын сақтай отырып ... ... ... мына ... толықтай аударды дейік: Бұл жоспар қай ... ... Ол ... ... ... ... Бұл ... жүзеге асырылуы
1990 жылдан басталады, мұнда аудармашы ... ... деп ... ... ... ... ... сипаттайды. Ол оратордың
сөйлеу темпі мен түпнұсқа тілімен аударылатын тілдің сәйкестіліктеріне
тәуелді. Ауызша аударма ... ... ... ... екі тілдің құрамын,
және семантикалық қайта құрылуын сипаттайды. Ең ... ... ... ең қысқа сөзбен айтылатын синонимдік алмастырулар, мұнда әсіресе
мекемелер немесе кәсіпорындардың толық атаулары, аббревиатурамен ... ... (The United ... зат есімнің қатысуымен жасалған
етістік (to render assistance –көмектесу) сөз ... ... ... (the policy pursued by the United States – АҚШ саясаты)
және т.б. Оратордың жылдам темпімен ... ... ... ... ... ... оырып мәтінді жазбаша аудармаға қарағанда 25-30% дейін
қысқарта алады.
Ауызша аударманың басты бөлігі – ... ... ... ... жазбашамен салыстырғанда кейбір ақпаратты өткізіп алуымен
ерекшеленеді. Аудармашы мәтіндегі ақпараттардың орнына басқа ақпаратпен
алмастырып, ... ... ... ... ... орай ... ... жатады: 1) эпитеттегі мағынасыз сөздерді тастап кету; 2) мәтіндегі
басты және үлкен бірліктерді тастап кету, бұл ... ... ... туындайды; 3) аудармада мәтінді қайтакезіндегі тастап кету; 4)
оратордың сөзінен қалып қою ... ... ... ... ... қате ... ... бөлінеді: жеке сөзді
аударудағы үлкен қателік; сөйлемнің құрамын өзгерту ... ... ... ... ... үлкен қате және т.б.
Айтылған аударманың 2 түрлі ... ... ... ... ... ... ... қандай да түрі болмасын ауызша
немесе жазбаша аударыла алады. ... ... ... кейбір
аударылмайтын бөліктеріне байланысты ауызша аудармада шектеулілік ұғымына
түсінік береді. Көркем ... ... ... ... бірақ осы
шығармаларда жеке цитаталар ауызша ... ... ... ... ... ... Ауызша аудармада көркем-эстетикалық әсер беру аса
қиын міндет болып ... ... ... ... түсінік
Аудармашының басты міндеттерінің бірі болып – ... ... беру ... екі ... ... білу ... біріншісі потенциалды
баламалық түрлі екі тілден тұратын екі ... ... ... ... баламалық – түпнұсқа мен аударма ... ... ... ... түпнұсқаның лингвистикалық деңгейін сақтай
отырып, түпнұсқаның әрбір бөлігіне түрлі тәсілдерді пайдалана отырып,
түпнұсқаны дәл ... тіл мен ... ... ... ... мен ... ерекшеліктеріне байланысты, осы тілдердің қайсысы болмасын аудармада
түпнұсқаның ... ... ... ... Сондықтан да аударма баламалығы
түпнұсқаның құрамындағы басты элементтерді сақтай отырып негізделуі мүмкін.
Аудармада ... ... ... ... ... қайсы бір түрі
болмасын аударма тіларалық қарым-қатынасты қамтамасыз етуі мүмкін.
Балама ... да бір ... ... ... ... ... ... сезімді білдіреді, қарым-қатынасқа ... ... ... және т.б. Осы ... қарым-қатынастың мақсаты
жалпы берілген ақпарат пен ... ... ... Мына ... ... ... алма бар», «Мен алманы ... ... алма ... «Сен ... ... ... бе?». Осы ... сөздің құрамы мен мағынасынан бөлек жалпы функционалды мазмұнын
байқауға блады: ... ... ... бір ... ... Мәтін бір
мезетте бірнеше қарым-қатынас функциясын ақаруы мүмкін – ... ... тек қана ... ... ... ... ... бірақ ол қарым-қатынас
актінің нәтижесі болмайынша функционалды міндетті көздемейді.
Тілдің жалпы функциясына бағытталатын ... ... ... ... Ол өздігінен «жалпы құрылым» формасын құрап, сыртқы түрі
ретінде беріліп, айтылған ... ... ... ... Жеке ... басқа бірліктермен біртұтас ойды құрай отырып, қосымша ойды
білдіру үшін ... ... ... ойды қабылдай отырып, ... ... ... мен бір-бірімен байланысын ... ... ... ... ... ... ... түйін жасап, жалпы ақпаратты
қабылдай отырып оратордың ойын анықтау керек.
Аудармада баламаның ... түрі ... тек қана ... айтылған бөлігін сақтаумен түсіндіріледі.
(1)Maybe there is some chemistry between us that doesn't mix.
Кейде арамызда мінездері сәйкес келмейтін адамдар да ... That's a pretty thing to ... ... қарым-қатынас мақсаты басқа мағынамен берілді, бұл
айтылған ойдың басты бөлігін құрап тұр. Мысалда ... ... ... ... ... қарым-қатынасынан туындап отырып, химиялық
элементті пайдаланудың өзі сондықтан. Егер ... ... ... сол ... аударса, ол сөйлем түсініксіз болар еді, ал енді
аудармашының ... ... ... ... аударуы айтылған ойға қажетті
қарым-қатынас әсерін қамтамасыз етіп отыр.
Екінші мысалда ... ... ... ... ... ... мақсатты жеткізу барысында аудармашы ... ... ... ... бұл ... тілдік тәсіл түпнұсқаның бірліктеріне
сәйкес келмегенімен, берілген ойды нақ беріп ... ... ... ... ... ... ... жалпы
мағынасын білдіреді.
Түпнұсқа мен аударма мәтін арасындағы қарым-қатынасқа мыналар тән: ... және ... ... ... 2) ... лексикасы мен аударманың семантикалық перефразасымен синтаксистік
трансформациялардың байланысының болмауы; 3) ... ... ... ... ... мен ... болмауы; 4) түпнұсқаның мазмұны
мен аудармада басқа баламалы аудармамен салыстырғанда аз ... ... түрі ... жалпы мазмұны мен аударма тек ... ... ... ... қоймай, тілдік жағдайды сипаттайды.
Жағдай дегеніміз ... ... ... ... ... ... ... бір жағдайға негізделген ақпараттан тұрады.
Баламаның екінші түрінде ... ... ... ... салыстырғанда түпнұсқаның басты элементтері сақталады. Аудармада
түпнұсқаның семантикалық құрылымы сақталады. Мұның мәнісі мынада-жағдай ... ... ... ... және оны тез ... ... соқпайды.
Осыған орай мәтіндегі жағдай мен оның сипаттау тәсілдерін ... ... ... ... ... тәсілдермен сипатталатын идентифтік
жағдайды мойындайды.
Идентифтік жағдай – бұл ... ойды ... ... ... ... answered the telephone.
Ол тұтқаны көтерді.
You are not fit to be in a boat.
Сені қайыққа жіберуге болмайды.
You see one bear, you have seen them ... ... ... ұқсайды.
Келтірілген мысалдарға айтылған ой-пікірде түпнұсқадағы синтаксистік
құрамы аударылған мәтінмен сәйкес келмейді.
Түпнұсқа мен ... ... ... үшін бұл ... ... ... лексикалық құрылымы мен синтаксистік құрамының сәйкессіздіктері;
2)түпнұсқаның ... мен ... ... перефразасы мен
синтаксистік трансформацияларының ... 3) ... ... ... 4) ... ... жағдайды сақтау, бұл екі ... ... ... байланыстың куәсі.
Аудармада жағдайға байланысты баламалықты орнату көп жағдайда тілдегі
ұжымның әрдайым жағдайды ... үшін бір ... ... ... бұл ... ... ... алдын-ала
ескертулерде, жалпы айтылатын тілектерде, көңіл айтуда және ... ... ... ... ... ести ... ... «оны кім сұрап жатыр екен?» деп сұраймыз, ал ағылшынша: Who
shall I say is calling? ... ... ... ... ... ... ... белгіні пайдаланады: «Pull» немесе «Push», бұл сөздің
мағынасы қазақша- ... ... ... ... боялған жерге алдын-ала
ескерту үшін біз қазақша жазып қоямыз: «Абайлаңыз, боялған», ал ... ... ... ... ... аударылатын тілге қатаң белгілі
бір тәсілмен аударылатын болса, ... ... ... алдын-ала
берілген болар еді. Түпнұсқа мен аудармада сәйкес келетін ақпараттың ... ... ... егер ол екі ... ... ... ... келсе. Көп
жағдайда белгілі бір жәйтті аударылатын тілде суреттеуді алмастыру арқылы
аударады. Мысалы ... және ... ... ... ... I have a gun! (R. ... атамын!
Reduction on taking a quantity (J.Galsworthy )
Тауарды оптом алушыларға жеңілдіктер
Peter's face muscles tightened (A.Hailey)
Питер ... ... left the ship on Tuesday ... Сейсенбі күні кемеден түсті
Take a better man than she is, better man than I've ever met, to ... with being ... to me! ( S. ... себепсіз ренжітетін адам әлі тулған жоқ!
Кейбір жағдайдың белгілері айтушы ұжымға жақсы мәлім болуы мүмкін. Орыс
Рецепторына ... ... ... ... бес нан және екі балықпен
бес мың адамды тойдырғаны өте жақсы ... Осы ... ... үзінді:
They found him over tea and one of these fishes which cover the ... when eaten and explain the miracle of the seven baskets full ... ... ... бір елдің тарихы мен мәдениетімен байланысты.
Геттисбергтегі соғыс «жеті күндік соғыс» ... Battle of the ... ... ... (The man of Destiny), Веллингтон герцогы
«темір ... ... Iron Duke), ... «нан ... ... баламаның үшінші түріне мысал келтірейік:
Scrubbing makes me bad - tempered
Менің еден жуудан көңілім ... saw a cold winter last ... жылы ... қыс ... болды.
Баламаның үшінші түрінде түпнұсқамен аударманы салыстыра отырып мынадай
ерекшеліктерге ие:1) ... ... ... мен ... параллель болмауы; 2) түпнұсқаның құрылымы мен аудармада
синтаксистк трансформация ... ... 3) ... ... мақсаты мен идентифтік жағдайды сақтау; 4) түпнұсқадағы
болған жәйтті суреттеу тәсілін қолдана отырып, ... ... ... ... келтірілген мысалдарға қарап түпнұсқа мен ... ... оның ... ... бейнелеуінен басталады.
Түпнұсқаның мазмұны мен аударма қатынастары формальді – ... ... ... ... бір мағыналық, біреуге жалынышты болу
және қарама-қарсылық..Түпнұсқаның мағынасын ... ... ... ... ... түпнұсқада суреттелген тәсілді пайдалана отырып
аудару. Алдыңғы баламаның ... ... ... «не үшін ... ... не ... екендігі сақталса, ал мұнда «түпнұсқада не
айтылды» және суреттелетін жағдайдың қай ... ... ... ... ... ой-пікірдің функциональді- жағдайлық аспектісі ... ... ... ... ... Екі түрлі ой-пікірдің
мазмұны бірдей болмауы мүмкін, егер онда ... ... ... ... жағдайды суреттесе де бұл жеткіліксіз. Мазмұны толық сәйкес
келуі үшін сөздің құрамындағы ... ... мен осы ... ... ... бірдей болуы қажет. ... ... ... ... ... бір ... ... және өзіндік
мағынасына ие. Сонымен қатар тілдік бірліктер айтылған ... ... ... аспектілерін білдіріп, берілген ақпаратқа ... ... ... ... ... ... ... кезекте
айтылған ойдың басты элементтері шығуы ... ... ... ... ... ... мазмұнында басты рөлді ойнайды.
Баламаның бірінші және үшінші түрінде түпнұсқа мен аудармада ең бастысы
айтылған ойдың элементтері берілуі керек болса, ал ... ... ... ... ... ... Себебі әрбір тілде бірліктердің
мағынасы толық сәйкес келмейді. Келесі баламаның 2 түрінде ... ... ... тек қана ... ... ... ... сондай-
ақ синтаксистік және лексикалық бірліктердің мағыналарының бірдей болуын
көздейді.
Баламаның төртінші түрінде аудармада ... ... ... ... ... ... белгілі бір ақпаратты қамтиды және
осы ақпарат ... ... ... мазмұнын береді. Ой- пікірдің
синтаксистік құрылымы белгілі ... ... ... жеке ... ... және берілген мазмұнның басты бөлігін ... да ... ... ... ... ... ... мазмұнын толық беруге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, түпнұсқа
мен аудармада синтаксистік параллельділік мәтіндегі жеке ... ... ... ... ... ... ... аналогиялық синтаксистік құрылымын қолдану түпнұсқа
мен аудармада ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік және халықаралық актілерді
аударғанда қолданылады, мұнда ... ... ... ... ие.
Мәтіннің синтаксистік құрылымын сақтау аударманың барлық түрлерінде
қолданылады, соның ішінде ... ... ... Марк ... ... ... янкалар» атты романынан кішкене үзінді.
One thing troubled me along at first – the immense interest ... took in me. ... the whole nation wanted a look at ... soon ... that the eclipse had scared the British world almost ... that while it lasted the whole country, from one end to ... was in a pitiable state of panic, and the ... ... ... ... with praying and weeping poor ... ... the end of the world was come. Then had followed the news that ... of this awful event was a ... a mighty magician at ... that he could have blown the sun like a condle , and was just ... do it when his mercy was ... and he then ... ... and was now ... and honored as the man who had by his
unaided might saved the globe from ... and its people ... мені бір ... ... ... еді – бұл ... маған деген
ерекше қызығушылығы. Халықтың көбісі мені көргісі келетін секілді. Жақында
тұңғиық бүкіл ... ... ... ол ... ... елді қорқыныш биледі және барлық шіркеу қызметкерлері мен ... ... ... дауысқа бөледі; олар ақыр заман басталды деп
есептеді. Кейін барлығына бұл ... ... ... сарайында өмір сүретін
сиқыршы шет ел ааматы ... ... ... ... оның ... ... күннің өзін шам секілді сөндіре білді және ... еді. ... ... бұл ... ... ... ... енді
халық бұл азаматты адам ретінде құрметтейтін болды, себебі ол ... ... ... ... ... ... түпнұсқа мен аудармада синтаксистік құрамының бірдей екендігін
байқауға болады. Мәтіннің жалпы көлемі де бірдей.
Баламаның төртінші ... ... мен ... ... мына ерекшеліктер тән:
1) Маңызды лекскалық құрамының жартылай параллель болуы – аудармада
түпнұсқа ... ... көп ... мағыналас сөздерді іздестіруге
болады.
2) Аудармада түпнұсқаның аналогиялық құрылымы мен синтаксистік құрылымын
пайдалану, бұл ... ... ... ... беруді
қамтамасыз етеді.
3) Баламаның үш түріне байланысты аудармада мазмұнның 3 бөлігін ... ... ... ... ... және суреттеу тәсілі.
Аудармада синтаксистік параллельділік ... ... ... ... аналогиялық құрылымын қолднуға болады.
Баламаның төртінші түрінде мұндай түрлендіру үш ... ... 1) ... кері ... байланысты синонимдік құрылымды қолдану; 2)
сөйлемдегі сөз тәртібінің өзгеруіне байланысты ... ... ... типтерінің өзгеруіне байланысты аналогиялық ... ... ... ... болады, мұнда өзекті құрылымды
анықтауға немесе арнайы қайта ... ... оған ... ... ... ... байланыстар бірдей болады, сондай-ақ
басқа құрылымдардан өзгешеленетін өзіндік мағынаға ие: «бала оқып жатыр» ... ... - ... жатқан бала» - «баланың оқуымен».
Синонимдік құрылым бірдей бола бермейді: бұл сөйлемде бір-біріне ... ... ... ... ... ... ... тасты тастады»-«Тас
бала арқылы тасталынды». That he went there was a mistake. – It was ... that he went there. Бұл ... ... мағыналас түрлі құрылымдар
болуы да мүмкін.
Кез-келген ой-пікірдің ... ... жеке ... ... ... ... осы ... қарым-қатынас сферасында
маңызды орын ойнайды. Қазақ тілінде ырықсыз құрылымды қолдану кітаптар мен
іскерлік ... ... ... ... ... ... «Ол
марапаттауға ұсынылды» т.б. Ағылшын тілінде сөйлемде көмекші етістіктердің
көмегінсіз іскерлік ... ... Had a positive decision ... at the General ... жағдайда сөйлемде синонимдік құрылымын сақтау түпнұсқаның мағынасын
тура береді:
He was never tired of old songs.
Ол ескі ... ... ... айтылған ой-пікірдің орын тәртібі үш функцияның біреуін
орындауы мүмкін: белгілі грамматикалық категория ... ... ... ... ... ... ... және эмоционалды бейнелеуге
бағыттау. Түпнұсқа тіл мен ... ... осы ... ... ... айтылған ой-пікірдің аналогиялық –синтаксистік құрылымының
сәйкес келмеуіне ықпал етеді. Мына екі сөйлемді салыстырсақ:
A meeting in defence of peace was held in ... Square ... meeting in defence of peace in ... Square ... ... policy in South ... ... сөздің орын тәртібі өзгерген. Сөйлемде ... ... үшін ... тілі ... және белгісіз артикльдің түрлі
мағынасын қолданады. Бірінші сөйлемде бастауыш белгісіз артикльмен беріліп
тұр, ол ... ... ... ... тұр. ... ... орын тәртібі мүлдем өзгеше.
Кеше Трафальгар-скверде әлемді қорғау мақсатында жиналыс ... ... ... ... ... бастауыш сөйлемдегі
ақпараттың қарым-қатынас орталығы ... ... ... ... ... ... ... сөйлемдегі орын тәртібін сақтауға болады:
Трафальгар-скверде әлемді қорғау мақсатында өтілген жиналысты Оңтүстік
Африка саясаткерлері қолдады.
Сөйлемдегі аналогиялық сөз тәртібінің өзгеруі көршілес ... ... ... ... changed the ideas of this British officer. American ... the process of «brain-washing». He saw them machine - gun a road
full of ... осы ... ... ... сөйлемдегі орын тәртібін нақ сол
қалпында сақтасақ , онда ... ... ... өзгерер еді. Сондықтан да
сойлемге толық балама беру үшін сөйлемде орын тәртібін өзгертуі ... ... ... ... ... қабілетіне әсер етті. Америкалық
ұшқыштар «жетілу» процесінің бастамасын құрады. Ол олардың қашқындарға ... ... ... атқанын көрді.
Ағылшын тілінде орын тәртібінің ... ... ... кейде
инверсияға тап болатын кездер болады, бұл тәсіл сөйлемге эмоциональді реңк
беруге қолданылады. Қазақ тілінде ... жиі ... ... ... ... үшін жеткіліксіз болуы мүмкін. Сондықтан мұндай жағдайда
түрнұсқаның «кері» орын ... ... ... ал ... реңк беру үшін лексикалық-фразеологиялық және басқа да
тәсілдер қолданады:
Mine is a long and a sad ... ... ұзақ әрі ... I have never ... оның ... де ... емеспін.
Аудармада түпнұсқаның аналогиялық құрамын ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Бұл жерде
сөйлем жай, аралас және ... ... ... ... Сөйлемнің түрлері
белгілі қарым-қатынас мағыналарына ие. Мысалы мына сөйлемдегі ерекшелікті
қарастырайық: «Жаңбыр басталды. Біз үйге ... ... ... ... ... «Біз ... жаңбыр жауған соң бардық.». Осы сөйлемде берілген
хабардың «экспрессивті деңгейде бірдей берілмегенін байқауға болады». ... ... мен ... ... ... ... ... нәтижесінде аудармада баламалық ... ... ... might be some small pickings left, from those who would ... to decide if they were worth ... ... ... келетіндерден, бәлкім кішкене бір бөлігі оның
жадында қалуы ғажап емес, әрі қарай осы іспен шұғылдануы керек пе, ол ... тура ... ... ... ... заттың саны мен сөйлемнің өзгеруі
қарама-қарсы бағытта болуы мүмкін, яғни жеке ... ... ... all ... these sections have ... a powerful trade-
union movement. The mass of Civil Servants have ... ... ... rights for themselves.
Мемлекеттік қызметкерлер қарама-қайшылыққа қарамастан ... ... ... ... құқықтарына қол жеткізді.
Баламаның соңғы бесінші түрінде түнұсқаның мазмұны толық беріледі:
I saw him at the theatre.
Мен оны театрда ... house was sold for 10 thousand ... 10 мың АҚШ ... ... was sure we should both full ... ... ... сенімі еді.
Түпнұсқа мен аударманың қатынасы үшін бұл түрге тән: 1) түпнұсқа
мәтіннің жоғары болуы; 2) ... ... ... келуі; 3) аудармада
түпнұсқаның барлық мазмұнын сақтау.
Сөздердің семантикасы түпнұсқаның мазмұнын беруде басты орын ойнайды.
Сөз ... ... ... ... ... ақпараттың құрылымын құрылымын
құрайды, сондай-ақ ол түрлі ... ... ... ... ұжым ... сөзін(сөздің коннотативтік мағынасы) ... ... ... ... ... ... байланысын (
сөздің ішкі лингвистикалық мағынасы) зерттейді. Сөздің ... ... ... бірелкі болмайды. Егер бір тілден ... ... бір ... жеткізуде, ақпаратты толық жеткізу мүмкін емес,
оның кейбір компоненттері айтылмай қалады. Мұндай кезде аудармада баламалық
айтылған сөздегі басты ... ... ... ... ... ... кейбір ақпаратты жоғалту баламаның бесінщі түріне
ешқандай кедергі келтірмейді.
Ағылшынның kill, assassinate, murder, slay ... ... ... ... ... ... «kill» ... мағынасы жанды және жансыз
объектілердің өмір сүруін ... ... ... ... ... murder- қылмыстық жобадағы кісі өлтіру,
slay- зорлық және т.б.
Кез келген ... ... ... ... ... ... табылады,
ол сондай-ақ заттың белгілеріне байланысты емес, сондай-ақ басқа ... ... ... ... тәуелді. Қазақша «жылқы» ... ... ... ... ... ол «ат» ... сөзінің мағынасын
береді.ағылшынның dog сөзіне қазақша «ит» сөзі сәйкес, ... ол ... ... ... беріп тұр.
Ағылшынның head сөзі қазақша «бас» сөіне сәйкес келеді. Бірақ
ағылшындар үшін ... тіс, көз және тіл ... ... « You are ... to say anything here and you cant keep too quiet a tongue in ... I could hear his teeth rattle in his head. I've got an eye in ... I could bring down a running rabbit at fifty paces without a ... ... ... head сөзіне жақын баламаны қолданбаймыз,
себебі қазақща ... ... мен ... ... ... ... ал көз- ... түпнұсқа мен аудармада мағыналас сөздерді қолдану, ... ... ... Осыған орай бірнеше мысал келтірейік:
She knew that he had risked his neck to help her Neck – ... ... ... ... ... емес, басымен жауап береді. ... clapped hands with joy. ... ... «шапалақ соқты». They sat
in the dog, their faces held high. Қазақша «Олар көтеріңкі баспен отырды».
Аударма мен ... жеке ... ... ... логикалық немесе
коннотативтік мағынасын беруі мүмкін. Аудармада түпнұсқаның коннотативтік
аспектісі оның ... ... және ... ... Кез келген тілде заттық-логикалық мағыналас сөздер бар. Келесі
берілген мысалда жұп ... ... ... ал екіншісі
эмоциональді сөздер: dog-doggie, cat-pussy, womanly-womanish, to attack- ... ... I feel I'm here all my myself, no one else on the ... ... мен ... бұл қатал өмірде жападан-жалғыз ... ... ... ... ... ... ... тура
біреудің бірден-бір жолы. Бұл сөйлемнің мазмұны тура беріп қоймай, оны
әсерлеп, көркемдеп жеткізеді.
Tom was in agony. At last he was ... that time had ceased ... eternity began. (M. ... ... қиын ... ... кешірді. Ақыр соңында ол уақыттың
өткеніне толық көзі жетті.
Баламаның бесінші түрі ... ... ... ... ... ... қабылдай отырып, берілген ақпаратты қай типте берілгенін анықтауға
болады, мысалы ол ауызша , ... ... ... ... ... Қай ... мағыналас сөздер стилистикалық тұрғыдан бейтарап болады. Бейтарап
стилистикалық ... сай ... ... ... коннотативтік
мағынасын бағалайды. Бұл жерден сөздің заттың логикалық мағынасын беретін
жұп ... ... ... to end –to ... to begin- to ... ... (to a place) –to repair (to a place), bloody-sanguinary, final-ultimate,
wife-spouse, husband-consort; ... алу, ... ... салу, бұйыру-тапсыру, кішкентай-шағын, құрметті-қадірменді және
т.б.
Аудармада толық баламалықты ... ... ... ... ... ... радиация, cathode-ray tube-электронды сәулелік трубка,
ionizing event-ионизация құбылысы, precepitations-атмрфералық жауын-шашын,
freedback- кері байланыс және ... бір ... ... мағыналары
бірдей сөздер жалпыға бірдей лексиканың арасынан табуға болады: fraught
with-ашушаң, ... ... ... to ... to ... ғайып болу, steed-шабандоз, to funk-қорқақ болу, ... ... ... ... ... мағыналары сәйкес келетін сөздер түпнұсқаның
құрамындағы стилистикалық мағынасы бар сөздер ... ... ... ... ... ... ... болады, мұнда
біріншісі сөз стилистикалық мағынасы бар, ал ... ... ... ... ... ... to swap-
айырбастау; to marry-басын байлау; husty-жүйрік, skilfully және ... мен ... ... ... ... ... стилистикалық
баламасын өзгертеді. Бірақ мұндай сөздерді ... ... ... ... мүмкін, себебі сөздің стилистикалық мазмұны айтылған ойға
реңк беріп, оны нақты және түсінікті түрде жеткізуіне мүмкіндік ... ... ... ... ... ... атты ... кішкене
үзінді:
Go back and tell the king that at that hour I will smother the whole
world in the dead ... of the ... I will blot out the sun and ... never shine again; the fruits of the earth shall rot for lack ... and warmth, and the peoples of the earth shall famish and die to ... man!
Бұл фразада сөздердің семантикалық әдеби көтеріңкі дауыспен айтылғанын
байқауымызға болады. Мұндай сөздерге smother, ... ... shall, the fruits of the earth, lack of light ... сөз ... ... ... ... жеткіз; мен ертең түн жарымда бүкіл әлемді
қара түнекке айналдырамын, күн ... ... ... өсімдіктер күн
мен жылудың жетіспеушілігінен жойылады, сондай-ақ халықтың барлығы аштықтан
қырылады!
Баламаның коннотативтік мағынасы аудармада бейелі- ассоциативті құрамын
бейнелейді. ... ... ... ... ... ... қосады.
Көп елде «қар» сөінің мағынасы тек қана ауа ... бір ... ... ... ... ... онымен аппақ заттарды салыстырады, мысалы: шаш, қант,
мата, және т.б «Бор» бұл да ақ түсті зат, мұны ... ... ... ... ... ... ішкі ... сол заттың қандай да бір
іс-әрекетін білдіреді. Орысша «баня» - бұл ... ... ... ғана ... ... өте ... жер, ал ... «bath» - монша, мұндай екі жақты
мағынаны ... ... rake - ... ... мағынаны
білдіреді, ол өте жіңішке зат болып табылады.Сондай-ақ күнделікті өмірде
біз бір ... ... үшін ... да ... ... Мысалы,
түлкі – қулықтың нышаны, ал жолбарыс – ержүрек, батыл ұғымдарына ие.
Осындай түрлі ұғымдарға ... ... ... ... ... және ... шығармаларда көп кездеседі. Әсіресе мұндай түрлендіру
орыс аттарымен тығыз ... ... ... ... де ағылшынның «Humpty – Dumpty», Mr. Hide, Sir Galahad және ... ... ... ... сөз ... ... ... оның семантикасы жоғары дайындықпен беріледі және эмоциональді
қарым-қатынас орнатады. Түпнұсқаның ... ... ... ... ... бірден-бір шарты. Осы жерде екі тілдің үш түрлі
образдық ... атап ... ... ТТ мен АТ ... сәйкес сөздердің бірдей образдық мағынаға ие
болуы. Сонымен ағылшын және қазақ тілдерінде snow сөзінің ... және ... ... stone – тас және салқындық
мағынасымен ... a day ... , ... да , қазақ тілінде де адам ... ... a lion), қол ... ... «көк ... ... деп ... кезде аудармада жоғары балама деңгейі
сақталады:
She was dressed in a white, with bare ... as white as ... была вся в ... с ... ... белыми как снег.
And pride so moved within her that even her heart felt cold as ... ... так в ней ... что даже сердце у нее ... как ... its all getting just bright as day, ... теперь все становится ясно, как день.
2) Аударма мен түпнұсқада бір-біріне балама болмайтын бірдей образдыық
мағынаға ие болатын ... ... ... thin as a rake – ... арық , strong as a horse-қабан секілді ... , stupid as a ... ... ... және т.б. ... кезде сөйлемдегі бейенелі құрамының
мағынасын беру оларды ауыстыру тәсілімен беріледі:
I have never seen such an avid ostrich for wanting to ... ... ... ... акуланы көрген емеспін – бәрін де ... ... ... ... ... ... ... сөзбен
сәйкес келмеуі. Мұндай кезде сөйлемнің мағынасының кішкентай бөлігі
беріліп, ... ... ... ... colder than Charity, ... at the street ... сүйекке дейін қалшылдап, жолдың шетіндегі аялдамада тоңып
тұрды.
Кейде аудармада берілген сөйлемнің құрамын беру ... ... With that simple word Jean closed the ... cat сөзі ... ... ... сипаттауға қолданылады.
Оның «мысық» мағынасын аудармада қолданбаған жөн:
-Қатыгез, -деп, қарапайым ... Джин ... ... ... ... түрінде аудармада айрықша орында сөдің ішкі
лингвистикалық мағынасы алады. Кез-келген сөз ... ... ... ... ... ... ... болады және бұл байланыстар ... ... ... ... сөзі басқа жалпы немесе нақты
заттық жиһаздармен байланысты «жиһаз, ... ... ... ... бұл сөз ... сөздермен құрамдас болуы мүмкін: «ағаштан,
дөңгелек, тұру, дастархан жаю және т.б.» . Семантикалық байланыстың ... ... ... ... элементтерін анықтайды, мынадай сөздермен
«үстелдік, үстелмен, үстелге және т.б.», олар бірдей түбір ... ... жеке ... сөздер көп мағыналы сөздермен бірігіп сөз
құрайды. ... ... ... сөзі мен «тақта» сөзімен ... жоқ , ал ... ... осы екі сөздің мағынасы бір ... ... ... мен ... ... ... берілген сөздің ішкі
лингвистикалық мағынасын толық сақтауға тәуелді.Аудармада аудармада сөздің
ішкі лингвистикалық ... сол ... ... түпнұсқада бірінші орынға
көшкенде ғана қажет.
Сөздің ішкі лингвисткалық мағынасының құрамы сол ... ... ... ... ... ... ... тұратын күрделі
құылыс.Сөздің мағынасы түгелдей оның құрамындағы жалғауға сәйкес келмейді.
Мысалы мына сөздердің мағыналары ... ... ... ... machine- gun, aircraft, beatnik және т.б.сөздердің құрамындағы
бөліктрі мүлдем ... ... ... ... ... сөздің
семантикасында басты орынға көшуі мүмкін.
In it would be a priceless old ... wood wardrobe and a four ... bed of an ... period.
Оның ішінде баға жетпес ескі жаңғақ түстес гардероб пен үлкен ... ... ... ... ... ... деңгейі бір ғана жалғаудың көмегімен құралып
тұр ( bed-кереует, priceless-баға ... ... ... ... ( old-ескі, wardrobe-гардероб, chestnut-wood- жаңғақ түстес).
Сонымен қатар, сөздің жалғаулық құрылымы түпнұсқа мен оның ... рөль ... ... ... тек қана ТТ мен АТ – дің ... құрылу тәртібінің сәйкес келуі нәтижесінде орындалады:
He looked surprisingly young to Eric, who had always assumed that the
nation's elders were really ... ... ... ... одан жас ... ... да Эрик ... әрқашан қарттар тұрады деп есептеді.
Бұл жерде балама ... elder және ... ескі ... ... ... прагматикасы
Қандай да мәтін болмасын, оның құрамы бірнеше ақпараттан ... ... ... ... ... ... ... қабылдай отырып,
Рецептор мәтінге белгілі қарым-қатынас орнатады, бұл ... деп ... ... ... әр түрлі мінездемеге тән. Олар
интеллектуалды құбылысқа тән болуы мүмкін, мұнда ... ... тек ... ... ... ... және оған ешқандай қызығушылық
тудырмайды.Сонымен қатар, алынған ақпарат ... ... әсер ... Ол оның сезіміне ерік беріп, белгілі эмоциональді іс-әрекет пен бір
нәсеге құлшыныс білдіруі ... ... ... әсер ... ... қызғушылығын, басқа сөзбен айтқанда ақпарат алушыға прагматикалық
әсер беру прагматикалық ... ... ... ... ... ... ... потенциалы ― түпнұсқаның мазмұнындағы ақпаратты
қабылдап және оны ... ... ... ... ... оратор ақпаратты беру үшін тілдік бірліктерді таңдап, олардың
арасында қажетті байланысты ... ... ... ... арнайы
прагмтикалық потенциалға ие болады.Мәтіннің прагматикалық потенциалы ... ... ... ... ... және мәтін құруда тәуелсіз
болады.Кейде мәтіннің прагматикасы оратрдың ойымен ... ... ... ... ... немесе ойын дұрыс жеткізе ... ... ... ақпарат пен оның берілу тәсіліне тәуелді және ... ... ... ... ... болатын заттық мағынаны құрайды.
Рецептордың мәтінге прагматикалық қатынасы тек қана ... ... ... ... жеке ... ... біліміне,
алдыңғы тәжірибесіне, псхикалық жағдайы мен басқа да ... ... ... ... ... тек ... ... потенциалды әсер беруін анықтау.
Ақпарат алушыға прагматикалық әсер беру қарым-қатынас құралының басты
бөлігін құрайды. ... ... ... ... ... ... құрауда тілдік тәсілдерді таңдауына байланысты.Аударма
процесінің нәтижесі ретінде түпнұсқаның прагматикалық потенциалын ... ... ... ... әсер ... прагматикалық аспект немесе
аударма прагматикасы деп аталады.
Аудармашы, аударма процесінің ... ... ... ... ... ... сол ... ол білімді болуы қажет. Аудармашы
сәтті жұмыс атқаруы үшін, жан-жақты саладан ... ... ... ... мәдениет, әдебиет, салт-дәстүр, қазіргі кездегі саясат пен
аударылатын тілдегі халықтың әдет-ғұрпымен таныс ... ... да ... ... ... ... жеке ... қалыптасады.
Тіларалық қарым-қатынас орнатушы ретінде аудармашы мәтіннің аудармасын тура
жеткізуге талпынады.
Аударманың екінші кезеңінде ... ... ... ... ... ... ... білімінің болмауы, аударылатын мәтінге
толықтырулар мен түсіндірме ... ... Бұл ... ... жеке ... ... ... және түрлі халықтың мәдени
салт-дәстүрін қолдануына ... ... ... Oklachoma, Virginiа, канадалық Alberta, Manitoba немесе
ағылшынның Middlesex, Surrey және ... ... ... орысшаға
аударғанда « штат, провинция, графство» сөздері қосылады. ... ... ... ... ... ... штаты, Альберта
провинциясы, Миддлекс графтігі және т.б.
Аудармада түсіндірме элементтерін қосу кейбір кәсіпорын, фирма, ... атын ... ... strike movement in Spain is on the ... ... reports.
«Ньюсуик» журналының мәлімдемесі бойынша, ... ... саны күрт ... ... өзге тілдегі ұжым мүшелерін ... desert you got Brown Betty, which nobody ... «ала ... патокасы бар пудинг, бірақ ешкім тиіспеген...
Қосу тәсілі оқырманды «ала Бетти» мағынасына бас қатырмай, тез түсінуге
мүмкіндік береді.
Кей жағдайда қажетті қосымша ақпарат ... ... ... ... ... ... my will I felt pleased that he should have ... ... ... though I knew that it was Dale Carnegie stuff, a ... casual ... ... ... бірі – оның менің ойымды әрқашан іске
жарамды деп есептеуі, бірақ мен бұл ... ... Дэйл ... ... бірі ... ... аудармада Дэйл Карнегиге анықтама беруге болады. Ол «Адамдармен
қалай тіл табысу керек және ... ... ... ... ... ... кітаптың авторы.
Аударманың адекватты түсінігін қамтамасыз етуде, ... ... ... бөлігіне қосымша ақпарат алмастыруына болады:
The Prime – Minister spoke a few words from a window in Number ... ... ... Ұлыбритания премьері Лондон қаласының
Даунинг-стрит көшесі № 10 ... ... ... ... ... ... мағынасы жалпы сөздермен алмастырылады:
…a «swept » yard that was never swept where Johnson grass and rabbit ... grew in ... ... аула ешқашан тазаланбағандықтан, керексіз өсімдіктер қаптап
кеткен.
«The temperature was an easy ... he ... ... ... ол өзінің ойын білдірді.
Бірінші мысалда АҚШ –тың оңтүстік штатының тұрғындарына белгілі қоқыс
туралы айтылған. Қазақ оқырмандарына Джонсондық өсімдік ... емес ... ... «керексіз өсімдік» деп алған жөн.Екінші ... ... ... ... 90˚ ... ... ормандарына
Фаренгейт жүйесі танымал емес. Мұны Цельсий жүйесімен алмастыруға болар
еді, бірақ мұндай жүйе ... ... және ... ... ... ... ... қолданудың қажеті жоқ, себебі
мәтін АҚШ-тың тұрғындарына қатысты ... ... ... бұл ... ... ... маңызды емес, ауа райының өте ыстық
болуы маңызды.
Аудармада генерализация жеке атауларды атағанда қолданылады:
Parked by a ... office opposite the café was a green Aston ... tourer . ... ... ... ... жасыл түсті әсем
спорттық автокөлік тұрды.
I could see my mother going into Spaulding's…- Мен көз ... ... ... бара ... ... lit a ... and got all dressed and then I packed the ... I have.- Мен шылым ... ... соң, ... содан соң
чемоданымды жинастырдым.
Аудару барысында автокөліктің фирмалық атауы, дүкен немесе чемоданның
атауы аса ... ... ... прагматикалық потенциалын беруде нақтылау тәсілі
қолдануы мүмкін, мұнда сөздер жалпы мағыналы сөздермен алмастырылады:
The British people are still ... divided on the issue of ... ... ... ... Europe сөзі түсініксі болуы
мүмкін, сондықтан түпнұсқа сөйлемін былай аударуға болады:
Ағылшын халқын көптне бері ... ... ... бірі – ... «жалпы рыноктық қатынасқа» түсуі, бұл әлі де толығымен шешілмеген
мәселелердің бірі болып табылады.
Аудармашының ... ... ... ... ... ... ... ешқандай бір Рецептордың немесе арнайы Рецепторлар
тобының қатысуынсыз жүзеге ... ... ... тілдегі
халықтың әдет-ғұрпымен, базалық біліміне, мәдени-тарихи ерекшеліктерін
жақсы меңгеруіне байланысты.
Сонымен бірге аудармашы ... ... ... ол ... Рецепторлар тобына жүгінеді, мұнда аудармашы олардың
көмегімен ақпаратты толығымен түсінді. Екінші жағынан, егер аударма ... ... ... және ... ... таяз ... онда ақпараттың
көп бөлігі түсініксіз немесе кері мағыналы болады және де ... мен ... саны күрт ... ... ... түпнұсқаның жанрлық
ерекшеліктері мен Рецепторлар түріне байланысты. Түпнұсқаның ... ... ... ең ... көркем әдебиет. Қай тілде
болмасын көркем әдебиет ең бірінші болып адамдарға ... ... ... ... маңызға ие және өзге тілдерге аударылады. Сонымен бірге
мұнда сол ... ... ... ... суреттеу, түрлі әдеби
бірлестіктер, салт-дәстүр, ұлттық тағам және ұлттық киімдер, т.б.мәселелер
берілуі мүмкін.Осының барлығы ТТ мен АТ ... ... ... ... ... ... ... құрулар
көп қажет етілмейді, арнайы мамандар ... ... ... ... ... ... ... елде ақпарат бірдей көлемге ие болады:
мұндай ақпараттарды түрлі тілде сөйлейтін ғылымдар жақсы ... ... тек қана ... атаулары, ұлттық салыстыру бірлігінде, арнайы
номенклатуралық атауларды және т.б. айтқанда қажет болады.
Ең басты қиындықтар мәтіннің ... ... ... өзге ... ақпарат алушыға ұсынылады. Бұл жерде түрлі ақпаратты-
пропагандалық құжаттар, өзге ... ... ... және ... ... ... ... мәселелер қамтуы мүмкін.Осындай
мәтіннің авторлары мәтінді шетелдік ... ... ... жазылуы керек. Мұндай кезде аудармашының ... ... ... қажет етпейді, себебі түпнұсқа авторы мұны ... ... ... ... түпнұсқада орындала бермейді, және
аударашыға берілген ақпаратқа толық түзетулер ... Бұл ... ... қайта құру, тіларалық қарым-қатынас процесінде басты
рольді ... ... ... ... ... да ... ... ойнайды. Жалпы, Рецептордың аудару барысында
қосымша қиындықтары ТТ-ң жалпыхалықтық нормаға сәйкес келмеуінен ... және ... ... , ... ... ... болатын аумақаралық диалектілер элементтері өзге ... ... ... ... қолдану, екі жақты құбылысқа ие.
Бір жағынан, барлық түпнұсқа мәтін қандай да бір ТТ –гі ... ... Бұл ... ... ... ... қатысады және аударма
жалпыұлттық тілді аударуы секілді ... ... ... ... ... ... меңгеруі қажет). Екінші жағынан, диалектикалық
формалар көркем әдебиет саласында берілуі мүмкін, мұнда диалект ... ... ... осы ... ... ... Бұл кезде
аудармада ТТ-ң диалектикалық ерекшеліктерін ... еш ... ... ... ... ... лондондық диалектіде «кокни» сөйлесе,
сөздерге һ дыбысын қосып, ағылшын тілінің ... бұл ... ... as a good here He has a good ... ... онда ... ... , Хонның есту мүшесі өте жақсы), мұнда көріп отырғанымыздай,
сөйлемнің ешқандай ... жоқ . ... екі ... диалектілер
арасында ешбір сәйкестік болмайды және аудармада балама орнату мүмкін емес.
Аумақты диалектілердің көбісі оларды тұтынушылар ... ... ... ... және бұл ... ... белгілі социалды топқа
бағытталады. Басқаша айтқанда, олар социалды диалектінің функциясын
атқарады. ... ... ... ... ... локалды
емес құбылысқа тән, себебі ... ... ... ... ... ... көп ... арасынан табылады. Сондықтан
аудармада социалды диалектілерге қосымша ақпарат беру мүмкін.
Тәртіп бойынша, ... ... ... сөзін беруде кеңінен
таралған орыс матростарының сөзін қолдануына болады.
Бұл міндетті шешу мына жағдаймен ... ... ... ... «көрсетуші» (markers) белгілерімен ерекшеленеді. Мәтінде
осындай көрсеткіш белгілердің аз ғана мөлшері ... да, ол ... ... do look quiet, don't 'e? D'e know ' oo'e is, ... түрі ... көрінеді, солай ғой? Сіз оның кім екенін білесіз бе,
Сэр?
Аударманы беруде ең өзекті мәселелерінің бірі болып, шет ел ... ... ... ... ... пайда болуы әдейі
немесе күтпеген жерден болуы мүмкін.
Бірінші жағдайда оратор ТТ ... ... ... ... ... Бұл қателіктер мәтіннің түсінігін ... ... өзге ... мүшесі екендігін айқындайды. Тыңдаушы осы сөзді
қабылдай ... ... ... ... дұрыс түсінуге тырысады.
Аналогиялық образда, аудармашы өзге тілге аудару ... ... ... одан ... ... ... ... контоминдік формалар шетел азаматының ... ... және ... ... ... ... бір тәсілі болып
табылады. Осыдан барып, мәтіннің прагматикалық функциясын ... ... ... ... ... шетел азаматының
сөзін не болмаса өздігінен ақпараттың контаминдік формасын ... де ... Көп ... ... дұрыс емес сөзін анықтайтын стандартты, жалпы
қабылданған тәсілдері бар. ... ... ... әр тілде әр түрлі
және ол түрлі тілде болатын айырмашылықты анықтайды.
We blingee beer . Now you ... пиво ... енді ... ... керек.(Қытай азаматының
контоминдік сөзі)
Аудармада контоминдік формалар жалпы немесе таңдамалы болуы мүмкін.
Жалпы контоминде шетел ... ... көп ... беріледі.
Eet ees the story of a leetle Franch girl who comes to a beeg ... like New York, and falls een love wees a leetle boy from ... өлең ... француз қызы туралы, ол Нью –Йорк деген үлкен қалаға
келіп, Бруклиндегі кішкентай балаға ... ... ... ... сөзі).
When you see him quid then you quick see him perm whale.
Сенікі ауды көргенде, онда ... ... ... ... ... ... конталиндік формаларды қолдануда күрделі грамматикалық
формалар қолданылмайды. Айта ... бір ... ... ... айтылмауы тек
қана шетел азаматының сөзі емес, сондай-ақ білімі саяз адамдардың сөздері
де жатады.
Аударманың прагматикалық мақсатына аударатын ... ... ... ... Қарым-қатынас әсері аудармада берілуі қажет және ол
түпнұсқаның доминанты функциясын атқарады. Көркем әдебиет ... ... ... оның ... ... танымалдығына байланысты.
Аударылатын мәтіннің аса ... ... ... Рецепторға
аналогиялық әдеби-эстетикалық әсер ... ... ... ұлы
Шекспирдің, Диккенстің немесе Бернстің шығармаларын оқығанда, қазақ
оқырмандары ... ... ... ... сезщіну керек, ол өзінің
отанында неге ұлы драматург, жазушы ... ақын деп ... ... Егер ... осыған қол жеткізсе, онда аударма адекватты түрде
беріледі деп есептеуге ... ... ... ерекше әсер беру тікелей
аудармашыға байланысты.
Ғылыми-техникалық материалдардың доминантты ... ... ... ... ... ортаға бейімділігін көрсету жатады.
Рецепторға прагматикалық әсер беру дегеніміз оған қажетті ... ... ... сипаттау үшін қажетті ақпарат беру болып табылады.
Егер ақпаратты алушы сол көрсетілген ... ... ... немесе
берілген прибормен операцияны тура орындаса, онда мәтіннің қарым-қатынас
әсеріне қол ... деп ... ... ... ... ғылыми-
техникалық аударманың прагматикалық мақсаты ... ... ... ... ... ... ... Егер аударма Рецепторы аударылған
мәтінді ... ... ... қолданса, онда түпнұсқаның прагматикалық
әсері жайлы айтуға болады және бұл жерде түпнұсқа мен ... ... аса ... ... ... ақпараттың аудармасында
сипатталған ақпарат тура және түсінікті түрде берілуі мүмкін, ... ... ... ... ... жақсы орындайды.
Аудармашының ең қиын міндеттерінің бірі болып аударылатын мәтінге
қажетті ... ... ету. Бұл ... ... түпнұсқаның
Рецепторының ойын алдын-ала бақылауы қажет. Тек қана адамның ... ... ... ... ... оның ақпаратқа эмоциональді әсерін
анықтай алады. Іс жүзінде, аудармашы өз алдына ... ... ... Егер ... мақсат қойылса, онда ... ... ... керек, бұл мәтіннің мазмұны түпнұсқа мен теңдеу болу
деген сөз. Өзге тілде беру адаптациясына, ... ... ... бұл ... ... ... ... және аударылатын тілде жаңа мәтін
құруға (co – writing) әкеліп соғады. Сонымен ... ... ... ... бойынша бақыланып отырады, олар мәтінге қажетті толықтырулар
енгізеді. Ауызша аудармада аудармашы ... ... ... ... алады, бұл аудармашыға өзінің жұмысын сәтті жүргізуге
ықпалын тигізеді.
Тіларалық қарым-қатынасты ... ... ... ... мүмкін. Ол аудармашының аударма Рецепторына қосымша прагматикалық
міндеттерінің ... ... ... ... аудармашы аударма міндетіне
тәуелсіз қосымша міндетті ... етуі ... және ... ... ... да бір мақсатта қолданады. ... да, ... ... ... ... ... және оның ... баға
береді.
Прагматикалық «жоғары міндет» мынандай факторларды ... АТ әсер беру ... ... ... ... ... қатынасы және мәтіннің кез-келген бөлігіне айрықша қызығушылық
таныту.
Аударманың ... ... ... ... ... ... ... максималды берілуінен бас тартуы мүмкін, аударманың
жартылай немесе ... ... ... ... ... ... әсер ... ... ... ... ... ... прагматикалық мақсаттары екі
жақты рольмен байланысты, мұнда аудармашы екі жақты тіларалық ... ... ... ол тіларалық функцияны атқарады, ал екінші
жағынан ол ақпараттың қайнар көзі ... ... осы ... ... ... ... отырып, АТ жаңа мәтін қалыптастырады. Кез-келген
іс-әрекеттің нәтижесі көп жағдайда оның мақсаты ... іске ... ... ... нақты мақсаты жалпы тіларалық қарым-қатынас мақсатына
сәйкес келмейді.
Көп жағдайда, прагматикалық жоғары міндеттіліктің ... ... ... анықтайды. Бұл кезде аударма тек қана түпнұсқа
деңгейінің біркелкілігімен емес, сонымен қатар ... ... ... ... сәйкес келуіне байланысты. Бұл сәйкестілік деңгейі
«аударманың прагматикалық құндылығы» деп аталады. ... ... көп ... дұрыс аударма деп танылады.
Аудармашының жоғары міндетті прагматикасы аудармада түпнұсқаның
танылмайтын бөлігін ... ... ... ... ... бұл
ақпарат балама түрінде берілмейді. Бұл ТТ формальді – ... ... ... ... байланысты, бұл элементтер
ақпараттың ... ... ... ... ТТ ... ... ... құруда септігін тигізеді.
Мұндай ... ... АТ ... ... ... ... соның
салдарынан ТТ әріптік ерекшеліктері қолданылады. Ағылшынның аналитикалық
формасында берілген сөйлем He is running down the street ... ... ... «Ол өзі ғана ... ... және ... кейбір
сөйлемдері He is as cool as a cucumber немесе , A miss is as good as ... ... ... ... «Ол қияр ... ... және «жіберіп
алу қашықтық секілді әсерлі». Аударманы ... ... ... ... мына ... They locked the door to keep thieves out.- «Олар
есікті құлыптады ... ... ... ... ... ... ... сөйлемнің мағынасын өзгертеді.
Аудармашының басқа да жетістіктерінің бірі – оның ... ... ... ... бұл ... ... ақпараттың
эмоциональді – стилистикалық және образдық аспектілері ... ... жиі ... ... бұл әсіресе аудармашыға қысқа мерзімде аударма
Рецепторына ақпараттың басты мазмұнын таныстырғанда ғана ... ... орай ... үш ... ... ... қарастыруға болады,
олардың әрқайсысы белгілі түрді талап ... ... ... ... ... және ... ... (баспаға даяр). Аударманың бірінші категориясы
белгілі бір жағлдайға байланысты, мұнда тек қана ... не ... ... және АТ нормасына өзгерістер енгізіледі. Аударманың ... ... ... ... – логикалық мазмұнын береді (жағдайды
суреттеу тәсілінде), АТ ... ... ... ... ... ... аударма адекватты болмауы мүмкін және аударманың
үшінші тобы түпнұсқаның мазмұнын аударылатын тілде ... ... ... Бұл кезде ... ... ... ... мен прагматикалық потенциалы толықтай беріледі.
Прагматикалық жоғары ... ... түрі ... аудармашының
түпнүсқаны модернизацияға талпынысы. ... ... мен ... ... ... ... мүмкін. Уақыты жағынан
артта ... ... ... ... ... ... ... кезде аударма қазіргі тілмен аударылмайды, аудармада хронологиялық
күнтізбеге байланысты көнерген ... ... ... ... ... ... сөздер ұлттық реңкті суреттеуі тиіс.
Көнерген мәтіннің аудармасы тек қана көне ... ... ... ... ... ... ... кезеңіндегі сөз
немесе сөз таптарын қолдануынан бас ... ... бұл ... ... ... ... ... Айталық, түпнұсқа авторы,
ерте Англияда 14 ғасырда өмір ... ... ... ... ... қазақ тілі жүйесі бойынша ... ... ... ... ... ... ... сөз тіркестері
қолданылмайды: «командировкаға шығу», «бір ... ... ... «күндіз-түні жұмыс істеу», «қиындық тудыратын мәселелерді
шешу», ... ... ... ... кездесулер өткізу», «кадрлар
даярлау», «арнайы ерекшеліктерді ... ... ... басқару»
және т.б.
Көнерген мәтінді аудару ... ... ... бас ... мүмкін, бұл оның өз мақсаттарына байланысты,
осыған ... ол ... ... ... ... ... Осы
міндетті орындау барысында ... ... ... ... атап ... көп қолданылмайтын көнерген ... ... және ... ... лексиканы кеңінен қолдану. Өзгертулер
суреттеу тәсіліне тікелей ... Егер ... ... Құдайға сенушілер, ... ... сүю ... (greeted one another with a holy kiss), онда ... олар ... амандасуға алмастырылады (gave one another ... ... all around.) Кей ... жаңарту өзіне стилизация
элементтерін, ескі ... жаңа ... ... ... ... атауларды қою, әдет-ғұрып және т.б . ... ... ... ... ... бұл ... адаптация деп саналмайды.
Аударманың арнайы ... ... ... әсер ... бұл ... ... мен оның прагматикалық
потенциалына тәуелсіз болады. Аударма ... ... ... ... ... ... ғана емес, сонымен қатар, оның
көмегімен ... да ... ... бұл аудармашының жеке
қасиетімен немесе оған ... ... ... ... ... өзінің алдына пропагандалық немесе басқа да ... ... бұл ... ол ... ... бір ... жайлы көзін
жеткізуі, ... ойын ... ... ... ... ... ... және оған мәтін ... ... ... ... жеке таптың жағдайы, түсініспеушілік ... ... ... оны ... және т.б. ... беруі ... ... ... ... ... ... ... келтіреді, және, ... ... ... ... ... бас тартады және аударма
барысында бұны қолданбайды.
III.Тарау
3.1 Аудармада кездесетін сәйкестіліктер туралы түсінік
Аудармада ... ... ... ... ... ... ... мәтін ғана емес, сондай-ақ , түпнұсқаның жеке
ой-пікірлері және ... ... ... де ... ... ТТ
бірліктерін АТ қолданылуы ... ... ... ... де
белгілі мағынаға ие, және ... ... ... бірі
екіншісімен алмасуы, ... ... ... ... дәлелі.
Осындай ұқсастық ... ... ... ... ... ... аудармада ТТ бірліктерін әрдайым ... ... деп ... ... ... трлі ... ... сәйкестілік жүйесін
немесе бір тілдің ... ... ... сәйкестілігін оқытып
үйретеді. Себебі, бұл ... ... ... ... ... ... және ... тілдік топтарға өзіне ... ... ен жеке ... ... бар. Аударма
сәйкестілігіне ие бір ... ... (ТТ ) ... бір ... (АТ ) ... бола ... егер берілген тіл аударылатын
тілде қолданылса, онда аударма кері ... ... ... аударма теориясы екі тілдегі ... жеке жеке ... ... қатынасы айтылған сөздің құрамында кесдесетін
ТТ мен АТ ... ... ... ... ... ... ... сөйлемде қолданылуымен айқындалады.
Сондықтан да аудармада ... ... ... ... ... болмайды, оны бірдей айтылған ... ... ... ... салыстыру арқылы ... ... ... мұнда
түпнұсқа мен аударма ТТ мен АТ ... ... ... салыстырылады.
Жеке аударма теориясының практикалық мақсаты - ... ... мен ТТ ... құрылымын және аса
қиындық тудыратын ... ... ... ... салыстыру барысында, олардың зат есім, сын есім ... ... ... ... және ... ... ... түрде берілмейді. Керісінше, орысша сәйкестіліктер
ағылшынның түрлі етістік ... жеке жеке ... ... ... жеке емес ... басты көңілді
инфинитивке (әсіресе перфект) бөледі, ал ... ... ... қолданылу барысында жеке жеке талданады, бұл ... ... ... ... ... айтқанда, түпнұсқа
тілдің жүйесінде аудармашылық релевантты ... ... ... бөліну АТ сәйкестіліктеріне байланысты ... ... ... ... тобы ... ... ... пунктінің қайнар ... ТТ ... ... ... АТ ... ... Осындай сәйкестілік
принциптері ... ТТ ... үшін ... жүйенің әрбір деңгейн
қарастыруға ... ... ... ... ... ... lady –леди , speaker -спикер,
tribalism-трайбализм, Churchill-Черчилль, Liverpool – Ливерпуль және ... ... ... ... ... ... ... тілінің
артикуляциясымен айтылу фонемаларына ұқсас. Ағылшынның Heath ... ... ... ... беріледі, [һ] қазақша [х'] ... ... ... [и] ... ал ... [Ө] – ... дауыссыз
[т] әрпімен алмастырылады.
Жалғау деңгейіндегі сәйкестіліктер: table-s-үстел-дер , back-bencher-
артқа отыру-шы, strict-ness – ... және т.б. ... ... ... ... ... ... сөздердің жалғаулары сәйкес
келеді. Бір- бірімен сәйкес болып, ... ... ... ішінде сөз құрамын өзгертетін ... ... ... ... ... ... ретінде ағылшын-
орыс сәйкестіліктерін алайық: he came home – он ... ... ... at her - я ... на нее, my brother lives in Moscow ... брат живет в Москве. Бұл ... ... ... ... ... ... ... болады. Аудармада ... ... ... ... ... ... ... brought into being the ... ... ... вызвала к жизни промышленной
proletariat and with it the fight for civil and ... ... и ... с ним борьбу за гражданские и политические
rights, trade-unions and the right to ... ... - ... право голоса.
Сөзбе-сөз аудармада түпнұсқаның барлық ... ... ... қазақ немесе орыс тілдерінде ағылшынның артикльдеріне
және кейбір ... ... ... ... жоқ .
Сөз тіркесі деңгейіндегі сәйкестіліктер: to take part принимать
участие, to spill the beans - ... ... to come to the wrong shop ... не по ... Бұл кезде түпнұсқа мен ... ... ... бірақ сөздің құрамында ешбір сәйкестілік жоқ ... ... of the grass ... ... ... ... a good boy!- ... тәртіпті бала!
Will you leave a message? оған не айтайын? ... ... ... ешбірінде жоқ . Сонымен қатар, ... ... ... сөйлемдерінің сәйкес мағыналары ... және олар ... ... ... ... ... сәйкестілігін суреттеуде ең басты назар лексикалық,
фразеологиялық және ТТ ... ... ... ... ... ... ... қатысады.
Ағылшын сөйлемінде екпін әдетте көмекші етістігінде ... he' will meet her орыс ... ... ... ... «Но он ведь ... ... с ней» (лексикалық-
фонетикалық сәйкестілік). Осындай ... ... ... some bread – Дай мне хлеба ) және грамматикалық ... ... had been received by the prime – ... до
этого делегация была принята премьер-министром) ... ... ... АТ ... орын алатын бірліктер
басқа да бірліктердің қатысуымен ... ... ... және ... ... жалпы мағыналы сөздер бар ( to go, ... to be, to have, to ... ... ... ... и т.д. ) және ... мағынаға ие сөздер бар (to fly, ... away, to stand, to possess, to burst in – ... ... ... ... Егер ... олардың сөйлемде
қолданылуына байланысты қарастырсақ, онда ... ... ... ... ... ... ... көп қолданылады. Осыдан
кейін, ағылшынның «to be» ... орыс ... ... ... ... ... қатар «стоять», «находиться», «жить» және ... to go - ... ... ... ... және ... құбылысты аудармада екі сөйлемді салыстыру арқылы байқауға
болады.
Allready the policy of ... money - lenders ... to get the ... answer from the Latin ... ... растовщиков уже начинает встречать
неизбежный отбор со ... ... ... ... ... feelings then would have been even stronger had I ... Karl Stock was to be burnt in the ... of Maidaneka.
Мое тогдашнее возмущение было бы большим, если бы я ... ... ... ... ... в ... Майданека (сал. feelings -
возмущение).
Аудармада әрдайым сәйкесттіктердің болуы, ТТ-ң ... ... ... мен ... ... ... екі ... бөлінеді. Сәйкестіктердің ... түрі ... және ... ... ... ... бөлінеді.
Сәйкестіктің екінші түрі лексикалық, фразеологиялық және ... ... ... ... деңгейаралық сәйкестіктер де ... ... ... ... жне фонемалық сәйкестітер
жоғары ... ... ... - бұл ... ... түрінде
кездесетін ТТ-ң тұрақты тәсілі. Бірліктік сәйкетіліктер ... ... ... бола ... оның ... ... береді.
Ең бастысы, тілдік брліктер термидер, жеке атауларда, географиялық
атауларда және де сөз ... ... :oxygen - ... - ... House of Commons - жалпы ұлттық палата,
Roosevelt - ... , Eugene O'Neil ... ... , ... - Кливленд,
contrabandist – контрабандист және т.б. Бірліктік сәйкестілік барлық
сөзде ... ... ... ... ... ... ... (
Senator - әрқашан «сенатор», President – «президент»).
Көптік сәйкестілік – ТТ- дегі ... ... ... ... ... Бұл кезде әрбір ... ... ... ... ... береді: attitude ~ қарым-қатынас , actual
~ расталған, ... ... ... ... ... бір
мағыналы немесе көп мағыналы болуы мүмкін: ... ~ ... ...... labour party ~ жұмысшы партия, лейбаристік
партия; sincerity ~ ... ақ ... ... chamber ~
1)бөлме,горница, апартаменттер, тыныштық, 2) қонақ бөлме, ... ... 3) ... ... жұмыс бөлмесі және т.б.
Көбінесе сәйкестіктің түрлері синонимдес болады: ... ~ , ... , writing ~ , flying ~ ұшып ... ... ... ... және нұсқалық түрлерін, ең ... және ... ... ... ... грамматикалық бірліктері ... ... ... мағынасы ақпараттың жалпы құбылысына ие, және ... ... ... ... байланысты. Аудармада
грамматикалық ... ... ... ... ... берілген ақпараттың құрылысына байланысты.
Сондықтан ТТ-ң грамматикалық ... үшін ... ... ТТ –ң ... ... ... ... сәйкестіктерден ажыратылады. ... ... ... және ... ... ... ажырата білу
керек. Біртиптік сәйкестілік ТТ мен АТ ... ... ... грамматикалық мағына мен аналогиялық атауларда ие. ... ... ... пайдалану оның ... ... ... Ең алдымен, мұндай сәйкестілік ... ... ... ... ... ... тілдерінде мұндайға зат есім, сан есім ... ... ... ... ... анықтамалар мен атауларға
сәйкес ... мен АТ ... ... ... егер ТТ
бірліктері түрлі типтік немесе бір ... ... ие ... осы ... ... ... баламалық қатынас туындайды.
Мысалы,
He was quest of honour at a ... given by Soviet ... ... to the world youth forum, which opened here ... ... ... ... ... сәйкес
келуде. Given орыс ... ... ... ... был устроен» ,
ал which opened- «открывшегося» немесе ... ... ... ... был ... ... на ... устроенный (который был
устроен) Советской молодежью для ... ... ... который открылся ... ) в ... в ... ... екі ... ... ағылшын тілінің
құрылымы орыс тілінде бір ... және ... ... ... аударма теориясында сәйкесілік түсінігі мәтіннің ситуативтік
және лингвистикалық түсінігімен тығыз ... бұл ... ... ... өзге де ... ... ... ... ... түсіндіріледі. Мәтін
құрылымына ... тар ... және кең ... ... Тар ... ... ... бірліктер, және ... ... ... немесе сөз тіркесі. Кең көлемді мәтінде
тілдік байланыстың ... ... ... ... контекст және тілдік бірліктер ... ... ... ... ... ... ... ол топтасқан сөйлем
болуы ... ... ... басы ... ... өзі ... Тар ... өз алдына синтаксистік және лексикалық деп
бөлуге болады. Синтаксистік ... - ... мен сөз ... ... синтаксистік құрылым. Лексикалық контекст – бұл
тұрақты сөз ... ... ... ... ... өзіне іс-әрекеттің жағдайын, уақыты ... ... және ... ... ... қамтамасыз етеді.
Аудармашылық сәйкестіктерді қолдану ... ... ... ... - бұл АТ ... бұл ... ... ... және ... да алдын-ала түпнұсқадағы
берілген бірліктің мағынасын ... ... Көп ... ... көп мағыналы, бірақ мәтінде олар ... бір ... ... Тілдік бірліктегі потенциалды мағыналарды салыстыру,
олардың сөйлемде қай ... ... ... ... ... ... қарастырайық: The striking unions have won ... despite bitter ... the ... ... ... ... контекстен тыс алынған, және бірнеше
мағыналарға ие. To strike етістігі «ұру, ... ... алу, ... ... тереңге жіберу» мағыналарына ие. Union зат есімі
«союз, бірлестік, қосылыс, профсоюз, жұмыс үйі, ... ... ... ... To win ... – «ұту, бір жетістікке жету,
алу, ... ... . ... зат ...... ... концессия.
Bitter сын есімі -«ащы, қиналу, шапшаң, қиындатылған» , ... ...... ... , ... Employer зат ... ... беруші , жұмысқа қоюшы».
Сөйлемдегі сөздердің мағынасын салыстыра отырып, олардың мағынасы
тек қана мына сөздерді қолданғанда ... ... ... ... ,
екіншісі- «жұмысшы бірлестігі» мағынасында , үшіншісі – ... ... - ... ... , бесіншісі – «қатал тәртіппен» және соңғысы –
«қарсыласу». Employer - ... сөзі тез ... ... не туралы
екендігіне анықтама беріп тұр және де ... да ... ... үшін мына сөз тіркестерінің өзі жеткілікті: striking unions, win
concessions, bitter opposition.
Мәтіндегі ... ... ... ТТ тұрақты сәйкестіктерді
анықтауға ... ... Және бұл үшін ... ... ... контекстіне қайта оралуымыз қажет. Міне attitude ... ... ... ... (1) I don't like your attitude ... work. (2) There is no sign of any change in the ... ... two sides. (3) He stood there in a ... ... ... is known for his ... ... Бұл тар ... ... қазақша «қатынас (жұмысқа)» , екіншісінде «ой-пікір (екі
жақтың)», ...... ... ... тудыратын), және төртіншісінде
– «көзқарас».
Бірақ кейде сәйкестілікті ... кең ... ... ... ... chair ... ... «орындық» және де «кресло»
сәйкес келеді. The arms were in sad shape, because ... ... on them . ... ... ... ... болады.
Аудармада бірнеше ... ... ... ... ... ... ... бірі болып ... ... ... ... ... ... ... байланысты. Бірақ ТТ –гі ... ... ... де ... бола бермейді. Қандай да жағдай
болиасын аудармашы өзінің ... ... ... ТТ ... ... тура ... талпынуы керек. Аудармада
түпнұсқаның бірліктері уақытша қолданылуын ... ... ... ... деп ... ... ... байланысты өзінің жұмысын
тоқтатуы ... ... ... ... сәйкестіктерге ие, олар
аудармада өзге тілдік имитация арқылы құрылады. Американдық New ... ... ... тіліне «Нью Кейвин» секілді беріледі. ... ... Е. ... ... ... ... ... аударғанда, тұрақты сәйкестіліктерді қлданбаған: ... from New Haven in 1915, «Я ... ... ... ... ... секілді, бұл контекст түпнұсқада қаланың аты оқу ... ... ... ... ... аудармашыға Нью – Хешмир
атауы көмек көрсетуі ... ... осы ... АҚШ – ң ... ... университеті орналасқан.
Көп жағдайда аудармашы ... ... ... ... бас ... Бұл ... аудармашы
контекстуалды ауыстырымға сәйкес ... ... ... ... He has a friendly attitude towards ... attitude сөзінің мағынасын ... ... ... бас ... ... ... ... көзқарас ұғымдарын
береді. Бірақ олардың ешқайсысын ... ... ... ... ... ... ... аудармамен айтуға
болады: « Ол барлығына достық көзбен қарайды» .
2) History has dealt with Hitler; history will deal with ... Hitlers. ... to deal ... қазақша мына
сәйкестіліктер тән: ... ... өзін ... да, ... Гитлердің өмірін жай ғана өзгерткен жоқ, ол оның
өмірін қатыгездікке, ... ... ... ... ... сөздермен ауыстырылуы мүмкін: сазайын тартты, көрсетті, аяқтау.
Сондай-ақ окказациональді сәйкестіліктер ... ... To hide ... ... түрде орыс тілінің «прятать,
скрывать, таить» және де т.б. ... тән. ... ... ... ... ... «тонуть» етістігі сәйкес
болар еді: The moutain tops were hidden in a grey waste of sky ... гор ... в ... небе . ... ... ... ... суреттеп тұр. (Waste of sky).
Осындай тәсілмен, аудармада жекеше сәйкестіліктердің де ... ... ... ... ... отырып талдау АТ –ң бірліктік пен көптік
сәйкестіктерін және де ... ... ... ... мен грамматикалық бірліктерді анықтайды. Аударылатын тілде
тұрақты ... ие ... ТТ – гі ... ... ... деп ... ... бірліктер, әдетте неологизмдер арасында, сөздер
арасында, спецификалық түсініктерде және көп ... ... ... көп кездеседі. Бұл ... ... ... ... қолдануға тура келеді. Мұндай сөздерге
ағылшынның conservationist, baby - sitter, backlog және т.б. ... ... ... ... жеке ... ... және сөз ... (артикль) , сонымен бірге
синтаксистік сәйкестіліктер ... ... ... ... ... біреуіне қатысты. АТ және ТТ баламасыз ... ... ... ... ие ... мүмкін.
3.3 Баламасыз тілдік бірліктерді аудару ... ... ... ... ... ... ... тура немесе толық бермеуін білдірмейді. ... ... ... ... ... ... ... баламасыз ттілдік бірліктерді аударуда ... ... ... ... Баламасыз тілдік
бірліктерді ... ... ... ... Көмекші сәйкестіліктер, мұнда АТ ... өзге ... ... ... ... - ... know-
how – ноу-хау, impichment – импичмент. Аудармада, мұндай
сәйкестіліктер ... ... ... беріледі, көбінесе осындай тәсілмен жасалған
окказациональді сәйкестіліктер АТ ... ... London ... , wall street ... Стрит , beatnik
-битник , pop-art –поп-арт , striptease -стриптиз , ...... ... және ... ... ... бұл ТТ –ң ... сөз
тіркестерінің құрамдас бөліктерін беру: ... ... brain drain – ... ... work to ... работа по правилам, people of good will – люди доброй
воли. Бұл ... ... және ... ара ... ... ... ... жасалған сәйкестіліктер аудармашылық тәсілімен
жасалған сәйкестіліктер аудармашылық ... ... және бұл ... аударылмайтын мәтіндерді
аударуда қолданылады. Нәтижесінде ТТ –ң ... ... ... ... ... ... ТТ –гі баламасыз бірліктер ... –де ... ... ... ... ... ... , witchhunter ~ мракобес, afternoon ~ кеш. Бұл
жерде түпнұсқа мен ... ... ... толық емес, және мұндай арнайы контексттерде
қолданылады. Drugstore – ол жәй ғана ... ... ... тек қана дәрі-дәрмек пен гигиеналық заттар
сатылады, ал американдық ... нң ... ... ... ... ... ... және т.б. сатылады. Лексикалық алмастыру
сәйкестілігі; ... ... ... ... транформациялардың көмегімен беру.
Сонымен бірге ... ... ... ... ... ... ... ағылшынның тура мағынасы
Exposure сөзін орыс ... ... He died of ... ... ... ... ... конкретизациялар немесе
модуляциялар қолданылуы мүмкін: «Он умер от простуды», « Он погиб ... ... «Он ... в ... және ... аудармада баламасыз сөдердің мағынасы көрсетілген
тәсілдердің ... ... ... бірліктерге байланысты аударма 3 түрлі жағдайларда
аударылады:
1) Нөльдік ... ... ... мағынасының болуына
байланысты, аудармада грамматикалық бірліктерін беруден бас тартуы.
Көбінесе ... ... ... ... ... ... көмегімен дубляждалады. Бұл ... ... ... ... ... ие болады:
Give me the book that you bought ... мне ... ... ты ... ... that time he had already left the ... этому времени он уже уехал из Англии.
2) Жақын ... ... ТТ –гі ... ... ... АТ –ң ... бірліктерін қолднуымен
түсіндіріледі. ... ... ... орыс тілімен абсолюттік
құрылымы сәйкес ... егер оны ... ... ... . Ол ... ... мағынаға ие. Бірақ ... ... ... ... ... себеп-салдар, басыңқы,
шартты секілді жағдайлар қойылады. ... ... ... ... жағдайды беріп тұр:
Business disposed of , Mr. Swiveller was inwartly reminded of ... high ... с этим ... было ... ... мистера Свивелера напомнил
ему, что час обеда уже близок.
Жұмыстың барлығы біткен кезде, мистер ... ... ... аз ғана уақыт қалғанын есіне түсірді.
3) Трансформациялық ... ... ... ... ... ... ... айтады. Сондай- ақ
лексикалық трансформациялар аударма ... ... ... ... ... ... ... құрылымы with
көмекші сөзімен беріліп тұр, бұл ... ... ... ... old ... and bureaucratic managements remained the
directors and manager of the new ... ... with ... ... ... ... thrown in for luck.
Административтік ... ... мен оның ... ... ... кәсіпорындарға директорлары мен ... ... ... ... бірге, кәсіпорындарға ... ... ... ... жылы 28 ... Елордадағы Мемлекеттік тілді жеделдетіп
оқыту орталығында ... ... және ... ... деген тақырыпта дөңгелек үстел ... ... ... ... Ішкі ... ... тілді дамыту басқармасы мен ... және ... Тіл ... ... ... ... ... министрлігіне қарасты департаменттің басшысы
Өтепберген ... ... ... мен ... ... ... жасады.
Аудармадағы бірізділік туралы қоғамды түрлі пікірлердің ... рас. ... ... бір тобы тілші-ғалым
Құдайберген Жұбановтың ... ... ... ... қағидасын басшылыққа алса, екінші бір тобы ... ... ... ... қай сөзі болса да қазақ ... ... ... алға ... ... ... де, ... мәртебесі туралы
мәселе де мемлекеттік тілдің беделі тұрғысынан ... ... ... ... ... ... ... ұсыныстары
көкейге қонымды көрінеді. Жиында аудармашылардың мәртебесін айқындау,
осыған орай ... ... ... ... қарау жөнінде ... мен ... ... ... ұсыныс енгізілді. Сонымен
бірге, ... ... ... ... жүргізу, салалық
терминдердің сөздігін бекіту және ... ... ... ... арқылы көбейту секілді қоғамның ... ... ... ... ... ... ... алдында көп қиындық
тудыратын өзекті мәселелер көп. Олардың бірі ... ... ... өзге ... ... Осыған байланысты оларға толығырақ
тоқталып өтсек.
Баламасыз тілдік бірліктер аударматануда ең ... ... Оның ... ... авторлар әр ... ... ... ... ... аударма жасалатын тілде
баламалы бірліктердің мағынасын ... ... ... ал ... ... ... бірліктер АТ –де
түпнұсқа құрамындағы баламасыз ... ... ... ... деп есептейді. Ал үшіншілері үшін баламасыз ... - АТ –де ... ... жоқ ... және ... ... баламасыз тілдік бірліктерге нқты ... ... ... ... ... Оның ... ... біліктер деп, қандай да бір екі тілдің біреуі өзге ... ... ... ... баламаға ие ... ... ... (сөз ... ... сөз сөз тіркестері).
Сонымен, осы айтылған анықтамаларға байланысты біз ... ... ұғым ... көз ... Өзге тілдің
баламасыз тілдік ... біз АТ –ң ... ... жоқ сөз немесе тұрақты сөз ... ... ... ... бойынша ТТ –ң ... ... өзге ... ... емес деп ... ... Себебі В. Гумбольд ... тіл ... ... суреттеуге тән, соның ішінде
нақты сипаттау ... ие және ... да тіл ... ол ... суреттеуге бейімелген. Бірақ түсінгенді сурттеп жеткіу мен
аударма ... ... ... ... Егер екі тілдік
сөздіктерде ТТ –гі ... ... ... де, ол ... ... ... ... мүмкін. Сонымен аударма ... ... ... ... ... ... ... талдай отырып, аударманың келесі
түрлерін ... ... бұл ... өзге тілдегі сөзді аударма
жасалған тілдің әріптерімен беріледі. Әсіресе ... ... ... атауларында, географиялық атауларда, жеке ... мен ... ... ... атаулар қазақ ... ... ... ... ... ... ... берілген сөйлемді
қарастырайық:
1. Mir ist, als hätten meine Söhre ... Hanna mit ... ihne Frau Mutter könne schon Boogi- Woogi ... ... ... Вугиді билей білетінін ... ... ... айтқандай болады да тұрады.
2. Ich weiB nicht, ob tie Koplans noch leben, und wenn ... wo sie leben, ich aber sitze seit 30 Jahren in ... züchte ... ... ... бар ма, жоқ па, бар ... қайда тұрады, бұл
жағы ... ... Ал мен 30 ... бері ... тұрамын,
немесе түрлі көгершіндер ұстап ... ... ... түсініксіз болса, яғни сөйлемде толық
ақпарат болмаса, онда ... ... ... қолданылады.
3. Ich betone diesen Namen auf der letzten silbe und ich ... zum ersten Male in Berliner Morgen- ... ... рет ... ... - пост ... ... Er ist ein Studienrat, und ob eres noch ist, weiss ... noch nicht, aber bisher war er ...... – орта ... мұғалімі, шрудиенрат екендігіне
күмәні бар, ... ... ... ... ... келеді.
Калькалау – тұрақты сәйкестілікті ... ... ... ... ... ... ... Бұл тәсілдің басты
мақсаты ... ... ... құрамындағы бөліктерін қазақ
тіліндегі сәйкес әріптерімен ... Бұл ... ... ... арнайы транслитерацияны қажет ... және ... –ң ... ... ... ғана ... Höhler schickt mich zum Artt, und ich gehe in ... und ich trade die ... ... мені ... жіберді, сосын Луис- Тренкер
шалбарымды киіп қалаға ... ... ... аналогты А.Д. Швейцер
«оқырмандарға бірдей әсер беретін ... ... ... ... Бұл тәсіл баламасыз тілдік бірліктерді ... ... бір ... екінші бір ұғыммен алмастырады.
Ich sehe sie in diesem ... mit ihrem straff ... ... Hear, mit dem ... und dem Knoten ... der dort liegt wie eine etwas zu breit ... суреттеу ешбір қлдануға болмайтын жағдайда қолданылады.
Бұл тәсіл, егер жоғарыда ... ... ... ... ... жағдайда қолданылады. Көп жағдайда ... ... ... ... ... ... аудармашының алдында баламасыз тілдік бірліктерді ... тек қана ... ... ... мазмұны қазақ
тіліндегі сөдіктерде болмаған жағдайда ғана ... ... ... Л.С. ... и ... ... ... и частной теории
перевода) , М.: Международные отношения, 1975, стр 175
2. ... Ю.В. ... ... и ... ... – М. «Посвещение» ,
1970
3. ... С. , ... С. Не ... в переводе, - М. , Просвещение,
1970
4. Егемен Қазақстан «Аудармашылар мәртебесі» 28 қараша 2007ж.
5. Коммисаров В.Н. ... о ... М. ... отношение, 1973,
стр 185
6. Комисаров В.Н. «Лингвистика перевода» - М. , 1980
7. Комисаров В.Н. «Лингвистически основы научно – ... ... ... ... Комисаров «теория перевода» , - М.Высшая школа 1990
9. Komissarov V.N.Koralova A.L, A manual of ... from English ... – М. , ... школа 1990.
10. Л.К.Латышев, «Теория перевода», М. «Просвещение», 1988
11. Л.К.Латышев. Курс перевода.(эквивалентность перевода и ... ... – М. , ... Миньяр – Белоручев Р.К. «Общая теория перевода» - М. , Посвещения 1980
13. Ревзин И.И. , Рознецвеиг В.Ю. ... ... и ... ... » -
М. , 1964
14. Рецкер Я.И. «Теория перевода и переводческое практика» - М. , ... ... В.В. «О ... ... ... // ... НГЛУ им Н.А. ... 1998.
16. Сдобников В.В. «О прагматических аспектах ... // ... НГЛУ им Н.А. ... ... ... ... перевода», М. «Гардарики» 2004
18. Топер П.М. «Перевод в ... ... ... ... 2000 стр ... ... А.В. «Основы общей теории перевода» - М. , 1976
20. Федеров А.В. «Введение в ... ... - М. , ... ... В.Г. Вопросы перевода русской безэквивалентной лексики ... ... М: ... ... В.Г. ... ... ... - М., 1987
23. Черняховская Л.А. «Существует ли ... ... // ... ... ... М. ... им М. ... 1987, стр 27-28
24. Черняховского Л.А. «Перевод и смысловое ... - М. , ... ... А.Д. ... перевода: статус, проблемы, аспекты» , - М: Наука,
1988, стр 75.
26. Швейцер А.Д. «Перевод и лингвистика» - М. , ... ... ... А.Д. ... ... - М. , ... 1988 стр. 75
28. Швейцер А.Д. «Основные проблемы теория перевода» - М. , Наука 1975
29. Шатков Г.В. «Перевод ... без ... ... на норвежский
язык» - М: ВИИЯ, 1952, стр 196.
30. Шимиряев А.Ф. «Синхронный перевод» - М., Наука 1979.
стр.17-25

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 72 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ішкі секреция бездері. Жыныстық жетілу. Оқушыны медициналық-гигиеналық және жыныстық тәрбилеу6 бет
"Ақша қаражаттарының есебі."41 бет
Oнoмастика және аударма53 бет
«жазбаша аударма практикасы» пәнін оқытудан әдістемелік нұсқаулар10 бет
«қазақ тілінен ағылшын тіліне машиналық аударудың лингвистикалық сөздіктерін apertium платформасының негізінде жасау»33 бет
«Өлі жандар» туындысының аударма нұсқалары47 бет
Ілеспе аудармашының міндеттері10 бет
А.С.Пушкиннің шығармаларын аударудағы Шәкәрім Құдайбердіұлының шеберлігі80 бет
Абай «Қарасөздерінің» ағылшын тіліне аударылған нұсқасындағы прагматикалық аспектісі, сонымен қатар лексикалық және стилистикалық жағынан қарастырылған сәйкестіктерді анықтау арқылы қазақ аударматану ғылымының дербес теориясы мен практикасына қатысты жалпы тұжырымдар43 бет
Абай және орыс әдеебиеті68 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь