Ж. Жақыпбаев шығармашылығы

Жоспар.

Кіріспе.

І тарау
Ж.Жақыпбаевтың шығармашылық өмірбаяны.

ІІ тарау
Ж.Жақыпбаев поэзиясының идеялық.көркемдік ерекшелігі

Қорытынды.

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
І.Кіріспе
Кез- келген ақынның суреткерлік шеберлігін, тілін зерттеу түптеп
келгенде сол ақынның өз дәуірінде дарабоз дүлдүл қатарында болғаны мойындау.
Қазақ халқы ықылым заманнан бері ақындық қасиетке бай келіп, ақындарға кенде болмаған. Тіпті, сонау түркі дәуірінде тасқа таңбаланып, қалдырылған жазбалардың өзі поэзия үлгісінде жазылуы да көп нәрсені аңғартса керек. Ал, біздің тоқталып отырған ақынымыз Ж.Жақыпбаев – болмысы мен ақындық мінезі өзгеден ерек суреткер.Ж.Жақыпбаев поэзиясы тарихқа желі тартар тереңдігімен, түйдек-түйдек философиялық ойларға бай данышпандылығымен, өткір тілімен, ой ұшқырлығымен, шығыстық нәзік лирика ұшқынымен, оқымыстылығымен тамсандырып, бас игізеді. Саналы ғұмырын поэзия көгінде қалықтауға арнаған ақын тірісінде лайықты бағасын ала алмаса да, бүгінде өз биігінен орын тепті. Бұл еңбекте ақын шығармашылығын талдап, тілдік ерекшелігін айқындауға арналады.
Ж.Жақыпбаевтың бүгінде қолымызда бары үш-ақ кітабы. Том- томдық кітаптары баспа есігінен төгіліп жатса да, берері күмәнді ақындар бар да, бір шумағына тұтас роман-яэпопея жүгін арқалатқан ақындар бар. Жұматай солардың соңғысының қатарында.
Жұматай поэзиясының өне бойында сәби жүрегінен тарағандай шынайы сезім лебі, кіндік кесіп, кір жуған жерге деген ыстық ықылас, өткір юмор, сатира, шығыстық, нәзирагөйлік сарын, сал-серіліктің де ұшқынын жазбай тануға болады.
Диплом жұмысымыздың тақырыбы: Ж.Жақыпбаевтың шығармашылығы.
Тақырыптың көкейтестігі: Қазақ әдебиетіндегі поэзия жанрының қарыштап дамып, өсуіне үлес қосқан Ж.Жақыпбаев поэзиясын зерттеп, жүйелеп, шығармашылық еңбегін ғылыми негізде жүйелеу.
Зерттеу объектісі – Ж.Жақыпбаев қаламынан туған лирикалық өлеңдері, поэмалары.
Диплом жұмысының теориялық және практикалық маңызы:Диплом жұмысында қамтылған материалдар мен жүйелі түрде топтастырылған, ғылыми тұрғыда тұжырымдалған қорытынды ой-пікірлерді қосымша мәлімет, әдеби теориялық талдау ретінде пайдалануға болады.
Диплом жұмысының мақсаты мен міндеті: Ж.Жақыпбаевтың поэзиясының тілін, көркемдік ерекшелігін, көтерген тақырыптарының өзектілігін айқындау мақсат етіледі.Осы мақсатты орындау үшін мынадай міндеттер іске асырылады.
- Ақын жары З.Елғондинованың «Менің ертегім» эссе- естелігіне сүйене отырып Ж.Жақыпбаевтың шығармашылық өмірбаянын жасау.
- Ақын шығармаларының идеялық-көркемдік ерекшелігіне талдау жүргізу.
- Шығыстық поэзия үлгісі мен ақын поэзиясының үндестігін анықтау.
- Ақын поэзиясындағы ұлттық рух, дәстүр сабақтастығын айқындау.
- Жұматаймен тұстас өзге ақындар шығармашылығымен салыстыру, ерекшелігін көрсету.
Зерттеудің әдіснамасы: жүйелеу, топтау, салыстыру, жинақтау талдау, бақылау.
Жұмыстың танылуы: Осы кезеңге дейін Ж.Жақыпбаевтың шығармашылығы әдебиетшілер мен зерттеушілердің, сыншы, ғалымдардың баспасөз бетінде жариялаған мақалаларында, бірнеше ғалымдардың ғылыми жинақтарында талданған.
Жұмыстың зерттелуі: Диплом жұмысын жазу барысында негізгі теориялық әдебиеттерден басқа Ж.Жақыпбаевтың шығармалар жинағы, ақын шығармашылығына, поэзияға қатысты зерттеулер, монографиялар және әр кезеңде, әртүрлі баспасөз беттерінде ақын өмірі мен шығармашылығы туралы жазылған мақалалар, естеліктер қарастырылады.
Жұмыстың құрылымы: жұмыс кіріспеден, екі тараудан, қорытындыдан, пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
1. Ж.Жақыпбаев "Кенежирен" Алматы – 2005ж, Раритет
2. З.Елғондинова "Менің ертегім" Алматы – 2005ж
3. З.Ахметов "Поэзия шыңы - даналық"
4. Ә.Тәжібаев "Өмір және поэзия" Алматы – 1960ж
5. С.Иманасов "Жұматай" Парасат журналы, 2007ж, N10
6. Х.Жүкел "Жас қазақ", 2006ж,
7. Жыр жұлдызы Жұматай. Шымкент келбеті – 2005 ж. № 27
8. Ә.Қодар. «Дәуір биігіндегі жаңашыл ақын». Руханият – 2005 ж.
9. Ш.Елеукенов. «М.Жұмабаев» Алматы – 1990 ж.
10. З.Қабдолов. «Сөз өнері» Алматы – 2007 ж.
11. Қ.Өмірәлиев. «ХV – ХІХ ғасырлардағы қазақ поэзиясының тілі». Алматы - 1976 ж.
12. Қ.Жұмалиев. «Әдебиет теориясы». Алматы – 1970 ж.
13. Б.Кәрібаева. «Қазіргі қазақ лирикасының поэтикасы». Алматы-1988 ж.
14. Ш.Елеукенов. «Әдебиет және ұлт тағдыры». Алматы - 1990 ж.
15. Әдебиеттану терминдер сөздігі. Құрастырғандар З.Ахметов, Т.Шаңбаев. А., «Ана тілі», 1969ж.
16. Дүйсенов М. Ақын мұраты. А., «Жазушы», 1967ж.
17. Ергөбек Қ. Арыстар мен ағыстар. Әдебиеттану:Сын әлемі. Алматы - «Қазығұрт», 2003ж.
18. Ергөбе Қ. Арыстар мен ағыстар. Шеберлік шеберханасы. Алматы - «Фомиант», 2004 ж.
19. Ергөбек Қ. Арыстар: Жазушы шеберханасы (Сәбит Мұқанов). Алматы- «ҚАЗақпарат», 2002 ж.
20. Қаратаев М, Нұртазин Т, Қирабаев С. Қазақ совет әдебиеті. Алматы - «Жазушы», 1985 ж.
21. Қирабаев С. «Кеңес дәуіріндегі қазақ әдебиеті». Алматы - «Білім», 2003 ж.
22. Қазақ әдебиеті: Энцклопедия. Алматы - «Білік»., 1999 ж.
23. Стиль сыры. Жинақ. (Редакциясын басқарған М. Н. Қаратаев). Алматы- «Ғылым», 1974 ж.
24. Уақыт және қаламгер: Әдеби – сын мақалалар.(Құрастырған Ғ.Доскенов). Алматы - «Жазушы», 1990 ж.
25. Ысқақұлы Д. Сынталқы. Алматы - «Сөздік – Словарь», 2005 ж.
26. Ысқақов Д. Сын сымбаты. Алматы - «Жазушы» 2000 ж.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Филология факультеті
Қазақ әдебиеті кафедрасы
Дипломдық жұмыс
Тақырыбы: Ж. ЖАҚЫПБАЕВ ШЫҒАРМАШЫЛЫҒЫ
| |
Жоспар.
Кіріспе.
І ... ... ... ... ... ... ерекшелігі
Қорытынды.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
І.Кіріспе
Кез- келген ақынның суреткерлік шеберлігін, тілін ... сол ... өз ... ... ... ... болғаны
мойындау.
Қазақ халқы ықылым заманнан бері ақындық қасиетке бай ... ... ... ... сонау түркі дәуірінде тасқа ... ... өзі ... ... ... да көп нәрсені
аңғартса керек. Ал, біздің тоқталып отырған ақынымыз ...... ... ... ... ерек ... поэзиясы тарихқа желі
тартар тереңдігімен, ... ... ... бай
данышпандылығымен, өткір тілімен, ой ұшқырлығымен, шығыстық нәзік лирика
ұшқынымен, оқымыстылығымен ... бас ... ... ғұмырын поэзия
көгінде қалықтауға арнаған ақын тірісінде лайықты бағасын ала алмаса ... өз ... орын ... Бұл ... ақын ... талдап,
тілдік ерекшелігін айқындауға арналады.
Ж.Жақыпбаевтың бүгінде қолымызда бары ... Том- ... ... ... ... ... жатса да, берері
күмәнді ақындар бар да, бір ... ... ... ... ... бар. ... солардың соңғысының қатарында.
Жұматай поэзиясының өне бойында ... ... ... сезім лебі, кіндік кесіп, кір жуған жерге деген
ыстық ықылас, ... ... ... ... нәзирагөйлік сарын, сал-
серіліктің де ұшқынын жазбай тануға болады.
Диплом жұмысымыздың тақырыбы: Ж.Жақыпбаевтың шығармашылығы.
Тақырыптың ... ... ... ... ... ... ... үлес қосқан Ж.Жақыпбаев поэзиясын зерттеп, ... ... ... ... ... ... – Ж.Жақыпбаев қаламынан туған лирикалық өлеңдері,
поэмалары.
Диплом жұмысының теориялық және практикалық ... ... ... мен ... ... ... ... тұрғыда
тұжырымдалған қорытынды ой-пікірлерді қосымша мәлімет, әдеби теориялық
талдау ретінде пайдалануға болады.
Диплом ... ... мен ... ... ... ... ... көтерген тақырыптарының өзектілігін айқындау
мақсат етіледі.Осы мақсатты орындау үшін мынадай міндеттер іске асырылады.
- Ақын жары ... ... ... ... естелігіне сүйене
отырып Ж.Жақыпбаевтың шығармашылық өмірбаянын жасау.
- Ақын шығармаларының идеялық-көркемдік ... ... ... Шығыстық поэзия үлгісі мен ақын поэзиясының үндестігін анықтау.
- Ақын поэзиясындағы ұлттық рух, дәстүр сабақтастығын ... ... ... өзге ... ... салыстыру,
ерекшелігін көрсету.
Зерттеудің әдіснамасы: жүйелеу, топтау, ... ... ... ... Осы ... ... ... шығармашылығы
әдебиетшілер мен зерттеушілердің, сыншы, ғалымдардың ... ... ... ... ғалымдардың ғылыми ... ... ... ... жазу барысында негізгі ... ... ... ... ... ақын ... қатысты зерттеулер, монографиялар және әр ... ... ... ақын ... мен ... ... ... мақалалар,
естеліктер қарастырылады.
Жұмыстың құрылымы: жұмыс кіріспеден, екі ... ... ... ... ... ... ... өмірбаяны
Жұматай (Жұмағұл –Шора) Сағадиұлы Жақыпбаев - қазақ өлеңінің төрінде
ерекше орны бар аса ... ... ... 1945 жылы ... ... ... Талдықорған ауданы, қазіргі Киров атындағы колхоздың
Ешкіөлмес ... ... ... ... ... Абай атындағы кітапхананың
меңгерушісі болып бастаған. 1967 жылы Әл-фараби атындағы Қазақ мемлекеттік
ұлттық ... ... ... ... Одан кейін
Талдықорған облыстық «Октябрь туы» газетінде, облыстық радиода және «Жалын»
баспасының ... ... ... ... істеген. 1980-85 жылдары «Жалын»
альманағында поэзия бөлімінің редакторы, Қазақстан ... ... ... ... Ажал ... ... ... ақын 1990 жылы қырық бес
жасында дүниеден ... деп мына өмір ... ... ... күй кешіп ем.
Жан адамнан жасқанбай һәм жасымай,
Құнанбаев Оспан ... өсіп ... өзі ... ... ... ... де ... құстан да
қалған» көңілін күймен әлдилеп, ... жан ... ... ... төмен түсірмеген, асыл жырға адалдығынан ... 1; 5-7 ... ... өмірі жайындағы құнды деректерді талай жыл
ыстық-суыққа бір күйіп, бір тоңған ... ... ... ... Зайда
Елғондинованың «Менің ертегім» естелік-эссесінен мол ұшыратамыз. Ақын
шығармашылығын, өмір бұралаңын әңгіме еткенде де осы ... баса ... да ...... ... ... ақын. Өлең өлкесі қаншалықты өзгеше
келсе, өмір өткелі де ғажайып, сұлу. «Мен қасқа маңдай, бота көз ... Біз қара ... ... ... ... Төренің қызынан туғанбыз. Әкем
Сағади өмір бойы болыс болды. Ауылдық кеңестің бастығы дегенім ғой. Біздің
үйде қазыны ит ... Мен ... ас та төк ... ... Әкем ... ... ... Тіпті әкемнің маған деген мейірімін туған
бауырлары да ... ... ... ... елге ... ... ... інісі Шалғынбай батыр болған. Сенің Тоқсанбай атаңа ұқсап, жау
қайырған. Жақыпбай би тек төрелермен құда ... ... сұлу ... ірі ... Ал ... тана көз хас ... өзі болғандығы сонша,
хан да, қара да құда түскен.» [ 2. 19-21 ... ... ... ... ... ... өткенін, белді,
беделді ақсүйек ұрпағы екенін, ата-ана алақанының мейірімін сіңіріп, қағажу
көрмей есейгенін аңғарамыз.
Бәлкім, сондықтан ... ... ... ... ... ... бірге дарытқан. Жүйрікті ерттей мініп, қыраны томағасынан
қомағайлана ... ... ... ... ... де, өлеңінен серілік
дәстүрдің ... ... ... ... бар. ... сол ... серік
болмай, жарға жығып, ақын маңдайына таяқ ... ... ... ... ... де аз ... «Мені бір әйел өзінше жақсы ... ... ... ... ... алған соң, мені өзінің жеке ... ... ... ... ... лайықтап саз балшықтан сезімсіз, түйсіксіз
Жұматайды қайта жасап алғысы келді. ... ... ... атша ... ... мен оны ... ... жібердім. Ол шаң қауып
құлады. Бірақ одан ешбір қорытынды шығармады. Маған өшіге түсті. Қолымдағы
қаламымды ... ... ... ... терезеден сығалап қарап тұратын.
Ләйләға арнап өлең жаздың деп өлеңдерімді ... ... Мен одан ... ... ... кірсең, шашыңнан жұлып ... ... ... ... түсіремін»,- деп қыр соңымнан қалмады. Жұмыстан шығартты.
Істер айлам болмай, әке-шешемнің қолтығына тығылып ем, тамағыма у ... ... оны әкем ... қойып, «Балам, сенің ажалың әйеліңнен болайын
деп тұр екен, бұл үйден кет»,- деді маған. «Қайда ... ... ... кет, қой ... ... Ал ... байғұс шырылдап жүр: ... ... қой ... қойсын»,- деп.»[2.30-33]
Рас. Ақын жаны, жаратылысы тым нәзік келеді. Кейде, ... ... ... жармаса кететіні де бар. Сол үшін ақын басына ... ... салы суға ... Ақын да ... Қате ... шалыс басуға құқы
да бар. Десек те, қателік ...... ... оны ... қорытынды
жасауға талпынбау – қылмыс. Жұматай қателігі – ... ... ... ... ... ... заман шегіне сыймай, күні өткенінің көрініс бұл.
Жұматай поэзиясы жайында сөз қозғағанда, үкілеп, ... бойы ... ... айтпай кету – күнәнің ауыры. Ләйлә - ... ... ... жер ... төс ... ... негіз – ауасы секілді. Ләйләсіз
Жұматай, Жұматайсыз Ләйләні елестету мүмкін емес. Олар – ... ... ... «Менің ылғи да атылып өлгім келетін. Жан-дүниемнің
кірлеп, қорланғаны сонша, өмір сүру деген ... ... Жан ... ... ... ... бір жағынан, Сағидың баласы оқудан шығып, қоңыз теріп
қайтып келіпті,-деген елдің сөзі бір ... ... ... ... Бір күні әкем ... ... «Балам, жайлауда той болады екен, барып
көңіліңді көтеріп қайт»,-деді. Көкпар тартып жүріп ... ... ... ... ... ... Қайда барсам да өлсем деген бір ой қыр
соңымнан қалмады. Жайлаудан етекке түскенім сол еді, ... ... ... келді:
- Аға, Ләйлә келді, Ләйлә,- деп.
- Балапанның қызы келіпті Мәскеуден,- деп көршідегі апам шешеме
сыбырлап жатыр. Сөйткенше болмай, қара ... ... ... ... зу ... ... өне ... тоқ соққандай болды. Мен жалт қарадым, ... ... ... отыр екен. Мен топталып тұрған кісілердің
ортасына тығыла ... ... ... ... ... ... мұңайып тұрдым.
Оның сұлу дидары, нұрлы жанары мені ... ... ... деп ... ... ... келе Ләйләмен алғашқы таныстығын былай баян
етеді: «...Менімен бала жасынан бір партада отырған ... ... ... Сол ... ... ... ... класқа дейін есепті менен
көшіретін. Оныншы класты бітіріп әркім әр жаққа аттанды.
- Жұмеке, Талдықорғандағы мал ... ... ... ... деп ... ол ... қасыды.
- Немене, Алешка, сенің орныңа кіріп, емтихан тапсырайын ба?
- Жоқ, Жұмеке. Менімен ... ... ... ... деді ол ... бір топ жігіт сол жылы күзде мал дәрігерлік техникумға оқуға
түсті. Келесі көктемде, жатақханада жиі-жиі бас қосулар, би ... ... Мен би ... онша ... ... ... біріне барып,
ішім пысып, шеткерілеу тұр едім, есіктен бір ... қара ... ... ... ... ... ме, кішірек бір топ қыз бар. Қыз кірген ... би ... ... шолып өтті де, мен тұрған ... жалт ... ... ... ... ... өне ... тоқ соққандай дір етті.
Ол маған қарай жүрді, қанша батыр болсам да, мен енді сасайын дедім. Аяғын
санап ... қыз ... с айын ... атша ... ... әйел
баласының алдында толқығаным бірінші рет шығар. Көзі ... ... ... ... ... ... мені биге шақырды. Мен би ... ... ... ... тұра ... ... ... қыз бетіме жалт
қарады. Мұндай ғажап жанарды да мен ... рет ... ... ... ... ... ма ... бетіме тесіле қараған ол, жалт бұрылды да,
қасындағы кішкене қыздарға:
- Если он не будет ... я не буду ... деп шыға ... өзім жек көретін би кешіне тағы да бардым. Ләйлә енді қасыма
жоламады. Анадайдан маған ... ... ... Би ... ... Тағы да ... ... бастан кешірдім. Таңға жуық Ләйләға
арналған алғашқы өлең қағазға түсті:
Қасы да ... қара ... ... ай қабақ,
Мойнына жұқа алқызыл шарф байлап ап.
Алаулап жүзің аса бір ... ... ... ... аймалап.
Қарадың солай, қарадың солай, обал не,
Қарамадың ба, жоқ әлде?
(Осы өлеңді оқып болды да, Жұмекең терең күрсінді. Бір ... ... ... дерлік жатқа білетін.)
Бір күні Ләйлә би кештеріне келмеді. Ай ... апта ... ... ... ... деп ... [ 2. 139 ]
Міне, осы мезеттен бастап, бір-біріне тіпті ұқсамайтын ... ... ... ... аша ... Мұң, ... ... сағыныш -
әр шумақтың өне бойын әрлендіріп, көркемдігін еселей түсті.
Жұматай, сөз жоқ, тума ... Ал ... ... ... арқылы
шыңдай түспесе, су астында тот тұнған темірдей мүсәпір күй кешіп, жауыннан
соңғы алаудай жоғалары тағы бар. ... ... ... да ... және оқы» ... өлшенді. Бұл қасиет ақын қанына туа ... өзі де ... ... Естелік-эсседегі Зайда апамызбен Жұматай
ақынның диалогынан мұны аңғару қиын ... ... ... ... адам ақын ... ... ... келсе, көп оқы, әсіресе, классиктерді, ... ... ... ұлы ... туралы замандастары жазған естеліктерді оқы.
- Сен өзіңді ұлылар қатарына жатқызасың ба?
- Иә,- деді ол ешбір қысылмастан.»
Рас, Жұматай ұлы. Жұматай өзінше ұлы. Оны ... ... я ... ... әбестік. Ол – оқымыстылығымен, түйдек-түйдек философиялық
ойларымен, нәзік лирикасымен ұлы. ... те, ... ... ... да
еріксіз маталып, шырмайды. Алайда, ақын рухы боркеміктенбей, болашаққа
тұнық көзбен қарайды:
«Мен таң-тамаша ... оған бір, ... бір ... ... ... алған үйімізге бір қараймын.
- Сен ұлымын дейсің, ә? Ұлы адамның тұрағы зәулім сарай ... ... ... сұлу қыз болу ... Ол ... ... да даңқты болуы керек. Сенде
оның үшеуі де жоқ. ... ... ... ... айта ... істеп
жүрген қызметің де уақытша. Ал қасыңдағы серігің мен де оңып тұрғаным жоқ.
Не сұлу ... не ... ... ... ... ... Хан қайда отырса да, оның отырған жері
қасиетті болуға тиіс. Мен ... ... Мен ... әйел сұлу ... ... ол ... ханымым. Ал адам берген атақ пен даңқтың қабырғасын
ұрмаймын да мен. Маған атақты да, даңқты да құдайдың өзі ... деді ... [ 2. 140 ... тек өр ... ... ғана ... бір ... осындай-ақ
болар. «Күнге ғана күнбағыс болып бұрылған» ақын тірі пендеге бас ... ... ... емес. Дараларға ғана бітетін сара мінез ... ... ... да, ... ... ... ақын өмір сүрген
дәуірде біреуге кіріптарлық танытпай асқаққа өрлеу ... ... ... ақын ... тұла ... ... көп ... тырнағына көп ілікті, мертікті. Тек рухы жасымады. Өлеңі де
өр, асқақ қалпында қалды, илікпеді. Сағызша созылып, ... ... ... ... ... Жақыпбаевтың қаламынан туған дүние аз ... ... ... ... ... жыр періштесі шығармашылық өнерді биік
талғамның әділ ... ... ұлы ... ... шашпақты» мұрат
тұтты. Сондықтан да жыр бәсіресіне тұстастарынан ертерек ер ... үш ... ... ... «Саратан» (1979ж), «Ләйлә» (1981ж), «Шұғынық
гүл төркіні» (1984ж) секілді үш-ақ кітабын шығарды.[1.5-7]
Отыз кітабы ... ... де, ... ошақ ... ... ... ... иелеріндей емес, Жұматай осы жыр ... ... жаңа ... ... ... соңы сапа алып ... ... тарихын ерінбей- жалықпай өз бетімен іздене
оқыған Жұматайдың ... ... ... ... ... төмен
қаймана қазақтың қабілеті мен қарымы жете ... Оның ... үшін жай ғана ... ... болу ... ... та ... Ақынның:
Бір ғажап сурет көрдім деп ертең мақтанам
Бөгеннің жері ... ... ... ... Еділ ... да ... ... Таңғұттардан да таппаған,-
тәрізді бірнеше мыңжылдықты ... ... ... ... ... ... жайлы түйінді пайымдаулар жасау, ой ... ... Жеке бір ... алып баяндау, талдау онан да қиын. Өйткені ... ... жай, ... ... ... беруге көне қоймайды. Шынайы
шабыттан туған нағыз поэзиялық туындының мағыналық ... ... де ... ... жүрегі» атты өлеңі «XX ғасырдың Гомері»
атанған ұлы ... ... ... бір қызықты сәтіне
арналған. Кеңестік дәуірдің тоқырау ... деп ... ... осы бір ғажайып өлең Жұматай жырларының ... ... ... ... ... Тоғыз ауыз өлеңнің тұла ... ... ... ... ... Жамбылдың аты мүлдем ауызға
алынбайды да:
Вокзалға қарай бұл елді кім ... ... ... гүл ... Еділ ... ... ... керік қас ғұн келіп кірді.
Бірақ теңдесі жоқ суреткерлікпен ... ұлы ... ... ... ... ... ... көз алдына көлбеңдеп тұрып
алады.
Жұматай ... ... үшін ... ... ... айтатын
әйгілі:
Екейде елу бақсы, сексен ақын,
Жаратып ... екен ... ... ... үнін ... жын ... кешке жақын,-
дейтін өлең жолдарын еске алып қана қою аз, яғни ... ... ... хатталған шежірелік мәліметтерден
де хабардар болуға ... ... ғана ... өзек болып отырған
«Күржістанға келіп кірген керік қас ғұн» ... ... ... XX ... алып ... ... ... жазбай танисыз. Ал,
«Ғұндардың жүрегі» атты бұл ... ... ... ... ... ... ... артық етпес. Сондықтан біз оған
тоқталып ... ... ... ... түсудің, оның білікті
оқырманына айналудың бір ... ... ... ғана ... ... ... ... қадірін өлең,
Марғұлан айтса, ақылы, сабырлы кенен,
Богдыхан ... ... ... ... таң, ірі ... ... ... тәмам, болды ма еркелік тәмам?
Қарардай әлем Сен құсап жиіркеніп маған.
Намыс пен ... ... ... ... ... ызадан өртеніп барам,-
дейтін өрнегі өзге шумақтары да таңғажайып тың ... ... ... , ... ... ... ... қарай жетелеп, Абай
атамыз айта беретін ... ... ... ... қатар
зердеңді де байытады. Жұматайда ... ... ... таң ... берер
татымды да тартымды, талант құдіретіне тәнті етер ... ... ... бір ғана қыры. Ал оқымыстылығы өз алдына. Тіпті,
қолына боксшы ... ... ... ... ... түскен сәттері де
замандастарының есінде.
Ақын–Алланың ең нәзік жаратылысы. Өзгелер ұқпағанды ... ... ... ... ... ... қылдарын тек
ізгілікке шертткізетін де солар.[4.26]
Сондықтан ... бәз ... ... қайғырып артық мұңаятын,
көңілсіздік аралына жиі ... ... ... күй кешетін
кездері де бар. Бұл- кемшілік емес, артықшылық. Осыған ... ...... ... ... ... айтқандық емес. Әрине, ақынды қайғы-
мұңның «идеалы», ал ... ... ... мұзжүрек деген ой тумауы
тиіс. Бірақ, ақын мұңы ... ... ... ... ... кещеге қай бетіммен кектенем?
Бізге бақтың қолы бүгін ... ... ... жетпеген?
Мұң. Ғасырлар толқыны тарқата алмаған-махаббат мұңы.
«Махаббаты қыз ... ... ... одан асар азап ... ... ... орын ... бара жатты өмір
Өзендейін тасыған.
Өтіп бара ... ... ... кей ... ақын үміт қылының ... ... ... ... сонша, өмірден баз кешкендей көңілді аңғартса,
бірде:
Іздеймін бір жоғымды
Іздеймін кеп ... сол ... бір қол ... ... ... дәнекерленіп, бақыты менмұндалап тұрғандай
көрінгенімен, шолақ бақыт ақын ... ... ... бұл ... ... ... ... қол... қолымнан
Сусиды да кетеді.
Қуаныш қайта басылып, ақын жаны көкжиекпен ... ... ... ... шарқ ... ... ұлы ... сап, көңлім, сап, көңлім!...
...Өртенесің, жанасың,
Өз-өзіңнен бейнетке
Өз басыңды ... ... ... көңіліне қондырмаса керек. Жоқ, олай, ... ... жоқ. ... асау ... ... ... келген
шығар. Бірақ, махаббат дерті асқынып, тұсау бермес ... ... ... кім ... Тек ... ... ... ғана
әсем жыр туады. Сондықтан Жұматай мұңы, ол тудырған жыр- ... ... ... Мұны да ... Жұматай - ерекше ... ... ... "Қайрат жігері де жетерлік. Пессимизм ... ... ес ... ... ... ... ... қажеттілігін
түсінеді".[2.125]
Ой кешсем де мұншама күн;
Емтиханнан бекер құлап.
Табиғаттың бір ... екем ... мен өзге ... ... ұғу ... жаны өз ... ... тұру керек.
Шоқтығы биік оптимизм. ... ... ... ... де, ... ... сенімін өшірмей, алысқа ... ... ... ... соң, ... ... ... ескертеді. Онсыз өмір мәнсіз де сәнсіз соқпаққа ұрынбақ.
«Ақын- өз елінің ... Қай ақын ... өз ... сүю үшін, ең бірінші туған жеріне ... ... ... шарт. Жалқыдан жалпыға көшкенде ғана сезімдер өміршең
келмек. Отанға ... те ... ... ... ... ... алмақ. Жұматай да «кіндік кесіп, кір ... өлең ... ... әспеттеп, перзенттік махаббатын шебер
жеткізе білген. «Туған жерге» ... ... ... бар:
Аршалыдан алты қанат үйлер кеп,
Бас үйткен де, шақырған ба көп ... ... ... ... ... көк ... жөнелді.
Ғажайып сурет! Ақын жүрегі ... ... ... ... ... келеді. Тіпті, «үнді үйреткен ... ... де ... ... ... ... ел ... қаға қарауы үшін мың сан ... ... ... бар ... ... ... парызына адал ... ... Осы ... ... де ... түседі:
Өзені өлең айтқан таныс үнмен,
Бабамның тері тамып, қаны ... әр ... ... ... ... дыбысын мен.
Сонымен қатар, осы тақырыпқа арналған ... ... ... ... т.б. әсем ... бар. Әсіресе
«Сарноқайға ... ... ... ... ... ... туынды деуге болады . Негізінен Жұматай- оқымысты
ақын. Сол себепті, оның ... ... ... ... ... Тек ... пен ... сусындап даралар ғана мағынасына
терең бойлай ... ... аз ... Бұл ... туған жер
тақырыбына арналған өлеңдерінде де аз ... ... да, ... да ... ... ... бар ... бөлек.
Аристотель: «Адам да, табиғат та,-
Айтып кеткен,-көркем бір шығарма»,-деп.
Жоғарыдағы шумақ қарапайым ғана ... ... баз ... ... ... таңсық емес те ... ... ... ... артық сағаты жоқ шопан, диқан үшін ... ... ... Жұматайдың басты ерекшелігі де- өз ... ... ... ұштастыра білу қасиетінде. Жұматай көп біледі және
білгенін өлең шумақтарына ... ... , ... ... арттыра
түседі. Жұматай өлеңдерінің өміршеңдігінің бір қыры ... ... өлсе де, аты ... ... ... санадан сандалтпау
әрбіріміздің қасиетті борышымыз. «Өлсе орны қара жер ... ... ... ... ... ... Ондай есімдер барлық халықтың
қордалы тарихында алтын ... ... ... ... да
мұндай есімдер аз емес. Құдайға тәубе, кейінгі буын аға ... ... мен ... еңбектерін ұлықтап, барынша қастерлеуде.
Дәлелі ретінде ... ... ... мен мүшәйралар
ұйымдастыруда. Ал ... өлең ... ... ... ... ... ... ел есінде мәңгі қалары анық. Ал ақынның өлеңдерінде
өрілмек...
Жұматайдың бабалар даңқын дәріптеп, ... ... ... бар. ... ... ... ... «Махамбет әні» және
«Мұқағали».
«Тобықтының ... ... ... , «Қайран елі, қазағын»
қапастан шуаққа ... ... ... ... әрине, ұстаз тұтады.
Інілік назын білдіреді:
Сыр ... ... ... өзіңізбен
Келіп ем сұхбаттасып кетуге бір.
Абай –ұлы. ... ... тума ... Ақын ... сол ... ... өрт ... биікті Абайша ерттеуменен
Ал мұнда ... ... ... ... ... әр ізді зерттеуменен
Абай жөнінде ... ... ... ... ... ... ... да, Абай әлемі толық ашылды деуге
болмайды. Себебі Абай мұрасы ... кен ... Күн ... ... ... ... ашылып отырған ұлы ақынды тану түбегейлі ... енді ... ... ... Абай ... ... қазына.
Жұматайдың да айтпағы ... ... ... ... ... ... бас батыры.
XVIII ғасырдағы Жоңғар шапқыншылығында қарсы күресті ұйымдастырушылардың
бірі. Орта жүз ... ... ... ... жатады. 1758 жылы
Жоңғар хандығы ... ... ... ... соғыстарының
барлығына қатынасып, ... ... ... ... ... ... Далаңғара, Арсалаң батырларын ... ... ... алып ... батырдың есімі жауға шапқан ерлердің
ұранына айналған. Тарихи шындық ... ... құт ... ... ... ... ... заманда нағыз елім деп еңіреген ерлер сыналмақ.
Талай ұрысқа араласып, құрыштай қатайған ... ...... ... Қабанбай бірнеше жекпе-жекке түсіп, жау батырларын жер
құштырып, елге жеңіс сыйлап отырған. Жұматайдың «Дарабоз ... ... ... ... ... ... ... суреттейді.
Тынығып тұлпар, таң атып, таза суысын,
Таңертең қылыш ... ... ... да ... ... ... жерінің
Бір уыс көде, бір ұрттам жалтыр суы үшін.
Бұл тек бір батырдың күйінен шыққан сөз ... сол ... ... қара ... қамы ... атқа ... еркек кіндігінің көңіліндегі
толғаныс. Жұматай Қабанбай арқылы күллі ел ... ... ... – жеңіс я жеңіліс. Сондықтан күллі ел үмітін арқалап,
қайыспау үшін ... ... ... ... ... ... да ... көкке бозторғай шығар шырылдап,
Мойнында бұршақ молдалар жылар ыңылдап.
Желп етпей тулар, жер жүзі тынар ... ... ... ... шыбындап.
Дүние бір сәтке ... ... ... ... ... да ... ... жөнелді. Қуалай соққан жел тынып, жалпылдақ
тулар да қозғалыссыз қалған. Тіпті, жануар екеш ат та ... ... ... ... ... ... тартып тұр. Міне – сурет.
Әрине, Қабанбай - әруақты батыр. Дегенмен, ... ... да осал ... тақ ...... басы ... ... өткір қайда бар?
Төрде емес көрде хор қызының төсегі,
Жамбасы жерге тиген соң көңілі жайланар.
Соған қарамастан намыс отын алаулатып, «алты ... ... ... жауын жер жастандырады.
«Махамбет әні» өлеңі де монолог түрінде жазылған. Жауынгер ақынның
Исатай қаза тапқаннан ... халі ... ... ... ... оның ... өкілдері – хан-сұлтандарға қарсы ... ... ... ашық ... ... қазақ ақынын» Жұматай былай
сөйлетеді:
Қайран басым қайғысы, сесі де ерен,
Өзгелерден өзіңді есі көрем.
Қолға түссең, ең биік ... ... ... ... ... ... ақын көңілін жалғыздық тұманы басқан. «Әркім басын көтеріп
өмірінде, әлі жеткен ... ... - деп, ... қаза табарын
сезгендей-ақ болады.
Қорыта айтқанда, Жұматай поэзиясы - өмірінің айнасы ... таяқ боп ... ауыр ... мен ... ... ... ... поэзияға ұласып, көркем тілмен өріліп келеді. Рас, Жұматай ... ... ... ... өзге ... ... ... келмеді.
Асқақ сүйгіш қырандай еркін көсіле қалықтағысы ... Тек ... ... ... ... ... құлдыратқан сәттерге толы ... ... ... Жұматай қысқа ғана сәтте қарапайым пенделер арасында өзінің
ертегі ғұмырын сүріп кеткен дара тұлға.
ІІ тарау
Ж.Жақыпбаев ... ... ... ... сан ... ... ақын мұң, ... жетегінде кетіп,
көңіл құлдырауына түссе, бірде асқақ пафоспен оптимистік өлеңдер туғызады.
Ал бір топ ... ащы ... ... ... ... толы
өлеңдерін ерекше айтуға тұрарлық. Ақын «Талайды ... ... ... ... ... жаңа ... ағам бір ... ерлік:
«Адольф Гитлер арақ ішпеген,
Ал содан қандай рахат көрдік», ... ... ... де ... ағасы өз кінәсән мойындамайды. Керісінше,
жоққа шығарып, «бұлтартпас дәлелдермен» ... ... ... ... ... мұнысын қабылдамай, күйеуін түйреп өтеді:
Сөйлейді жеңгем: «Түбінде ... ... де ... ғой.
Бір-екі күн сімірмесеңдер,
Гитлер болып кетесіңдер ме, ей?!»
Әйелінен жеңілер ағасы жоқ. Ол ... бар ... ... ... дейді ол,-жеңгенде шындық.
Күйеуін құрғақ сөзбен жеңе алмасын сезген жеңгесі амалсыз тоқтамға
келеді:
«Ішпесең, ішпе! Ішірткі берме,
Ешкімді ... ... ... ... ең ... ... ... дастаннан алған, қап-
қара көзі, шашы бар, аққұба ән» Ләйләға арналған топтамасы мен ... ... бас, ... ... ... ... ала аяқ ... қатысты
өлеңдері деп айтуға болады.Әдебиетке келгенде ... ... ... ... ... балаң ақын қазақтың сал-серілік дәстүрінен де
көз жазбай, өз Ләйлісін әлем әдебиетіндегі аяулы ... ... ... жеткізіп, Кенежиренін Ақан ... ... ... ғашықтықты әр ақын өзінше жырлайды:
Ғашықтық келсе, жеңер бойыңды алып,
Жүдетер безгек ауру сықылданып.
Тұла бой тоңар, суыр – үміт үзсе,
Дәмеленсе - ... ... бір ... ... жүрек, болар мас.
Дүниедегі у мен шу,
Мас жүректі оятпас.
(Мағжан)
Ғашықпын
Қайтіп оны жасыра алам
Бір алтын оның әрбір шашы маған
Сағынайын, ... ... ... ... ... «махаббат - өмірде тұрақты шындық, өнерде мәңгілік тақырып».
Адам адам ... ... ... ... ... ... ... тыс
қалған жан жоқ шығар, сірә.
Махаббат – ұлы сезім. Ол бір ғасырдың ауқымында ғана жырланып, заман
өзгерісіне ... ... жояр ... ... ... Кезінде
Сәкендер жырлаған «Советстанның» бүгінгі таңда «қаймағынан» қағылуы,
керісінше, сол Сәкеннің ... ... ... ... ... ... ... жоймағаны бұған дәлел.
Мәңгі тақырып- махаббат– Жұматай лирикасының шыңы. Жұматайдың жүрек
толғанысынан ... ... ... ... ... бір ... жеке ... әрқайсысы соны тіркестерімен, ... ... ... тұрады. Ақын Ләйләға деген сезімі ... ... ... әрқилы суреттейді. Бірде:
Көк орман, орман айнала,
Тек алтын, алтын аңсары.
Талай күн қаңғып тайгада,
Талапты ер ... ... ... мыңғырған тайга көрінісімен береді.
Бір байқағанымыз, Ләйләға арнаған өлеңдерінің ... ... иіп, ... ... ... наз, мұң шағу түрінде ... ... ... ... ... ақын ... ... қозғайды да, соңғы
шумағы Ләйләға қаратыла айтылады. Мәселен, «Өзі жайлы ойланғасын туғалы...»
деп ... ... ақын ... ... екенін, жар астынынан
күндердің ... өлім де ... ... ... Мен ... соң мені ... Мені кім ... сауал қояды. Ақын өлімнен қорықпайды. Ақын
жауапсыз осы ... ... ... ... ойын түйіндеп, мынадай
«жауап» табады:
Кетер күнім... Келер, кетер ол дағы,
Бір қаралы шеру шығар жолға әлі.
Сол бір ... жан ... ... жалғыз сен өксісең болғаны.
Ақын осы өлеңінде «көз» лексемасына қызықты эпитеттерді тіркестіріп,
көркем дүние туғызады. Мысалы: қара ... ... қара көз, ... ... ... қара көзді т.б.
Сонымен қатар, бұла өскен, күн мінез, кері қас, құм сағат бел ... ... ... де ... ... ... ханшадай, қара оқа құсап,
жанары күндей, арда емген ахалтеке құлынындай, жүректің ... ... жебе ... жандайын, апиыны ада болған бәңгідей.
Ақын метафоралары да өте күрделі. Мысалы: асқақтау жердің ... ... екі мың жыл ... ... Жұматай өмірдің сыйы – махаббатты шабыттана ... ...... ... суреттейді. «Аузынан алқызыл гүл төгілген»
Ләйліге өлеңінен ескерткіш орнатады. Тек:
Сонша саған не қылдым?
Менің Иран-бағымның ... да, ... ... да аман күнінде
Желге ұшырттың – ұрлаттың,
Не жазып ем, қымбаттым?-
деп ... ... ... қала ... Бұл күйін де ақын түрлі теңеулерді
тіркестіре отырып, шебер көрсете біледі:
Шекесіне жебе тиген ... ... ... маңдайым.
Апиыны ада болған бәңгідей,
Миым мең-зең, дем сезбейді таңдайым.
Ғашықтық дерті жанын ... жеп ... ... ... бір суық мұң ... ... де күші ... қойған қардай»,-
деп қайғырады. Ақын өзін кейде «тоңдай қатқан қалың мұзға» ... ... ... теңейді. Тоң мұзды тек Ләйлінің нәзік қолдары ... ... ... отты өшіру үшін:
Құй жеп мұзды мұхит суын түгел,
Көңілім сонда ған суыр ... ... ... ... ... сөнбейді деген сөз. «Атығайдың құласынан»
жүйрік жүрегі «Ләйлә» деп соғып, ақын ... тал ... жыр ... ... ... да теңдесіз сұлу «Ләйләға» арналған. Солардың
бірі – ... бақ» ... 7 ... 4 ... ... ұйқаспен жазылған. «Біреулер аяғымен,
Біреулер басыменен» күн кешкен күйбең тіршілікте лирикалық кейіпкер:
Жаныма жүре кірген,
Нұрымнан таралды арай.
Жер ... ... ол ... ... Бірақ «Құздардың ішіндегі құдайы» болған сұлуы кей кездері көңілін
жасытып, ... жас ... ... де сыйлайды:
Ойласаң алабұртан
Еске кеп нала түрлі
Бұл менен сәл-ақ ... бала ... ... ... азап жоқ ... ... қол ... жүрсе де, көңілі
жырақта болса не шара? Өзгемен қол ұстаса ... ... «қас ... ... ... ... үстіне жұдырық қой. Жан жарасы ... ... ... ... болар назым кәне?
Талай жаз, көктем өтті,
Сол өкпе жазылмады.
Бірақ жігіт жүрегінде үміт жоқ ... ... ... ... ... сыры ... азық. Тіпті:
Сол сырды Арқа да естіп,
Алтай да біліп қойған.
Ақын – шарасыз. Қолынан бар келері үміт ... ... ... ... қылу ... Сондықтан да:
Ыза боп тартып қалдым,
Қамшымен астағы атты,-
деді. Ашу үстінде «Ләйләмен түйедей жасты» ... ... ... ... ... ... ақын ... кешкенімен»,
Сен жайлы ән естігенде,
Қалатынмын теріс қарап.
Сол үшін «екі-үш пұттық ... бір ... ... сезімдер
махаббатқа ұласа алмайды. Ләйләсына да қолын жеткізе ... ... ... ... сені жыр ... енді еш ... ... бағым!...,-
деп тіл қатады.
Ж±матай - ой-µрісі кењ,білімі терењ аќын. Ол ќазаќ,орыс аќындарымен
ќатар шыѓыс шайырларыныњ да жыр-µлењдерін де ... ... ... ... Ћаям, Гєнжєуи т.б.тєрізді шыѓыс дарабоздарыныњ µлењ ќайнарынан
сусындаѓаны, сол ... ... ... ... да шарпып, µлењінен
шыѓыстыќ сарын сезілетіні рас.[2.105]Єсіресе, µзбек ... ... ... ... ќаныќ болѓан.Тіпті, Науаи ‰лгісін еске саларлыќ жырлар да
жазып, ќалам тербеген. Оѓан дєлел Єлішер аќынныњ ... тоњ ... ... ... ... ... урсын синє, ућларым урсын синє",-
тармаќтарындаѓы маѓына Ж±матай ... ... ... ... еді ... ... ... µмірді де тањдадым.
Айнам, сені, Єлішерді т‰сініп,
Айлам, сені алѓаш рет ќарѓадым.
Ќарѓадым мен, ќосыла алмай тењіње,
Пенде ќолы тимей ... ... ... жігітіњніњ барлыѓы,
Айдалада ќалдырсын деп сені де!
Єрине, жауапсыз махаббаттан жаны жегідей желінген лирикалыќ ... ауыр ... ... ... ... ... ... астарына терењ ‰њілсек
зілсіз айыптауды, шынайы ... кµре ... ару ... ... де ... єдебиетінен, наќты айтќанда,
нєзирагµйлек дєстурдегі аќындардан поэзиясына кµптеген ‰лгілерді сіњіреді.
Шыѓыс єдебиетінде Шыѓыс ренессансы дєуірінде ќызды Тєњірге, ... ... етек ... десек болады. Ашыќ к‰нде кµктен жай т‰скендей ... ... ... ... б±л ... б‰гінгі Ж±матай лирикасынан
да атып орын алѓан.
Жаны мµлдір,жас Тєњір
Жарылќай гµр ... ... ... ... ... ... ... жоќ есім ауса жас Тєњір
Мен маск‰нем, сорлы, ѓашыќ диюмін.
(«Ентањбасыз екі ... ... ... ... ару, ... Тєњірім,
Айырылдым ба, айырылдым ба мен сенен?
( «К‰йге т‰сіп айтќан кезде ... ... ... поэзиясыныњ соны ќырын танытатыны
айќын. Себебі шыѓыстыќ нєзік лирика мен кµнеден мирас ... ... ... т‰йісіп,єдемі жымдасќан кµрінісі - ... ... ... ... ... мен ... т‰сер
µткірлігі айќын дала еркесі Біржан салдыњ ќыз келбетін:
Ќараѓым, айналайын, кµз кµргенім,
Б±ралѓан тал шыбыќтай ќыпша беліњ.
Сµзіњ бал, тісіњ меруерт, беу, ... мен ... деп сµз ... с±лу ... ... г‰л-г‰л Жайнап тараѓанда,
Тањданып жыѓылуѓа таянамын,
Мойныњды б±ра тастап ќараѓанда.
Осы ... ... ... жалбыз едіњ,
Жалбыз едіњ, Жанымныњ жалѓызы едіњ.
Кербез к‰шпен келдіњ де, ... ... ... ... ... сен ... ... ќайѓы,
Ондай жанѓа байыздап баќ т±рмайды.
Ќисыќ,ќыњыр болса да мен ж‰рген жол,
Баќыт ‰шін к‰реске таптырмайды,-
шумаќтарымен ‰ндес жатќанын ањѓару ќиын емес.
Расында, ... µз ... ... ... пен ... ... ... білген аќын. Халыќтыќ болмыс ѓ±рыпты, жалпы шыѓыс
халыќтарына тєн ерекшеліктерді терењ ... ... ... ... ... мен ... ... зерделі зерттеуді ќажет етеді.[6.18-21]
Ќазаќ поэзиясында µзіндік ... ... аќын ... ... оныњ ... ... ... керек-аќ.
Аќын µлді болсын байѓ±с иманды,
Одан біраз µлењ ќалды, к‰й
ќалды,-
деп µзі толѓаѓандай, соњында ќалѓан ... ... ... да ... ... ... азыѓы.
Ж.Жаќыпбаев µлењдерінде ата-баба ќонысы болѓан ќазаќ даласыныњ
келбеті мен тынысы, ондаѓы тіршілік бейнесі µзіндік ... ... дала ... жанды ќозѓалыста, сол дала аясындаѓы тіршілік ауќымында
жырлайды. Халыќтыњ ... ... кµз ... арќылы б‰гіннен ой т‰ю -
Ж.Жаќыпбаев µлењдеріне тєн сипаттардыњ бірі:
¤ткенге µкінем оны ... ... ... ... бєрі.
¦раны,т±раѓы бар µз алдына,
Рулар-кµшпелі елдіњ полктары.
"Рулар"µлењінде ќазаќ руларыныњ ... ... тиек ... ... болмыс пен мінездіњ бір ќырын ањѓартып µтеді.
Ќазаќтыњ бар тайпасын µз ќолымен,
Дањќтыњ кітабына тізем шеттен.
Шыѓарѓан єр ѓасырда дањќын да ерек,
Ќоямын мен ... ... ... елдіњ полктары,
Ал, маѓан "полкым" емес,халќым керек.
"Туѓан жерге"µлењінде:
Туѓан жерім,єлемдегі ел т‰рлі,
Тањдай ќаѓа ... ... ... к‰н.
Єспеттеуге бейнелеуге кµркіњді
Тілімніњ бар акварелін
ж±мсармын,-
деп тебіренген аќын м±раты-туѓан даланыњ табиѓатын ѓана ... ... ... тіршілігін де терењдей ±ѓыну.
Ж.Жаќыпбаев - ж±мбаѓы мен сыры мол дала ... соны ... ... бере ... ... Аќын ... жиі ... табиѓаттыњ мезгілі-
кµктем. Кµктем таќырыбына ќалам тартќан аќын кµп. Єр ... ... ... ... кµз алдымызѓа µзіндік сипатымен келеді.[7.5-6]
Сол кµктем сипатыныњ µзі ±лтымызѓа ѓана тєн ... ... ... ... ... жасыл, кµрпеші г‰лді, беткей шыњ,
Кµп болды кµлбеп, кµзімен бір ... ... ... ... ... ... ... кµмекке маѓан жеткейсіњ.
Осы µлењ жолдарындаѓы "сењсењі жасыл" шыњ," кµрпеші ... ... ... итала ќазды жетекке алѓан" кµктем - Ж±матай
аќынныњ кµзімен, т‰йсігімен ѓана баѓамдалар сурет.
Ќарайѓан ... ќар жабу ... ќ±ба ... ... ... топыраќтардан т±ра кµр.
Кµктемім меніњ, жеті ќат жердіњ ... жуа ... ... ... шыѓа ... ... аќын тілінде осылайша тек ... ... ... ... ... ... боясын аппаќ серкелер,
Отарын кµкке жаятын болсын ертењ ... ... мал ... ... ... кµрінеді. Кµктемді ерікті де таза,
табиѓи болмыстыњ бейнесі т‰рінде таныѓан аќын сол ... ... ... барлау жасайды. "Шабуыл к‰тіп, шапќыншы тосќан" бір ... ... ... ќан ... жебе шаншудай ќадалып жатса да ќол ... Аќ ... ... ... ... ... ... босатќан ерлер
екенін ілтипатпен даралай айтќан аќын:
Кµктемім меніњ, "б‰гінгі т‰рім
ќалай?"- деп,
Ќызыл тєжденсе ќылтиып шыќќан талай кµк,
Ќабанбай мен ... ... ... ... ж‰рген бір ќ±шаќ г‰лді ќадай
кет,-
деп тебіренеді.
Бозамыќ кµкке бозторѓай ќ±сты ілдірген,
Мал µріс ќырѓа ... ... ... ... салсаќ, таѓы да µзімізге етене таныс
суретке жолыѓамыз. ... ... ... ... ... ... ... тарихы мен салт-ѓ±рпынан хабар берсе, µзіміз келтіріп
отырѓан "Мамырым ... ... ... бозторѓай, мал µрісін масатымен
тыстау сияќты кµрініс пен єрекет те ... ... ... де ... ... ... ±л ... алса бетімнен,
Жымию болды м±ратым.
Ол кезде шырша секілді ем,
Ќыста да кµктеп т±ратын.
...Ќаймаќтай аппаќ єжемніњ,
Ќалампыр болдым шайына.
...Жылтырап ... ... ... отырѓан.
Осы сияќты бейнелі жолдар астарынан бейне ... ... да ... ... Шµл даланыњ µскіні - жыњѓыл арќылы
аќынныњ "мені" бейнеленсе, сол ... жай ѓана айта ... ... ... ... деп айќындай кµрсетуі-аќындыќ таным терењдігі мен талант
шеберлігі. ... пен ... ... мінез даралыѓы
туындайды."Озбырларѓа да ... ... ... ... ... ... ... – суреткер ќиялымен екшеленген ќ±былыстардыњ бірін-бірі
сєулелендіруі арќылы туѓан соны єлем деп ... аќын ... ... ... осы ойды ... етеміз. Аќын µлењдерін терењ
жан-жаќты т‰сіну оныњ рухани єлемін ... ... ... бір жол. Ал,
аќын µз рухын µз ±лтыныњ µткені мен б‰гінінен, тынысы мен ... мен ... ... µссе жер ... ... тау ... гулдіњ тµркіні,
Шµбіњмін сеніњ сєулелі.
Аќын туѓан жерді "ш±ѓыныќ г‰л тµркіні" деп ... сол ... ... Ќ±ласындай ж‰йрік ем,
Адайлардыњ ќылышындай µткір ем,
Аќын µлењдерінен тєкаппар ќарттар т±лѓасы мен ... тау ... бой ... отырады.Аќынныњ танымы мен суреткерлік шеберлілігі
±лттыќ ‰рдіспен бет ќайнасып, к‰ллі поэзиясына желі ... ... атап µтер таѓы бір ќыры -µзі ... ... ... ... ... салмаќты сµздермен наќыштай
білуінде. Сµзбен сурет сала отырып, астарлы ой т‰йе білетін аќын ... ... ... мєн бере ќарайды:
Жатты-ай бір екі торѓай ен тоѓайдыњ,
Ені жоќ б±таѓы ‰шін шырылдасып.
...Ќыран жай ќалыќтайды, кµлењкесі
Жерменен ќой ‰ркітіп ж‰гіреді...
Адам болмысы мен ... ... ... ... жан-жануарлар
іс-єрекетімен пенде тіршілігінен ‰ндестік табу аќынныњ ќолданар кµркемдік
тєсілдерініњ бірі. ... бір ... ... ... ... ... сєтті бейнелеуге ±ласќан.
Ѓашыќ жандардыњ єдеті беп кµктемгі,
Сарѓалдаќ ... ... ... ... дала ... мен болмысын бейнелеуге аќынныњ µзіндік сµз µрнектері
молынан ±шырасады.Оѓан аќын µлењдерінен кµптеген мысалдар келтіруге
болады.
1980-жылдардаѓы ќазаќ лирикасына ж‰йелі талдау ж‰ргізген
Т.Шапаев ќазаќ ... ... ... сµз ете ... ... халыќтыќ
болмыс, ±лттыќ рухтыњ символы болса, ауыл оныњ тіршілікке, мазм±нѓа толы
бір жанды, тµл ... ... ... ... ... б±л
таќырып бµліп-жарып,жіліктеуге келе бермейтін т±тас ±ѓым. Сол дала,сол ауыл
б‰гінде ±лан ѓасыр поэзиялыќ тебіреністер ... ... ... айтады[9.27]. Ж.Жаќыпбаев поэзиясында да сол дала, ауыл бейнесі
жырланады. Жырланѓанда жай ѓана жырланып ќоймай, ... ... ... ... жырланады. Аќынныњ поэтикалыќ єлемінде туѓан даланыњ т±тас
бітімі Сарноќайѓа жинаќталып, сол арќылы кµрінеді. "Сарноќайѓа сєлемдеме"
µлењдер ... дала ... ... ... ... ... шынар да, ќыран да кµп,
Жер ж‰зінде кµркі бар т±рар бµлек...
Кµбейсе егер ... к‰н ... ... ... бір ... ... жармай кµрсету д‰ниеге
Ќой,жылќылы кµгілдір шыѓарманы.
Аќын тілінде туѓан дала бітімі асќаќтап, ерекшеленіп кетеді:
Аќ тастары кем емес с±лтандардыњ таѓынан,
Салт аттылар ... ... ... ... аќ жары - бабањ µнер кµрсеткен
Колизейі
Кµшпенді, кµзсіз елдіњ ... ... ... ... поэзиясын, одан бергі
дєуірлердегі поэзиялыќ ... ±лы ... ... ... ... ауызѓа алуымызѓа болады. Жєне µзіміз сµз етіп отырѓан Ж.Жаќыпбаев
поэзиясын да ... ... ... ... туралы ж‰йелі де наќты
мысалдарды ±сына аламыз.
"Той ... ... ... ... д±рыс,
Кµмектеп, кµптеп кµрсетер елдігі ±лыс.
Риясыз думан µткізу ендігі бір іс"-
Осыны ... ... ... к‰міс -
Тєкаппар, шешен, бµрідей азулы ќарттар.
К‰ллі аќындыќ ... ... ... ќала ... ... ... ... ќазаќ поэзиясы ‰шін ќ±былыс еді. Халыќтыњ шын ... ... ... ... ... де ерекшелеп т±рар осындай
ќасиеттер деп айтуымызѓа негіз бар.
М.Маќатаев µлењдерінде ќазаќы, данагµй ќарттар - ... ... бірі ... дєл ... ... ... µлењінен де орын
алѓанына жоѓары келтірілген ... ... бола ... ... ... ќарт ... дєл сол ќалпымен Ж.Жаќыпбаевта ќайталанды демейміз.
Дегенмен, екі аќындаѓы басты ‰ндестік - ... ... ... ... орап ... жерде ж‰рсіњ ќарттарым!?
...Араздасып аѓайын кетер еді,
Бір ќария болмаса бір ауылда.
...Саќалыњнан айналдым ќарт ... ... ... ... ... алып ... белдігі к‰міс -
Жол жорѓа мініп, келеді жазулы хаттар -
Тєкаппар, шешен, бµрідей азулы ќарттар...
Осындай ќарттардыњ іс – ... ... ... да ... ... мінез єдет - ѓ±рып, т±рмыс - тіршілік, салт - ... ... ... оѓан ... т‰йінді µлењді µн бойынан табамыз.
Ж.Жаќыпбаев поэзиясында моральдыќ, адамгершілік ізденістерімен бірге ±лттыќ
ќайнарларѓа ‰њілу белгісі ... ... ... ... тіршілік хаќындаѓы
µлењдерінен айќын ањѓарылады. "Кенежирен. Т‰н" µлењінде ќазаќы мінез, ќазаќ
т±рмысына тєн белгілер µрнектелген. ... ... т‰н, ... ... тойдан ќайтќан жігіт, ±йќысы келгенде атты ќонышына арќандай
салып, жата кетеді.
Ќайранмын ж‰йрік деген ... ... еді м±ны ... от та ... ±заќ ... мені ... жоќ бір рет ... кµк сењгірден хабаршы аппаќ,
Жаныма келгендей ол адамша аттап.
Сонан соњ ... ±заќ ... ... ќалдым ба деп аман саќтап.
¤лењніњ соњында аќын Кенежирендей ж‰йрікті тілге тиек ете ... адал ... ... ... ... ой т‰йеді.
¤лењніњ ±лттыќ сипаты дегенде ±лттыќ мінезден ... ±лт ... ... ... одан ой ... мєселесі де еске алынады. Ж.Жаќыпбаев µлењдерінде
±лт тарихына ќатысты оќиѓалар мен ... ... ... ... ... ... елді,
Бастаспаќ Бабыр баќиялыќ дањќпен енді
Жалайыр менен Дулаттыњ "кеу-кеулеп"шапќан
Жауынгерлері киелі Гангке ... ... ... ... ... басталып, халыќ тарихын
Шыѓыс шежіресімен сабаќтастырады. Кµрнекті ќолбасшы Бабырдыњ ... ... де ... ... ... ѓана ... ... Єрі дањќты
ќолбасшы, ќаћарлы ємірші, єрі аќын Бабыр "басы - ... ... ... ... суреттеледі. Сонымен бірге ќазаќтыњ іргелі руларыныњ бірі
‰йсіндер тарихы аќын зердесімен баяндалып шежіреден сыр тартады.
‡ндіге сіњбей
‡йсінніњ біразы ... ... ... ... ќалды.
...Ќытайлар кµрген ‰йсінді ‰нді де кµрді,
‡нсіз т±р олар
Ќалдырѓан б±л к‰нде ... ... ... тек ±лттыќ мінезбен шектеліп ќалмай, ±лт тарихымен
тамырласып, аќын поэзиясыныњ танымдыќ, таѓылымдыќ, ... ... ... ... ... ... мен ... саятшы-серілер,
т‰рлі µнер иелері бірде µз т±лѓасымен сомдалса, бірде кµркемдік-идеялыќ
маќсатта ойды ... ... айту ... ... ... ... танисыњ т‰стерінен,
Жем бересіњ перде ашып ішкеріден.
Ќос ќарѓаѓа бєстесіп б±ѓы алдырѓан
Уєли Шора батырдай ќ±сбегі ме ењ?!
Кµњіл-к‰й, сезім сырларын беруде де тарихи ... ... сµз ... кетеді.
С‰йген с±лудыњ ќасын сонау ѓасырдан саќталып жеткен ... ... ... ... жањалыѓы:
Не ойлайсыњ сонша с±лу басыњмен,
Не табасыњ жасытќанда, ќылыќтым.
Абылайдыњ сапысындай ќасыњмен
Абылайдай атаѓы бар жігітті?!
Жетісу µњірінде ... ... ... ... аты ... ... мен ... де аталып ќалады. Ауылѓа келген Темірѓали аќынныњ тобы ... ... ... ... сары ... ... ... тµбе
бише маќалдап, єн-жыр тµгеді.
Балпаќ баба т±сында
Болып µткен шыњдаѓы.
Айќастарды жырлады,
Тањ атќанша тынбады.
Б±л µлењде ештеңе тыя ... ... ... ... тоќтатќанын
жырлау халыќ µнерініњ ќ±дыреттілігін ишаралайды.
Кµшпенді халыќтыњ ежелгі к‰ндердегі ... ... ... ... ... сол ... ... б‰гіннен ой т‰ю, ертењге ... ... ... ... ... єрі ... ж±ртты кµресі таѓдыр ер етті,
Кµзсіз ер ќашан кµр - жердіњ бєрін елепті?
К‰ндердіњ к‰ні ќаѓанныњ т‰ркі нояны
К‰ншыѓыс жаќты ќырына алса ... М±ќа ... ... ... атын ... ... ... г‰лдіњ тµркіні сені саѓынып,
¤зіње жетпей µтіпті дейді арманда.
Туѓан жерге деген ерекше с‰йіспеншілікті, ... ... ... ... тиек ете ... ... µлењніњ кµркемдік єрі танымдыќ ќуатын
арттырып т±р. Туѓан жерін "Ш±ѓыныќ г‰л ... ... ... ... аќын оныњ б±рынѓысы мен б‰гініне сµз арнайды.
Ж.Жаќыпбаев биіктік, кењдік, терењдік сияќты дерексіз ±ѓымдарды
тау, дала, ... ... ... алып жырлайды. ¦лттыќ рух
тынысы осындай µлењдерінен танылып отырады.[8.26] Мысалдар келтірейік:
...Биікте µстім, биікте ... ... ... бар ... єлемде.
Биіктік пен аласалыќ туралы ±ѓымныњ астары - жаќсылыќ пен жамандыќ
±ѓымына ±ласады. Сол т‰сінік, т±жырымын аќын ... дала ... ... ... келмеген бектіњ ќан толы,
Кµзінен жасын парлатќан мынау тау еді.
немесе:
...Санама меніњ ... н±ры ... ... ... ... айыќты...
Ж.Жаќыпбаев µлењдерінен этнографиялыќ суреттер де орын алѓан.
Ќу бас та тойѓа барады,
Ќутыњдап ... ќарт ... ... ... ... тартады.
...Ќаптайды тойѓа ж±рт деген,
Ќалмаќша байлап аттарды.
...Салт атпен табаќ тартады,
Сєйг‰лік мінген жігіттер.
"¤мір ... ... мен т‰н, ќыс пен жаз, ... пен ... пен ... ... ... мєнісі - д‰ние µњшењ ... ... [10.12] Ал ... ... ... дµп
баса, боямасыз суреттеу - тек аќынѓа б±йырѓан ... Аќын сол ... ... ... ... сан ... тєсілдерді ќолданып, ењ
±тымдысын ѓана ... ... ... ... ... ... танытудыњ тањдаулы тєсілдерініњ бірі - астарлау(символ).
"Астарлау, яки, ... - ... ... - бір нєрсені не
ќ±былысты тура суреттемей, б±ларѓа ±ќсас ... бір ... не ... ... жасыра жарыстырып, б‰кпелей бейнелеу, ойды да ашыќ айтпай,
тартымды т±спалмен т‰сіндіру. М±ныњ µзі ой мен ... ... ... маѓына береді деу де ќате. Ењ бастысы - символ сµз ... ... ... ... єсем ажар, байсалды философиялыќ астар береді,
шыѓармаѓа бір т‰рлі сыршыл сипат береді. Астарлы шыѓарманыњ идеясы жалањ,
жалањаш ... ... ой ... ... ... ... ... ±ялайды. Пушкинніњ "Анчары" мен Лермонтовтыњ "Желкені", Тютчевтіњ
"Фонтаны" мен Блоктыњ "Єдемі єйел жайлы ... - єлгі ... с±лу ... ... толы ... µлењдер." [11.224]
Кешегі Маѓжан лирикасыныњ жаућары болѓан символдыњ поэзиядаѓы орны
орасан. Єрине, символист Маѓжанда µлім ... ... ... ... тым жиі ... ... бір ... алшы єлдилеп,
Келші, µлім, тезірек...
(«Мені де µлім єлдиле»)
Десек те, астарлаудыњ ѓажайып ‰лгісін кµрсеткен Маѓжан поэзиясын б±л
бір сатыѓа да ... ... жоќ. ... поэзиясына соны леп, тіліне
ш±рай сыйлаѓандай.
М±ндай символдыќ суреттеулер Ж±матай ... да ... ... µзге ... кµрінген. Мєселен, аќынныњ "Тау айтады" µлењінде:
Жаќындап ќалѓан аспанмен,
Жанарыњ ерте алданар.
Аяќты ... ... деп сені ел ... ... ... ... шыќ-µлгіњ келсе егер,
Шыњѓа шыќ-µлгіњ келмесе.
Астарлаудыњ єдемі ‰лгісі. Т‰йіп, т±шынып, астарына ‰њіле оќымаса,
т‰йсінуге ќиын жолдар, к‰рделі тіркестер. ... аќын "Тау ... ... ... биік ... ... маќсатты кµрсетеді. Ал ел перзенті ‰шін
асќаќ маќсат - халыќ игілігіне ењбек ету, ерлік ... ел ... ... - сол ... Ал ... ел арманы. Аќын есіміњ халыќ
кµкірегіне ±ялап, мєњгі санасынан орын ... ... ел ... ... ... адал бол, ‰десінен шыѓып, маќсат - м±ратына жетеле дейді.
Астарлаудыњ таѓы бір єсем ‰лгісін аќынныњ "Кµк ... ... ... ... ... кµре аламыз. "Біреулер басыменен, біреулер аяѓымен
к‰н кешкен" ќайшылыѓы мол д‰ниеде тот ... ... ... ±сќынсыз
жандар мен ќоса, мінезі мен келбеті келіскен алтындай баѓасыз жандардыњ да
бар екенін ескертеді:
Сан ѓасыр ... ... ... ... да,
Батпаќта, суда жатќанмен
Ќалыпты ќымбат ќалпында.
Рас, кейде пендешілік шекпенін киіп, ... бар ... ... жете ... ... ... ... сєттеріміз аз емес. Тек, асау
жылдар мен ... ... ... ... ... ... ... кµтерері тарихи шындыќ. Міне, аќынныњ айтпаќ ойы - осы.
"Кµк т‰лкіше б±лѓањдаѓан..." деп ... ... аќын ... ... жасайды:
Бай шаћардан шыѓа келіп бір кедей,
Ж‰рген жерім к‰њгірттенді т‰рмедей.
Аќын болмысындаѓы д‰ниені жадыратар шаттыѓын ‰лде мен б‰лдесі жарасќан
"Бай шаћар" ... ... ... ... ойды ... ... м±њды "Бай
шаћарда" адасып ќалт-ќ±лт еткен бейшара "Кедей" т±лѓасымен кµрсеткісі
келеді.
"Жеке аќын ... ... ... - сол аќынныњ єдебиеттіњ белгілі
кезењінде єдеби тілді жасауда, дамытуда, ќалыптастыруда ‰лкен ќызметі, рµлі
болѓандыѓын мойындау."[12.56] Ал ... ... ... кµріктеуіш
ќ±ралдарды, µлењ ќ±рылысындаѓы ерекшеліктер мен ... ... ... ... - ... міндет. Аќын тілін байытып, ойына айќындыќ,
шумаѓына шуаќ ‰стейтін кµріктеуіш ќ±ралдардыњ бірі - ... яки, ... ... ... - сµз ... µњдендіре
µзгертіп айту, суреттеліп отырѓан затты не ќ±былысты айќындай, ажарландыра
т‰су ‰шін оларды µздеріне ±ќсас µзге ... не ... ... ... ... ... не ... маѓынасын ‰стеу мазм±нын
терењдетіп, єсерін к‰шейту».
Гималай - ... ... - ... ... ... мµлдір айдын - аќ сынап,
Жиегінде жасыл кірпік - жас ќ±раќ.
(Є.Сєрсенбаев)
Єйнегі - к‰н, шатыры - аспан,
Кењ дала... Тµсі - ... ... ... ... ... - ... меніњ!
Бірінші мысалдаѓы метафора Гималайды біресе кµктіњ ... ... ... ... ... бір жер атын ... заттандырып,
тауѓа кµл - кµсір маѓына берсе, ... ... ... ... ... ќырдаѓы айдын кµл мен бала ќ±раќќа айрыќша с±лу ... ... ... ... ... ... ±штастырылып,
жер мен кµктен, к‰н мен кµлден т±тасќан асыњќы бейне жасаѓан да, аќынныњ
туѓан республика деген махаббатына ... ... ... ажар ... ... сары бала ќамы ‰шін ереуіл атќа ер салмай" ... отты ... ... ... да - ... - ... ойнаѓан ќарт
Марал
Табаным тасќа тиер деп,
Саќсынып шыќќан ќиядан...
...Мен бір шарѓа ±стаѓан
Ќара балта едім:
Шабуын таппай ... таѓы ... µзін ... ... ... к‰ллі ќасиетін, балтаѓа ... ... ... еселей тµкпектетіп айту арќылы µлењге де
айрыќша екпін, ќайсар к‰ш, ќайталанбас ќасиет дарытады.[11.219]
Ж±матай да - ... ... ... ... ... ... ... Сол себепті аќын метафора жасауда ењ шырайлы, сай тасындай мінсіз,
келісімді сµздер мен тіркестерді тањдайды.
Мєселен:
Алѓыр деп досы ... ... бір ... ... ѓана ... болып б±рылдым...
(«Кетпеймін
енді ‰й кµрмей»)
Лирикалыќ кейіпкер µзін к‰н ... ... ... ... ... жан баласына бас имес бірбеткейлігін, ар- намыс
±шќыныныњ ... ... ... ... аша ... келгендей "к‰нбаѓыс"
метафорасына "к‰н жаќќа ѓана ќарайтын" эпитетімен ымдастыра ж±мсап ,
образды кењірек ашып, наќтылай ... Б±л да - ... ... ... ... болса, образ жасаудаѓы
шеберлігі де шексіз. Аќын халыќ танымына тањсыќ ... ... ... ... ... ќонымды метафоралар жасайды.
Ќ±да, яки, алашша айтсаќ, Ќ±дайдыњ
Ќ±рметінен ќ±р ќалѓанѓа жылаймын.
Сен єулие ... ... ... шалшыќ т‰бі - лаймын.
(«Ен тањбасыз екі тєулік бірге µлді»)
Лирик ... ... б±л ... µзін тым ... ... ... ќолданбаса керек. М±ндай суреттеуді тањдаѓан себебі – хас
с±луыныњ «б±лаќтай мµлдір», ... ... мен ... ... ... кµздегені аныќ.
Аќын метафорасына ‰њіліп, кейде с‰йген аруыныњ бойынан мін ... ... ... ... к‰нєсіз ќалыпќа т‰сіреді, ењ баѓасыз
д‰ниедей ќастерлеп, ќадірлейді.
Мєселен:
Меніњ 50 килограм алтыным,
Д‰ниені ... ... да кµп ... шыѓатын жерден шыќќан бір алтын
Жымиысын жиямын деп байыдым.
(«Бір к‰лермін»)
Суреткер ... бар ... ... сєф ... ... ... бір елі де ... ″Ќолда бар алтынныњ ќадірі жоќ″ дегенде
дана ќазаќ сол жан мен тєн ... ... шет ... сєтін айтќаны
рас. Эстетикалыќ талѓамы жоѓары ќазаќ халќыныњ перзенттерініњ бірі Ж±матай
да тілініњ бар бояуын с±лулыќты жанды суреттеуге ... Оѓан ... ... ... ... да ... Тіпті, с‰йгенініњ ″єкесі – эпос, шешесі
– жања саз″.
Жұматайдың метафоралары соны, көркем:
Мен бір ... ... ... ... жүрмін жүрегіме уыстап.
(«Бір
күлермін»)
Сені Ләйлә қара көзді киелім
Қайыспастан қара жерше сүйемін
(«Ләйләң ... – ақ ... екі мың ... ... ... ... қоймады
ғой»)
Қай гүлін сөздің төкпедім
Алқара шашты көктемім.
(«Жуғам жоқ ... ... ... малын алдырған»)
Көп ойымды көретін бе
Қара көзді өлеңім?
(«Мына өмірден жылап кеткім...»)
Қайрылмай қайда кетіп барасың
Қара көзбен ішіп-жеген қорегім
(«Ақ ... бір ... ас ... ... құдай едің
Қыздардың ішіндегі
(«Нұрлы бақ»)
«Лирикалыќ поэзияѓа жан ...... ... ќуаттылыѓы,
сезімніњ оттылыѓы, нєзіктігі.»[3.238] Тек нєзік сезім мен ... ... ... ѓана, шын мєнісінде кµркем µміршењ болмаќ. Кµркемдігі тµмен,
тілі ќарабайыр д‰ниелерді ... да - ... ... ... ...... т‰кпірінде ќордаланѓан асыл д‰ниелер
жиынтыѓы. Сондыќтан, ... ... тілі ... болуы м‰мкін
емес.
Мєселен, Абай ќыз келбетін:
Мањдайдан тура ... ... ... ж‰з, ал ... бет тіл байлайды.
Аузын ашса, кµрінер кірсіз тісі,
Сыќылды ... ... іш ... жан ... ... ... да хас с±луын:
Даусыњды естіп соќыр сені ±натар,
Мылќау кµріп, естімей-аќ г‰л атар.
Сені кµрсе, жер де, кµк те ... ќара ... ќ±ба ... ... ма екем бір ќолмен?-
деп, т±ла бойында титтей де міні жоќ биік идеал дењгейіне ... ... ... ... ... тіл бітірердей тењдессіз. Сондыќтан
Ж±матай аруын «ќабырѓалы, ќара ... ќ±ба ... ... ... ... ... ... ањсап, ќиялдана жыр тµгеді.
Байќаѓанымыз, Ж±матай кµріктеуіш ќ±ралдарын, єсіресе, ... ... ... ... асќан ыждаѓатпен ж±мсайды. ... ... ... ... жымдасуы кµњіл аударуѓа т±рарлыќ.
«Айќындау, яѓни эпитет – заттыњ, ќ±былыстыњ айрыќша сипатын, сапасын
аныќтайтын суретті сµз. Эпитетсіз тіпті ... ... ... ... ... ќиын. Єрине, б±рын-соњды сан мєртебе ќолданылып, ыѓыр
болѓан эпитеттерді ... ... ... ... от ... ... ... айналама ќарамадым...
(Х.Ерѓалиев)
Осындаѓы от сыя ќандай тыњ, ќандай єсерлі?Жања эпитет табу керек
дегенде біз ... ... ... ... отырмыз.
Ќара алмас кµзді, бал ерін,
Басынан ќ±с та ±шпаѓан,
Б±ла µскен асќаќ жан едіњ.
Аќын лирикалыќ кейіпкерін ќара ... ... ... не ... ... деп ... де ... еді, алайда «ќара алмас кµз, бал ерін» ѓана
кµз алдыња ѓажайып с±лулыќтыњ ... ... Ал ... ќ±с ... б±ла ... асќаќ» к‰рделі эпитеті арќылы біз ... ... ... ... ойѓа ... ... ... болар
едік. Аќын кейіпкердіњ сыртќы ... ... ішкі жан – ... мен с±лулыѓыныњ µлшемін µрнектегені деп білген жµн.
Ѓажайып сєттіњ туарын сезіп те ... ... ... ... кезіккен едіњ
(«Ѓажайып сєттіњ туарын сезіп...»)
Есті жел басын сан иген,
Ќашумен ќылды ... ... ... к‰н ... есті эпитеттері Ж±матай µлењдеріне жања рењ, жас
ажар беріп т±р. «К‰н мінез» кµркіне аќылы сай арудыњ жайдары ... ... ... ... ... ... ... эпитеті – аќын
ќолтањбасынан туѓан тынымсыз ізденістіњ жемісі. Сонымен бірге:
«Апалап» ... ... ... ... ... бос ќызын алдым.
(«Ќайран шешем»)
Осындаѓы «кµњілі бос» эпитеті єдеттегі «кµњілшек, жылауыќ» маѓынасында
емес, «жаны ... ... ... ... ада» ... астасып
жатса керек.
Ал:
Ќабаѓы жасыл шатќалдан,
Кµк шєйі м±нар серпілді.
М±ндаѓы «ќабаѓы жасыл» ерекше эпитеті мыњ ќайнаса сорпасы ... ... ... «кµк шєйі» эпитетініњ «м±нар» ... ... ...... аќындыѓы ќ±діреттілігініњ белгісі.
Кербез к‰шпен келдіњ де билеп алдыњ
Келбетіњмен кеудемніњ жанды жерін
(«Кермиыѓым, мен ... ... ... эпитеті ару не с±лу сµзіне ... ... ... ... ... ... ќана ќойѓанда, µлењ дєст‰рлілеу,
солѓындау шыѓары аныќ еді. Талѓамы жоѓары ... тіл ... ... с±луды «кербез к‰ш» деп тамаша эпитеттік тіркес оралымына
сыйѓыза білген. Аќынныњ б±л ... ... ... ... ... ... ... ашыла т‰седі. Шылбыр бермес талант иесі µлењ µлкесін
г‰лдендіре ќ±лпыртады:
Ерке ж‰ректі, еркеуде, ерке ... бе: ... деп ... ... ... сом т±лѓасын ќ±сќа балап, оны «ерке ж‰ректі, еркеуде, ессіз»
эпитеттерімен тамаша ... ... ... кµз ... ... ... елестетеді.
Ал:
М±зша ерітіп мидаѓы ойдыњ кµлемін,
Тарќап кетті т‰мен-т‰мен µлењім,-
Тармаќтарынаѓы «т‰мен-т‰мен» эпитетініњ мєн-маѓынасын ±ѓыну ‰шін тарих
ќойнауына еріксіз енуге тура келеді. Д‰ниені ... д‰р ... хан ... ... ... ќан ќаќсатќан ж‰здігі, мыњдыѓы,
т‰менініњ табан ізі мен ат ... ... ... келмеске кетсе де,
соњынан «ж‰здік, мыњдыќ, т‰мен» деген с±сты сµздер санадан сенделген ... ... ... ... ... маѓынасынын алшаќтатылып
ќолданылады. Тек ќуатты, ќ±діретті, тењдессіз» тєрізді ќосалќы ... ... ... ... Б±л да ... ... µлењінде бір «м±њ» сµзіне єр-ќилы эпитеттер тіркестіріп, ... ... ... м±њына ќарап,
«Сен ‰шін µлсем, арман не, сен ‰шін µлсем»
(«Кµгісім б±йра секілді»)
Софизм болып кµрінді кеше
М±ќаѓалидыњ да ... ... ... ... сені т±ра ... аптыѓам,
Мылќау м±њѓа айналамын кµрсем –аќ.
(«Ен тањбасыз екі тєулік ... ... ... ... ... ... ... . Єр
эпитеттіњ мєн – маѓына, ж±мсалу рењкі бірыњѓай ... ... ... ... «аќќ±ба» эпитеті «м±њ» сµзіне тіркескен т±тас ... ... ... ... келесі µлењдегі «шынайы м±њ» адамзат
бойындаѓы ењ ізгі психикалыќ ќ±былысты ... ... ... ... ќыз алдындаѓы жасќаншаќ мінезін ... µзін ... ... ... эпитетті ќ±былта ќолданудыњ тамаша ‰лгісін танытады.
Тегінде, Ж±матай – поэзияны т‰рленту жолында тєжіребиеге ќорќынышсыз, батыл
баратын аќын. Ол ... ... ... ... ... ... ... ‰ні
Жања µлењ содан туып жатыр, міне.
Осындаѓы «аќылды» эпитетініњ жеке т±рѓанда айтарлыќтай ерекше ... ... ... аќын ... б±л эптетті «‰н» сµзімен тіркестіріп,
бойында іліп алар міні жоќ с±луыныњ енді ... г‰л ... ... ... µзін есті, аќылды етеді.
Сондай-аќ:
Сµйлейді баяу, б±л к‰нде ж‰реді ... ие боп тірі ... еді ... м±нда «тірі» эпитеті дєст‰рден ауыњќырап, тіркескен сµзіне
антонимдес келсе де, бір органзмдей т±тас ... ... бір ... ... ... кезде бір м±њды
К‰міс ‰нді кµмекейім ќылѓынды.
(«Ќатал баќыт хан ќызы ењ»)
Адам ‰ніне де жан ... аќын енді ... мен ... ... ... ... жасайды.
Жұматай теңеулерінің тағы бір ерекшелігі – белгілі тарихи тұлға ... ... ... ... көріктеуіш құрал жасайды. Жұматайдың бұл тәсілі
белгілі тұлғаның бойындағы қасиеті мен ... ерен ... ... ... айту ... Мәселен:
Футболды қойған Мюллердей,
Қойдым мен әлгі пәлені.
Осындағы «Мюллердей» теңеуінің, әрине, екінің бірі мән-мағынасына
бойлап, терең түйсінбеуі ... Тек ... ... қалт ... санаулылар
ғана ұғынатыны шындық. Жұматай да осы кемшілікті ескергендей «футболды
қойған» эпитеті арқылы теңеуге ... ... ... ... Бұл ... ... ... допты «құлмақша иірген» шеберлігін ... ... ... ... бар ... пен ... ... тастауға
ден қойғанын көрсетеді.
Мен кейде құс мұрынды болмасам да,
Француз Жак Ив Кусто сияқтанам
Өмірінің тең жарымын теңіз қойнауының ... ... ... ... ... Жак Ив ... есімін естімегендер кемде кем болар. Ақын
ұлы саяхатшының дүниенің тең жарымын кезіп ... ... өз ... ... салыстыра суреттейді. Жалпы, Жұматай поэзиясында тарихи
тұлғалар бейнесі арқылы теңеу ... ... Бұл ... ... терең
зерттеп, зерделегенін айқындаса керек.
Ел ескерер ерлігім жоқ не түрлі,
Сондықтан да, Ләйлә, саған жақпадым.
Уәйс Сұлтан ... ... ... ... ... ... ... көк темірдей бетімді,
Ат тебініп аламандар даңқы үшін,
Сыба, Сартақ, Мұқа ноян секілді
Билегем жоқ дүниенің жартысын.
Бірер шумаққа тарих биікке көтерген ... ... ... ... ... мен қатігездігін сыйғыза суреттеу – Жұматайға ... Оның ... ... оқу ... етеді, тарихты парақтай отырып көз
жүгіртуіміз қажет. Себебі, бір тармақтағы ой ағымын аңғару үшін ... ... ... кері ... ... ойға ... ... Мәселен
«Сыба, Сартақ, Мұқа ноян секілді, Билегем жоқ дүниенің ... ... ХІІІ ... ... қан ... моңғол шапқыншылығын,
Шыңғысханға Қытай, Корея, Тибет, Маньчжур жерлерін ... ... ... ... ... ... Сартақ, Мұқа батырлардың
ерлігі жайлы жазбаларға ... ... ... ... ... ... әз ... Жалаири секілді
Жамиғаттың тауариғын жазбадым,-
жолдарынан тарихшы, ғалым Жұматайды танимыз.
Тіпті, теңеуіне қазақ, түркі ... ... ... ... да
қасиетін екшеп, поэзиясын әрлендіреді:
Раджаша өспегенмен шіреніп,
Күндер кешкен күн ... нұр ...... ... ... ... ол да тірі өлік.
Теңеу жасауда ақын философиялық мәні терең, тарихи салмағы қомақты сөз
бен сөз ... ... мен ... ... ... ... жеңіл
сөздерді шеберлікпен жымдастырады. Мысалы:
Сағанақтан соққан жел ызыңдатып өпкен-ді
Ешкі сойып, епті қол жуан ... ... ... Темекең- мың сайрамы адамның
Төбе бише сөйлетіп ішектерді кеткенді
(«Шұғынық гүл
төркіні»)
Озбырлар алса бетімнен,
Жымию болды мұратым.
Ол кезде шырша секілді ем,
Қыста да көктеп ... ... ... ... ... айына,
Қаймақтай аппақ әжемнің
Қалампыр болдым шайына
(Сонда)
Ай төккен сүттей жарықта,
Аулақтау кетіп топырдан,
Жылтырап аққан арықта
Жалбызың құсап отырғам.
(Сонда)
Жауға бұрып ... ... ... ... даңқы үшін.
(«Ел ескерер ерлігім жоқ не
түрлі»)
О, Муза! Алар емес ода тыным
Жарқылда сапыдайын ... ... ... ... қамалы»)
Кем емес патшалар да даңқы Аладан
Алдында қояндардай жалтаңдаған
Нояндар сын көтермес сарайлардың
Талайын тас ошақша талқандаған.
(Сонда)
Басында дулығадай мұнара ... ... ... тұра ... көк ... ... ... неге жырлап бермеймін мен.
(Сонда)
Ақжардың жүзі жылаған диірменшідей боп,
Ағызды құсақ шатқалда ойран-ботқаны.
(«Сіркіреп
жауын...»)
Қараңғы түнде қауышқан қыздың бедері
Саусаққа, ... ... ау ... пернеше.
(Сонда)
Қайыршыша көшеде йог қол жаймай,
Тірі өлік боп көрден қолын созады.
(Сонда)
Сені көріп құба ... ... кеп ... пен ... шәлісі»)
Таудың бұлты қорашыл ит секілді
Қотандарды жүреді ылғи тіміскіп.
(«Бұлт айтыпты...»)
Жүзі ... ... ... ... көпті көрген кәрідей,
Жақсы адамдай әрі жұмсақ, әрі дөй.
(«Албастылар»)
Қоймасында қашқан байдың,
Іріп кеткен кілемдей боп.
(«Жазықсыз»)
Мамыр мінез көк аршадай сүйегі
Көктегі әнді сүйетіні тағы ... ару Алла ... ... ... қой ... ... сенің нәзік сөзің, күлкіңді.
(Сонда)
Қара шашақ көрінеді көзіме
Жақсылықтың патшасының тәжіндей.
(«Желтоқсанда қар ... ... ... сұлу ... шашылды әрі тарыдай.
(«Сезімдерге
бөленгенде»)
Боз биенің сүтіндей бет, ерінім
Бола алмай ма хлоры бар су ... ... ... ... ... ... гүрілдеп.
(«Шажанның суы»»)
Күшіктей қып бір ақ тептің
Көзсіз махаббатымды.
(«Мына өмірден жылап кеткім...»)
Мөлдір Құсақтың сары топырақты,
Ат жақты жары
Жүз снаряд тигендей ... ... қиям ... өзім қимаған.
Өзегімдей қалқамды-шаттығымды бір құшақ
(«Жүретұғын
кезінде»)
Ат барда жаяулап ... ... бір ... ... ... оқалы жіп
төкті»)
Түк қалған жоқ ... ... ... сот ... кеңседен
(«Күйге түсіп айтқан
кезде...»)
Самарқанға салтанатты
Кернейіңді жүз өгіздей ... ... ... ... ерке жүр ... ... Ж±матай µлењіндегі «Кµк орман, орман айнала» ... мен ... ... ... ... ... ... серпінді µріс жасалып т±р.Экспрессивтік рењк тудырар сµздерді
Ж±матай шебер пайдаланады.Мєселен, «Ішпеуге онда ... ... Етер ... б±л ... ... - дегенде «шіркін» сµзініњ атќарып т±рѓан рµлі
ерекше.Ол сµзді алып ... ... ... ... жай ... ... еді. Осы ... В.Виноградовтыњ экспрессивтік сµздердіњ поэзиядаѓы
ќызметін ерекшелеуі мєн берерлік ѓылыми пікір деуге болады. [9. ]
«Сеніњ барыњ, ... ... ... қандай ѓажап, Ќ±дай-ау!»
тармаѓындаѓы «ау» шылауыныњ ... ...... форманыњ
поэзия ќ±рауы.Ж±матайдыњ нєзік сезімі тасып, ќ±штарлыѓы асќындаѓанда «ау»,
«аќ», «ай» шылауларына мањдай ... ... ... сол ... ... шамы да ... ќыранша ±шып шањыраѓым,
Зертасты ѓимаратќа неше ќабат.
Немесе:
Ќ±ба талдай бір-аќ рет иіл де,
Шєрбєт ... ... ... ... ... ... бір ... ќойды-ау миымнан.
М±ндай экспрессивтік рењк тудырар шылаулар µзге Ж±матаймен т±стас
аќындар поэзиясына да ... ... ... ... ... ... арќылы сезімді жеткізе бейнелеу Ќ.Мырзалиевке де тєн тєсіл.[9.]
М‰мкін емес ... ... ... ... ... ... жазѓан, халќым-ай!
Мынау шешен шектерден сыр таптым – ау мен бµлек,
Б‰кіл далай келді ѓой кµз алдыма дµњгелеп
Немесе:
Боз дала ќ±шаѓыњды аш ... ... ... ... µзім де ... б±л ... ... Ж±матайдыњ сезімді дєл жеткіэудегі тєсілімен
‰ндес екенін ањѓартады.
ХХ ғасырдың 60-90 жылдарындағы ќазаќ лирикасыныњ т‰рлік, ... ... ... лириктеріміз Т.Айбергенов, М.Маќатаев,
С.Жиенбаев, М.Шаханов, Ж.Нєжімеденовтердіњ ... ... та ... алуѓа лайыќты. Олардыњ µлењніњ жанрлыќ ішкі ... ... ... де бір ... ... т‰седі. Мєселен, М±ќаѓали,
Тµлеген, М±хтар, Ж±матайдыњ он бір буынды ќара µлењ ±йќасына ... ... ... интонация жаѓынан бір-бірімен тым ‰ндес жатады.
Ж±матайдыњ:
Басќа жерге т±з тµксе де ±шпайман,
Аман ... ... ... ... ... ... ... ќ±стаймын
Тµлегенніњ:
Есен –сау бармысыњдар, армысыњдар
Армысыњдар, ќария ќарлы шыњдар
Тµсінен керуен-керуен кµш µткен тау
Сен меніњ керуен ... ... ... ... ... тµсіњді аш мен келемін,
Кењ д‰ние керемет ќалпыњменен
Ж‰рек болып кеудеме кірші меніњ,-
сияќты жолдар бірімен –бірі ертеден ... ... ... жоќ ... Б±л ... ... ... «Ќаратаудыњ басынан кµш келедіден»бастау
алады.
Ж±матай ќара ... б±л ... ... ... ѓана ... ... да, ... µлењ, баллада жазуѓа да ќолданылады. Мєселен,
М.Шахановтыњ «Танагµз» поэмасыныњ жолдарын ќарањыз:
Ізгілік пен ізеттіњ баурайында,
Мама ќаздар самѓайтын ќойнауында.
Достыќ атты ... ... ... ... тауыныњ жайлауында.
¤тежан, Саѓидыњ да 11 буынѓа ... ... осы ... ... ‰н ... ... Ал, б±лардыњ бµлінетін жері –
интонациялыќ айырмашылыќ. Осы жерден келіп, єр аќын ... ... ... Стильдік ыњѓайластыќта кµріне ... ... ... ... ізденістері: тілдік, образдыќ, жанрлыќ осы ќара
µлењнен бастау алады. Жоѓарыда аталѓан аќындардыњ барлыѓы да ќара ... Сол ... ... сµз ... ... ... М±хтар,
Ж±матайлар ќара µлењнен енші алып, бµлек отау тікті. М±ќаѓали µле-µлгенше
ќара µлењге ќызмет етті, ... ... ... ... µзін ... ... барып, µзіне тєн стиль
ќалыптастырады.[13.52] Ал ... ... олар ... ... єр
ќасиетінен ‰лгі алуы-зањды ќ±былыс. Мєселен, М.Шаханов µз творчествосын
сазды лирикадан бастап, лириканы ... ... ... ... ... ... табуы. Ж±матай да тырнаќ алды туындыларымен танылып
ж‰рген шаѓында, орысша µлењ ќ±рауѓа ќатты ... ... Б±л ... ... «Октябрь туы» газетініњ мењгерушісі, Ж±матайдыњ єріптесі ... «Сен ... ... ... ... ж‰рген ‰лкен ... ... ... да ертіп, «Ж±матай ќаѓанатын» ќ±рѓаныњды да
естіп ж‰рміз. Орысшаны сол Олжастарѓа–аќ ќалдырсањ ... ... ... ме, жоќ па ... одан соњ ... µлењімді тыњда
деп мазаламайтын болѓан»,- деп есіне алады.[5.16] Осылайша, ќазаќтыњ ... ден ... ... ... ... ... ... т‰сті.
«Кербез к‰шпен келдіњ де билеп алдыњ,
Келбетіњмен кеудемніњ жанды жерін»,- деген тармаќтаѓы ... ... алу» ... ... ... ±ялайтын жања тіркес. ... ... ... ... єсем ... биік талѓампаздыќтыњ
кµрсеткіші б±л.
Қорытынды
Қорыта айтқанда, Жұматай Жақыпбаев – дүлдүл ақын. Жұматай ... ... ... ... ... ... жалаң түршілдікке
салынбай, көрген - білгенін, сезіп - түйгенін шынайы, қоспасыз, жүректен
өріле шығуымен ... Ақын ... ... ... ... ... түптеп келгенде, поэзиясының қуаттылығын, тілінің көркемдігі мен
дәлдігін, өткірлігін мойындау. Жұматай – тума талант.Сондықтан, ... ... ... қасиеттерді жазбай тану қиын ... ...... ... ...... көрген-білгені, іздегені көп ақын.
Ақын тек көріп, ізденіп қана қоймай, сол ... ... ... фактіні әсем суретке айналдырады. «Поэзия» өлеңінде:
Сенем саған Филиппиндік
Химмерге арулардың сенгеніндей,-
деп осы қасиетін аңғартады.
Екіншіден, соны ... мен жаңа ... ... қалыптастырғысы
келген қасиеті. Әсіресе, теңеу жасауда халық танымына жеңіл ... ... ... таңсықтау сөздерді жымдастыра теңеу тудыруы көңіл
аударарлық. Мәселен,
Раджаша өспегенмен шіреніп,
Күндер кешкен күн жүзінен нұр ... ... ... теңеуі біршама білімге қанық ... ... тез ... ... ... ... ... шығыстық сазды лирика мен даланың жыраулық асқақ
поэзиясын ұштастырып, жаңа бағыт, ... сара жол ... ... ... ... ... ... Науаи, Рудаки, Фзулилердің сазына
салып өзгеше сипат береді.
Төртіншіден, Жұматай - серілік ғұмыр ... ... ... ... шумағындағы еркіндік пен өмірсүйгіштік соның айқын
дәлелі.
Бесіншіден, Жұматай – өмірдің ащы дәмін ... ... ... ... енді ... кері ... жеген иттей басымнан шаш жеді мұңым.
Жақсылығымның да мен кеше жемісін көрдім,
Дәмін де таттым.
(Не ... ащы еді, ... ... ... ... ... керемет поэмалар
туғызуға түрткі болған.Белгілі ақын, аудармашы Әуезхан Қодардың ... ... ол ... ... алғашқы оқығанымда французша жазылған
ба деп қалдым. ... ... ... ... ... – парнастық
исі аңқып тұрды. Енді бір оқысам, өмір ... мен ... ... ... шайыры жазғандай болды. Енді бір қарасам, ... рухы ... ... ... ... ... ... жетеледі. Ал егер де әзілсіз айтатын болсақ, мен Жұматайды
қазақ поэзиясына тың да соны ... ... ... ... әкелген советтік дәуірдің провинциализмінен ада, кең құлаш
эпостық дүниетанымын биік мәдениетімен жеңе білген, ... ... ... ... ... лирик – ақын деп түсінемін.Ең ғажабы,
ол лирик болғанда, жырау – ... Оның ең ... ...... ... ... ... сезімінен туындайды." Жұматай – осы
қасиетімен дара.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
1. Ж.Жақыпбаев "Кенежирен" Алматы – 2005ж, ... ... ... ... Алматы – 2005ж
3. З.Ахметов "Поэзия шыңы - даналық"
4. Ә.Тәжібаев "Өмір және поэзия" Алматы – 1960ж
5. ... ... ... ... 2007ж, ... Х.Жүкел "Жас қазақ", 2006ж,
7. Жыр жұлдызы Жұматай. Шымкент келбеті – 2005 ж. № 27
8. Ә.Қодар. «Дәуір ... ... ... ... – 2005 ... Ш.Елеукенов. «М.Жұмабаев» Алматы – 1990 ж.
10. З.Қабдолов. «Сөз ... ... – 2007 ... ... «ХV – ХІХ ... ... ... тілі». Алматы -
1976 ж.
12. Қ.Жұмалиев. «Әдебиет теориясы». Алматы – 1970 ж.
13. ... ... ... ... ... ... ж.
14. Ш.Елеукенов. «Әдебиет және ұлт тағдыры». Алматы - 1990 ж.
15. Әдебиеттану терминдер сөздігі. Құрастырғандар ... ... ... тілі», 1969ж.
16. Дүйсенов М. Ақын мұраты. А., «Жазушы», 1967ж.
17. Ергөбек Қ. ... мен ... ... ... ... -
«Қазығұрт», 2003ж.
18. Ергөбе Қ. Арыстар мен ... ... ... ... ... 2004 ... ... Қ. Арыстар: Жазушы шеберханасы (Сәбит ... ... 2002 ... ... М, ... Т, Қирабаев С. Қазақ ... ... ... ... 1985 ж.
21. Қирабаев С. «Кеңес дәуіріндегі қазақ әдебиеті». Алматы - «Білім», 2003
ж.
22. Қазақ әдебиеті: Энцклопедия. Алматы - ... 1999 ... ... сыры. Жинақ. (Редакциясын басқарған М. Н. ... ... 1974 ... Уақыт және қаламгер: Әдеби – сын мақалалар.(Құрастырған Ғ.Доскенов).
Алматы - «Жазушы», 1990 ж.
25. Ысқақұлы Д. ... ... - ... – Словарь», 2005 ж.
26. Ысқақов Д. Сын сымбаты. Алматы - «Жазушы» 2000 ж.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 59 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақындық мектеп дәстүрі (Ж. Жақыпбаев шығармашылығы негізінде)83 бет
Өнімдер өндірісі298 бет
Cпектрдің жақын ИҚ аймағындағы сатурынның бұлытты жамылғысының сенімді спектрлік бақылау мәлметтерін алу38 бет
Адамзат ақырзаманға күн санап жақындап келеді8 бет
Азия мен Қазақстан халықтары әдебиеттерінің өзара жақындастығының49 бет
Алыс, жақын шетелдік қазақтар тілінің зерттелуі63 бет
Жақып Ақбаевтың өмірі мен тарихи - саяси көзқарастары59 бет
Күн-ең жақын жұлдыз10 бет
Оқушылармен жүргізетін музыкалық жұмыста кездесетін өнердің жақын түрлерінің өзара байланысы70 бет
Тәуелсіздікті жақындатқан тұлғалар6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь