Екінші дәрежедегі банктер және олардың қызметі

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

1. Қазақстандағы Ұлттық банк жүйесі
1.1Банктердің пайда болуы және дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4
1.2 Банктің атқарымдары мен маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...9

2. Банкілік нарық
2.1 Банкілік нарыққа сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .16
2.2 Ұлттық банктің ақша . несие реттеуінің сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .16

3. Екінші дәрежедегі банктер және олардың қызметі
3.1 Екінші дәрежедегі банктер және олардың қызметіне сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .30

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..41

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..42
Кіріспе

Ел Президентінің Қазақстан Халқына Жолдауында өз орнын тапқан, онда «Мемлекет жекеше сектор басты роль атқаратын нарықтың заңды шеңберлерін құра отырып, экономикада маңызды бірақ шектеулі рөл атқруға тиіс» - делінген.
Әлемдік және отандық экономиканың тәжірибесі көтеріп отырғандай, әлеуметтік-бағдарламалы нарықтық экономикаға өту жағдайында кәсіпкерлікке көмек көрсету және оның дамуына жәрдемдесу теңдестірілген экономикалық өсуге жетуде елеулі нәтижелер береді. Банктер туралы түрлі-түрлі пікірлер айтылып жүр. Кейбір мамандар банкті кәсіп орны, мекеме,- дейді; екіншілері - экономикалық басқару орны,-дейді; үшіншілері - делдалдық ұйым,- дейді. Төртіншілері - несиелік кәсіпорны деп сипаттайды. Ал, күнделікті тұрмыста банкті ақша қоймасы деп түсінеді. Бірақ осы келтірілген пікірлердің бәрі де банктің не істейтіндігін, оның қандай операциялар жүргізетіндігін ғана анықтайды.
Жоғарыда келтірілген пікірлердің бәрін және банк жүйесінің атқаратын қызметтерін жан-жақты талдау негізінде, осы заманның белгілі экономисі, Ресей Академигі О.И. Лаврушин банк жөнінде былай деп жазыпты: "Банк ақшалай, несиелік және қолма-қол немесе қолма-қол ақшасыз, есеп айырысу операцияларының жиынтығын бір орталыққа шоғырландырған ақша шаруашылығының даму сатысы. Банк, басқа материалдық өндірістің өнімдерінен өзгеше өнім шығаратын айрықша кәсіпорын. Ол тек тауар емес, ерекше тауар - ақша және есеп айырысудың құралдарын шығарады".
Халық шаруашылығының тек белгілі бір саласының өкілдеріне, несие және есеп айырысу қызметтерін көрсететін банк мамандандырылған банк болады, ал егер банк, мұндай қызметтердің түрлі-түрлісін, кез келген саланың өкілдеріне көрсете алатын болса, ондай банк әмбебап банкі деп аталады. Бірақ қазіргі жағдайда қызмет істеп жүрген банктерді жоғарыдағыдай етіп жіктеу өте қиын. Өйткені, олардың бәрі өздерінің көрсететін қызметтерін ұлғайтып және жетілдіруге тырысады. Әйтпесе басқа банктермен бәсекелесе алмайды. Тіпті, ауыл шаруашылық өнімдерін өндірушілерге қызмет жасау үшін ұйымдастырылған Агропромбанкте халық шаруашылығының көптеген салаларына өзінің қызметін ұсынады. Халыққа жұмыс керсетуге арналған халықтық жинақ банкісі де кең мөлшерде түрлі-түрлі қызметтерін Заңды және жеке тұлғаларға ұсынады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі


1. Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары. ав. Баян Көшенова Алматы «экономика» 2000ж.
2. «Қазақстан Республикасының Ұлттық банк туралы» ҚР Президентінің Заң күші бвр Жарлығы 1995ж.
3. Банковскиедело /Под. ред. О. М. Лаврушина Финанси и статистика, 1998г.
4. Бункина М. К. Деньги. Банки. Валюта: Учебное пособие – М. : ДИС, 1994г.
5. Ел Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы. – Алматы:
білім, 1997ж.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
........................3
1. Қазақстандағы Ұлттық банк жүйесі
1.1Банктердің пайда болуы және
дамуы.......................................................................
......................4
1.2 Банктің атқарымдары мен
маңызы......................................................................
.....................9
2. Банкілік нарық
2.1 Банкілік нарыққа
сипаттама...................................................................
..................16
2.2 Ұлттық банктің ақша - несие реттеуінің
сипаттамасы.................................................................
................16
3. ... ... ... және ... ... ... ... банктер және олардың қызметіне
сипаттама...................................................................
..................30
Қорытынды...................................................................
...............41
Пайдаланылған әдебиеттер
тізімі......................................................................
........................42
Кіріспе
Ел Президентінің Қазақстан Халқына Жолдауында өз орнын тапқан, ... ... ... ... роль ... ... ... шеңберлерін
құра отырып, экономикада маңызды бірақ шектеулі рөл ... ... ... және ... ... тәжірибесі көтеріп отырғандай,
әлеуметтік-бағдарламалы нарықтық экономикаға өту ... ... ... және оның ... жәрдемдесу теңдестірілген экономикалық
өсуге жетуде елеулі нәтижелер береді. ... ... ... пікірлер
айтылып жүр. Кейбір мамандар банкті кәсіп орны, мекеме,- дейді; ... ... ... ... ... - делдалдық ұйым,- дейді.
Төртіншілері - несиелік кәсіпорны деп сипаттайды. Ал, ... ... ақша ... деп ... ... осы ... пікірлердің бәрі де
банктің не істейтіндігін, оның ... ... ... ... ... пікірлердің бәрін және банк жүйесінің атқаратын
қызметтерін жан-жақты ... ... осы ... ... ... ... О.И. ... банк жөнінде былай деп жазыпты: "Банк
ақшалай, несиелік және қолма-қол немесе ... ... есеп ... ... бір ... шоғырландырған ақша шаруашылығының
даму сатысы. Банк, басқа материалдық өндірістің өнімдерінен өзгеше өнім
шығаратын ... ... Ол тек ... ... ... ... - ақша және
есеп айырысудың құралдарын шығарады".
Халық шаруашылығының тек белгілі бір саласының өкілдеріне, несие және
есеп айырысу ... ... банк ... банк болады, ал
егер банк, мұндай ... ... кез ... ... ... ... болса, ондай банк әмбебап банкі деп аталады.
Бірақ қазіргі жағдайда қызмет істеп жүрген ... ... ... өте ... Өйткені, олардың бәрі өздерінің көрсететін қызметтерін
ұлғайтып және жетілдіруге тырысады. ... ... ... бәсекелесе
алмайды. Тіпті, ауыл шаруашылық өнімдерін өндірушілерге қызмет ... ... ... ... ... көптеген салаларына
өзінің қызметін ұсынады. Халыққа жұмыс керсетуге арналған халықтық жинақ
банкісі де кең мөлшерде ... ... ... және жеке ... ... ... ... банк жүйесі
1.1 Банктердің пайда болуы және дамуы
Банктің пайда болу тарихы, қоғамдық ... ... ... ... мен ... ... ... қатар, саудалық
мәмлелердің және төлемдердің өсуімен тығыз байланысты. Жоғарыда ... ... адам ... дамуының бастапқы кезеңінде ... ... ... бұйымдары пайдаланылған (мал, астық, аңның және
малдың, терілері т.б.) яғни, тауар-ақша болған. Айырбастау ... ... ақша ... ... ... ... :Шығыс елдерінде осындай тауарлы ақшаны сақтаудың сенімді жері,
діни ... ... ... ... храмдар, мемлекеттің,
хаумдардың сақтандыру қоры ... ... ... басқа елдер мен қаумдармен
айырбастауға ... ... ... ... ... ... ... ешкім, ол тауарлы-ақшаны ұрлай алмайтын.
Храм шаруашылықтарының орнықтылығы ... ... бойы орын ... ... мен ... ... ... Храм
шаруашылығының салыстырмалы тұрақтылығы ақша айналымын ... ... ... Осы ... храмдарға ақша операцияларын ... ... ... мүмкіншілік берді. Тауарлы ақшаның табиғи бұзылуы,
бағасының төмендеуі ... ... ... қажеттігі, храмдарға ақша
айналымын реттеу атқарымын жүктеді. Өз кезегінде, бұл атқарымды ... ақша ... ... ... ... ... және есеп айырысу.
Сөйтіп, Шығыстың храмдық шаруашылықтарының тауарлы ... ... ... банк құрудың алғашқы қадамы болды.
Есептеу, есеп ... ... ... ... ... ... ... тауарлы ақшаны жинақтау, сақтау, есептеу,
сұраптау қиынға түсетін болды, Сондықтан, жалпыға бірдей ... етіп ... ... көп ... ... етпейтін, тауарды колданудың қажеттілігі туды.
Осындай жалпыға бірдей балама болуға бәрінен де ... ... ... ... қола, күміс, алтын). Бара-бара күміс пен алтын іріктеліп шықты.
Олардың басқа металдарға қарағанда қосымша ... ... ... ... ал, ... ... сыртқы орталықта орнықты.
Бұдан кейін храмдар үшін ақша операциясының жаңа түрі - ... ... ... пен ... ... ... ... көбінесе қазынаға
кетіп жатты) тек храмдар ғана тауарлы-ақшалы метал ақшаға айырбастай алатын
болды.
Сонымен қатар, храмдар метал және тауарлы ақшаны ... ... ... енді ақы ... ... Және де олар төлем ... ... ... бере бастады.
Храмдардың ақша операциясын жүргізудегі үстемдігін жою үшін ежелгі
мемлекеттер; біздің жыл санауымызға дейінгі
ҮІІ-ғасырдан бастап, дербес ... ... ... ... Ақша ... мен оны ... ... ету тек мемлекеттің ... ... соғу ... ... ... қатынасын өсірді, "Сауда
үйлері" құрылды. Олар ... ... ... ақша ... ... ... Эгаби және ... ... ... ... ... ... процентін алып, салым операцияларын
жүргізе бастады. Сауда ... ... ... ... ... ... ... Олар ел ішінде ғана емес, елдер ... ... ... ... жыл ... дейінгі Ү-ғасырда, Грецияда "Трапезиттер" пайда
болды. Оларды стол басындағы адам деп атады. Олардың кейбіреулері салымдар
қабылдады, ... ... ... ... ... ақша
айырбастаумен шұғылданды, ал, кейбіреулері кепілзатқа ... ... ... ... пайда болуына арқау болған Храм шаруашылықтары,
"Сауда үйлері", "трапезиттер".
1179 жылы ... бір ... ... ... ... ... 1639 жылы басқа бір серіктестік "Жиробанк" деп ... ... ... 1609 жылы, Амстердам (Нидерланда) ... ... ... ... Ол ... ... деп аталған монетін соғып
шығарды. Ол 1681 жылы депозиттік және ... ... банк ... қайта
құрылды. Мамандардың айтуына қарағанда, Ресейде банк ... ... ... ортасына келеді. Оның негізін салған 1733 жылы Петербургте
құрылған монеттік кеңсе.
Қазақстанда банк ... ... ... ... ... ... ... тұрінде, немесе І860 жылы құрылған Ресейдің мемлекет
банкісінің бөлімшелері түріңде шықты. Осындай бөлімше ең бірінші болып ... ... (1876 ... ... ... ... ... содан кейін Семейде (1887 жылы) ашылған. Қазан революциясына
дейін Верныйда Петербург қаласындағы коммерциялық ... ... мен ... ... 1903 ж. ... банкісінің бөлімшесі
ашылған. Ол кейін Орыс-Азия банкісіне қосылып кетті. 1908 жылы Сибирь сауда
банкісінің ... ... 1913 жылы ... ... қоғамы құрылды.
Кеңес үкіметі өз аумағындағы барлық ... ... ... Оның ішінде, Қазақстан аумағындағы банктерді қосып, ... ... ... бір ... құрды (кейін КСРО мемлекеттік
банкісінің ... ... 1930/32 ... ... несие
реформасының нәтижесінде тарату тұрпатында несиелік жүйе ... осы ... ... ... банктің жұмысын нарық жағдайында
реттеу, оны нарықтың талаптарына ... ... ... ... ... ... банк жүйесін екі дәрежелікке көшірді. Оның ішінде бірінші
дәрежелі банк ... ... ... ... аталды, барлық ... ... ... банктер деп атады.
ТМД-ның басқа елдеріндегідей жаңа банк жүйесі ... да ... ... кұрамы, қажетті атрибуты ретінде 1991-1993 ж.ж. ... ... ... ауысудын, бастапқы кезеңінде банктер
кооперативтік, ... жеке ... ... банк болып құрылды.
Оның ... жаңа ... ... ... ... ... банктер жүйесімен қатар істеді. Кейіннен барлық ... ... ... ... ... ... банк ... қайта құрылды.
1999 жылдың басында Қазақстанда 76 екінші дәрежелі банк істеді. Оның
ішінде 1 мемлекетаралық 6-мемлекеттік 20 ... ... мен ... ... Бұл 1994 жылы ... ... тек 33%. ... түрлі-
түрлі себептермен жабылды, бірімен бірі ... ... ... Ашығын айтсақ, бұл кездейсоқ жағдай болған жок, Үкімет пен Ұлттық
банктің жүргізген саясатының нәтижесі еді.
1997 жылдан бастап ... банк ... ... ... ... ... ... болуды талап ете бастады. Сол үшін көптеген
көрсеткіштер бекітілді. Онын ішіндегі ең қиыны, ... ... қоры ... ... кем ... ... Осы тұрғыдан қарай, Ұлттық банк
жоғарыда көрсетілген 76 банкті үш ... ... ... топқа ең ірі,
негізгі қорлары 1,0 млрд. теңгеге жеткен 29 банк ... ... ... ... ... 2000 ... басына дейін негізгі қорды 1
млрд. теңгеге жеткізуге мүмкіншіліктері бар 31 банк ... ... 16 ... ... жоқ, жабылуға тиісті банктер болып танылды. Осы саясаттың
нәтижесінде Қазақстанда банктердің саны ... ... ... ... (2000
жылдың басында 56 банк, 2001жылдың басында 47-ақ банк ... ... банк ... кейбір арнаулы қаржы институттері
кіреді (трасталық компаниялар). Олардан басқа, банк ... ... ... ... ... яғни; банк инфрақұрылымын құрайтын мекемелер мен
қызмет атқарушылар кіреді оның ішінде:
1) Ақпаратпен қамтамасыз ету. Бұл ... ... ... шаруашылықтың
әр түрлі салаларының, ... ... ... ... деректермен қамтамасыз етеді Сол деректерге сүйеніп банктер
клиенттерінің несие ... ... ... және ... ... ... тиісті қортындылар шығарады. Мұндай
ақпарат нарық жағдайында, ... ... ... ... экономикалық
дағдарыстың шиеленіскен кезінде өте қажет, өйткені, мұндай ... және ... ... ... каржы жағдайында
тұрақсыздық болады. ... ... ... ... ... адалдық және парасаттық сияқты қасиеттер ... ... ... әр түрлі жолдармен, әр түрлі амалдармен табады.
Сырттан ... ... ... ... газеттерде, журналдарда,
анықтамаларда тағы басқа да ... ... ... ... Нарық
кезінде мұндай ақпарат көздері экономика салаларына көбірек көңіл бөледі.
2) Әдістемеліктермен қамтамасызету. Мұндай қамтамасыздық әсіресе ТМД
елдері үшін өте ... ... ... тек жақында ғана экономиканы
нарықтық әдістермен басқаруға көшті (көшуге тырысуда). Бүрынғы, жоспарлы
тарату ... ... ... банк ... ... ... ... халықаралық стандартқа сәйкес келмейді. "Қазақстан
Республикасының экономикасын қысқа мерзімге несиелеу ережелері" ... ... ... және практикалық тұрғылардан алып қарағанда, банк
жұмысына колданылуы қажетті- ақ ... да, және оның ... ... осы ... ... ... міндетті түрде қолдануы керек
деп жазылса да, қазір оны ешкім қолданбайды, және оны қадағалайтын да ешкім
жоқ. Екінші ... ... ... ... ... ... ... операцияларын өзінің жеке
әдістемесіне сүйеніп жүргізеді. Және де ол ... тек сол ... ... ... адамдарынан басқа ешкім ... ... ... ... ... 1995 жылы 30 ... №2155 "Қазақстан Республикасының Ұлттық банкісі туралы" Жарлығының
(Заңдық күші бар) 8 бабының "К" пунктінде былай делінген: "... ол ... М.С.) ... ... және олардың клиенттеріне міндетті ... ... ... есеп айырысу, валюталық операцияларды, Заң
бойынша анықталған өкілеттігінің шегінде жүргізу жөнінде, ... ... ... актілер шығарады және олардың Орындалуын қадағалайды".
Біріншіден бұл жерде байқалатыны, банктің ең ... ең ... ... ... ... еш ... айтылмаған. Демек, несиелеу
әдістемелері мен Ұлттық банк, екінші дәрежедегі ... ... ... ... ету. ... бұл инфроқұрылымы барлық банк
жүйесінен де және жеке банктердің де жұмыс ... ... ... Тағы ... банк ... ... ... нарқын, банк
операцияларының тиімділігін, банктердің ел экономикасына тигізіп ... ... ... ... ... жоқ ... болады.
4) Кадрлік қамтамасыз ету. Қазақстанның қазіргі жағдайында ... ... ... ешқандай қиындық жоқ. Тек, сан ... үшін ... ... ... және орта оқу орны жоқ ... ... ... оқу орындарының флагманы қазақ
мемлекеттік басқару ... ... ... ... ... осы ... ... тәртіптің жоқтығы болар. Мұндай
жағдайдың бірнеше себебі бар, оның ішіндегі ең ... ... ... ... ... банк ... ... құрамының сапасын
көрсететін сенімді деректер жинау мүмкін емес. Дегенмен де, көпшілік ... ... ... жоқ, ... ... десек қателеспейміз.
Оның есесіне банк бастықтарының "өз адамдары". Нарық ... ... ... ... зиянды практиканың біреуі бастық езгерсе, жаңадан
келген бастық "өз командасын"жинайды, ақыры үй ... ... ... ... ... тасталынады. Кадрларды іріктегенде оның
мамандығымен, оның ... ... ... ... адамы" екенімен
санасады. Тіпті, барлық ... да ... ... сәйкес келіп
тұрған адам етпейді: бірінші кезекте өзіне (бастыққа) жақын адам, екінші
кезекте, жоғарыда "төбесі" ... бар ... өтіп ... Осы сияқты
кадрлерді іріктеудегі ұнамсыз стильдің нәтижесінде банк ... ... ... ... ... жүр.
5) Банклік заңдар, Банк ифроқұрылымының бұл ... банк ... ... және оның ... ... болып табылады. Өйткені,
банктердің қазіргі кезеңдегі жұмыс деңгейін, ... ел ... осы ... ... Банк жүйесінің кеңеюуіне байланысты банктік
құқықтардың оқшауландырылуы ұлғая түседі. Ол құқықтық реттеудің ... ... ... Белтілі Ресей оқымысты экономисі, академик О.И.
Лаврушинның пікірі бойынша банктік заңдар үш ... ... ... ... ... даму ... бағындыру үшін жаңа, әр түрлі
заңдар шығарады және қолданылып жүрген ... ... ... енгізіп
отырады. Сол үшін банкілік заңдардың құрамына әртүрлі заңды ... Олар бір ... ... ... ... ... жағынан, банктердің мемлекеттің бүкіл экономикасын реттеуге кесірін
тигізбеуін қамтамассыз етеді Бұған дәлел ... ... ... екінші
дәрежелі банктер үшін белгілейтін әртүрлі экономикалық (пруденциялық)
мөлшерлемелерін келтіруге болады.
Меншіктің ... ... ... ... акционерлік,
кооперативтік, жеке меншіктік және бірлескен банк ... ... ... тән ерекшелік, олардың бәрі, мемлекеттік ... ашық не ... ... акционерлік қоғам болып қалыптаскан.
Әр түрлі белгілер мен банктер: аймақтық, аймақаралық, ұлттық,
халықаралық, көп ... ... ірі, орта және ... ... ... ... керісінше. Мемлекеттің банктерге үстемдігі жоқ.
Банктерге әр түрлі меншік нысандары бар. заңды немесе жеке ... ... ... ... ... немесе қолма-қол емес ақшаларды ... ... ... ... ақшаны айналымға Ұлттық банк шығарады,
қолма-қол емес ақшаны — екінші дәрежелі банктер шығарады. Қолма-қол ақшамен
немесе қолма-қол ақшасыз есеп ... ... ... шек жоқ. Жалғыз
мемлекеттік саясаттың орнында әрбір банктің өз ... бар. ... ... ... ... яғни солардың сайлаған қадағалаушы кеңеске,
басқармаларға бағынады.
Кейбір ... ... ... ТМД елдерінің банк жүйесі
өтпелі кезеңнің банк жүйесіне ... ... ... ... ... өтпелі кезеңнің, банк жүйесі жоқ. Қазіргі банк жүйесінің барлық
элементтері нарықтық тұрпатқа ... ... Тек, ... ... бар, ... ... ... Бара-бара нарықтық қарым-қатынастар жетілдірілген
сайын, банк жуйесі де жетілгендіріледі. Сөйтіп, бәрі де өз ... ... ... ... ... ... ... жүйесі бар деген дұрыс
болмайды.
1.2 Банктің атқарымдары мен маңызы
Банктің ... ... де, ... ... ... ... әр түрлі пікірлер айтылады. Көбінесе банктің
атқарымы олардың жүргізетін ... ... ... барлық
сыртқы орталық пен жасайтын қарым- қатынастарының банк ... ... ... ... үш атқарымы бар деп түсіну керек. ... ... және жеке ... ... бос ... ... шоттарына, депозитқа, әр түрлі салымдарға шоғырландыру
болып ... ... ... басқа кәсіпорындарына, жеке тұлғаларға,
несие беру үшін тиісті ресурстар жинайды. Бұл банктердің ... ... ... ... Сонымен қатар, басқа субъектілер де, ... іске ... үшін ... ... ... ... мұндай ақша жинау
мен банктің ақша ... ... ... ... ... банк өз ақшасы емес басқалардың, уақытша бос ақшасын жинайды;
екіншіден, ... ... ... өзінің тікелей қажетіне жұмсамайды, ал
клиенттерге, олардың керегіне жұмсауға береді: үшіншіден, шоғырландырылған
ақша ... ... бола ... оны банкіге салған субъектілердің
меншігі болып қала береді; төртін-шіден, басқа заңды не жеке субъектілердің
уақытша бос қаржыларын ... ... ... ... ... ... ... атқарымы болып ақша айналымын реттеу болып ... ... ... ... бүкіл елдің төлем айналымы
банктер ... ... Ол үшін ... әр ... ... кұралдарын
(еліктемелерді) шығарады, несиелер береді. Осының нәтижесінде ақша ... ... ... Бұл да ... ... ... ... құқығы. Банктің үшінші атқарымы делдалдық Банктер өнімін немесе
қызметі сатушы мен оларды сатып алушының ... ... ... ... ... ... іске ... болғандықтан, олардың жұмысы делдалдық
болып ... ... ... жұмысы, несиелік ресурстарды шаруашылық
жургізуші ... ... олар мен ... арасында, шаруашылықтың
әр түрлі салаларының арасында, ауысып жүруінен көрінеді және олардын тиімді
пайдаланылуы мен барлық шаруашылыктың, ... ... ... ... ... олардың біреулері бос ақшасын банкіге салып, олардан
процент түрінде сый ақы алады, ал екіншілері, ... ... ... ... алған несиемен жауып, өндіру мен өткізу процестерінің
үздіксіздігін қамтамасыз етеді. Екі жағдайда да ... ... ... ... ... ... мен атқарымдары оның экономикадағы маңызын көрсетеді.
Банктің маңызы деген сөзді, оған ... ... деп ... ... ол не үшін ... неге қолданылады, не үшін ... ... ... оның ... да ерекше. Банктің айырбастау саласында
істейтіндігін ескерсек, оған жүктелген ... мен оның ... ... осы сала ... ... керек. Солай болса, банкіге
жүктелген міндеттер мыналарды қамтамасыз етеді:
- Өндірістің ... және оны ... ... ... ... ... ... шоғырландыру;
- Ақша айналымын тәртіпке келтіріп оны рационализациялау.
Уақытша бос ... ... ... ... банктер, бір
жағынан уақытша бос ақша ресурстарын жинаушы, екінші жағынан, оларды, баска
уақытша ... ... ... ... ... ... ... уақытша бос ақшаның тозандай ... ... ... ... зор ... ... ... шоғырландыру және
өндіріс пен ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынасы, онымен әрекеттестілігінің ең
маңызды атрибуты.
Банктердің ақша-қаражатын шоғырландыру, кейіннен ... ... ... пен ... ... ... етіп қана ... бүкіл
ұдайы өндірістің процесін ... ... ... ... өсу ... пайда болған банктер, ақша айналымын ... оны ... ... ... жоқ ... ие. ... ерте сатысының өзінде банктер ақша каржысын сақтауды, оларды, ішкі
және сыртқы экономикалық айналымдардағы ... ... ... ... ... және ... бір елдің ақша белгісін, екінші елдің
валютасына айырбастаушы болып көрінген. Әрине, одан бері банк ... және ... ... өзгерді. Есеп айырысудың ... ... ... ... нысанынан, қазіргі электрондық
тораптардың негізінде ... есеп ... ... ... ... тауар өндірушілердің арасында, шаруашылық байланыстарды
кеңейтуге мүмкіншілік ... ... ... экономикалық өмірдің
бөлінбейтін атрибуына айналды. Банкісіз ешбір ... ... ... ... және жеке тұлғалар емір сүре алмайды.
Қазақстан экономикасының ... ... ... және ... ауыл ... ... дамуы маңызды. Сондықтан банктің
маңызын сан жағынан бағалағанда, осы салаларға ... ... ... аудару кажет. Бұл жөнінде қаншама Үкімет қаулылары болса да, ... ... ... ... да, ... және орта ... ... беру. Ресми деректерге ... 2001 ... ... барлық
экономикаға салынған банк ресурстарының 26,8% осы мақсатқа берілген. ... ... ... да ... орын алуы мүмкін. Банктің берген несиесі
үлкен сомада. Бұл жөнінде ... ... ... жоғары. Бірак, ол
соманың басым көпшілігі сатып алу, қайта ... үшін ... ... ... ... тапшылық керіп жатса, банктік ел экономикасын
дамытудағы маңызын төмен ... ... ... Егер ... маңызын сапа
жағынан қарау керек болса, оның әрекеттерінің ... және ... ... өсуіне кандай дәрежеде ықпал еткенін бағалау
керек. Мысалы, ... ... ... ... ... Отандық
өндірушілер қанша, кандай сапада өнім шығарды, қанша жұмыс ... ... және ... керекті өнімдер қаншаға өсті, банктің несиесін
және басқа да банк ... ... ... ... пайда түсті
деген мәселелерді қарау керек. Мұның бәрі ... ... ... ... ... ... ... экономикадағы маңызын елдің басқа да
жалпы ... ... ... ... ... көңіл
аударарлық мәселе. Дәстүр бойынша, банктер ұдайы өндіріспен тікелей
байланысты. ... ... ... ... ... ... ... банктердің шаруашылықтарға, өздерінің қызметтерін
көрсете отырып, ... ... ... ... ... ... төлем құралдарын шығаруы, сонымен бірге ақша ... ... ... әсер ... Сөйтіп, банктің
міндеттемесіне айналады. Банк айналымға ақша шығара отырып, оның ... және ... ... ... ... мен байланыстыруы керек.
Өйткені, айналымға артық ақша ... ... ... ақша ... сатып алу
қабілеті кемиді, инфляциялық ахуал тууы мүмкін, капитал мен ... құны ... ал ... ақша ... ... ... өткізуді қиындыққа апарады, өйткені төлем
кұралы жетіспегендіктен оны сатып алушылар уақытында төлей ... ... ... ... тура ... ал оның ... жұмыссыздық
пайда болады. Сонымен, банктің жұмысынан көбінесе ... да ... ақша ... ... тәуелді, ал мұның өзі банк жұмысының,
оның ... ... ... ... ... ... ... саласында істейтін болғандықтан, банктер қоғамдық ... ... ... ... ... тұра ... Сондықтан үлкен
экономика деңгейінде банктің маңызын бүкіл экономикаға қандай әсер еткені
арқылы ашу керек. Банк әр ... да ... ... ... ... даму ... нарықтың жағдайын ескермей есепсіз несие берілсе,
өндірісте де, банктің өз жұмысында да жағымсыз жағдайлар ... ... ... кайтпай қалу қаупі банкті сабырлы несие саясатын ұстауға
мәжбүр етеді.
Олардың өз мүдделері қоғам мүддесінен ... ол тек ... табу ... және де кез ... жолмен (кейде арамы айла-амалмен). Сондықтан
Қазақстан экономикасының осы ... ... ... ... 10 ... ... ... шығып кете алмай отырғаны, ... ... ... ... ... ... ... күнгі экономикадағы
маңызы өте төмен, ішкі мазмұндары, ... ... ... неге
арналғандығына сәйкес келмейді. Көптеген банктердің жабылып жатқанының ... ... ... арам ... жолы ... ... бара
алмайды. Сонымен қатар, дүние жүзілік практикадан белгілі, кейбір елдердің
банктерінің өз мүдделерін, әдісін тауып, қоғам мүдделерімен ... ... ... ... әсер ... Оған ... ретінде,
дүниежүзілік соғыстан қирап; шыққан Германия мен Жапонияның қысқа мерзімде,
ірі ... ... ... өркендеген елдердің қатарына
қосылғандыктарын келтіруге ... Бұл ... ... ... ... ... академик О.И. Лаврушин өте ұтымды жазған: "Банктер
өндірістің ... ... бірі бола ... өзі ... ... жатқан елдің, қоғамның "азаматы", Банкінің азаматтық саясаты оның
жұмысынан лажсыз көрінуі керек
Қазіргі уакытта ... банк ... екі ... ... Бұл ... ... ... мемлекеттердің банк жүйелерінің
құрамына сәйкес келеді. Басқа елдердегідей ... ... ... ... бас ... ... ... Ұлттық банкісі тұр. Басқа да
экономикасы өскен елдердегідей, Қазақстан ... ... ... ... ... ... құжат "Қазақстан Республикасының Ұлттык,
банкісі туралы" Заң болып табылады. ... ... ... ... 1995 жылы 30 ... ... №2155 заңдық
күші бар, жарлығы. Осы заңға сәйкес, Қазақстан Республикасының ... өз ... ... конституциясын және басқа да заңдық
құжаттарды және де президент шығарған құжаттарды ... алып ... ... ... ... балансы бар заңды тұлға. Ол тек
Қазақстанның Президентіне бағынады. Осыған байланысты:
- ... ... мен ... ... ... тағайындайды және босатады;
- Ұлттық банкісінің, жылдық есебін Президент бекітеді. Оларды барлық
банкілер және ... ... ... ... алатын, бірақ "банк"
деген мәртебесі жоқ ... ... ... ... банк ... және оның сыртында өзінің бөлімдерін және ... ... Оған өз ... тек ... табу ... ... ... Әр елдің бас банкісі әр түрлі аталады: Орталық Мемлекеттік,
Халықтық, Федералдық, ... жүйе АҚШ, ... ... ... т.б., ал ... ол "Үлттық банк" деп аталды.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ішкі
және сыртқы нарықтарда ұлттық валютаның-теңгенің тұрақтылықтарын қамтамасыз
ету. Сонымен қатар, оның алдында төмендегі ... ... ... экономикасының дамуына, оның дүниежүзілік ... ... ... ... ақша ... несиелеуге, есеп
айырысуға, валюталық қарым-қатынастарға ... ... ... және оны іске асыру;
- ақша, несие және банк жүйелерінің тұрақтылығына көмектесу;
- Банк жұмысын реттеуге және ... ... ... ... ... қарызгерлердің және банктің барлық клиенттерінің мүддесін
қорғау;
Аталмыш Заңның 8-ші бабына сәйкес, Қазақстан Республикасының ... ... және әр ... ... ... Оның ... ... мемлекеттің ақша-несие саясатын іске ... және ... ... жолы мен айналымдағы ақша жинағьш ... ... ... ... ... ... ақша және ... жалғыз мекеме;
- Үкіметпен келісе отырып оның қарызына қызмет көрсетуге қатысу;
- Қазақстан Республикасының аумағында ... ... ... мен
өкілдіктерін ашуға рұқсат беру;
- ... ... ... тұрғанда, банктердің ... ... ... ... және ... ... мен ... есептерін бекіту;
- екінші дәрежелі ... ... ... және ... ... мөлшерліктер бекіту;
- елдегі ... ... ... ... ... ... не ... республикадағы несие мөлшерлемесін
реттеу;
- есеп айырысу ... және оның ... ... жүйесінің жұмысын ұйымдастыру, сонымен ұлттық ... ... мен 1997 жылы ... №154 Заң ... ... ... деген
сөз "сый ақы" делінетін болды. Бұл жұмыста бұрынғы дәстүрлі атымен ... есеп ... ... және ... ... ету;
- валюталық операцияларды реттеу және валюталық бақылау ұйымдастыру,
Республикада валюта операциясының барлық түрін жүргізу;
- қолма-қол ақша мен ... ... ... тасымалдау және кассаға
жинау;
- екінші дәрежелі банктердің кадрмен қамтамасыз ... ... ... ... ... ... жалғыз қазына
шотына қызмет көрсету;
- елдің төлем балансын дайындау және ... ... ... ... ... ... түрде үш атқарым
орындайды: Реттеуші, ... және ... ... ... банктің атқарымдары бірімен бірі тоқайласып жатыр, бір атқарымнан
екінші атқарым шығады. ... ... ... Республикасының Ұлттық
банкісінің атқарымдары осы үш атқаратын нақтылауы болып табылады және
халықаралық ... ... ... Қазақстан Республикасының Ұлттық
банкісі туралы Заң, ... ... ... ... ... ... ... банктер және банк қызметтері туралы" Занда,
екінші дәрежелі ... және ... да ... ... ... ... олардың Қазақстан Республикасының, ... ... ... мен ... ... (бұл заң ... ... толығырақ айтылады). Халықаралық практикада Орталық банктерді
жіктеудің бір ... ... ақша ... ... ... ... ... тәуелсіздіктің дәрежесі көптеген әр түрлі
объективтік және субъективтік факторлардың, ... ... ... ... ... ... ... Банктің капиталын құрауға және оның пайдасын бөлуге мемлекеттің қатынасы;
- Банктің ... ... ... процесі;
- Елдің Заңдарында, Орталық банктің мақсаты мен міндеттерін қамту
дәрежесі;
- ... ... ... ... ... Орталық банктің мемлекет шығындарын ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық банкісінің жағдайын осы тұрғыдан алып
талдасақ, оның тәуелсіздігінің дәрежесі нольге тең ... ... ... оның ... ... ... (100%) ... екіншіден,
жоғарыда айтылғандай, банктің, басқарушылар құрамын толығымен ... ... және ... ... ... ... ... мүшелігіне бір Президенттің өкілі, екі үкіметтің ... ... ... ... 9 ... ... 1/3 ... аппаратынан тыс
адамдар; Үшіншіден, жоғарыда айтылған Заңда Ұлттық банктің құқықтары мен
міндеттері, атқарымдары, өкілеттігі мең ... ... жете ... ... ... ақша-несие саясатына араласу құқығы да қаралған.
Оның үстіне, Қазақстан Республикасының Ұлттық банкісінің өзінің табысын ... ... ... жоқ. ... заңның ІІ-бабына сәйкес, оның табысының
бір бөлігі Президент белгілеген шекте оның негізгі капиталын толықтыруға
енді бір ... оның ... ... ... (екеуі де мемлекет меншігі
екенін айтқанбыз), ал, қалған бөлігі ... ... ... ... ... қарағанда мемлекеттен
төуелсіздіктің ең ... ... ... ... ... ... Федералдық Резервтік жүйесінде екен.
Оның өзінің дербес бюджеті бар. Өзінің қызметінің ... ... ... ... ... ... кейін, мүшелеріне
дивиденд төлеп болғаннан кейін, Үкімет қазынасына жыл ... 15-20 ... ... ақша ... Оның міндеттері елдің заңдарында жалпылай
ғана тұжырымды айтылған. АҚШ-тың ... ... ... ... ел ... оған ... ... бере алмайтындығынан,
оның басқарушы қызметкерлерін орнынан алуға ... ... де ... Дәл осылай болмағанмен, жоғары дәрежелі тәуелсіздік Германия мен
Швецарияның Орталық банктерінде де бар. Бұл ... ... ақша ... ... ... ... Ең төменгі
дәрежелі тәуелсіздік Франция мен Италияның Орталық банктерінде. Бұл елдерде
Орталық банктер Үкіметтің шешімдерін басшылыққа ... ... іске ... дүниежүзілік соғыстан кейінгі ... ... ... ... Министрлігінің әсерінде.
2 Банкілік нарық.
2.1 Банкілік нарыққа сипаттама
Бұл, ... ... мен ... (олардың көрсететін
қызметтеріне) ұсыным мен сұранымды ... ... ... ... бері 10 жыл өтсе де, ... ... әлде де өркениеттік
жағдайына жеткен жоқ деп ойлаймын. Оған себеп, осы ... ... ... ... ... ... пен қаржылық карым-қатынаста
да тұрақтылық болмады, барлық экономикалық тұрмысты, ... ... ... ... ... ... ... жүргізіп жатқан
кәсіпорындарда, жөнелтілген ... ... ала ... ... Оның
үстіне банк жүйесінде де көп жыл бойы тұрақтылық болмады. Бірінен соң бірі
банктер банкротқа ұшырап жатты. Жоғарыда ... 1994 жылы 230 ... ... не бәрі 47-ақ банк ... ... ... өзі банктерге
кәсіпорындарының, жеке тұлғалардың сенімдерін әбден кетірді." Соңғы жылдары
банктердің іріктелуі, ірілендіруіне байланысты ... ... да ... Тек 2000 ... банктердің халық шаруашылығына салған несие
ресурстары айтарлықтай өсіп ... 2001 ... ... 276,2 ... жетті. Онын ішінде, қысқа мерзімді несие мен орта және ... ... ара ... ... келеді (орта және ұзақ
мерзімді несие 133,0 млрд. ... ... ... ... — 143,2 ... " Экономиканың өсе бастағанының және ұлттық ... ... ... ... ... ... процентті де (сый ... ... туды (2000 жылы ... процент, теңгелуі несиеге
18,8%, ал валюталық ... 14,7% ... ... теңгелік несиенің
проценті, сол жылы 2%-ке ... ... ... да қызметтері (несие
карточкалары, электрондық ... т.б.) ... ... өсу ... ... банктің ақша - несие реттеуінің сипаттамасы
Экономикасы өркендеген басқа ... ... ... ... ... ... тікелей өзі емес, а ақша — ... ... ... ... ... ақша - ... әсер ... мен әдістерін таңдау Ұлттық банк жүйесінің ерекшелігінен, ... ... ... Осыған байланысты, және басқа елдердің
Орталық банктерінің ... ... ... ... Ұлттық
банкісі экономикаға әсерін тигізу үшін мынандай құралдарды пайдаланады.
Дисконттық (есептік және кепілдік) саясаты. Бұл ... ... ... әдісі. Коммерциялық банктер өзінің, вексельдерін орталық банкіде қайта
есепке алады, немесе ... ... ... ... ... кұнды
қағаздарын кепілдікке койып, несие алады. Бұл саясаттың ... ... ... ... не ... не ... ақша
қарқынын ахуалға әсер ету. Іс жүзінде бұл саясат іске асырылады;
- егер ... ... ... дәрежелі банктердің несиелік
төмендеткісі келсе, ол есеп мөлшерлсмесін жоғарылатады. ... ... ... болғанда, қайта қаржыландыру қымбаттайды. Бірақ, мұндай
жағдайда, екінші дәрежелі банктер, біріне бірі ... ... ... ... ... іске ... тастаулары мүмкін. Екінші жағынан
Ұлттық банктің қайта каржыландыру ... ... ... ... бәрін бірдей елеңдетпейді. Орталықталған несие қарызы
жоқ банктер клиентін жоғалтпас үшін және ... ... ... ... ... ... ... жоғарлатпауы мүмкін. Осындай
саясатты ... ... ... ірі ... де ... алады.
- егер, Ұлттық банк екінші дәрежелі банктердің қайта қаржылаңдыру
ресурстарына шығуын оңайлатқысы келсе, ол ... ... ... есеп
мөлшерлемесін төмендетуі керек. Сонда, екінші дәрежелі банктердің несие
жоғарылайды, олар өзінің несие ... ... ... ... мүмкіншілік алады. Ұлттық банктің есеп мөлшер-
лемесін өзгерткені, құнды қағаздардың жанама ... ... ... ... ... ... несие мен
депозиттерге проценттік мөлшерлеме ... ... ... ... ... көбейеді. Сөйтіп, олардың нарықтың бағасының ... ... ... ... Республикалық Ұлттық банкісі ... ... ... ... отырды. Бұл, сол ... ... ... ... болды. 1998 жылы 5 тамызынан
бұл мөлшерлеме 18,5%-тен 20,5%-ке дейін, ал сол жылдың караша айында ... ... Бұл ... ақша дағдарысының шиеленісуімен байланысты
болған (17 тамыздағы). 1999 жылы шілде мен ... ... ... ... ... әуелі - 22%-ке дейін, сосын 20%-ке дейін. Бұл, ... ... ... ... ... ... әсері еді.
Ақша-несие саясаты
Қазақстан Ұлттықбанкі мемлекеттік ақша-несие саясатын анықтайтын және
жүзеге асыратын ... ... ... ... басты мақсаты: ұлттық валютаның
тұрақтылығын, иғни оның ... ... мен ... ... ... ... ... етуді көздейді.
Ақша-несие саясаты – бұл айналыстағы ақша массасын, несие көлемін,
сыйақы (мүдделендіру) мөлшерлемесін өзгертуге жалпы банк ... ... ... ... ... ... ... деңгейдегі субъектісі Ұлттық банк болып табылады. Ал ақша-
несие саясатының Ұлттық банк тарапынан ... ... ... және қолма-қолсыз ақша массасының жиынтығы жатады.
Шаруашылық конъюктурасының ... ... ... ... типі ... ... ақша-несие саясаты:
2. Экспанциондық ақша-несие саясаты.
Рестрикциялық ақша-несие саясаты – екінші деңгейлі банктердің ... ... ... және ... шарт ... ... ... деңгейін арттыруға бағытталатын шаралар жиынтығы.
Экспанциондық ақша-несие саясаты – несие беру көлемін ... ақша ... ... ... ... және сыйақы
мөлшерлемесінің төмендеуімен байланысты шаралар.
Соңғы ... ... ... ... ... ... төмендету және теңгенің тұрақтылығын қамтамассыз ету. Бұл
мақсатқа жетуге Ұлттық банк ... ... ... ... Заңға
сәйкес Ұлттық банк мынадай ақша-несие саясатының ... ... ... ... ... белгілеу;
♦ Ең төменгі міндетті резервтер нормасын белгілеу;
♦ Мемлекеттің бағалы қағаздарын ... алу және ... ... ... ... ... Банктерге және үкіметке несиелер беру;
♦ Валюталық нарықта интервенциялау;
♦ Кейбір жағдайларда, ... ... ... ... мен ... ... сандық шектеулер енгізу.
Қазіргі уақытта жоғарыда ... ... ... іс ... ... ресми сыйақы мөлшерлемелері, қысқа мерзімді
ноттарды эмиссиялау, ашық нарықтағы операциялар.
Ұлттық банк ... ... ... бойынша мынадай ресми
сыйақы мөлшемелерді белгілейді:
♦ Ресми қайта қаржыландыру;
♦ Ресми есептік (дисконттық) мөлшерлемесі;
♦ РЕПО және кері РЕПО ... ... ... мөлшерлемесі;
♦ «овернайт» займдары бойынша сыйақы мөлшерлемесі;
♦ күндізгі займдарбойынша сыйақы мөлшерлемесі.
Ресми ... ... ... – ақша ... жалпы жағдайына
несие бойынша сұраныс пен ұсынысқа, инфляция және күтілген инфляция
деңгейіне ... ... ... банктің заң актілері, Қазақстан
Республикасының Президентінің актілері негізінде немесе ҚҰБ ... ... ... жүргізілетін заем операциялары бойынша қолданылады.
Ресми есептік (дисконттық) мөлшерлемесі – ақша нарығының жалпы
жағдайына, ... ... ... пен ... ... ... және Ұлттық банктің коммерциялық вексельдерді қайта есепке алу
операцияларында қолданылады. Ресми есептік (дисконттық) мөлшерлеме ... ... ... табылады және ол айналыс мерзімі алты айлық
вексельдерді қайта есептеуде қолданылады.
РЕПО және кері РЕПО ... ... ... ... ... ... мөлшерлемелер, ішкі қаржы нарығының жағдайына байланысты
белгіленеді және ... ... ... ... жүргізуде
қолданылады. РЕПО-ның мақсаты мөлшерлемесін ауытқу жағдайында ақшалай
қаражаттарды ... ... ... ... РЕПО нарығындағы сыйақы
мөлшерлемелерді реттеу ... ... ... ... ... заемдары бойынша сыйақы мөлшерлемесі – Ұлттық банктің
екінші деңгейдегі ... ... ... ... ... есеп айырысуды дебеттік қалдықпен ... ... бір ... ... ... ... ... бойынша сыйақы мөлшерлемелері – Ұлттық банктің екінші
деңгейдегі ... ... ... ... ... коореспонденттік шоттары
бойынша төлем жүргізуге немесе ақшалай ... ... ... ... ... болмаған не жетіспеген жағдайларда ... ... ... ресми сыйақы мөлшерлемелерін төмендегідей
1-кестемен көрсетуге болады.
Ұлттық банктің ресми сыйақы мөлшерлемелері*
Пайыздар,кезеңніңсоңына
|№ ... ... ... ... ... ... |
| | | | | ... |Қайта қаржыландыру |14 |9 |7,5 ... ... ... |12,5 |8 |8 ... ... ... ... |20 |1 |9 ... ... ... ... | | | |
| ... ... | | | |
| ... |- |5 |5,5 |
| |1 жұма |6,5 |5 |5,5 |
| |2 жұма |5,5 |5,5 |5,5 ... мәліметтер ҚҰБ статистикалық бюллетенінен алынған № 6(103), 2003,
маусым.
АҚШ пен ... ... ... ... ... ... ... АҚШ-та міндетті резервтер банктердің категорияларына,
депозиттердің шамасы мен түрлеріне ... ... ... ... ... ... ... пайызсыз депозиттік шоттарныда
сақталады және резервтердің артық ... ... ... ... ақша ... ... процестерге байланысты операциялардың басты бір
көзін құрайды. АҚШ-тың банк жүйесінің ... ... ... ... ... ... ... білдіреді. Заңмен
бекітілген резервтер коммерциялық банктердің несилеу қабілетіне әсер ететін
федералды резервтік банктік жүйенің ... ... ... ... ... ... басты мақсаты банк несиесінің артықшылығынан немесе
жеткіліксіздігінен тұрады. Дәл осылай, жанама ... ... ... ... бақылау құралы және экономиканы тұрақтандыру
барысында бұл резервтер салым иелерінің мүдделерін қорғау құралы ... ... ... Р. ... Стэнли Л. Брю.
Федералды резервтік жүйе экономикалық құлдырау ... ... ... ... ... және ынталандыру үшін
міндеттірезервтердің деңгейін жиі қысқартып отырған.
Ұлттық банк екінші деңгейдегі банктер үшін, ... ... ... ... ең ... ... ... орындау
барысында банктерге мынадай екі тәсіл қолданады:
1. Міндетті резервтер;
2. Резервтеудің альтернативтік тәртібі.
Резервтік талаптарды орындайтын ... ... банк ... ... ... мөлшерлемесінің 50% көлемінде теңгедегі резервтер
бойынша, ал ... ... ... ... ... бойынша
Лондондағы депозиттер нарығындағы (LIVID) бір айлық депозиттің орташа
өлшемді мөлшерлемесінің 50% ... ... ... нарықтағы операциялар – бұл Ұлттық банктің айналыстағы ақша
масасының көлемін реттеу ... ... ... ... ... ... сату және сатып алумен байланысты операциялары.
Бұл біршама ақша массасын, коммерциялық банктердің ... ... ... ... ... ... бірі болып табылады. Оның
негізгі мәні ақша эмиссиясын тоқтату арқылы банктердің несиені эмиссиялауын
шектеуді білдіреді.
Ұлттық банк ... ... ... сату ... оны сатып
алушылардың резервтік шоттарынан ... ... ... ... ... несие беруді және ақша шығаруды ынталандыру ... банк ... ... ... ... да, ... ... банктердің
резервтік шотына қайта аударады.
Несиелік операциялар.
Несиелеу және қаржыландыру операцияларына соңғы жылдары ... ... ... ... ... ... ... шаралар қолданады. Қазіргі уақытта екінші деңгейдегі
банктерді несиелеу тек қана ... ... ... ... жүзеге
асырылады. Бдюжеттің тапшылығын жабу үшін ... ... беру ... ... яғни ... ... республикалық бюджетті несилеуден
бас тарту мақсатында жүргізілді. Жеңілдікпен берілетін несиелерді беру ... ... үшін ... өтініш жасауын қарастыру болған жоқ.
Ұлттық банктің несиелерін орналастыру аукциондар арқылы, ... ... сол ... ... ... негізінде жүзеге асырылады.
Валюталық интервенция.
Ұлттық банктің валюталық интервенциясы деп ұлттық валюталық бағамына
әсер ету мақсатында орталық ... ... ... сату және ... ... ... нарықтағы операцияларға араласуын айтады.
Ұлттық банктің валютадағы нарықтық интервенциясы дербес түрде кез-
келген ... және ... ... ... ... ... ... пайдалану негізінде жүзеге асырылады. Біздің
тәжірибемізде ... ... ... ... резервтері есебінен жүзеге
асырылуда.
Алтын валюта резерві.
Алтын валюта резерві ұлттық валбта – ... ... ету үшін ... және пайдаланылады. Алтын валюта резервтері
мыналардан тұрады;
♦ Құйма алтынынан;
♦ Ұлттық банктің шоттарындағы банкнота және ... ... ... ... қалдықтарынан;
♦ Валюталық құндылықтардан;
♦ Шетел валютасындағы жай және аудармалы вексельдерден;
♦ Шетел үкіметінің немесе халықаралық қаржы ұйымдарының шығарған
бағалы қағаздарынан;
♦ Басқа да ... ... ... ... резервін ұлғайту және құрылымын өзгерту мынадай
жолдармен жүзеге асырылады;
♦ Монетарлық алтынды сатып алу;
♦ Резиденттер мен ... ... ҚР ... ... валютасын сатып алу;
♦ Депозиттік, салым, шетел ... ... ... ... және ... да сыйақы (мүдде)
түріндегі түсімдер;
♦ Ұлттық банктің монетарлық алтын, ... ... және ... ... да ... ... ... түсетін валютадағы түсімдер;
♦ Ұлттық банктің кеңес беру, ақпараттық – баспа және басқа да
қызметтерінен ... ... ... ... ... ... азаюы немесе жұмсалуы мынадай жолдармен іске
асырылады:
♦ Ақша-несие саясатын ... ішкі ... ... ... ... ... импортына төлеу үшін
теңгені шетел валютасына конвертация
жасау, оған қоса шетелде депломаттық
және басқа да ... және ... ... ... ... ... ... сметасы есебінен
сыртқы қарыздарға ... ... ... да ... валютасын сатып алу
үшін валютасын сату;
... ... ... ... ... соманы және сыйақыны
қайтару;
♦ Құрылған провизиялар есебінен
(резервтер) зиянды алтын ... ... банк ... ... ... бір жылға анықтап келсе,
2002 жылдан бастап, алдағы үш жылға алдын ала анықтау ... ... әр жыл ... сайын өзгерістерді ескеріп, Оған Ұлттық банк пен ... ... ... ... ... негізгі мақсат біртіндеп
инфляциялық таргеттеу ... өту, яғни ақша ... мен ... ... ... ... ... бойынша мақсатты
көрсеткіштерге көшу.
Осындай ақша-несие саясаты қана Ұлттық банктің инфляцияны төмендету
мақсатындағы саясатына толық жауап береді және ... ... ... саясатына деген рыноктың қатысушыларының ... ... ... ... ... ... ... инфляцияның
мақсаты көрсеткіштерін енгізуге мынадай факторлар ... бола ... ... жағдайы, макроэкономикалық тұрақтылықты кепілдендіру,
қаржы жүйесінің ... ... ... ... ... ... мен ... арасындағы өзара байланысты түсіну, ақпараттың
ашықтығы.
|№ ... ... ... ... ... қызмет көрсетпей қаражатын ... ... ... қаражат тарту ... өз ... және өз ... ... ... ... ... |
|(қаражат |
|орналастыру) ... ... ... және ... |
|есебінен банк жүргізетін операциялар |
|Актив-пассив ... ... ... ... ... және ... төлеумен жүргізетін операциялар (таза |
|банктік қызмет) ... ... ... мен пассивтерін басқару
Шетелдік банктердің тәжірибесіне қарағанда, банк қызметінің алға
басуын қамтамасыз ететін ... ... ... олардың
менеджменттік, маркетингілік белсенділігінің дәрежелерін бөлек қарау керек.
Тікелей айтқанда, "Менеджмент" деген ұйымдастыру мен ... ... ... ... ... менеджмент деген сөз, банктің және оның
ұжымының қызметтерін ұйымдастыру және басқару жүйесі деуге болады. ... ... ... ... ең ... ... қолданып,
пайда табу. Бірақ, бұл банк менеджментінің жалғыз ғана мақсаты ... ... ... ... тырысумен қатар, меңеджмент қоғамдық тұтыну ... ... ... Бұл ... халыққа керекті тауарларды
өндіру және қызметтерді көбейтуге көмек көрсетуі керек деген сөз. Банктік
менеджменттің басты ... ... ... мен ... ... ... ... және де банк қызметіндегі кауіптерді азайту болып
табылады. Сонғы айтылған сөйлемшенің маңызы зор. Өйткені, қауіп ... ... да ... ... Жоғарғы деңгейде пайда табу, әрқашан
да, жоғарғы деңгейде тәуекелділікпен байланысты. Көп ... ... ... ... ... те ... ... менеджменті осындай
жағдайда қауіп пен пайданың өз ара қатынасының ең оңтайлысын ... ... ... ... қалаушы жағдай алға койған мақсатын анықтау
және де оған жетудің керекті кұралын дұрыс сайлау. ... - ... ... тұтыну қажеттігін айырбастау жолымен қамтамасыз етуге бағытталған
адамзаттың әрекетінің түрі. ... - ... ... (қызметтердің)
жылжуы мен өткізілуін қамтамасыз ететін нарықтық стратегия. ... ... ... ... ... ... ... ету
мақсатыңда колданылатын белгілі тәсілдердің жиынтығы. Банктік маркетингтің
негізгі құралы ретінде ... ... ... керек:
- Нарықты түсінуге қажетті ақпарат жинау;
- Банктің қызметін ... степ ... ... ... ... ... ... керекті тиімділікпен ұсынатын сала ... ... сол ... ... көлемін аныктау;
- Қолданылып жүрген ... ... ... оның жаңа түрлерін
өндірудің қысқа және ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... одан ... ... бақылап отыру
жағдайында банктің қызметтерін клиенттердің мүдделілігін туғызатындай етіп
ұсыну.
Нарық жөніндегі ақпаратты зерттеу негізінде банк өзінің ... ... сол ... сәйкес, бұрыннан игерілген қызметтерін,
бұрынғы клиенттерше, ... ... ... сата ... ... ... болмаса жаңа қызметтерін бұрынғы клиенттерге сата алады (әр
тараптандыру стратегиясы). ... ... ... ... ... ... калыптасуының заңдылығын түсінуге мүмкіншілік береді, ал,
оларды сату ... ... ... ... ... ... несиелік мекеменің тұрпатын, банктің ішкі құрылысын талдау
жөнінде дұрыс шешім қабылдауына жәрдемдеседі. Маркетинг ... ... ... ... ... Бірақ, ақылмандар орталығы
болып, маркетингті ұйымдастырушы болып, ком-мерциялық бөлім табылады. Ол
тікелей ... ... ... ақпараттар жинайды, оларды
талдайды, содан кейін, банктің нарықты игеруге бағытталған ... ... ... мен ... ... тиісті табыс табумен
қатар, банктің өтемпаздық дәрежесін қажетті деңгейде ұстауды қамтамасыз
етуі ... ... ... ... тез ... ... ... айналатын материалдық құндылықтар. Өтімпаздық дәрежесіне қарай
банктің ... ... үш ... ... ... дайындылықтағы өтімді қаржы, немесе бірінші ... ... ... қатарына кассадағы қолма-қол ... ... ... ... ... ... және мемлекеттің
құнды қағаздары;
- Банктің қарауындағы оңай ақшаға айнала алатын етімді қаржылар. Бұған
таяудағы 30 ... ... ... ... ... ... мен басқа
да төлемдері, шартты өткізілетін құнды қағаздар және басқа да құндылықтар
кіреді;
- ... ... ... уақытында қайтарылмаған ... ... ... негізгі қорына қосылатын үймереттер ... тез ... ... ... ... пассивтегі
міндеттемелерін орындауға мүмкіншілік туғыза алатын болса, ол банк ... ... ... ... ... ... ... багаланады.
Көбінесе ол үшін, өтімділік коэффициенті қолданылады (мұны есептеу ... ... ... ... оның ... қабеттілігінің негізінде
жатады. Ол қабілеттілік банктің керекті мерзімде, толығымен ... ... бере ... ... мен ... ... мәмлелердің жағдайлары, қарызгерлердің
төлем қабілеттілігі жиі-жиі өзгеріп тұрады. ... ... ... ... ... жасауымен қатар, олардың қаржылық нәтижесіне ... ... туып ... ... төлем кабілеттілігін жоғалту қаупі,
проценттік кауіп, инфляциялық қауіп т.т.) Осындай жағдайда, банктің саясаты
пайда табу мен ... ... ... етуі ... ... тепе-
теңдік өтімпаздық пен пайдалылыктың өз ара қатынасымен сипатталынады.
Сонымен ... ... ... ... ... және ... өтімпаздық төмен болған сайын,
пайдалылықтың ... ... ... ... ескеру қажет.
Қазақстан Республикасынын Ұлттық банкісінін екінші дәрежелі банктер
үшін бекітетін пруденциялдық ... ... ... ... ... банктер Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... банк ... әкімшілік ықпалын
тигізе алмайды. Дегенмен, Ұлттық банк "Банктердің банкісі" ретінде, екінші
дәрежелі банктердің жұмыстарына әсер ... ... ... оның ... ... ... ақша айналымы, несие, есеп айыры-суды
ұйымдастыру, валюталық қатынастарға байланысты ... ... оны ... ... ... ... ... банк, екінші дәрежелі банктерге
өзінің әсерін бірнеше пруденциялдық (экономикалық) мөлшерліктер ... ... ... ... ... Оларды үздіксіз (қатарынан
бірнеше рет) бұзғаны үшін, Ұлттық банк, екінші дәрежедегі банкгерге, тіпті,
оларға банктің операцияларын жүргізуге ... ... алып ... ... ... қолданады. Сонымен қатар, экономикалық мөлшерліктер,
банктердің өтімпаздығы мен төлем қабілеттілігін қолдауға жәрдемдеседі.
"Қазақстан Республикасындағы ... және ... ... ... 42 ... сәйкес, Ұлттық банк төмендегідей ... ... ... ... ... ең төменгі мөлшері. Қазақстан Республикасының Ұлттық
банкісінің басқармасының 1997 жылдың 5 ... ... №412 ... ... ашылатын банктердің жарғылық ... ... ... ... ... ... ... банктердің ең кемінде 1 миллиард теңге
болуы керек. Меншікті капиталдың ... мен және ... ... ... ... ... салмақталған орта шамасының
сомасына ара қатынасы. Қазақстан Республикасының Ұлттық банкісінің бекіткен
мөлшерлігі бойынша ... ... кем ... ... ал, ... ... кем ... керек.
- Жеке қарызгердің қаупінін ең жоғарғы мөлшері. Жеке қарызгердің барлық
қарыздарының ... ... ... және ... ... ... осы ... депозиттегі ақшалай
қаражаттарын, мемлекеттік бағалы қағаздарды, монетарлық асыл ... ... ... алып ... ... ... оның ... болып табылады.
- Ашық валюталық жайғасымының шеіктелімі. Бұл шектелім бойынша, кез-келген
шетелдік валютаның қалдығы, банкінің меншікті капиталының ... ... Бұл ... ... жеті күн ... ... және оның ... банк осы есептеме арқылы бақылап ... Ол үшін ... ... ... ... оның ішінде валюта ... ... ... бар ... ... жеті ... екінші жұмыс күні, Ұлттық
банкке әрбір шетел валютасы бойынша, және ... ... ... ... ... валюталық жайғасым туралы есеп береді. Қазақстан Республикасының
Ұлттық банкісі жоғарыда ... Заң ... ... ... ... да мөлшерліктер бекітуге құқықты. Соны пайдаланып ... ... заң ... ... бір ... ... Ол ... несиелеу
қызметінің нәтижесінде пайда болуы мүмкін залалды жабу үшін провизиялар
құру. ... ... ... ... ... банктің несиелік
сапасына байланысты құрылады. Егер ... ... ... ... ... ... ... провизия аз құрылады - несиенің
сомасынын 5-10%-нің арасында, күмәнді және ... ... ... ... құрылады (50%-тен 100%-ке дейін). Нарықтың экономика жағдайында,
банктің жұмысын тек оның ... ... ... бағалап қоймай,
сонымен қатар, оның жұмысының нәтиже-сін, басқа ... ... ... та ... жөн. Ол үшін ... ... ... керек. Дүниежүзілік тәжірибеде мұндай рейтинг төменгі ... бір ... ... ... ... ... ... осындай
көрсеткіштерімен салыстыру.
Қорытынды
Ұлттық банктің статистикалық көрсеткіштері бойынша республикада екінші
деңгейдегі 55 банк тіркелген: оның ішінде 1 ... ... яғни ... 100%-і ... ... қатысуымен құрылған; 1
мемлекетаралық банк; 22 шетелдердің ... ... ... ... ... ... ... банктер, Республика шетел
банктерінің 17 өкілдігі ашылған. Республикада сондай-ақ ... ... ... 7 ... ... және ... ... операция жүргізетін 46
басқа мекемелер бар, атап ... ... ... ... ... департаменті, оның 14 облыстық басқармасы мен
Алматы қалалық басқармасы; Ұлттық банктің Қазақстандық банк ... ... ... ... ... ... және ... әлеуметтік
қорғау министрлігінің зейнетақы төлеу жөніндегі Мемлекеттік ... ... ... ... ... қор ... «Бағалы қағаздар Орталық депозиттері ЖАҚ», «Кіші кәсіпкерлікті дамыту
қоры» ЖАҚ; «Қауымдастықтарды несиелеудің ... ... ... ... ... ... ЖАҚ; ... қор және т.б. Яғни қазіргі
Қазақстанның нырық деңгейінде нарықтық банк жүйесі жоғары деңгейде әртүрлі
меншік формасындағы банктер мен несие ... ... ... Және ... еліміздің өркениетті, дамыған елдердің қатарына қосылуына, Елбасы
Призедентіміздің 2030 халыққа жолдауына жету үшін, экономикамыздың ... ... ... ... жолдардың бірі болып табылады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Ақша, несие, банктер, ... ... ав. Баян ... ... ... ... Республикасының Ұлттық банк туралы» ҚР Президентінің
Заң күші бвр Жарлығы 1995ж.
3. Банковскиедело /Под. ред. О. М. Лаврушина Финанси и статистика,
1998г.
4. Бункина М. К. ... ... ... ... ... – М. ... ... Ел Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы. – Алматы:
білім, 1997ж.

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 39 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Биогеоценоз және экожүйе туралы түсінік15 бет
Жоғары дәрежелі нерв қызметі туралы жалпы түсінік8 бет
Тілдің грамматикалық жүйесі7 бет
Аударма өнері және көркемдік түсініктер туралы21 бет
Аяқталмаған өндірісті бағалау,есептеу және шығындардың аналитикалық есебі16 бет
Геодезия (сұрақ-жауап)11 бет
Психика туралы жалпы үғым14 бет
Статистика туралы түсінік және ғылыми міндеттері мен мақсаттары. Сұрақ-жауап түрінде15 бет
Сүт консервілерің сақтау технологиясы4 бет
Тілдік универсалийлер6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь