Инфляцияның теориялық аспектілері мен әдістемелік негіздері

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4

1. ИНФЛЯЦИЯНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ МЕН ӘДІСТЕМЕЛІК НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.1. Инфляцияның мәні және оны сипаттайтын концепциялары ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.2. Инфляцияның пайда болу салдары және оған әсер ететін факторлары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1.3. Инфляцияның түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 13

2. ҚАЗІРГІ КЕЗЕҢДЕГІ ИНФЛЯЦИЯНЫҢ ЭКОНОМИКАҒА ӘЛЕУМЕТТІК ЭКОНОМИКАЛЫҚ АСПЕКТІЛЕР АРҚЫЛЫ ӘСЕР ЕТУІН ТАЛДАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .17
2.1. Инфляцияның экономикаға және саясатқа тигізетін әсерін талдау ... ... ... ... ..17
2.2. Қазақстандағы инфляцияның қалыптасуына экономикалық талдау жасау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 21
3. ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ИНФЛЯЦИЯ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ЖӘНЕ ИНФЛЯЦИЯҒА ҚАРСЫ МЕМЛЕКЕТТІК САЯСАТ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30
3.1. Инфляция кезінде мемлекет іс.қимылының нұсқалары, сұраным және шығындар инфляциясын төмендету шаралары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..30
3.2. Қазақстандағы инфляцияға қарсы мемлекеттік саясат ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...31

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .38

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..39
КІРІСПЕ
Инфляция ең алдымен тауар бағаларының өсуі және шетел валюталарының қымбаттауы ретінде көрінеді. Алтын немесе күміс ақша айналымы кезінде инфляция болмайды, неге десеңіз, ақша ол кезде құндылықтың белгісі емес нақты құндылықтың өзі болған; қажетті ақша көлемі алтын-күміс қорымен реттелген. Қағаз ақша айналымында жағдай басқаша қалыптасады. Мұнда қағаз ақша байлықтың тек белгісі ғана. Қағаз ақша қазына сақтау қызметін толық атқара алмайды. Қор сақтау үшін адамдар ақшасына құнды заттар алуға ұмтылады. Қор ретінде қағаз ақша шектеулі көлемде ғана сақталады. Олардың көбі айналымға шығарылады, айналымдағы ақша көлемі қажеттіліктен тыс өседі. Артық ақша сұранымды арттырады. Артық сұраным, өз кезегінде, бағаларға қатты ықпал жасап, оларды көтеріп жібереді.
Инфляция дегеніміз күрделі де көп факторлы құбылыс; ол қағаз ақша айналымына негізделген экономикаға тән және ұдайы өндіріс процесінің бұзылуымен сипатталады.
Қағаз ақша қазына сақтау қызметін толық атқара алмайды. Қор сақтау үшін адамдар ақшасына құнды заттар алуға ұмтылады. Қор ретінде қағаз ақша шектеулі көлемде ғана сақталады. Олардың көбі айналымға шығарылады, айналымдағы ақша көлемі қажеттіліктен тыс өседі. Артық ақша сұранымды арттырады. Артық сұраным, өз кезегінде, бағаларға қатты ықпал жасап, оларды көтеріп жібереді.
Батыс елдерінде 10%-ке дейінгі баяу инфляция қауіпті деп саналмайды. Керісінше, белгілі бір жағдайда баяу инфляция экономиканың дамуын жеделдететін фактор ретінде түсіндіріледі. Баға өскенде тұрғындар тауарды көбірек сатып алады, кейін ол одан да қымбатқа түсетінін біледі. Бұл, өз кезегінде, өндірушілерді ұсынысты арттыруға ынталандырады, нарық тауарға тез толады. Инфляция жағдайында әртүрлі салаларда баға бір қалыпты өспейді. Сондықтан, инфляция экономикада қалыптасқан диспропорцияларды түзетуге және нарық шаруашылығын сауықтыруға мүмкіндік береді. Баяу инфляция кезінде бағалар еңбекақыдан тезірек өседі. Бұл жағдайда өндіріс шығындары төмендеп, кәсіпкерлік дамиды. Бірақ, 10%-тен асқанда инфляция қауіпті. Экономика әсіресе гиперинфляция жағдайында бағалар деңгейі бірнеше процентке емес, бірнеше ретке өседі, ақша тез құнсызданады, өндіріске инвестиция жасау тиімсіз болады. Сондықтан қаржы ресурстары айналым мерзімі қысқа сауда сферасына ауысады. Сауданың пайдасынан қоғамға тигізетін зияны көптеу, алып-сату түрі тез дамиды. Спекулятивті бизнес ұсыныстың, өндірістің өсуіне ықпал жасамайды, керісінше, өндіріс тоқырауға ұшырайды. Тоқырау мен инфляция қосылған соң нарықтың оңды әсерлері толық жойылып, нарық механизмі енді экономикаға теріс әсер ететін болады. Сондықтан стагфляциядан шығу үшін мемлекет тарапынан инфляцияға қарсы жедел және жүйелі іс-шаралар бағдарламасы жасалып, іске асырылуы қажет болады.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
1. «Инфляция- хроническая болезнь бумажных валют» Журнал: Финансы Казахстана. 1995ж. 13-17б.
2. Аубакиров.Я. «Экономикалық теория негіздері» Алматы, 1998ж. 152-157б.
3. Брю.С.Л. «Экономикс» Бишкек, 1998ж. 1том. 78-81б.
4. Жүнісов.Б.А. «Нарықтық экономиканың негіздері» Ақтөбе, 2002ж. 92-101б.
5. Иманғозин.О.Қ. «Экономикалық саясат» Алматы,2002ж. 105-110б.
6. Көшенова.Б. «Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары» Алматы, 2000ж. 75-79б.
7. «Иффляция-хроническая болень бумажных валют»Журнал: Финансы Казахстана. 1995 ж. 13-17б.
8. Кривко.Н. « О факторах инфляции в Казахстане» Журнал: Аль-Пари, 2001ж. №1-2. 10б.
9. Мақыш.С.Б. «Ақша айналысы және несие» Алматы,2004ж. 84-89б.
10. Мәдешов.Б. «Нарықтық экономика теориясына кіріспе» Алматы,1995ж. 133-138б.
11. Осипова.Т.М. «Экономикалық теория негіздері» Алматы,2002ж.
12. Шеденов. « Жалпы экономикалық теория» Алматы,2002ж.
13. Ілиясов Қ.Қ., Құлпыбаев С. «Қаржы» Алматы, 2003 ж.
14. Управление исследованиями и инноваций. – М.: Наука, 1993 г.
15. Добрынин А.И. и др. Общая экономическая теория: учеб. Пос. СПб. Питер, 2000 г.
16. Уткин Э.А. Морозова Г.И. Инновационный менеджмент –М., 2002 г.
17. Иохин В.Я. Экономическая теория. М., Юрист, 2000 г.
18. Курс экономической теории. Науч. Ред. А.В.Сидрович. М., 2000г.
19. Кэмпбелл Р. Макконел, Стенли Л.Брю, Экономикс. Т.2, М.,Республика 1993 г.
20. Мамыров Қ. т.б. Макроэкономика, Алматы, 2004 ж.
21. Мэнкью Н.Принципы экономики: Учебник XXI века. СПб., Питер 2000г.
22. Экономика: Учебник., М., 2002г.
23. Экономика и бизнес. М., 1993 г.
24. Инвестиционный процесс на предпрятий Г.А. Маховиков, В.Е. Кантор М.: 2001 г.
25. Экономическая теория. Под ред. А.И.Добрынина, СПб, Питер, 2002 г.
26. Организация и финансирование инвестиций. И.В.Сергеев, И.И.Веретенникова, В. Яновский М.: 2002 г.
27. Д.А.Ендовицкий, Л.С.Коробейников, Е.Ф.Сысоева. Практикум по инвестиционному анализу М.: 2003 г.
28. Организация и финансирование инвестиций Я.С.Мелкумов М.: 2001 г.
29. Кейнс Дж.М. Общая теория занятости, процента и денег. М., 1993 г.
        
        Аннотация
Курстық жұмыс үш бөлімнен ... ... ... ... ... мен әдістемелік негіздері қарастырылған, екінші
бөлімде қазіргі кезеңдегі инфляцияның экономикаға ... ... ... әсер етуіне талдау жасалған, ал ... ... ... ... және оған ... ... ... жұмыс машиналық мәтінде 39 бетте мазмұндалған, 5 кесте, 1
диаграмма, 5 сызбадан тұрады.
Мазмұны
КІРІСПЕ.....................................................................
......................................................4
1. ... ... ... мен ... ... мәні және оны ... Инфляцияның пайда болу салдары және оған әсер ... ... ... ... ... ... ... экономикалық
аспектілер ... Әсер ... ... экономикаға және саясатқа тигізетін ... ... ... ... ... талдау
жасау.......................................................................
.........................................................21
3. Қазақстандағы инфляция ерекшеліктері жӘне ... ... ... ... ... ... іс-қимылының нұсқалары, сұраным және
шығындар ... ... ... ... ... ... ... ең ... ... ... өсуі және шетел
валюталарының ... ... ... ... ... ... ақша ... инфляция болмайды, неге десеңіз, ақша ол кезде құндылықтың белгісі
емес нақты құндылықтың өзі болған; қажетті ақша көлемі ... ... ... ақша ... ... ... қалыптасады. Мұнда қағаз
ақша байлықтың тек белгісі ғана. Қағаз ақша қазына ... ... ... ... Қор ... үшін адамдар ақшасына құнды заттар алуға
ұмтылады. Қор ретінде қағаз ақша шектеулі ... ғана ... ... айналымға шығарылады, айналымдағы ақша көлемі қажеттіліктен тыс ... ақша ... ... Артық сұраным, өз кезегінде, ... ... ... ... ... ... ... күрделі де көп факторлы ... ол ... ... ... ... тән және ... ... процесінің
бұзылуымен сипатталады.
Қағаз ақша қазына сақтау қызметін толық атқара алмайды. Қор сақтау
үшін адамдар ақшасына ... ... ... ... Қор ... ... ақша
шектеулі көлемде ғана сақталады. ... көбі ... ... ақша ... ... тыс ... ... ақша сұранымды
арттырады. Артық сұраным, өз кезегінде, бағаларға ... ... ... ... ... ... 10%-ке дейінгі баяу инфляция қауіпті деп саналмайды.
Керісінше, белгілі бір жағдайда баяу ... ... ... ... ... ... Баға өскенде тұрғындар тауарды
көбірек сатып алады, кейін ол одан да қымбатқа түсетінін біледі. Бұл, ... ... ... ... ... ... ... толады. Инфляция жағдайында әртүрлі салаларда баға бір қалыпты өспейді.
Сондықтан, инфляция экономикада ... ... ... ... ... ... ... береді. Баяу инфляция кезінде
бағалар еңбекақыдан тезірек өседі. Бұл жағдайда өндіріс шығындары төмендеп,
кәсіпкерлік дамиды. Бірақ, ... ... ... қауіпті. Экономика
әсіресе гиперинфляция жағдайында бағалар деңгейі бірнеше процентке ... ... ... ақша тез құнсызданады, өндіріске инвестиция жасау
тиімсіз болады. Сондықтан ... ... ... ... ... ... ауысады. Сауданың пайдасынан қоғамға тигізетін зияны көптеу, алып-
сату түрі тез ... ... ... ұсыныстың, өндірістің өсуіне
ықпал жасамайды, керісінше, өндіріс тоқырауға ұшырайды. ... ... ... соң ... оңды ... толық жойылып, нарық механизмі
енді экономикаға теріс әсер ... ... ... ... шығу
үшін мемлекет тарапынан инфляцияға қарсы жедел және жүйелі іс-шаралар
бағдарламасы жасалып, іске асырылуы ... ... ... теориялық аспектілері мен Әдістемелік негіздері
1.1. Инфляцияның мәні және оны сипаттайтын концепциялары
Инфляцияның мәні- ол тауарлар мен көрсетілген ... ... және ... ... мен қызмет сапасының төмендеуі салдарынан ақшаның
құнсыздануы, оның сатып алу ... ... ... ... ... ... ... Ол мемлекеттің табысы мен
шығынының үйлеспеуі салдарынан кездесетін кез ... ... тән ... ... ... ... ... салалары
арасында, коммерциялық құрылымдар, халықтың топтары мен мемлекеттің және
шаруашылық субъектілері ... ... ... ... басты ерекшелігі- қоғамдық ұдайы өндірістің барлық
факторларына қатысты сан алуан ... ... ... ... ... ... механизмінің қызметінен туындайды.
«Инфляция»- қабару, көтерілу, ісу деген мағынаны ... ... ... да, ... ... мемлекеттік шығындарды қағаз ақша
шығарумен ... ақша ... күрт ... ... ... ... соқтырады. Оны әр ... ... ... ... ... ... ... АҚШ-тың бостандық үшін 1775-1783ж.ж.
соғысы және ... ... ... (оның соңғы екі жылында доллардың
сатып алу мүмкіндігі 60 ... ... ... Х1Х ғ. бас ... Наполеонға қарсы соғысы; 1789-1791ж.ж. Француз революциясы.
Әсіресе, Бірінші дүниежүзілік соғыстан ... ... ... ... жетті, 1923ж.күзінде айналымдағы ақша массасы 496 ... ... ал ақша ... ... есе ... (23; 120). Осы
келтірілген тарихи мәліметтер инфляция бұрыннан келе жатқан феномен екенін
дәлелдейді. Инфляцияның мәнін ... үшін ... ... ... тауар айналымы үшін 10 млрд. доллар шамасында шығарылды делік.
Мұның өзі қағаз доллардың екі есе ... ... ... ... ... ... зардапты ықпалын тигізеді. Себебі тауар
бағасы бірнеше есе ... ал ... ... бұрынғы дәрежесінен
арттырмауға тырысады. Ақшаның құнсыздануы халықтың әл-ауқатының дәрежесін
төмендетуге әкеп соқтырады.
Инфляциядан ... ... ... шегеді. Инфляцияның деңгейінің
көтерілуіне байланысты еңбекке деген ынта да ... ... ... ... ... бола ... тауар мен азық-түлікті белгіленген
норма бойынша ... ... ... инфляцияға тән біраз ерекшеліктер бар. Олар:
- егер бұрын инфляция бір жердің шеңберінен ... ... ... ... ... ... егер бұрын инфляция бір мезгілде ғана жүрсе, қазіргі инфляция көп
уақытқа созылған құбылыс;
- егер бұрын инфляция тек ... ... ... қазіргі инфляция
көптеген ақшасыз және т.б. факторларға байланысты болады.
1.2. Инфляцияның пайда болу салдары және оған әсер ететін ... ... ... және ... ... өсуі инфляцияға
әкеліп соқтыратыны ескертілген.
Жаңа қоғамда инфляцияда ... ... ... ... ... ... ... үзілген, ақша айналымының дәстүрлі заңы бұзылған
және инфляция жаңа ... ... ... Бұның бір себебі
мынада, көп елдер инвестицияны ынталандыру және экономиканы емдеу ... ақша ... ... ... ... инфляцияның жоғарғы
мемлекеттің қағаз ақшаны ... көп ... ... бұл эмиссия ішкі
айналым қажеттілігінен де асып кетті.
Нәтижесінде ақша құнсызданады, баға өседі, сосын ... ... ... ... ... ... мынандай қортыныдыға
келуге болады.
Қазіргі заманғы инфляция – бұл ұсыныс пен ... ... ... ... ... ... да ... шаруашылық
пропорциялар бұзылуы нәтижесі.
Инфляция ашық және басыңқы деп ажыратылады. Біріншісі – ... ...... ... ... ... бағаны мемлекет реттейді, бұл КСРО-да орын
алған. Сондықтан тауарға сұраныстың өсуінде баға көтерілмейді (бұл рынок
шартына ... және ... ... ... ... дефицит пайда
болады. Дефицит көлеңкелі экономиканы тудырады.
Қажет тауарды ... ... ... ... қажетінен көп төлеп, бұдан
ақша өндірісті айналып өтіп, саудада шоғырланады. ... ... ... ынта ... ... сұраныс пен ұсыныс арасында дисбаланс
күшейеді.
Ашық инфляция жіктеу үшін бірнеше ... ... ... өсу ... ... ... Әр ... тауар топтары бойынша бағаның өсу деңгейінің алқаштауы.
3.     Инфляцияның күтілуі және ... ала ... ... тұрғысынан баяу (ползучий, умеренный) инфляцияны
ажыратады, мұнда баға баяу ... ... ... 10%. ... ... бағаның өсуі жылына ... ... ... мұнда бағаның өсуі 1000%-н жоғарылайды және ақша айналымы
толық бұзылады.
Екінші белгі тұрғысынан инфляцияның екі ... ... тең және ... Тең инфляцияда әр тауардың бағасы бір-біріне қатысты өзгермейді, ал
тең емес инфляцияда - әр тауардың ... ... ... ... ... ... күтілетін және күтілмейтін инфляцияны бөледі. Күтулі
факторы инфляцияның салдарынан білінеді. Егер фирмалар мен ... ... баға 5 есе ... ... онда ... ... ... олар келесі
жылы өздерінің тауар ... 5 есе ... және ... ... зардап шекпейді. Ал күтілмейтін инфляция жағдайында бағаның 10%-
ға өсуі экономикалық жағдайды күрт нашарлатады.
Инфляцияны сұраныс жәе ұсыныс инфляциясы деп екі түрге ... ... ... пен ұсыныс тепе-теңдігі сұраныс жағынан
бұзылады. Мұндай жағдай толық жұмыспен ... ... ... ... ... ... ... артық болады, ал бұл бағаның өсуіне
итермелейді.
Ұсыныс инфляциясын сонымен қатар шығын инфляциясы деп те ... ... ... ... байланысты, бағаның өсуі. Бұның салдары жалақының
өсуіне және энергия мен шикізатқа бағаны көтереді.
Шығынның өсу ... ... және ... ... ... Ол ... ... шығару арқылы шығынды өсіреді, бұл
фирманың қызмет көрсетуін жоғары ... ... және ... ... ... ... Олар ... өсуін талап етеді, бұдан шығын да
өседі, одан кейін баға ... ...... ... жаңа ... ... «инфляциялық серіппе» пайда болады.
3. Ірі фирмалар. Олардың монополиялық жоғары баға ... ... және ... ... ... ... Әлемдік экономикалық
әдебиетте осы үш факторды инфляцияның басты себептері деп атайды.
Инфляция салдары бір мағыналы емес. Кейнс біркелкі инфляция ... ... ... ақша ... өсуі ... ... ... өсуге мүмкіндік беретінін, инвестиция
процесін тездететінін дәлелдеген және ол ... де ... ... жалпы заңдылығы – ақшаны шектен тыс шығару теріс салдарды туғызады:
-         халықтың жағдайы қатып қалған ... ... ... ... қор ... ... ақша ... бүркемелі жолмен мемлекеттік орындар көптеп
шығарады.
-         Кәсіпкерлік қызмет деңгейі ... және ... ... ... шет елге және ... ... ұмтылады.
Экономикалық саясатты инфляцияға қарсы екі тәсіл бар: бірі-тнфляцияға
бейімділікті қарастырса; екіншісі – оның антиинфляциялық шараларын ... ... ... индексациясы және баға деңгейін бақылау.
Жеке деңгейде ... ... ... ... жасау арқылы жүргізіледі. Табыс ... ... ... ... ... студенттердің,
зейнеткерлердің, әскерлердің жағдайын, жеке ... ... ... мақсатын қойған.
Екінші әдіс (жою) – экономикалық құлдырау мен жұмыссыздық өсуі арқылы
белсенді түрде инфляцияны төмендету стратегиясы. Бұл ... ... ... зор. ... ... бейімділік саясатына қарағанда
тиімді.
Тәжірибеде көр елдер инфляциямен күрес ретінде «келісімді» ... Бұл ... ... ... қозғалысы мен инфляция қарама-
қарсы дген тұжырым жатыр.
Демек, үкімет жұмыссыздықты немесе инфляцияны таңдауы тиіс. Алғашқы
номиналды жалақы мен ... ... ... ... ... ... (1958 ж.).Жұмыссыздық деңгейінің түсуі баға мен жалақы
өсіміне әкеледі деген қорытындыға келген (4-сурет), бұл АД ... ... ... ... бұл ... ... ... тән сипат.
Ұзақ мерзімде (5-10 жыл) жұмыспен қамтылудың ... ... ... ... ... бұл ... кәсіподақтар мен фирмалар
жалақы мен бағаны көтере отырып ұрындырады.
Статистика ... ... 1%-ға түсу ... жыл ... 2% ... деңгейден жоғары болуы тиіс. Инфляцияны түсіру үшін,
жұмыссыздықпен өтеу керек деген оймен ... ... ... ... ... бір ... келген жоқ.
Өндіріс станциясымен ере жүріп, жұмыссыздықтың жоғарғы ... және ... ... ... ... ... деп ... іс-әрекетін қаржы проблемаларымен байланыстырып отыру қажет,
өйткені инфляция құбылысы ... ... ... тәуелді болып
келеді:
- белгілі бір салық нысандары мен әдістерін қолдану;
- инфляциялық сипаттағы ... ... ... ... ауқымы;
- мемлекеттік бюджеттің тапшылығын жабудың әдістері;
- мемлекеттік берешектің көлемі.
Нарықтық экономика кезінде қаржы ... ... ... ... ... әсер ... (инфляциялық тенденцияларды күшейте
түседі).
Бірінші фактор - мемлекет шығыстарының өсуі, бұл ерекше төлейалушылық
сұранымының артуына ... ... ... баға ... әсер ... мен ... бағаның көтерілуіне байланысты ақшаның құнсыздануы
бюджет шығыстарының көбеюіне соқтырады, ал оның кірістері, ең ... ... ... ... қалып қояды. Бұл сөзсіз болатын ұзақ
уақытқа созылған тапшылыққа ұрындырады.
Сызба 1. ... мен ... ... ... ... - табысқа (пайдаға) салынатын салықтың көбеюі. Салықтың
едәуір бөлігі баға ... ... ... ... және ... ... ... себебі болады.
Үшінші фактор- бюджеттердің ұзақ уақытты ... ... ... неғұрлым өсуімен байланысты).
Инфляция қаржы қатынастарын да өзгерістерге ұшыратады.
Біріншіден, инфляция тауарлар мен ... ... өсуі ... ... ... жандандырады.
Екіншіден, инфляция қаржы ресурстарынын құнсыздандырады және салық
түсімдерін арттырудың қажеттігін тудырады.
Үшіншіден, инфляциялық ... ... ... ... ... және ... үшін бағалар индексінің көрсеткіші
пайдаланылады. Бағалар индексі тұтыну ... мен ... ... ... ... алу ... мен ... кезеңнің бағасы арасындағы
арақатынасты ... ... ... индексінің қарқыны былайша
анықталады. Ағымдағы жлдың бағалары ... ... ... ... ... ... ... бағалары индексіне бөлінеді, сонан соң
жүзге көбейтіледі:
Iσ 1- I σ 0
Инфляция ... = ... * ... σ ... ... мен ... ... тәуелді болып келеді (сызба 1). Қаржы
инфляциялық процестердің тездеткіші бола алатыны ... ... да ... әсер етеді. Ақшаның құнсыздануы және бағаның көтерілуі
мемлекеттің шынайы кірістерін ... ... ... ... салық ауыртпалығының күшеюіне, мемлекеттік бюджет тапшылығынан
болатын мемлекеттік борыштың өсуіне ұрындырады. Инфляцияның жоғарғы қарқыны
мемлекеттің қаржы ... ... ... ... ... ... оларды есептегеннен кейін уақыттың белгілі бір межелдемелері
арқылы түседі, сондықтан мемлекеттің алу сәтінде олар ... ... ... ... ... ... өйткені қарыздарды
тарту үшін мемлекет өзінің бағалы қағаздарының табыстылығын несиелік пайыз
деңгейінен ... ... ... ... бұл мемлекеттік борыштың атаулы
өсуін тудырады. Қаржы қатынастары мен инфляциялық процестердің бір ... ... ... ... ... ... ... жүйедегі
келеңсіз нәтижелерге апарады, Мәселен, инфляция бірқатар әлеуметтік-
экономикалық ... ... ... ... ... ... инвестицияларға деген экономикалық ынтаның түсуі, ақшалай
жинақтардың құнсыздануы, ... ... ... ... ... және ... тұтыну тауарларының бағасы мен ... ... ... ... ... былайша өсіп отырды (есе): 1990-1; 1992-
2,5; 1993-30,6; 1994-22,7; 1995-1,60; ... ... ... ... 2000-1,13.
Дүниежүзілік практикада егер инфляцияның қарқыны жарты жыл ... одан ... ... ... 50 пайыз немесе аптасына 11,5 пайыз құрса,
онда мұндай деңгей әсіресе ... ... ... ... Қазақстанда
бұл деңгей 1992-1995 жж. ішінде айтарлықтай асып түсті.
Инфляция-бағалардың жалпы өсуі, табыстардың құнсыздануы. Елдегі
тауар рыноктарының көбінде тепе-теңдік ... ... ... ... ... ... ... пен сұраныс арасында ... Жеке ... ... ... ... ... ... бұл
тауарға баға деңгейі өседі. Бірақ ... ... ... сәйкессіздігі
инфляцияны қалыптастырмайды. Инфляция-бұл рыноктардың ... ... ... ... бұзылуына байланысты пайда болған
елдегі баға деңгейінің жалпы ... Яғни ... ... ... ... ... конъюнктуралық ауытқуына байланысты
бағалардың өсуін ... ... ... ... өнімділігі өскенде
баға деңгейі төмендейді. Бірақ егер негізгі өндіріс салаларында еңбекақы
деңгейі еңбек ... тез ... ... онда ... ... ... деп аталатын жағдай қалыптасып, бағалардың жалпы деңгейі
өседі. Инфляция негізінен шаруашылықта ... әр ... ... ... еске ала ... оның негізгі
себептерін қарастырып көрелік. Біріншіден, бұл ... ... ... ... қалыптасқан диспропорция немесе тепе-теңдіктің бұзылуы.
Егер тапшылық Орталық банктің несиесі, яғни айналымға ... ақша ... ... ... онда бұл айналымдағы ақша массасын арттырады ... ... ... ... ... егер инвестицияларды
қаржыландыру, жоғарыда айтылған әдіспен, яғни ... ... ... ... ... ... ... бұл да инфляцияның себебіне
айналуы мүмкін. Үшіншіден, осы күнгі ... ... ... өсуін ХХ
ғасырда нарық құрылымының өзгеруімен түсіндіреді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... сататын, салалық және
салааралық бәсеке жағдайы болған. Қазіргі рынок- көбінде олигополия түрінде
қалыптасқан. Осы ... ірі ... ... ... ... ... ... нарық бағасына ықпал жасап, өз өніміне ... өзі ... ... ... ... ... да оның ... түсірмеуге
ұмтылады, нарықта қалыптасқан баға ... ... ... ... ... өз рыногындағы жағдайды «бұзып
алмау» мақсатында ірі фирмалар ұсыным ... ... ... ... ... ... экономикалардың «ашыла» түсуіне, олардың
дүние жүзілік шаруашылық қатынастары жүйесіне ... ... бір ... ... елге ... ... артады. Әрине, ұлттық
валютаның бағасын арттырып импортты арзандатуға болады, ... бұл ... ... ... ... әлем ... өтімділігі кемиді.
Бесіншіден, «инфляцияны тосу» деген жағдайға байланысты инфляциялық процесс
өзін-өзі ... ... ... Батыс елдерінде, көптеген экономистердің
пікірінше, «инфляцияны тосу» психологиясын жеңу антиинфляциялық саясаттың
негізгі ... деп ... ... ... ... экономикаға
қалай әсер етеді? Мәселе мынада: адамдар ұзақ уақыт бағалардың өсуін ... ... ... ... ... де, жаппай тауар сатып алуға
көшеді. Сонымен қатар олар еңбекақы деңгейін ... ... ... пен материалдарға және энергияға бағаның өсуін болжап, өздерінің
өнімдеріне бағаны ... ... ... ... өзін ... алдын ала
сақтандыру мақсатында өніміне бағаны еселеп көтереді. Нәтижесінде, бағалар
сұраным көлемі ... ... ... ... тосу» деңгейіне
көтеріледі.
Сызба 2. Инфляцияға әсер ететін факторлар
Инфляцияның түбегейлі себептері тауар айналымы және ... ... ... оған ... ... жағдайлар да әсер етеді. Инфляцияға
әсер ететін бірінші ... ... ... ақшаға сұраныстың тауарлы
ұсыныстан ... ... ... ақша ... заңы ... яғни бюджет тапшылығын жою мақсатында шамадан тыс ақша шығаруға
байланысты айналыстағы ақша массасының көбеюі; халық шаруашылығындағы ... ... ... ... ... ... ... үшін
үкіметтің қолданатын тәсілдері; ұлттық валютаның ... ... ... ... Екінші топқа тауарлар бағасын және ... ... емес ... ... ... қоғамдық ұдайы өндіріс құрылымының
үйлеспеушілігі, ... ... ... ... ... оның ішінде салық және баға саясаты, ... ... және сол ... факторлар.
Шын мәнінде екі топтағы факторлар бірімен-бірі тығыз байланысып,
тауарлар мен көрсетілетін қызметтің бағасын өсіріп, ... ... ... ... ... ... күрт ... Осы көріністі
американдық ғалым және публицист Дж. Гелбрейт ... ... ... ... ... ... себебі айналымдағы ақша массасы мен
сатылуға тиіс тауарлар массасы ... ... ... ... ... кенет қысқаруынан, екіншіден, айналымдағы тауарлар
массасының аздығына қарамастан, мемлекет өз ... өтеу ... ... көп ... ... ... айналымдағы ақша массасы
тұрақты болған кей жағдайларда да инфляция болуы мүмкін.
Мысалы, 40-70 жылдарда АҚШ-та айналымдағы ақша ... бір ... да, ... ... мен ... ... көлемі қысқарып,
инфляциялық процестер туындады. Бұл ақша айналымының ... ... ... ... ... ... жағдайлар өзгермесе,
айналымға қосымша ақша ... ... ... ... капитал өндіріс аясынан айналысқа құйылады, себебі
айналым аясының жылдамдығы көптеген пайда түсіреді. ... ол ... ... ... ... ... ... және тауарлар
ұсынысын қысқартады. Сөйтіп, инфляция факторлары екі жақты- тауарларды
шығаруға және ... ақша ... және ... жылдамдығын өзгертуге әсер
етеді.
Инфляция- өндіріс процесінің бұзылуы, шаруашылық салаларының бір-
бірімен үйлесімсіз дамуы және ... ... ... ... ... ... ... салдарынан туындайтын
күрделі, әрі көп факторлы құбылыс.
1.3. Инфляцияның ... ... сан ... ... әр ... ... белгілі бір
комбинациясы қалыптасады. Айталық, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Батыс
Еуропа елдерінде тапшылыққа ... өте ... ... ... ... ... инфляцияның негізгі себебі ретінде ... ... ... ... ... ... ... теорияларда альтернативті (балама) концепция ретінде «сұраным
инфляциясы және ... ... ... Бұл концепцияларда
инфляцияның қалыптасу себептері қарастырылады.
«Сұраным инфляциясы» жалпы сұраным мен ... ... ... ... ... ... ... Бұл жерде мемлекет
шығындарының артуы, өндіріс және еңбек ресурстарының ... іске ... ... ... ... сұранымның қалыптасуы және
тұрғындардың тұтынушылық ... ... ... ... ... ... ... еңбекпен толық қамтылған жағдайда айналымдағы
артық төлем ақша массасы ... ... ... ... өсуінен туындаған бағалардың жаппай өсуін білдіреді. ... өсуі ... ... ... бағалардың
қалыптасуынан, мемлекеттің қаржы саясатынан, шикізат пен ... ... ... және басқа себептерден болады. Бағалардың өсуі
тұрғындардың нақты табысын төмендетеді. Сондықтан кәсіподақтар еңбекақының
номиналды деңгейін ... ... ... ... ... ... ... толтыру саясатын ұстануға мәжбүр ... ... ... ... ... ... бұл ... шығындарын арттырады,
яғни инфляцияның одан да жоғары көтерілуіне себеп ... ... ... экономиканың әртүрлі салалары үшін бірдей болуы
мүмкін емес, басқаша ... ... ... ... топтар үшін
бірдей болмайды. Инфляцияның әр түрін оның басқа түрінен ажырату өте ... ... ... байланысты түрде қалыптасып дамиды. Мысалы, еңбекақының
өсуі
табыс инфляциясының себебі ретінде көрінуі мүмкін.
Шет ел мамандары инфляцияның өту ... ... оны ... ... а) баяу ... сұлама инфляция;
б) қарқынды инфляция;
в) ұшқыр немесе гиперинфляция.
Баяу инфляция кезінде баға жай ... де ... ... аз) ... өз құнын сақтап қалады. Мұндай кезде халықта да, ... ... тап ... ... ... ... ... қалыпты құбылыс деп есептеледі. Мысалы, 1992жылы инфляция
Францияда- 2,7%, Германия мен ... 3,8% ... ... ... баға ... 10-20%-тен 200-300%-ке дейін өседі. Соның ... ... ал ... одан әрі ... әкеп ... Ал ұшқыр инфляция
кезінде ақшаның саны мен баға ... ... ... өседі. Баға мен жалақының арасы алшақтап, бай ... да ... ... бастайды. Экономикалық тарих ұшқыр инфляцияның
таңқаларлық мысалын келтіреді. Инфляция 1985жылы ... 3400%, ... 2000% ... ел ... ... ... ... нысандарына байланысты
инфляцияны ашық және басылыңқы деп бөледі. ... баға ... тән ашық ... ... ... мен ... созылмалы
артуы түрінде көрінеді. Ашық инфляция кейбір тауар нарығындағы бағаның
оқтын-оқтын төмендеуімен немесе оның ... ... ... ... Ал
ол ашық инфляцияның нарық механизмін едәуір бұрмалағанымен әйтсе де оны
толық бүлдіре алмайтынын көрсетеді.
Жасырын инфляция деп ... ... ... реттелмелі бағалар
қолданылатын экономикаға тән, ал тауар тапшылығында өнімнің ... ... ақша ... ... ... бартерлік
айырбастың дамуында көрінеді. Басылыңқы инфляция, ақшаның жалпылама төлем
қабілеті бар құрал және тауарлар мен ... бөлу ... ... алмаған жағдайда тауар бағасын сұраным мен ұсынымның тепе-теңдік
бағасынан ... ... ... ... қолдау нәтижесінде пайда болады.
Мұндай жағдай ұзақ уақыттан бері біздің экономикамызға тән ... ... 3. ... шиыршық
Басылыңқы инфляция өнім сапасының ... ... ... ... ... бартерлік келісімнің дамуымен көрінеді.
Басылыңқы инфляция мемлекет тауар бағасын сұраным мен ұсыным ... ... ... ... ... онда ... жалпы төлем құралы
және тауарларды бөлу өлшемі ретінде қызметін атқарудан қалады.
Инфляция баға ... ... ... ... жылдық инфляция деңгейі
төмендегі формуламен анықталады:
Ра-Рө
U=--------------- × 100%
Рө
Мұндағы U- инфляция деңгейі;
Ра- ағымдағы мерзім бағасы;
Рө- ... ... ... деңгейі, әдетте бір жылға есептеп шығарылады. Тіпті егер ол
бір ай үшін есептелсе де, онда ... ... ... ... ... дейін
жеткізу керек. Мысалы, 1994жылдың қаңтар айында инфляция ... ... ... осы ... 12-ге ... онда бір жыл ... инфляция
деңгейінің 1269,6% құрайтынын көреміз. Инфляция ... ... ... яғни ... бір ... және баяу ... Бұл ... бағалардың
бір жылдық өсуіне сәйкес процент ставкасы да өседі. Нарықта ... ... емес ... ... жеке тауар топтарына баға
бірқалыпты емес, әртүрлі қарқынмен өседі. Сонымен, инфляция тосылған және
тосын ... ... ... ... ... алдын ала болжауға болады
немесе оны үкімет ... ... ... ... ... бағалардың
кенеттен және тез өсуінен көрінеді. Мұндай жағдай ақша айналымын және салық
жүйесін бұзады.
Нақты экономикалық өмірде ... бұл ... және ... ... ... ... өзін өзара толықтырады, бұл
инфляциялық шиыршық деп аталынатынды ... бұл ... ... ... баға мен ... ақы ... өсуі ... көбеюі шығарылатын өнім құнының артуына ... ... ... ... және ... ... ... материалдық
шығындардың қосымша өсуін талап етеді және осылайша шексіздікке кете
береді. ... ... ... ... ... ... ... арқылы Әсер етуін талдау
2.1 Инфляцияның экономикаға және саясатқа тигізетін әсерін ... ... ... ... ... ... уақытша жандандыратын фактордан ұдайы өндіріс процесіне кедергі
жасайтын факторға айналады. Инфляция кезінде өндіріс қарқыны ... ... ... ... ... несие, қаржы және валюта
механизмі бүлінеді, елде әлеуметтік- экономикалық тұрақсыздық ... ... ... ... жұмыс күшін ұдайы
өндіру шарттарын бұзады, капиталды ... ең ... ... ... ... ... мен астыртын экономиканың
дамуын жеделдетеді.
Өнеркәсібі дамыған елдерге жылжымалы инфляция тән, яғни жылдан жылға
ауысатын бірқалыпты ... ... ... ... ... бұл түрі ... пен ... ұлттық өнімнің өсуін ынталандыруы
мүмкін. Ал ... ... ... және ... инфляция басымдау
болады. Инфляцияға әсер ететін факторлар, оның түрлері және инфляцияның
әлеуметтік-экономикалық зардаптарын жою ... да әр ... ... ... ... болады. Дамушы елдерді инфляцияның даму
жағдайлары мен оған әсер ететін факторларға ... ... ... ... ... Латын Америкасының дамушы мемлекеттері
жатады, оларда ... ... бас ... ... ... ... ... бюджетінің тұрақты тапшылығы, ішкі саясатта
ақша шығару станогы мен үнемі индекстеу механизмінің ... ... ... ... ортада жүйелі түрде ұлттық валютаның курсы
төмендеді. Никарагуада, мысалы, 1990ж. ақшаның құнсыздануы 8500 ... 8291,5 ... ... ... ... ... Венесуэла, Бирма, Иран, ... Чили ... ... ... да ... ... жоқтығы
байқалып, ал қаржы саясатында аз қаржыландыруға және несиелік экспансияға
(несиені ұлғайту) ерекше көңіл ... Бұл ... ... ... ... ... жүргізілуде, жұмыссыздықтың жоғары деңгейі
сақталуда.
Үшінші топқа жататын елдер- Сингапур, ... ... ... ... ... ... Сауд ... Бахрейн- жеткілікті
деңгейде экономикалық тепе-теңдігі бар мемлекеттер. Оларда жылжымалы
инфляция (1-5%) ... ... ... ... ... ... нарық жағдайында жұмыс істеуде. Инфляцияға ... ... ... ... ... және ... ... құйылуы зор
роль атқаруда, жұмыссыздық бірқалыпты деңгейде жүруде.
Төртінші топқа дамушы мемлекеттер әлемін ... ... ... ... ( ТМД ... ... Польша, Вьетнам және
т.б.). Бұл мемлекеттердегі инфляция жоспарлы бөлу жүйесінен нарыққа өту
барысында ... ... ... ... ... Сонымен
дамушы елдерге тән қарқынды және ұшқыр инфляциялардың нысаны- ақша айналымы
жылдамдығының өсуі, ақша массасының жиынтық ... алу ... ... және ақша ... ұсақ ... түгілі бірте-бірте ұсақ
қағаз купюралардың да жойылуы. Сонымен қатар сыртқы ... өсуі ... ... ... басқа шетел валютасының қолданылуына жол ашады. Бұл
процесс инфляцияның одан әрі ... және ... ... ... ... өте күрделі де көп қырлы. Қарқыны баяу инфляция
баға деңгейі мен пайда нормасын өсіреді, ... ... ... ... ... ықпал жасайтын фактор болады. Бірақ
уақыт артып инфляция тереңдегенде ол ... ... ... айналады,
қоғамда экономикалық және әлеуметтік жағдай қиындайды. ... ... ... ... ірі ... да, кіші ... ... экономикалық зиян келтіреді. Қарқынды инфляция кезінде
конъюнктура екі ұшты ... ... ... ... ... ... бизнесте тәуекелдік (риск) жоғарылайды, іскерлік ... ... ... ... ... саясат жүргізуге де
кедергі жасайды. Оған қоса бағалардың әртүрлі өсуі экономикадағы салааралық
сәйкессіздіктерді (диспропорцияларды) ... ... ... ... Баға өзінің негізгі қызметін- нарықтың объективті
өлшем ... болу ... ... ... ... ... қашу белсенділігін арттырады, бұл процесс
қарқынды да ұлғаймалы түрде жүреді, тауар ... ... ... қор
жинау мүддесі жойылады, ақша- несие жүйесінің қызметі ... ... ... ... ... туындап кеңейеді. Баға деңгейінің
қарқынды өсуі фискал (қазына) ... де ... әсер ... ... ... ... деп аталатын нәтиже қалыптасады. Бұл ... ... ... ... ... ... ашып зерттеген еді.
Инфляция салықтан түскен табысты (түсімді) құнсыздандырады. Мысалы, егер
салықтар ... ... ... ... есептеліп осы жылдың
төртінші ширегінде төленген болса, онда ... ... ... түсімдер құнсызданады, яғни бюджет түсімінің нақты мөлшері ... ... ... ... ... ақша қоры ... ... мекемелер мен банктер шығын шегеді.
Экономиканың интернациялануы (ұлттық шеңберден шығуы) инфляцияның бір
елден ... елге ... ... ... бұл халықаралық валюта және
төлем қатынастарын қиындатады. Инфляцияның әлеуметтік салдары да бар, ... ... ... бөлінуіне әкеледі, тұрғындар үшін инфляция қосымша
салық сияқты, бағалардың өсу қарқыны номиналды (ақшалай) табыстың ... ... ... нақты (реалды) табыс азаяды. Инфляцияның зардабы
әсіресе табысы шектеулі әлеуметтік топтар үшін ауыр болады.
Қазақстандағы инфляция барлық ТМД ... ... ел ... ... ... ... қатынастарға өту кезіндегі
өзгерістерге байланысты. КСРО-ның халық шаруашылығындағы инфляция көптеген
жылдар бойы мойындалған жоқ. ... ... ... ... ... ... емес, ол тек капиталистік өндіріс тәсіліне тән деген
үзілді-кесілді тұжырымдар айтылды.
Жұмыссыздық пен инфляцияның өсу ... ... ... ... ... Экономикалық ғылымда бұл құбылыс Филипс қисық сызығы деп
аталады. Бұл Филипс қисық сызығы график түрінде былай ... ... ... сызығы экономикадағы жұмыссыздықпен инфляция деңгейінің
өзара өзгеруін көрсетеді. Мұндай қисық сызық нысаны, жоғары жұмыссыздық
жағдайында ... ... ... ... Және ... азайуы жиынтық сұранымды арттырды, ... ... 4. ... қисығы ( инфляция мен жұмыссыздықтың байланысы)
Батыс елдерінде жұмыссыздық деңгейімен инфляция деңгейінің ... ... ... негізінде жиынтық сұранымды реттеудің экономикалық
саясатымен оларды азайтудың шаралар ... ... ... ... Еста Ген (1913ж. туған) және Рудольф ... ... ... ... ... әрекет етумен инфляцияны ұстаудың
экономикалық моделін ұсынды. Ол тарихта «Ген- Мейднер моделі» ... ... ... ... ... ... қалыптасқан экономикалық
байланыстар жағдайында барынша көп еңбекпен қамтуға қол ... ... ... ... ... ... жұмыспен толық қамту, еркін бәсекелік
нарық жағдайы, ... ұзақ ... ... әлемнің бірде-бір
елінде қатар қалыптаспағанын айту қажет. Бұл кезеңде бағалар тоқтаусыз өсіп
отырады, ал 60-шы ... ... ... экономиканың құлдырау жағдайында
да бағалар өсті. Дағдарыс фазасында бағалардың өсуі Х1Х ... ... ... жағдай. Бұл құбылыс экономикада «стагфляция» деп аталады.
Қазақстандағы инфляция барлық ТМД ... ... ел ... ... жүйеден нарықтық қатынастарға өту кезіндегі
өзгерістерге байланысты. КСРО-ның халық шаруашылығындағы инфляция көптеген
жылдар бойы мойындалған жоқ. ... ... ... ... болуы мүмкін емес, ол тек капиталистік өндіріс тәсіліне тән деген
үзілді-кесілді тұжырымдар ... ... ... ... ... өтуге дейінгі
инфляцияны тудыратын факторлардан іздестіру керек. ... ең ... ... ... ... Ол ... шығынды
механизмін қалыптастыруға, халық ... ... ... тууына мүмкіндік жасап, экономиканың барлық ... ... ... ... ... ... ... және тұтыну қорына бөліп, соның
негізінде инвестициялық саясат жүргізуде;
- құрал- жабдықтарды өндіру және ... ... ... салаларында;
- мемлекеттік баға белгілеу жүйесінде;
- мемлекеттік бюджеттің кірісі мен ... ... және ... ... қалыптастыруда байқалды.
Қазіргі инфляцияның бар көрінісі- тауар тапшылығы, біздің экономикада
ондаған жылдардан бері байқалуда, оның түпкі себептері:
біріншіден, бұрынғы КСРО-ның ... ... ... ... ... жоя ... ... КСРО-ның экономикасында көп ... ... ... яғни бір ... өндірістік құрал-жабдықтар
шығаратын ауыр өнеркәсіп жедел қарқынмен ... ... ... тұтыну
құралдары өндіретін салалар қарқынсыз жәй ... Ол ... ... ... ... және ... өнеркәсіп салалары. Статистика
мәліметтері бойынша, барлық өнеркәсіп өндірісінде А ... ... 1928ж- 39,5%, 1940ж- 61%, 1960ж- 72,5% ... ... КСРО-ның ұлттық табысының жартысынан жуығы
жинақтау қорына ... ал ... ... ... мемлекеттерде ол- 15-
25 процент болды;
төртіншіден, бұрынғы КСРО-да ұлттық жиынтық өнімнің (ҰЖӨ-нің) 25-30%
ғана тұтыну қорын ... ... ... ол ... 60-65 ... ... өте ... яғни ол ұлттық табыстың 1/3 бөлігін құрады, ал
өркендеген капиталистік елдерде ол 2/3 бөлігі болды.
2.2. Қазақстандағы инфляцияның ... ... ... ... ... елде ... КСРО-ның бір республикасы болғандықтан)
инфляцияны тудыратын ... көп ... бойы ... ... ... бастап нарықтық өзгерістер аясында жүргізілген баға белгілеуді
босату ... ... ... ... ... ... ... өсуіне әсер етті. Кейбір тауарлар түріне бағалар бұрынғы күйінде
қалды. Мысалға, нан ... ... ... ... және т.б. ... қалды, себебі оларды мемлекет қолдап отырды. 1992жылы бағаны
босатудың салдарынан ... ... 30,6 есе ... ... мен ... ... ... қалу халықтың
жағдайын жеңілдетпеді. Керісінше, осы мақсатқа ... ... ... қаражаттар шағын және орта бизнестің құрылуы мен дамуына
жұмылдырылғанда оңды болар еді. Сондай-ақ бұрынғы СССР кезінде 80 ... ... ... ... ... ... дами бастап
еді, алайда мемлекеттік қолдау болмағандықтан 1990жылы тарап кетті. Сол
кезде ... ... ... ... әсер ете ... ... қажетті тауарлармен қамтамасыз етіп ... ... ... ... ... халықты еңбекпен қамту;
- халықтың табысын арттыру;
- көп түрлі өндірілген отандық тауарлармен ішкі рынокты толтыру.
Егер өз уақытында осы ... ... ... ... ... ... көп жағынан ұтатын еді. Сонда да
кәсіпкердің орта тобы ... ... ... ... ... бәсекеге түсе алатындығын дәлелдеді. Кооперативтер ... ... ... ... тауар бағасынан әлдеқайда төмен
болды. Реттелетін бағалардың тізімі ... ... ... атап өткен жөн, бірақ уақыт жоқ болған еді. Ұлттық статистика
агенттігінің мәліметі бойынша 1993жылы тұтыну бағалар ... (ТБИ) ... ... ол 1258,3% ... Экономикадағы мұндай жағдай
гиперинфляция деп аталады. Мұнда бағалардың өсуі жылына ... ... ... қоры баға ... 50%-ке ... оны ұшқыр инфляцияның
ішіндегі аса ұшқыр инфляция (супер инфляция) деп ... ... ... бағалар 40%-ке өсіп, 1994жылы 20 есе
өсуден гөрі бірқалыпта ... ... ... ... индексі 160,3%-ты
құраса, шығарылған өндірістік тауарлар бағаларының индексі 140,2% болды.
Экономикалық жағдайларының деңгейін ... ... ... ... ... ... басқаруға беру туралы жаңа орта мерзімдік
бағдарлама қабылдады. ... ... ... барлығы 50-ден астам
компаниялар мен фирмалар ... ... ... ... ... ... және қара металлургия;
- тау-кен және мұнай-химиялық салалар өндірісі бар.
Осы процесс инвестициялық ... ... ... ... ... ... жұмыспен қамту және халықтың ... ... ... ... айына 13-15% төмендеуіне Қазақстан Республикасы
үкіметінің макроэкономикалық ... ... ... ... ... ақша ... ... деңгейінде ұстап тұру есебінен қамтамасыз
етілді. Елдегі жүргізілген ... ... ... ... өтейік. 1992-
1993 жылдары ақша массасы алдағы жылдармен салыстырғанда 6 және 6,8 ... ... ... ... және ... ... шығару бағаның күрт
өсуіне әкелді. Қазақстан үшін жоғары инфляция кезінде ... ... ... жүргізу қажет еді. Оның нәтижесі ретінде ақша ... ... және ... әсер ... факторларды азайту болар еді. ... ... өсу ... 1994 жылы 7,6-дан 1998 жылы қыркүйегінде
12,4-ке өсті (8,8 1995жылы, 1996жылы 10,5 , 1997жылы ... ақша ... ... әсер ... ... (% ... ... жылы қарашаның соңынан 1998 жылы қыркүйектің аяғына номиналды
ақша ... ... ... ... ақша 55,3 , ал ... ... өсті. Осындай өндірістің салдарынан ақша айналымының құрылымы
төмендеді. Егер 1993 жылы қарашада қолма-қолсыз ақша үлесі 70,3 ... ... ... 53,1% қана ... жылы және 1997 жылы инфляция деңгейі сәйкесінше 28,7 және 11,2
процентті құрады. 1998 жылы 10 ай ... 1,6% ... ... ... бастап және 1994 жылдың бірінші жартысында нақты проценттік
қойылым оң ... осы ... ... ... ... байланысты
проценттік қойылымының номиналды деңгейінің төмендеуі байқалды. Ұлттық ... ... ... қаржы министрлігі бірігіп жасаған саясаты
бюджет дефицитін қаржыландыру есебімен ішкі және ... ... ... Ұлттық банктің бюджет дефицитін несиелеу арқылы қаржыландыруы
1994 жылы 42,5% және 1995 жылы ... 1996 жылы ... және 1997 ... ... ... 1998 ... бастап ұлттық банк бюджет дефицитін
тікелей қаржыландыруды тоқтатты. 1996 жылы ... ... ... ... өсті. Белоруссияда- 1,5есеге, Украина мен Тәжікістанда-
1,8 және 3,7есеге өскен. Алайда, Қазақстандық кәсіпорынның қаржылық
жағдайы қиын ... ... 1996 жылы ... айында шығынға батқан
кәсіпорынның саны 4264-ке немесе 50,3%-ке жетті. Олардың жалпы қарыз көлемі
34млрд. тенге құрады. ... ... 1996 жылы ... ... ... ... ... әлемдік рынок капиталына айналысқа
шығарды. ... ... ... ... ... ... ... және инфляцияны төмендетуге үлкен ықпалын тигізді.
1997жылы инфляция деңгейіне халықтың ... ... ... ... 138,8% ... ... 10 айында инфляция 1,6%-ке теңелді,
халықтың ақылы қызметіне тариф ... ... 1998 ... басынан бастап
айналымдағы ақша массасының көлемі азайды (9 ай ішінде 17%-ке ... ... ... ... экономикалық дамуына кері әсерін
тигізді. Олардың ішінде:
- ішкі өндірістің құлдырауы;
- жұмыссыздық деңгейінің өсуі;
- халықтың ... ... ... ... ... ... ... тауарлардың бәсекеге түсе алмауы байқалды.
Өткен 2002 жылы Қазақстанда ... 6,6% ... Ал 2000 ... ... жылы- 6,4%-ті құрады. Көп жылдардан бері инфляцияның факторларының
бірі болып азық-түлік ... ... өсуі ... ... ... ... ... тауарлары 7,1%-ке, азық-түлік емес тауарлар 6,3%-ке,
ақылы қызметтер 5,8%-ке қымбаттады. Өткен ... яғни 2002 жылы ... ... ... ... ... өзгере қойған жоқ. Егер
2000жылы азық-түлік және азық-түлік емес тауарларының арасында бағаның өсу
деңгейі 6,7 ... ... ... 2001 жылы 4,3 ... 2002 жылы ... ... Бұл көрсеткіш бірте-бірте инфляцияның бәсеңдеп келе жатқанын
көрсетеді.
Тұтыну бағаларының өсуінде ... ... ... ... бензин т.б.
азық-түліктер алды. 2002 жылдың ... және ... ... ... ... және ... шығарылған көлеміне ... ... ... ... 2002 ... ішінде олардың бағасы 36,1%-ке
өсті. Сәуір мен маусым айларында инфляцияның негізгі факторы болып бензинге
бағаның бірден өсуі ... Оның ... ... 31,6%, ... ... ... қатар еттің бағасы 1 жылдың ішінде 8,3%-ке, нан өнімдері
21,7%-ке өсті. Сүт өнімдері мен жұмыртқа 1 ... ... 0,8%, май- ... ... ... 2002 жылы ... қызметтердің де бағасы өсті. Олардың
ішінде әсіресе тұрғын үй- ... ... ... ... ... судың бағасы- 10,8%, энергияның бағасы- 7,9% ... ... ... ішінде газдың бағасы 6% болды. ... ... ... үстіміздегі жылдың қыркүйегінде 100% қалыптасты. Бағаның
өсуі ұнға- 2,2%, ... ... 1,3%, ... 0,8% байқалды. Баға
деңгейі ет өнімдеріне ... ... ... еті- 1,0%, шошқа еті- 0,8%-ға,
сиыр еті- 0,6%, құс еті- 0,1%, ал қой еті- 0,2% ... Баға ... сүт ... ... (сүт- 3,4%, ... 2,1%, ... ... 1,3%), тоң майға- 1,8%-ға өсті.
2004 жылдың қыркүйегінде бағаның маусымдық төмендеуі көкөністерге
5,7% байқалды. Бір ай ... ... ... қызылша- 10%-ға, картоп,
қызанақ, пияз- 9%-ға, ... 6%-ға, ... ... ... ... ... ... емес тауарлары 1,0%-ға қымбаттады.
Бағаның ең көп өсуі ... 7,7% ... ... ... ... ыдыс-аяқ, тұрмыстық тоқыма бұйымдары мен баспа басылымдарының
бағасы- 0,6%-дан, киім және жеке ... ... ... ... ... және ... ... бағасы- 0,4%-дан, тұрмыстық құрал-
жабдықтар және жуу құралдарының бағасы- 0,2%-дан өсті. Ақылы қызметтерге
бағалар мен ... ... ... ... беру ... көрсеткен
қызметтеріне ақы төлеу 4,6%-ға, мәдениет және көлік қызметтеріне- 0,9%-дан,
қонақ үйлердің ... ... ... ... мекемелерінің
қызметтеріне- 0,4%-ға, тұрғын үй-коммуналдық саланың қызметтеріне ақы төлеу-
0,1%-ға өсті. Байланыс қызметтеріне тарифтер индексі 100% ... ... ... 0,1-0,7% құрады. Тауарларға және
қызметтерге бағалар мен тарифтердің ең көп өсуі ... ... ... ... ... 1,8%-ға, азық-түлік емес ... ... ал ...... облысында 0,1% (азық-түлік
тауарларының бағасы 0,9%-ға төмендеді) байқалды. Тоғыз облыста азық-түлік
тауарлары 0,1-0,9% ... ал жеті ... ... ... ... емес ... ... өсуі өңірлердің жартысынан көбінде олардың
орташа ... ... 0,2-0,9 ... ... асты, ал үштен
бірінде- онымен бірдей немесе 0,2-1,6 ... ... ... ... ... ... он бір ... 0,1-0,6%-ға, төрт облыста- 0,9-1,4%-ға
өсті, ал бір облыста- 1,1%-ға төмендеді.
2005 ... ... ... ... ... 2004 ... салыстырғанда 107,5% құрады. Азық-түлік тауарларының бағасы
8,1%, азық-түлік емес тауарлар – 5,9%, ... ... – 8,0% ... ... ... ... бағасы 2005 жылдың желтоқсанында
2004 жылғы желтоқсанмен салыстырғанда 20,3% артты.
Азық-түлік тауарлары рыногында өткен айда ... ... ...
3,9%-ға, сүт өнімдері – 1,5%-ға, ет және құс – ... ... ... ... ...... қанттың бағасы – 0,3%-ға, ұнның бағасы
– 0,1%-ға төмендеді.
Азық-түлік емес ... ... киім мен ... ... 0,4%-ға, үй
тұрмысындағы заттардың бағасы – 0,3%-ға, жеке гигиена тауарларының бағасы ... ... ... ... дизель отыны – 4,5%-ға қымбаттады.
2005 жылдың қыркүйегінде Қазақстан Республикасындағы инфляция 0,8% құрады
1-Кесте
пайызбен, өсуі +, кемуі -
|  |2005 ... ... |2005 ... |
| | ... |
| | ... 2004 |
| | ... ... |
| | ... |
| |2005 ... жылдың |2004 жылдың | |
| ... ... ... | ... ... |0,8 |5,0 |7,9 |7,5 ... ... | | | | ... |0,4 |4,8 |8,2 |8,1 ... | | | | ... емес |1,0 |4,0 |6,0 |6,4 ... | | | | ... ... |1,3 |6,2 |9,3 |7,6 ... беру ... қызметтеріне ақы төлеу 10,4%-ға өсті.
Баллондарда сатылатын ... ... ... ... ... ... ақы төлеу 0,8%-ға, денсаулық сақтау қызметтеріне ақы төлеу –
0,7%-ға, ... ... ... ақы ...... ... жылдың қарашасында Қазақстан Республикасындағы инфляция 0,6% құрады
2-Кесте
пайызбен, өсуі +, кемуі -
|  |2005 ... ... |2005 ... |
| | ... |
| | |2004 ... |
| | ... |2005 |2004 ... |2004 ... | |
| ... ... ... | |
| ... | | | ... ... |0,6 |6,6 |7,5 |7,6 ... ... | | | | ... |1,3 |6,8 |8,0 |8,1 ... | | | | ... емес |-0,6 |5,2 |5,5 |6,3 ... | | | | ... ... |0,4 |7,6 |8,4 |7,8 ... ... ... өткен айда жұмыртқа 9,9%-ға, сүт
өнімдері – 4,1%-ға, жемістер мен көкөністер - 3,4%-ға, ...... ... ет ... – 0,7-ға ... емес ... тобында киім және аяқкиімнің бағасы 1,3%-ға,
жеке гигиена тауарларының бағасы – ... үй ... ...... ... Бензин 16%-ға, дизель отыны – 11,6%-ға арзандады.
Жолаушылар көлігі қызметтеріне ақы төлеу 1,1%-ға, ... ... ... ақы ... – 0,7%-ға, денсаулық сақтау
қызметтеріне ақы төлеу – 0,5%-ға, мәдениет қызметтеріне ақы ...... ... ... ... ... инфляция 0,9% құрады
3-Кесте
пайызбен,өсуі +, кемуі -
|  |2006 ... ... |
| |2005 ... ... ... |
| | ... ... ... мен ... |0,9 |7,7 ... ... |1,3 |8,5 ... емес ... |0,4 |6,3 ... ... |0,7 |7,7 ... тауарлары рыногында өткен айда жемістер мен көкөністер -
5,8%-ға, қант – 3%-ға, жұмыртқа – 1,9%-ға, сүт және сүт ...... ... және ... ... бағасы 0,8%-ға, нан және жарма
өнімдерінің бағасы - ... ет және ет ... ...... ... емес ... ішінде киім және аяқкиімнің бағасы 0,8%-ға,
жеке гигиена тауарларының бағасы – 0,7%-ға, үй ... ...... ... Бензин 1,2%-ға арзандады.
Байланыс қызметтеріне ақы ... ... ... ... ақы төлеу 2,2%-ға, денсаулық сақтау қызметтеріне ақы төлеу –
1,4%-ға, мейрамханалар мен ... үй ... ақы ...... ... тауарлары рыногында өткен айда қант 19,7%-ға, жемістер мен
көкөністер - ... ... Сүт пен сүт ... ... ...
1,2%, балық және теңіз өнімдері – 1,1%, ет және ет ... – 0,8%, ... мен ... өнімдері – 0,7% құрады. Жұмыртқа ... ... ... ақпанында Қазақстан Республикасындағы инфляция 1,5% құрады
4-Кесте
пайызбен, өсуі +, кемуі -
|  |2006 ... ... |2006 ... |
| | ... |
| | ... 2005 |
| | ... |
| | ... | |а |
| |2006 ... |2005 ... |2005 жылдың| |
| ... ... ... | ... ... |1,5 |2,4 |8,7 |8,2 ... қызметтер | | | | ... |2,4 |3,7 |10,1 |9,3 ... | | | | ... емес |0,4 |0,8 |6,6 |6,5 ... | | | | ... ... |1,1 |1,8 |8,5 |8,1 ... емес ... ... киім мен аяқкиімнің бағасы 0,6%-ға,
жеке гигиена тауарларының бағасы – ... үй ... ... ...... ... Бензин 1,1%-ға арзандады.
Жолаушылар көлігіндегі жол ақысы 4,7%-ға өсті. Тұрғын-үй коммуналдық саласы
қызметтерінің бағасы 0,6%-ға, денсаулық сақтау қызметтерінің ...... ... ... ...... ... мен қонақ үй
қызметтерінің бағасы – 1,4%-ға өсті.
2006 жылдың наурызында Қазақстан Республикасындағы инфляция 0,8% құрады
5-Кесте
пайызбен, өсуі +, ... ... |2006 ... ... |2006 ... |
| | ... |
| | |2005 ... |
| | ... |2006 ... |2005 ... |2005 жылдың | |
| ... ... ... | ... ... |3,2 |8,9 |8,4 ... ... | | | | |
| | | | ... | | ... ... |0,9 |4,6 |10,2 |9,6 ... | | | | ... ... |1,2 |6,8 |6,6 ... | | | | ... қызметтер|0,9 |2,7 |8,9 |8,4 ... ... ... ... айда ... мен жемістер -
4,8%-ға қант 3,9%-ға, ... және ... ... – 0,5%-ға қымбаттады. Ет
және ет өнімдері бағасының өсімі – 0,3%, нан ... ... – 0,4%, ... ... – 0,7% ... Жұмыртқаның бағасы 4,1%-ға, сүт және ... ...... ... емес ... ... киім мен ... бағасы 0,7%-ға, жеке
гигиена ... ...... үй ... ... ...... бензиннің бағасы – 0,3%-ға өсті.
Жолаушылар көлігіндегі жол ақысы ... ... ... мекемелері
қызметтерінің бағасы – 1,2%-ға, мәдениет және ... ... ... ...... мейрамханалар мен қонақ үйлер
қызметтерінің бағасы – 0,5%-ға өсті.
ҚР-да инфляция динамикасы.[1]
Соңғы ... ... ... ... ... ... келесі
диаграммадан көруге болады (1-диаграмма).
Инфляция деңгейін сипаттайтын тұтыну бағасының индексі халықтың жеке
тұтыну үшін ... ... ... мен ... бағасының өзгеруін
көрсетеді. Тауарлар мен қызметтер жиынтығына 508 позиция кіреді. Бағаны
тіркеу меншіктің түрлі ... ... және ... ... саласы
кәсіпорындарының іріктеме жүйесі бойынша барлық облыс орталықтарында,
астанада және ... мен ... ... ... ... Біріктіру үшін пайдаланылатын салмақ жүйесі олардың шығыстары
бөлшегінде өткен жылғы үй ... ... ... негізінде
есептеледі.
3. Қазақстандағы инфляция ерекшеліктері жӘне инфляцияға қарсы мемлекеттік
саясат
3.1 Инфляция кезінде мемлекет іс-қимылының нұсқалары, сұраным ... ... ... ... өсуі елде ... ... қоса қатаң
монетарлық саясатты жүргізуге бағыт берді. ... ... ... ... ауыздықталды. 1999жылы инфляция 11,7% болды, ал
1994жылмен салыстырғанда 100 есе аз еді. Айтарлықтай дәрежеде ... тез ... ... жүргізіліп жатқан нарықтық реформаны
құқық бойынша рәсімдеудің шараларын белгілеумен байланысты ... ТМД ... ... бірі ... ... ... ... қабылдады: «Шетелдік инвестициялар туралы» Заң,
«Салықтар және бюджетке төленетін басқа да міндетті ... ... ... ... жүйе және ... туралы» Заң.
Үкімет «Стратегия -2030» сәйкес инфляция қарқынының жыл ішінде 5-6%
шамасында болуына ұмтылып отыр.
Мұндай нәтижеге жету үшін Үкімет:
- ... және ... ... ... ішкі ... ... ... көмектесетін қаржылық
механизмді дамытады;
- жинақтаушы зейнетақы қорларға ақшалай қаржылардың айтарлықтай бөлігін
қауіпсіз инвестициялауды қамтамасыз етуге ұмтылады;
- ... ... ... ... ... ... құнды қағаздардың айналым мерзімін ұзартады және т.б.
Инфляция зардаптарын бейтараптандыру ... ... ... ... ... ... ... қарсы саясатын экономиканы
тұрақтандыру, бағамен жалақыны реттеу, қаржыны сауықтандыру, ... ... ... эмиссиялауды қатал бақылауға алу сияқты жалпы
экономикалық шараларды іске ... ... ... Ал аса төтенше жағдайда
ақша реформасы жасалады. Тарихта ақша ... ... екі ... жаңа ақша ... құру- ол алғашқы металл ақша жүйесін құрғанда,
сонымен қатар мемлекеттік ... ... яғни ... жүйе
құлап, оның орнына отаршылықтан арылған саяси тәуелсіз мемлекеттер
пайда болғанда және ... ... ... орнына ТМД елдері
құрылғанда бұл елдердің даму ерекшеліктеріне ... ... тән ... ... ... болды;
2) ақша жүйесінің кейбір элементтерін өзгерту, яғни жаңа ақша өлшемін
енгізу, баға масштабы ақша түрлерін және ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттер ақша айналысын
тұрақтандыру мен экономиканы қалпына келтірудің ең бір қажетті жолы
ретінде мына ... ... ... ... ... және деноминация.
Нулификация- ол құнсызданған ақшаны жойып, орнына жаңа ... ... ... ... Германияда соғыстан кейінгі ұшқыр
инфляцияның нәтижесінде рейхсмарка ... ... ... ... 1:1 ... ескі рейхсмаркаға арақатынасымен айырбасталды. Сөйтіп
құнсызданған ескі марка жойылды.
Реставрация- бұл ақша өлшемінің бұрынғы ... ... ... келтіру
әдісі. Мысалы, Англияда Бірінші дүниежүзілік соғыстан ... ... ақша ... ... фунт ... алтын құрамы соғысқа
дейінгі қалпына ... Ал ... ... ... ... ... ... доллармен салыстырғанда ұлттық валютаның
ресми курсын көтеру арқылы жүргізілді. Содан кейін Халықаралық валюта ... ... ... ... ... өткізді. Мысалы, ГФР үш ревальвация
(1961, 1969, 1971 ж.ж.) өткізді, яғни марканың курсы осы он ... ... рет ... ақша ... ... ... төмендету. Ол Екінші
дүниежүзілік соғыстан кейін АҚШ ... ... ... ... ... оның алтын құрамын да төмендету. Долларды екі рет девальвациялау
нәтижесінде оның алтын құрамы 1971ж. ... ... ал ... 10%-ке ... ... ... валюта курсын енгізген
соң, девальвация Еуропа валюта жүйесінде ... ... ... жүргізілді.
Деноминация- ол «нольдерді сызу» әдісі, яғни баға ... ... 1961 ... ... ... баға масштабы 10есе
ірілендірілді. 1961жылы шыққан жаңа 1рубль ескі 10рубльге тең алмастырылды.
1988жылы Бразилияда ... жаңа ақша ... ... ... 1000 ... эквивалентті болды. 1998жылы Ресейде де рубльге
деноминация 1:1000 ескі рубльге ... ... ... инфляцияға қарсы мемлекеттік саясат
Инфляцияға қарсы саясатты сипаттағанда, екі әдістемені бөліп ... ... ... ... ... ... ... жүргізіледі.
- сұранымға ықпал жасау мақсатында мемлекеттік шығындар мен салықтар
реттеледі. ... ... ... шығындарын қысқартып,
салықтарды көтереді. Осының нәтижесінде сұраным ... ... ... ... ... ... ... өсуі де қысқарады. Бұл
экономикада дағдарыс жағдайын қалыптастырып, жұмыссыздықты арттырып
жіберуі мүмкін. Ол ... үшін ... ... құны болады.
Құлдырау жағдайында бюджет саясаты сұранымды ... ... ... ... болса, онда мемлекеттің инвестиция
бағдарламасы іске ... және ... ... ... Ең ... табысы төмен нарық субъектілеріне салынатын
салық қысқартылады. Бұл бірден нәтиже береді: сұраным тез ... ... ... ... ... ... өсу басталады. Бірақ 60-
70жылдары дамыған елдердің тәжірибесі көрсеткендей, ... ... ... ... ... мүмкін екен. Сонымен бірге
бюджет шығындарының артуы бюджет тапшылығын қалыптастырады және салық
пен ... ... ... ... ... қысқарады.
Екінші әдістемені жаңа классикалық ... ... ... ... орынға: ақша-несие арқылы реттеу әдісін қояды. Бұл әдіс
экономика жағдайына жанама ... ... ... ... Бұл ... ... ... Орталық банк жүргізеді. Орталық ... ақша ... ... және ... ... ... реттейді,
сонымен экономикаға ықпал жасайды. Басқаша ... ... ... ... ... ... іс-шаралар жүргізуі қажет. Жаңа
классикалық экономистердің айтуынша өндірістің ... ... ... ... саясаты инфляцияны асқындырады, инфляция бақылаудан
шығып кетеді. Инфляция осы күнгі ... ... ... ... ... ... ... тапшылығы, монополия, қағаз ақша,
т.б.) ... жою ... ... ... да көп елдерде инфляцияны жою емес,
оны бағындыру, қарқынын баяулатып, реттеу мақсаты қойылған.
Батыс елдерінде ... ... ... ... ... және ... мерзімдік іс-шаралар саясатын қолдану ... ... ... саясаты, біріншіден, халықтың инфляциялық үрейін жою мақсатын
көздей тынушылардың сана-сезіміне қажетті әсер жасап, олардың ... ... ... етеді. Екіншіден, салықтарды арттырып, ... ... ... ... бюджет тапшылығын реттеу іс-шаралары
жүргізіледі. Бюджет тапшылығын Орталық банк ... ... ... Үшіншіден, ақша айналымын реттеу іс-шаралары, нақты
айтқанда әр жылдық ақша көлемінің өсуіне шек қою, бұл ... ... ... береді. Төртіншіден, сыртқы факторлардың әсерін
әлсірету. Жеке алғанда, бюджет тапшылығын қаржыландыру үшін ... ... ... қарыздардың экономикаға жасайтын ... ... Бұл өте ... және ... ... Сондықтан оны арнайы түрде
жеке зерттеп, қарастыру қажет ... ... ... ... ... ... төмендетуге
бағытталады. Бұл мақсатта мемлекет өз ... ... ... ... ... ... ... қосымша өнім өндіретін
кәсіпорындарға әртүрлі жеңілдіктер береді, акцияларды сату ... ... ... ... импорт арқылы да ұсынымның өсуін,
бағаның тұрақтануын қамтамасыз етеді. Күнделікті сұранымды ... ... ... ... әсер ... болады. Ол үшін салымдарға төленетін процент
кесімдерін ... ... ... қор ... ... артады, ал тұтыну
шығындары қысқарады. Инфляцияға ... ... ... ... ... ... мәселе туындайды. Инфляцияға қарсы күрес
жұмыссыздықты ... ... ... ... ... ... инфляцияны 1%-ке төмендету үшін ... оның ... 2%-ке ... ... болады екен, бірақ бұл жағдайда ... ... ... 4%-ке ... қалыптасады. Инфляцияны ауыздықтау
үшін көптеген елдер үкіметтері 60-шы ... ... ... пен ... ... ... еді. Бұл саясат негізінен табысты шектеуге
бағытталған. ... ... ... ... емес, әкімшілік әдісіне
жақын болғандықтан, ... ... ... ... ... АҚШ
тәжірибесі көрсеткендей, табысты тежеу саясаты, түптеп келгенде, ұзақ
мерзімде тұрақты нәтиже ... ... ... АҚШ ... ... мен
баға деңгейін тікелей реттеу тәртібін қолданған екен. 70-жылдардың соңында
табыс пен бағаны ... ... ... ... оның ... ... емес үкіметтің ұсынысы ретінде сақталған болатын. Ал 80-жылдардың
басында президент Р. ... ... бұл ... айналысатын
мемлекет мекемелерін таратып жіберген.
Инфляцияның өрістеп, ... ... және ... ... асқындырып жіберетіндіктен мемлекет инфляцияны жою және ақша
айналысын ... ... ... ... ... ... мемлекет іс-қимылының екі нұсқасы болады:
1) бейімделу саясатын жүргізу немесе инфляцияға бейімделу; бұл кезде
табыстарды, ... ... ... ... ... ... қолданылады; компаниялар мен фирмалар қысқа
мерзімде жобаларды өткізеді, жеке тұлғалар табыстың қосымша көздерін
іздестіреді және т.с.с.
2) инфляцияны төмендету немесе басу ... ... ... шаралардың
кешенін жүргізу.
Инфляцияны жою жөніндегі шаралардың кешені қоғамның іс-әрекет етуінің
өндірістік-экономикалық, құқықтық, ... ... ... әр ... жақтарына әрекет етуді қамтиды десек те
олардың шешушісі базалық, өндірістік-экономикалық сфера болып табылады.
Сұраным ... ... ақша және ... ... ... қатардағы макроэкономикалық әдістермен жетуге болады.
Инфляцияға қарсы саясат- инфляциямен күреске бағытталған экономиканы
мемлекеттік реттеу жөніндегі шаралар кешені. Мұндай ... екі ... ... ... ... және ... саясаты.
Дефляциялық саясат- мемлекеттің шығындарын азайту, кредит үшін
пайыздық мөлшерлемелерді арттыру, салық ауыртпалығын ... ақша ... ... ақша-кредит және салық механизмі арқылы ақша ... ... Бұл ... экономиканың өсуін тежейді.
Кірістер саясаты- бағаға және жалақыға оларды толықтай ... ... өсу ... белгілеу жолымен параллелді бақылау жүргізуді қажет
етеді. Оны жүзеге асыру әлеуметтік қайшылықтарды ... ... ... ... ... ұсынымды шектеудің әр түрлі әдістерін
қамтиды:
1. Орталық банктің нақты ақша эмиссиясын қысқарту арқылы айналыстағы
ақша ... ... ... Барлық кредит ресурстарын қымбаттату және оларға қол ... ... ... ... үшін қайта
қаржыландырудың есептік мөлшерлемесін арттыу.
3. ... ... қысу және ... ... ... ... жету үшін Орталық ... ... ... ... ... ... ... Орталық банктің кредиттерін тікелей қысқарту.
Инфляцияға қарсы фискалдық ... ... ... ... ... және осының негізінде мемлекеттік бюджеттің тапшылығын
төмендету арқылы жүргізіледі. Салық саясаты инфляция ... екі ... ... ... ... ... тиіс:
біріншіден, мемлекеттік бюджеттің теңдестігіне жету және тапшылығын
жою үшін оның кірістерінің деңгейін көтеру керек;
екіншіден, экономиканың ... ... ... пен ... экономикалық белсенділікті жандандыру қажет.
Инфляцияға қарсы салық саясаты жанама салық ... ... ... ... ... ... сипаты болады, өйткені олар бағаны
өсіреді, сұранымды қысқартады. Жоғары салықтардың ... ... ... ... ... ... ... бұл ұсынымды шектейді.
Үшіншіден, едәуір ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекетімен байланыстырылады,
мұның өзі ... ... әкеп ... ... ... ... ... акцентпен жеңілдіктеудің шарттарымен ауыртпалық
түсірмейтін қарапайым және ... ... ... ... болады. Бұл
талаптарға айтарлықтай дәрежеде табысқа салынатын салық пен мүлік құнына
қарай ... ... ... ... бар ... ... сай
келеді.
Мемлекеттің шығыстарын қысқарту бұл процесті бюджет сферасына ... ... ... ... ... ... ... да таратуды қажет етеді. Бұл жерде мынаны ойда ұстаған жөн: соңғы
жағдайда инфляцияға қарсы шаралар ... ... ... ... немесе өндірушілер инфляциясына қатысты болып отыр, сондықтан
олардың ықпалы бөлек қарастырылатын болады. Бұл ... ... ... мен ... әрекеттің кешенді әдістері себептерінің өзара ... ... ... және ... ... ... ... басты бағыт барлық мүмкін болатын баптар бойынша оларды ... ... ... ... ... ... тіркелген
кірістері бар қызметкерлерді қорғау жөніндегі өміршеңдік маңызды әлеуметтік
қажеттіліктер қамтамасыз етілуі тиіс.
Бюджет шығыстарын шектеуге мыналар арқылы жетуге болады:
а) тура ... ... ... яғни заңнамалық
актілер немесе өкілетті мемлекеттік органдардың үкімі негізінде қол жеткен
деңгеймен салыстырғанда оларды ... ... ... ... барлық шығыстарды әр түрлі факторлармен
анықталатын төмендетудің берілген жалпы мөлшеріне ... ... ... бар ... ... ... мемлекеттік бюджет тапшылығының деңгейін шектеумен.
Кез келген жағдайда шығыстарды қысқарту дамудың ... ... ... тез ... ... әр ... лайықты
жобалардан, шаралардан бас тартуды және т.с.с. шалады.
Мыналардың нәтижесінде инфляцияның екінші типін- ... ... ... ... инфляцияны жою проблемаларын
шешу неғұрлым ... ... ... ... ... ұйымдық сипаттағы себептер бойынша шаруашылық механизмінің бұзылуына
байланысты еңбек өнімінің төмендеуі;
3) шикізат және энергетикалық ресурстар иелерінің ... ... ... олар ... ... ... бағаны көтереді.
Өндіріс шығындарымен байланысты болатын инфляцияны жою ... ... ... күрделі блоктарын шешуді қажет ... ... ... ... ... ... ... жүйесінің орталық буыны ретіндегі өндірістің
құлдырауын жоюда ... ... Өз ... ол мына ... тәуелді
проблемаларға ыдырайды. Біріншіден, еңбек өнімділігінің ... оның ... ... ... ... мәселелерін
шешу, басымдық ретіндегі өндірістік еңбек қызметін қалпына ... ... ... пен оның ... арасында тікелей байланыс болатын
жекеше өндірістік секторды ... ... қол ... ... ... өндірістік сфераның басымдығын қамтамасыз ету қажет.
Өндірістік сфераның дамуын көтермелеуге салықтардың ... ... ... ... және кредиттер бойынша төмендетілген пайыздық
мөлшерлемелермен, ұдайы өндіріс, ... ақы ... ... даму үшін
қолайлы экономикалық нормативтерді, аударымдарды белгілеумен барлық
нысандарының ... ... ... ... ... ... ... табылады; аталған механизмдердің іс-
қимылы мына сызбаға сыйады: шығындардың төмендеуі- бағалардың төмендеуі-
өндірістің өсуі ... таза ... ... сақталуы- ұсынымның көбеюі-
сұранымның қанағаттандырылуы. Бәсеке механизмін жасау монополияға қарсы
шараларды ... ... ... нысандарын дамытумен, шаруашылық-
қаржы қызметіндегі олардың ... ... ... қамтамасыз етумен
байланысты болады (Сызба 5).
Сызба 5. Инфляцияны басқару
Инфляцияға ықпал етудің ең түбегейлі ... ... ... ... баға мен ... ... қою ... табылады. Баға мен
жалақыны реттеудің ауқымдарын таңдау ... ... ... айқындалады және кеңінен ... ... ... ... әлеуметтік қорғаудың қажеттіліктеріне қарай түрленіп
отырады. Базалық технологиялық шекте- ... ... ... ... ... ... ... жүргізудің маңызы зор. Тап олардың ... ... ... ... бағасының бүкіл пирамидасының негізіне
қойылады. Жалақыны реттеу бастапқы деңгейден еңбек өнімділігінің ... ... ... жүзеге асырылады, өйткені номиналды жалақы
мөлшерлемелерінің еңбек өнімділігі өсуінің ... тең ... ... ... ... емес ... ... экономикалық қызметті қамтып көрсететін ... ... ... ... ... оның ... ... болады.
Бірінші кезекте бұл тауарлар мен қызметтердің, яғни ... ... ... ... ... операциялар бойынша
теңдікке жетуге қатысты ... ... ... ... тапшылығын
қысқартуға жалпы импортталатын тауарлар мен ... ішкі ... ... мен қызметтерге ауыстыру есебінен, сондай-ақ сыртқы
сұранымға қарағанда экспорттық өндірістің икемділігін арттыру есебінен ... ... ... ... ... ... белгілеу саясатын жүргізу,
инфляциялық серпіліс кезеңінде сауда және валюталық шектеулердің ұтымды
ұштасуы және ... ... ... кезде сыртқы экономикалық
қатынастарды ырықтандыру арқылы ... ... ... күрестің негізгі
нысандары ақша реформалары және инфляцияға қарсы ... ... ... ... ақша ... ... ... және нығайту мақсатымен
мемлекет жүргізіп отырған ақша жүйесін толықтай немесе ішінара өзгерту.
Ақша реформасы елдің ... ... ... ... ... саясатына қарай түрлі әдістермен (нөлендіру, қалпына келтіру,
девальвациялау және ... ... ... ... ... ... елдер пайдаланған инфляциямен
күрестің айрықша нысаны- ... ... ... Оның ... нарықтық
қатынастарды дамытуды көтермелеуде, еркін бағаларды белгілеуде, ... бас ... және ... ... ... халықтың тұрмыс
дәрежесінің төмендеуінде болады.
Қорытынды
Қорыта айтқанда, қазіргі инфляция сан қилы, көп факторлы күрделі
процесс, ал ... бір ... ... елдерді қамтиды. Инфляцияның жоғары
қарқыны елдің, халықтың дамуына көптеген зиян келтіреді.
Біздің экономиканың ерешеліктеріне ... өнім ... ... ... баға ... ... жатады. Алайда, экономикалық цикл
әрқашанда бірдей даму кезеңдерінен тұрады- шың, ... ... ... ... ... ... және ұзақтық болып келеді.
Экономистер сұраныс және ұсыныс инфляцияларын айыра біледі. ... ... ... ... екі түрі ... ... төлемінің көбеюінен пайда болған инфляция;
2. Ұсыныс механизмінің бұзылуы нәтижесінде пайда болған инфляция.
Инфляция пайда алушыларға, қарыз ... және ... ақша ... ... ... пайданы қайта боледі. Инфляцияны болжай отырып, оның
негативті салдарын жою ... ... ... ... үшін ... ... фирмалар шара қолдануы мүмкін.
Сұраныс инфляциясының концепциясы бойынша, егер экономика ... ... ... ... жоғары деңгейге көтермек болса, онда ... ... ... ... ... ... ... бойынша инфляцияның пайда болуы ұлттық өндірістің нақты көлемі ... ... ... ... ... ... ... екінші жартысында экономикасы дамыған елдердің бәрінде
дерлік ұзақ уақыт бойы толық жұмыс пен қамту, ... ... ... ... ... атап өту ... ... тоқырауы мен құлдырауы
кезеңдерінде де өндіріс өз қуаттарын толық пайдаланбаған ... да ... өсіп ... ... ... ... ... инфляция
адамдарды баға артқанда өнім ... ... ... ... ... ... ... байланысы жоқ ... ... ... алуымен алаңдатады. Сондықтан инфляция адамдардың жиған-
тергенін құнсыздандырып, әр елдің ... және ұзақ ... ... ... Кең мағынада алғнда, инфляцияның салдарынан
кәсіпкерлік қызмет пен экономикалық даму ... ... ... ... алып, бұл инфляция немесе ол әлсіз елдерді босаң ... ... ... үкіметтің тұрақтандыру саясаты экономикалық өсуін
көтермелеуге және инфляциялық ... ... ... ... ... ... ... хроническая болезнь бумажных валют» Журнал: Финансы
Казахстана. 1995ж. 13-17б.
2. ... ... ... ... Алматы, 1998ж. 152-157б.
3. Брю.С.Л. «Экономикс» Бишкек, 1998ж. 1том. 78-81б.
4. Жүнісов.Б.А. «Нарықтық экономиканың негіздері» Ақтөбе, 2002ж. 92-101б.
5. Иманғозин.О.Қ. «Экономикалық ... ... ... ... ... ... ... валюта қатынастары» Алматы, 2000ж.
75-79б.
7. «Иффляция-хроническая болень бумажных ... ... 1995 ж. ... ... « О факторах инфляции в Казахстане» Журнал: ... ... ... ... ... айналысы және несие» Алматы,2004ж. 84-89б.
10. Мәдешов.Б. «Нарықтық экономика теориясына кіріспе» Алматы,1995ж. ... ... ... ... ... ... ... « Жалпы экономикалық теория» Алматы,2002ж.
13. Ілиясов Қ.Қ., ... С. ... ... 2003 ... Управление исследованиями и инноваций. – М.: Наука, 1993 ... ... А.И. и др. ... ... ... учеб. Пос. СПб.
Питер, 2000 г.
16. Уткин Э.А. Морозова Г.И. Инновационный менеджмент –М., 2002 г.
17. Иохин В.Я. Экономическая ... М., ... 2000 ... Курс ... ... ... Ред. А.В.Сидрович. М., 2000г.
19. Кэмпбелл Р. Макконел, Стенли Л.Брю, Экономикс. Т.2, М.,Республика
1993 г.
20. Мамыров Қ. т.б. ... ... 2004 ... Мэнкью Н.Принципы экономики: Учебник XXI века. СПб., Питер 2000г.
22. Экономика: Учебник., М., ... ... и ... М., 1993 ... ... ... на предпрятий Г.А. Маховиков, В.Е. Кантор М.:
2001 г.
25. ... ... Под ред. ... СПб, ... 2002 ... Организация и финансирование инвестиций. ... В. ... М.: 2002 ... Д.А.Ендовицкий, Л.С.Коробейников, Е.Ф.Сысоева. ... ... ... М.: 2003 ... Организация и финансирование инвестиций Я.С.Мелкумов М.: 2001 г.
29. Кейнс Дж.М. Общая теория занятости, процента и денег. М., 1993 ... ... емес ... ... тыс ... ... ... болуы
Мемлекеттік бюджет тапшылығы
Мемлекетік бюджет тапшылығын ақша эмиссиясымен жабу
Ү
Й
Л
Е
С
І
М
С
І
З
Д
І
К
Мемлекет кірістерінің көбеюі
Мемлекеттік борыштың өсуі
ИНФЛЯЦИЯ
Бағалардың ... ... ... ... ... үшін пайыздық мөлшерлемелердің көбеюі
Салық түсімдердің жетімсіздігі
ҚАРЖЫ
Инфляцияға әсер ететін факторлар
Ақшалы факторлар
Ақша ... заңы ... ... шаруашылығындағы несие ақшаларының көптігі
Ұлттық валютаның қозғалысын шектеу
Ақшалы емес факторлар
Қоғамдық ұдайы өндіріс құрылымының үйлеспеушілігі
Шаруашылық механизмінің шығындылығы
Мемлекеттің салық және баға ... ... ... ... құрал-жабдықтардың құны
Өнімнің қызметтер көрсетудің бағасы
Жалақы
Өндірістік құрал-жабдықтардың құны
Жалақы
Баға
Өндіріс факторларының бастапқы жай-күйі
Өнімнің , қызметтер ... ... ... ... ... %
БЕЙІМДЕЛУ САЯСАТЫ
ИНФЛЯЦИЯҒА ҚАРСЫ САЯСАТ
Индекстеу
Жеке тұлғалардың қосымша кіріс көздерін іздестіруі
Қысқа ... ... ... ... ... ... алымдарды
Ұлттық валютаның құнсыздануы
ЖІӨ-нің қисынды өсуі
Бағалардың өсуі
Өндірістің құрылымын жетілдіру
Сұраным инфляциясы
Ұсыным
инфляциясы
Ақша массасының көлемін азайту
Орталық банктің ... мен ... ... ... тікелей реттеу
Мемлекеттік бюджеттің шығыстары мен тапшылығын қысқарту
Салықтық реттеу
Өндіріс шығындарын қысқарту
Еңбек өнімділігін арттыру
Монополияға қарсы ... ... мен ... бақылау
Ұлттық валютаның бағамын көтеру
ЖҰӨ-ні тұрлаулау
Бағалардың төмендеуі

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 36 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Инфляцияның теориялық аспектілері40 бет
Инфляция,оның Қазақстандағы ерекшеліктерін талдау және Ұлттық Банктің инфляцияға қарсы саясаты21 бет
Инфляцияға қарсы шаралар8 бет
Қазақстан Республикасындағы инфляцияның динамикасы29 бет
"Инфляцияның теориялық негіздері."37 бет
2013-2014 жылдар Қазақстан Республикасы негізгі макроэкономикаға сипаттама20 бет
Ақша және инфляция31 бет
Ақша теориялары және инфляция27 бет
Ақшаның айналысының заңы ақша масссасы25 бет
Бағаның инфляциядағы рөлі37 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь