Ерте және дамыған орта ғасырдағы медицина


І Дәуірге сипаттама
ІІ Византия империясындағы медицина
1Византия империясының даму тарихы
2.Медицинаның даму ерекшеліктері
ІІІ Араб халифатындағы медицина
1 Арабтардың шекаралық шабуылдары
2 Ұлттық мәдениетпен медицинаның дамуы
3 Шығыстың атақты ғалымдары:Аль.Бируни, Ар.Рази, Аль.Фараби, Абу.Али.Ибн. Сина
IV Ортағасырлық Қазақстандағы халық, сиқырлық және ғылыми медицина
Материалистік көзқарас бойынша тарих, тарихтың даму кезеңімен, яғни қоғамдық құбылыстардың даму процестерімен байланысты.
Орта ғасырлар (medilem aeveer) бұл феодализмнің шарықтаған кезі.Әлемнің әр елдерінде феодалдық қоғам және әртүрлі қалыптасты. Сондықтанда антикалық кезеңнің аяқталып орта ғасырлық кезеңнің басталуы қашан деген сұраққа нақты жауп беруге мүмкін емес.
Еуропадағы құл иеленушілік қоғамның ыдырауы қарақшылықтың енуіне байланысты. Батыс Рим империясы 476 ж құлдардың көтерілісінен әлсіреп, Германияның варварлық тайпаларының қол астына өтті. Бұл кезеңді орта ғасырдың және Еуропадағы феодализмнің басталу уақыты деп саналды.
Шығыс елдерінде феодальдік бағыт ертерек қалыптасты. Феодализм Қытайда ІІІ ғ Закавказия елдерінде IVғ, Византия мен Орта Азия мемлекеттерінде ІІІ ғ, Ресейде ІХғ қалыптасқан. Батыс Еуропадағы феодализмді үш кезеңге бөлген:V- XI ерте орта ғасыр. Ауылдағы эканомиканың дамуы және ХІ-XVғ дамыған феодализм сауданың қолөнердің ауыл шаруашылығынан бөлінуі, қалалардың өркендеуі. XV-XVІІ ғ феодализмнің тарқап, катиталистік шаруашылық элементтернің пайда болу кезеңі. Орта ғасыр аяғы алғашқы буржуазиялық революцияның соның ішінде ең бастысы ағылшын буржуазиялық революциясының1640-1649ж алғашқы кезеңдері. Осы себептерден 1640 ж Европада капитализмнің шартты басталуы деп аталды.Феодалды мемлекеттердің әлеуметтік және эканомикалық дамуы мәдениеттің және өнердің, ғылымның әртүрлі деңгейлерін анықтаған. Бұл кезең әлемдегі екі үлкен ислам және христиан діңдерінің қалыптасуымен аяқталған.Шіркеулер әр мемлекеттегі жерлердің 1/3 және үлкен құдіреттілікке ие болған. Орта ғасыр медицинасы күрделі және қарама- қайшылық жағдайларында дамыған.
Византия империясының медицинасы.
1. Византия империясының даму тарихы.
Византия империясы әлемдік мәдениет тарихында грек пен Римнен кейінгі орынды алады. 10ғ бойы ол әлемдік мәдениет орталығы болған. Оның тарихи атақты ұлы император Константин христиандылықты мемлекеттік дін ретінде енгізген және ұлы Рим империясының жаңа астанасын құрған. Сонымен бірге Константин патшалық еткен жылдары ол 30 ға жуық сарайлар мен храмдар, білім алуға арнаған 40000ға жуық білім алу мекемелерін, екі цирк, ипподромдар, театрлар, 150 ге жуық монша, 8 акведуктар салдырған. 330 жылы маусым айында жаңа қаланың ашылуы болды, ол Константинополь (қазіргі кезеңдегі Стамбул) деп аталды.
ІV ғ аяғында құлиеленушілік қоғамның ыдырауы Римде.оның соңғы императоры Феодосий (379-395) қайтыс боларда, Римде екі баласына бөліп берген. Батыс Рим империясы ішкі тартыс себептерінен көп өмір сүрген жоқ.. Ал Шығыс Рим империясы эканомикасымен күшті болған. Оның құрамында Константинополь (астанасы), Александрия, Бейрут, Кесария және т.б. әлемдік сауда мен қол өнер орталықтарының ірі қалалары болған. Шығыс Рим империясы өзінің өмір сүру кезеңінде Ромеев немесе Рамония империясы деп атаған. Түріктер Рамеев империясын жаулап алғаннан кейін, Византия империясы пайда болды.
Византия империясы ұзақ жылдар бойы Ежнлгі Рим дәстүрін сақтап келген: саз илеу, бау бақша, спорт, театр, мемлекеттік тіл латын тілі (Vғ грек тіліне ауысқан) Византиялық мәдениет халықтарынң барлық мәдени жетістіктерін біріктірген. Сондай-ақ жетістіктердің бірі ІX ғ ағайынды Кирилл және Мефоди ойлап тапқан славян әліппесі кириллица болған.
1. Абдуллаев К. Этюды о казахской традиционной медицине /К. Абдуллаев.- // Ка-захстанский фармацевтический вестник. - 2002. - N 7. - С.8.
2. Аль - Фараби. Естественно - научные трактаты: Пер. с арабского. - Алма - Ата: Наука, 1987. - 496с.
3. Арнольд из Виллановы. Салернский кодекс здоровья: Пер. с ла¬тин. - М.: Медицина, 1964. - 136с.
4. Воскобойников В.М. Великий врачеватель. Авиценна: жизнеописание / В.М. Воскобойников. - 2-е изд. - М.: Мол.гвардия, 1980. - 206с.
5. История медицины / П.Е. Заблудовский, Г.Р. Крючок, М.К. Кузьмин, М.М. Левит. - М.: Медицина, 1987. - 352 с.
6. Кубесов А. Педагогическое наследие Аль – Фараби / А. Кубесов. - Алма - Ата:
Мектеп, 1989. - 152с.
7.Лисицын Ю.П.История медицины / Ю.П. Лисицын. - М.: ГЭОТАР-МЕД, 2004. -393 с.
8. Ошанин Л.И. Талисман Авиценны: Роман в балладах / Л.И. Ошанин. -Ташкент: Литература и искусство, 1980.- 112с.
9. Сайфулина Н.Ф. Курс лекций по истории медицины: Учебное пособие/ Н.Ф. Сайфулина. – Караганда, 2008.- 122с.
10. Сорокина Т.С. История медицины: Учебник для студ. высш. мед. учеб. заведений / Т.С. Сорокина. – 4-е изд., стер.- М.: «Академия», 2005.-560с.
11. Ястребицкая А.Л. Западная Европа XI-XIII веков / А.Л. Ястребицкая. -М.: Ис-кусство, 1987.-176с.

Пән: Медицина
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 9 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге
Кепілдік барма?

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Ф КГМУ 43-0401

ИП №6 УМС при КазГМА

от 14 июня 2007 г.

Қарағанды мемлекеттік медицина университеті

Әлеуметтік медицина және денсаулық сақтауды ұйымдастыру кафедрасы

Дәріс

Тақырыбы: Ерте және дамыған орта ғасырдағы медицина

Пән Медицина тарихы

Мамандығы 5В110400- Медико – профилактикалық ісі

Курс - I

Уақыты -1 сағ

Қарағанды 2010

Кафедраның әдістемелік жиналысында бекітілген

2010 Хаттама № ____

Кафедра меңгерушісі м.ғ.д., проф
Н.К. Смагулов

Тақырыбы: Ерте және дамыған орта ғасырдағы медицина

Мақсаты: Студенттерді феодализммен, Византия империясының тарихымен
медициналық
қалыптасуын, Араб халифатының медицинасы және Шығыстың атақты ғалымдарының

медицинаға қосқан үлестерімен таныстыру. Ортағасырлық Қазақстандағы халық,
сиқырлық және ғылыми медицина.

Дәріс жоспары:

І Дәуірге сипаттама
ІІ Византия империясындағы медицина
1Византия империясының даму тарихы
2.Медицинаның даму ерекшеліктері
ІІІ Араб халифатындағы медицина
1 Арабтардың шекаралық шабуылдары
2 Ұлттық мәдениетпен медицинаның дамуы
3 Шығыстың атақты ғалымдары:Аль-Бируни, Ар-Рази, Аль-Фараби, Абу-Али-
Ибн- Сина
IV Ортағасырлық Қазақстандағы халық, сиқырлық және ғылыми медицина

Дәуірге сипаттама
Материалистік көзқарас бойынша тарих, тарихтың даму кезеңімен,
яғни қоғамдық құбылыстардың даму процестерімен байланысты.
Орта ғасырлар (medilem aeveer) бұл феодализмнің шарықтаған
кезі.Әлемнің әр елдерінде феодалдық қоғам және әртүрлі қалыптасты.
Сондықтанда антикалық кезеңнің аяқталып орта ғасырлық кезеңнің басталуы
қашан деген сұраққа нақты жауп беруге мүмкін емес.
Еуропадағы құл иеленушілік қоғамның ыдырауы қарақшылықтың енуіне
байланысты. Батыс Рим империясы 476 ж құлдардың көтерілісінен әлсіреп,
Германияның варварлық тайпаларының қол астына өтті. Бұл кезеңді орта
ғасырдың және Еуропадағы феодализмнің басталу уақыты деп саналды.
Шығыс елдерінде феодальдік бағыт ертерек қалыптасты. Феодализм
Қытайда ІІІ ғ Закавказия елдерінде IVғ, Византия мен Орта Азия
мемлекеттерінде ІІІ ғ, Ресейде ІХғ қалыптасқан. Батыс Еуропадағы
феодализмді үш кезеңге бөлген:V- XI ерте орта ғасыр. Ауылдағы эканомиканың
дамуы және ХІ-XVғ дамыған феодализм сауданың қолөнердің ауыл шаруашылығынан
бөлінуі, қалалардың өркендеуі. XV-XVІІ ғ феодализмнің тарқап, катиталистік
шаруашылық элементтернің пайда болу кезеңі. Орта ғасыр аяғы алғашқы
буржуазиялық революцияның соның ішінде ең бастысы ағылшын буржуазиялық
революциясының1640-1649ж алғашқы кезеңдері. Осы себептерден 1640 ж Европада
капитализмнің шартты басталуы деп аталды.Феодалды мемлекеттердің әлеуметтік
және эканомикалық дамуы мәдениеттің және өнердің, ғылымның әртүрлі
деңгейлерін анықтаған. Бұл кезең әлемдегі екі үлкен ислам және христиан
діңдерінің қалыптасуымен аяқталған.Шіркеулер әр мемлекеттегі жерлердің 13
және үлкен құдіреттілікке ие болған. Орта ғасыр медицинасы күрделі және
қарама- қайшылық жағдайларында дамыған.
Византия империясының медицинасы.
1. Византия империясының даму тарихы.
Византия империясы әлемдік мәдениет тарихында грек пен Римнен
кейінгі орынды алады. 10ғ бойы ол әлемдік мәдениет орталығы болған. Оның
тарихи атақты ұлы император Константин христиандылықты мемлекеттік дін
ретінде енгізген және ұлы Рим империясының жаңа астанасын құрған. Сонымен
бірге Константин патшалық еткен жылдары ол 30 ға жуық сарайлар мен
храмдар, білім алуға арнаған 40000ға жуық білім алу мекемелерін, екі цирк,
ипподромдар, театрлар, 150 ге жуық монша, 8 акведуктар салдырған. 330 жылы
маусым айында жаңа қаланың ашылуы болды, ол Константинополь (қазіргі
кезеңдегі Стамбул) деп аталды.
ІV ғ аяғында құлиеленушілік қоғамның ыдырауы Римде.оның соңғы
императоры Феодосий (379-395) қайтыс боларда, Римде екі баласына бөліп
берген. Батыс Рим империясы ішкі тартыс себептерінен көп өмір сүрген жоқ..
Ал Шығыс Рим империясы эканомикасымен күшті болған. Оның құрамында
Константинополь (астанасы), Александрия, Бейрут, Кесария және т.б. әлемдік
сауда мен қол өнер орталықтарының ірі қалалары болған. Шығыс Рим империясы
өзінің өмір сүру кезеңінде Ромеев немесе Рамония империясы деп атаған.
Түріктер Рамеев империясын жаулап алғаннан кейін, Византия империясы пайда
болды.
Византия империясы ұзақ жылдар бойы Ежнлгі Рим дәстүрін сақтап келген:
саз илеу, бау бақша, спорт, театр, мемлекеттік тіл латын тілі (Vғ грек
тіліне ауысқан) Византиялық мәдениет халықтарынң барлық мәдени
жетістіктерін біріктірген. Сондай-ақ жетістіктердің бірі ІX ғ ағайынды
Кирилл және Мефоди ойлап тапқан славян әліппесі кириллица болған.
2. Медицинаның даму ерекшеліктері
Византиядағы медицинаның негізгі Гиппократ пен Гален
шығармашылықтары қалаған. Византиядағы ауруханалық істің дамуы християндық
аурухана 370ж Кесария қаласында салынған. Оның сол кезде қанша ауру түрі
болса, соншама мекемесі болған. Византиядағы үлкен аурухана
құрылыстарының болғандығы туралы Константинопольдегі аурухананың
сипатталуынан білуге болады. Онда бесбөлімше болған әйелдер ауруының
бөлімшесіне қосқанда, әр бөлімшеде екі дәрігерден болған. Аурухана
қарамағында дәрігерлік өнерге медициналық мектептер болған. Медициналық
мектептер, шіркеулер қарамағында болған және дискуссиялық сипатта болған.
Бұл кезде көптеген жазбаша медицина көздері болған. Византияның атақта
дәрігері Орибазии(325-103ж) 70 томнан тұратын трактатын үлкен медициналық
эциклопедия Синопсисті жазған. Эциклопедиялық еңбекке еңген көптеген
ежелгі туындылар біздің заманымызға дейін жетпеген. Византия мемлекет
ретінде өзінің өмір сүру орта ғасырларда аяқтаған. 1453ж
Константиннопельді түріктер жаулап алғаннан кейін оның шекарасы Осман
империясының құрамына кірді.
Өзінің 10ғ тарихында ол антикалық мәдениетті сақтап және жүйелеп
қана қоймай, әлемнің көптеген халықтарының мәдениетінің дамуына әсерін
тигізген шынайы орта ғасырлық мәдениетті дамытты.
Араб халифатының медицинасы
1. Арабтардың шекаралық
жорықтары.
Б.э.д. VІІғ басында Аравия түбегінің батыс бөлігін мекендеген
арабтарда ислам діні дамып, исламдық мемлекет құралған. VІІғ материалдардың
І ші этапынан кейін халифат құрамына Сирия, Иран, Мысыр, Кипр кейбір
бөліктері Грузияға кірді. Шабуылдың ІІ жартысынан кейін солтүстік африканы,
және Пиреней түбегінің жартысынан көбіне орта Азия және Закавказия
елдерінің кішкене бөліктерін өздеріне бағындырды. Халифат шекаралары
Атлант мұхитынан Үндістанға дейін, Орта Азиядан солтүстік Африкаға дейін
болған. өзінің көлемі жағынан ол Александр Македонский империясы және ұлы
Рим империясынан асып түскен. Жаулап алынған мемлекеттерде араб тілі мен
ислам тілі үйретілді.
2. Халық мәдениеті мен
медицинасының дамуы.
Халифат құрамына енген халықтар жоғары дамыған мәдениетті құрды.
Ол басқада мемлекеттерге Азия, Африка және Евразия да әсерін тигізді. Араб
халифаты ұзақ өмір сүрген жоқ. Ол Батыс халифат Кордовя және Шығыс халифат
орталығы Бағдат болып екіге бөлінді. Бірақ Араб халифатымен біріктірілген
экономикалық және халықтың мәдени қатынасын бес жүз жылдыққа дейін
сақтаған.
Араб халифаты кезіндегі Шығыс халықтарының мәдениеті ерте шығыс
және антикалық цивилизацияның жетістіктері болып саналған.
Арабтар европалықтармен қатынаста болып Қытайда жасалынған компас,
қағаз және оқтарды берді. Араб елдерінде астраномиялық обсерваториялар
жұлдызды каталог негіздерін қалаған, әлемнің атақты елдеріне географиялық
сипаттама берілген. Үлкен қалаларды кітапханалар оқу ғылыми, ғылыми және
діни дискуссияларға арналған бөлімшелермен бірге салынған.
Қағидаларға сәйкес білім екі бөліктен тұрған.
1 діни білім және 2 медицина. 8 ғасыр бойы араб медицинасы жерорта теңізі
аймағында жетінші орында болған.
Шығыс елдерінің үлкен далаларында үлкен ауруханалармен
дәріханалар болған. Дәріханалармен дәрігерлердің жұмысын бақылайтын арнайы
коммиссиялары болған.мәйіт ашуға болмайтынына қарамастан мұсылман
дәрігерлері анатомиямен хирургияға өз үлестерін қосқан. Мысыр дәрігері Ибн
Ал- Хайсам (965-1039) жануарлардың көз құрылысын зерттеп бірінші болып
көздің сәулені сындыру қасиетімен құрылысын (қасаң қабық).ХІ Али Ибн аса
көз аурулурын анықтауда өз үлестерін қосқан. Оның Окулистерге арналған
меморанду деген кітабы Еуропада бірнеше рет басылып шығарылған.
Офтальмологияға араб мектептерінің ықпалы ХVІІғ дейін болған.
Ибн ан Нафис (ХІІІғ) М.Серветке дейінгі 3 жүз жылдықтан бұрын
өкпелік және тәжілік қан айналымды зерттеген. Араб мәдениетінде жеке және
жалпы гигиена рациональды тамақтану және диетаға үлкен көңіл бөлінген.

3. Шығыстын ұлы ғалымдары: Әл-Бируни, Әл-Рази, Әл-Фараби, Әбу-Әли ибн
Сина.
Шығыс елдерінде медицинаның дамуы Х-ХІ ғ болған. Бұл ғасырлардың
атақты ғалымдары Аль-Бируни, Аль-Фараби, Абу Али ибн Сина.болған . Аль-
Бируни (973-1048) астраном, географ этнограф, тарихшы болған, ол балалық
шағында грек , араб сирия тілдерін кенінен санскрит тілдерін оқып
үйренген. Коперник және Галилейге дейін 5-6 ғ бұрын әлемнің
гелиоорталығының құрылысын қалдырған. Өмірдегі жетістіктері үшін ол өзіне
рахмет айтады, өйткені ғылыми ілімді оқып білуге оның жоғары таланты
болған. Бирунидің тұрақты жұмыс орны Хорезмшахтың астанасы Кят қаласы
(қазіргі кезде Бируни Қарақалпақстанда) яғни өз туған жерінде академия
құрылған, ақыл үйі болған.
Бируни 22 жасында эклиптиканың экваторға ығысу бұрышын, жер шарының
радиуысын және меридиан бойынша градустарды анықтаған. Өз ғасырының ұлы
болған Бируни атеист, материалиста болмаған. Астрономияның фундаменті
болған 11 томдық Масудов Канон кітабын Сұлтан Масудуға арнаған.
Хронология, Минерология, фармакалогия, фармакогнозия еңбектерін жазған.
Ризашылық ретінде сұлтан Бируниге күміс монетаны берген, бірақ ғалым
сыйлықты алмай жатып былай деген: жүк мені ғылыми жұмыстан ұстайды, ақылды
адамдар біледі, күміс кетеді, ал ғылым қалады.
Райхан Бируни Фармакогнозия немесе Китаб ас-Сайдана фи-т-тибб
(медицинадағы фаркогнозия кітабы) деген еңбек жазған, осы күнге дейін
жеткен жалғыз қол жазба, ол Брусе (Турция) қаласынан 1927 ж табылған. Бұл
ортағасырлық шығыстағы дәрілер туралы аса құнды мәліметтер жиналған еңбек
болған.
Ар-Разидің (850-923) 25 томнан тұратын Всеобъеммощая книга атты
араб әдебиеттеріндегі ең алғашқы энциклопедиялық еңбекті жазған. Ол
ауруды сипаттай отырып грек сирия, үндістан, араб авторының көзқарастарын
салыстыра отырып, өз көзқарастарын жазған. Автордың 200ге жуық еңбектерінің
ішінде ең маңыздысы Қызанақ пен оспа туралы болып саналады. Ар-Рази
өзінің осы еңбегінде: аурудың жұқпалылығын және диференциальды диогназын
және қызанақ пен оспаның бір аурудың әртүрлі формалары екенін ажыратқан.
Қызанақ пен оспа туралы трактат әлемнің бірнеше тіліне аударылған. Ол
бір дәрігер барлық ауруларды емдей алмайды, өкпе аурулары ұзақ емделуі
мүмкін, Дәрігерлері жоқ адамдарға арналған атты еңбектер жазған. Ар-Рази
медицинадағы мақтаны және көмекейдегі бөгде заттарды алуға арналған
инструментті ойлап шығарған. Ар-Рази керемет педагог болған. Оның
ауруханасы –ол өлгеннен кейін оның өмірлік жұмысын аяқтаған оқушыларға толы
болған.
Аль-Фараби (870-950) атақты ғалым, энциклопедист Орта ғасырлық
Шығыстағы мәдени орталықтың бірі Отырар қаласынан шыққан. Бағдатта Аллепода
жұмыс істеген. Ол 100ге жуық философия және жаратылыстану ғылымны туралы
еңбек жазған. Шығыс философтары Аль-Фараби Екінші ұстаз деп атаған.
Медицина мәселелеріне арналған Адам денесінің ағзалары, Асқазан ішек
жолдарының аурулары туралы сөз, Жан туралы трактаттар жазған.
Х-ХІ ғ Шығыстағы ірі мәдениет ошағы. Орта Азия болған. Бұхарада,
Хорозмде,Ургеншеде аса тәжірибелі дәрігерлер жұмыс істеген. Әлем
тарихындағы ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Фармация ісінің даму консепциясы
Орта ғасырдағы географиялық мәлімет
Батыс европа елдеріндегі ғылыми білімнің жинақталуы
3-12 ғасырлардағы Қытай
Орта ғасырлардағы халық бұқарасының рухани мәдениетінің дамуы мен идеологиясы
Орта ғасырдағы Еуропа мәдениетінің қалыптасуы
Әл – Фарабидің көзқарастарының қалыптасуының әлеуметтік және идеялық алғышарттары
Латын және көне грек тілдерінің фармацевтикалық терминологияның және дүниежүзілік мәдениет дамуына қосқан үлесі
Психологияның философия мен жаратылыстану ғылымдары қойнауынан бөлініп шығуы
Орталық Азиядағы ғалымдар
Пәндер