Халықаралық валюталық жүйе және валюталық бағам

Жоспар

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

І.Тарау. Халықаралық валюталық қатынастар ... ... ... ... ... ... ... ... 4.20

1.1.Валюталық жүйелер және валюталық қатынастардың ұғымы ... ... ... .4.9
1.2.Валюталық нарықтар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10.13
1.3.Валюталық бағам және валюталық “қоржын” ... ... ... ... ... ... ... ... ...14.20

ІІ .Тарау. Халықаралық валюта.несиелік институттары ... ... ..21.30

2.1.Халықаралық валюталық қор ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..21.23
2.2.Дүниежүзілік банк ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24.25
2.3.Еуропа қайта құру және даму банкісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .26.27
2.4.Азия және Ислам даму банкісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .28.30

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .31

Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..32
Кіріспе

Бұл тақырыпты алып отырған себебім, қазіргі дамып келе жатқан Қазақстан Республикасында халықаралық валюталық жүйе және валюталық бағам өте үлкен орын алады. Себебі, дүние жүзлік валюталық жүйеге қазіргі кезде ұлттық валюта және ұжымдық резервтік валюта мен оған алтын резерві де қоса енеді; өзара валюта қайтарымдылық шарты; валюта паритеті мен курсының механизмі, валюталық шектеудің көлемі; халықаралық есептеу түрлері; халықаралық валюта нарығы режимі мен дүниежүзілік алтын нарығы жатады.
Халықаралық валюталық қатынастар – бұл ұлттық шаруашылық қызметтерінің нәтижелері мен өзара алмасуына қызмет ететін және дүниежүзілік шаруашылықтағы валюталардың қызмет етуі барысында қалыптасатын қоғамдық қатынастар жиынтығы.
Халықаралық валюталық қатынастар материалдық өндіріс саласына, сондай- ақ бөлу, айырбас және тұтыну салаларына қатысты халықаралық экономикалық қатынастарға делдал болады.
Валюталық жүйенің басты элементі – бұл валюталық бағам болып табылады. Валюталық бағамның қалыптасуына ықпал ететін факторлар қатары анықталған. Шетел валюталарының бағамдарының әр түрлі түрлері мен баға белгіленімдері берілген. Валюталық нарықтарды валюталық операцияларды жүргізудің негізіне халықаралық сауда, сонымен байланысты көрсетілген қызметтер және капиталдар мен несиелердің халықаралық қозғалысы жатады. Валюталық нарықтар валютаға деген сұраныс пен ұсыныс негізінде валюталарды сатып алу-сату операциялары жүргізілетін ресми орталықты білдіреді. Валюталық операциялардың көлеміне байланысты валюталық нарықтар халықаралық, аймақтық және ұлттық болып бөлінеді.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың жылдық жолдауында Қазақстан Республикасының экономикасын дамына өзінің үлкен үлесін қосқанын айтқым келеді. Ол осы өзінің Жолдауында өте үлкен экономикалық, саяси және әлеуметтік даму стратегиясын халықына ұсынып отыр.
Қолданылған әдебиеттер тізімі


1. Назарбаев Н.Ә. «Қазақстан - 2030» - Алматы: «Юристь», 2001ж.
2. Президенттің Қазақстан халықына жылдық Жолдауы «Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау қарсаңында», «Егемен Қазақстан» 1 наурыз 2006ж.
3. Шеденов Ө.К., Сағындықов Е.Н., Жүнісов Б.А., Байжомартов Ү.С., Комягин Б.И. «Жалпы экономикалық теория», Ақтөбе 2004ж.
4. Жатқанбаев Е.Б. «Аралас экономика негіздері» - Алматы 1996ж.
5. Куликов А. «Экономикалық теория негіздері» - Шымкент 1994ж.
6. Қалдыбаев О., Теміров Е. «Нарықтың экономикалық анықтамалығы» - Алматы: «Бастау», 1993ж.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҒЫЛЫМ ЖӘНЕ БІЛІМ МИНИСТРЛІГІ
КУРСТЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы: «Халықаралық ... жүйе және ... ... Халықаралық валюталық
қатынастар................................4-20
1.1.Валюталық жүйелер және ... ... ... және ... ... Халықаралық валюта-несиелік институттары..........21-30
2.1.Халықаралық валюталық
қор..............................................................21-
23
2.2.Дүниежүзілік
банк................................................................
................24-25
2.3.Еуропа қайта құру және даму
банкісі.................................................26-27
2.4.Азия және ... ... ... ... алып ... ... қазіргі дамып келе жатқан
Қазақстан Республикасында халықаралық валюталық жүйе және валюталық бағам
өте үлкен орын ... ... ... ... ... ... қазіргі кезде
ұлттық валюта және ұжымдық резервтік валюта мен оған алтын резерві де қоса
енеді; өзара ... ... ... ... ... мен ... ... шектеудің көлемі; халықаралық ... ... ... нарығы режимі мен дүниежүзілік алтын нарығы жатады.
Халықаралық валюталық қатынастар – бұл ұлттық ... ... мен ... ... ... ... және ... валюталардың қызмет етуі барысында қалыптасатын қоғамдық
қатынастар жиынтығы.
Халықаралық валюталық қатынастар ... ... ... ... ... айырбас және тұтыну салаларына қатысты халықаралық экономикалық
қатынастарға делдал болады.
Валюталық жүйенің ... ... – бұл ... ... ... Валюталық бағамның қалыптасуына ықпал ететін факторлар қатары
анықталған. Шетел валюталарының бағамдарының әр ... ... мен ... ... Валюталық нарықтарды валюталық операцияларды
жүргізудің негізіне халықаралық сауда, ... ... ... және капиталдар мен несиелердің халықаралық қозғалысы жатады.
Валюталық нарықтар валютаға деген сұраныс пен ұсыныс негізінде ... ... ... ... ... ... білдіреді.
Валюталық операциялардың көлеміне байланысты ... ... ... және ұлттық болып бөлінеді.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың ... ... ... ... ... ... ... қосқанын айтқым келеді. Ол осы өзінің Жолдауында өте үлкен
экономикалық, ... және ... даму ... ... ұсынып
отыр.
1.Тарау. Халықаралық валюталық қатынастар.
1. Валюталық жүйелер және ... ... ... валюталық қатынастар – бұл ұлттық шаруашылық
қызметтерінің нәтижелері мен ... ... ... ... және
дүниежүзілік шаруашылықтағы валюталардың қызмет етуі барысында қалыптасатын
қоғамдық қатынастар жиынтығы.
Халықаралық валюталық қатынастар материалдық өндіріс ... ... ... айырбас және тұтыну салаларына қатысты халықаралық экономикалық
қатынастарға делдал болады.
Валюталық қатынастар жағдайы ... және ... ... ... ... елдер арасындағы күштердің арақатынасына тәуелді.
Халықаралық шаруашылық байланыстардың дамуы шамасына байланысты
валюталық жүйе ... ... ... ... бұл ... интернационалдандыру негізінде тарихи ... ... ... ... ... ... –белгілі бір қоғамдық- экономикалық формация шегіндегі валюталық
қатынастарды ұйымдастырудың мемлекеттік-құқықтық формасы.
Тарихта мынадай ... ... ... ... ... ... ... ұдайы өндіріс процесіне қажетті валюталық ресурстарды
қалыптастыруға және пайдалануға,халықаралық ... ... ... ... қатынастардың жиынтығы ретінде ұлттық
жүйе пайда ... ... ... бұл шаруашылық
байланыстарды интернационалдандыру ... ... ... қалыптасқан және
халықаралық құқық нормаларын ... ... ... ... валюталық қатынастарды ұйымдастырудың ... ... ... жүйе ... ақша ... бір ... ... дербес және ұлттық шекарадан шыға алады. Ұлттық валюталық
жүйенің ерекшелігі ел ... ... ... ... дәрежесімен анықталады.
Ұлттық валюталық жүйе мен дүниежүзілік шаруашылықтың даму ... және ... ... бекітілген халықаралық
валюталық қатынастарды ұйымдастыру формасы- ... ... ... ... ... және ... валюталық жүйелердің
мұндай байланыстылығы олардың біртұтас екендігін ... ... ... ... етуі және ... ... жекелеген елдер
экономикасын және дүниежүзілік шаруашылыққа ықпал етуі әр ... ... ... ... ұлттық жүйемен байланыстыратын, яғни
валюталық қатынастарға қызмет ... және ... ... ... және ... саясатты шоғырландыруда негіз болатын
ұлттық банктер болып табылады.
Дүниежүзілік валюталық жүйені ... ... ... ... ... және дүниежүзілік аренадағы күштердің
орналастырылуымен, өндірістің және ... ... ... және ... ... жүйе ... байланыс пен
айырмашылықтар, олардың элеметтерінен байқалады. (1-кесте)
Ұлттық және ... ... ... ... (1-кесте)
| Ұлттық валюталық жүйе | ... ... жүйе |
| 1. ... ... ... ... бірлігі, резевтік |
| ... ... ... ... айналым |Валюталардың өзара айналымдылығының ... ... |
| ... ... ... ... |
|3. Ұлттық валютанын паритеті. ... ... ... |
| ... ... ... ... бағамының |Халықаралық валюталық өтімділікті ... ... ... ... ... валюталық |Валюталық шектеуді ... ... ... ... айналыс құралдарын |
|6. Валюталық шектеудің болуы |пайдаланудың біртұтас ережесі. ... ... | ... ... несиелік ... есеп ... ... |
|айналыс құралдары, оларды ... ... ... ... ... валюталық нарықтар және |
|регламентациясы. ... ... ... ... Елдің халықаралық есеп ... ... ... ... ... регламентациясы. ... ... ... |
|9. Ұлттық валюталық нарық пен | ... ... ... | ... ... ... | ... ... және | ... ... ... | ... | ... ұлттық валюталық жүйе ұлттық валютаға- елдің ақша ... ... ал ... ... жүйе – бір ... ... валюталарға немесе халықаралық есептесу бірліктеріне негізделеді.
Резервтік валюта – халықаралық төлем және ... ... ... басқа елдер үшін валюталық паритет пен валюталық бағамды реттеу
мақсатында валюталық интервенция жүргізуде пайдаланылатын ... ... ... ... ... ерекше категориясы.
Резервтік валюта мәртебесін алудағы алғышарттар:
- дүниежүзілік ... ... мен ... ... ету позициясы;
- жоғары тиімді байланыс жүйесі бар несиелік-банктік ... ... ... оған ... ... қамтамасыз ететін,
халықаралық
айналымдағы валютаның еркін айналымдығы және валюталық шектеудің
болмауы.
Резервтік валюта мәртебесі эмитент-елдің экономикасына ... ... ... осы ... ... ... отыру
қажеттігі, сауда және валюталық шектеулердің болмауы, ... ... ... валютаны резервтік дәрежеге көтеру ұлттық шаруашылық
үшін төлем балансының тапшылығын ұлттық ... ... ... ... мерзімсіз халықаралық несие алу жолымен жабу ... ... ... ... есептік ақша бірлігі – валюталық паритет пен ... ... ... ... мен ... ... ... бірлік ретінде пайдаланылатын валюталық бірлік. Қазіргі уақытта
халықаралық ... ... ... ету үшін ... ... ақша типтері ретінде СДР ( арнайы қарыз алу құқығы ) және ... ... ... қызмет етеді. Бұл ... ... ... ... есеп ... елдердің арнайы шоттарына жазбаша жазу
жолымен: СДР – ... ... ... ЭКЮ – ... ... ... Еуропалық қорында пайдаланылады. Олдардың шартты
құны валюталық “қоржынға” кіретін валюталардың орташа өлшемді ... ... ... ... есептеледі.
Валюталық “қоржын” 1973 жылы наурыз айынан бастап өзгермелі бағам
режимін енгізумен байланысты банктерді және ... ... ... Осы ... валюталар саны , олардың құрамы және
валюталық компоненттердің мөлшері орташа өлшемді бағам мақсатына ... ... ... ... ... ... ... АҚШ
долларына қатысты нарықтық құнының сомасында есептеледі.СДР халықаралық
есептесу бірлігінің негізін құрған валюталық “қоржын ” бес ... ... ж. ... бойынша ): АҚШ доллары – 40%, неміс маркасы – 21%,
жапон йені – 17%, ... ... – 11%, фунт ... ... ... және ... жағдайларына байланысты
анықталатын валюталардың конверсиялау дәрежесі ... ... ... ... сипаттайды. Басқа да ұлттық валюталарға еркін айырбасталатын,
ақша бірліктері ретінде еркін ... ... ... ... бастап халықаралық валюталық қорлар мынадай ... ... ... пайдаланылатын валюта”, яғни халықаралық есеп айырысуларда
және валюталық нарықтардың негізгі операцияларында кеңінен
қолданылатын;
- валюталық шектеулері бар, жартылай конверсияланған елдердің
валюталары;
- валюталар ... ... ... ... ... паритет –бұл валюталық бағамның негізі болып табылатын және
заңды түрде бекітілетін екі валюта арасындағы шекті ... ... ... ... ... ... СДР негізінде белгіленеді.
Ұлттық валюталық жүйенің шегінде ХВҚ арқылы мемлекетаралық реттеу
обьектісі болып саналатын валютамен жасалатын ... шек қою, ... ... ... ... ... мен ... мемлекеттік
реттеумен байланысты бейнелейтін және жекелеген ... ... ... төлем қабілетін сипаттайтын – халықаралық өтімділік валюталық
жүйенің ... ... ... ... ... ... ... валютасы, алтын, Халықаралық валюталық қатынастағы
резервтік позиция, СДР және ... ... ... ... ... ... ... регламенттелуі
және халықаралық есеп айырысулар жүйелік ... ... ... және ... ... 1930 ж.) ... ... асырылады.
Валюталық жүйенің институтциональдық құрылымы ... ... ... реттеледі.
Аймақтық валюталық жүйелердің пайда болуының себептерінің біріне,
жаңа валюталық орталықты құру және оны дүниежүзілік ... жүйе ... ... ... валюталық жүйе - бұл валюталық бағамдардың ауытқуын
азайту және ... ... ... ... ... мүше
елдердің валюталық қатынастарын мемлекеттік-құқықтық ұйымдастыру формасының
және ... ... ... ... ... етуімен байланысты
қалыптасатын қоғамдық қатынастардың ... ... ... ... жүе, 1979 ж. ... жүйнің даму кезендері өндірістің, дүниежүзілік нарықтын,
халықаралық еңбек бөлінісінің, ... ... ... ... келеді.
Бірінші дүниежүзілік валюталық жүйе өнеркәсіптік революциядан кейін
алтын монометаллизмі базасында ... ... ... ... 1867 ... келісімі алтынды дүниежүзілік ақшалардың жалғыз
формасы ретінде мойындады. Ұлттық және дүниежүзілік ... және ... ... болатын, себебі ақша дүниежүзілік нарықта төлемге
массасы (салмағы) бойынша қабылданды. Алтын стандарты ... ... ... ақша ... ... есеп айырысуларды
реттеуші ретінде белгілі бір роль атқарады.
Кейіннен классикалық алтын монета стандарты өзін ... ... ол ... ... ... байланыстарына сәйкес
келмеді. 1914 ж. валюталық шектеу енгізілді. ... ... ... ... ... ... ... соң, алтын және жетекші валюталарға
негізделген мемлекетаралық алтын девиз стандарты құрылды.
Екінші дүниежүзілік валюталық жүйе 1922 ж. Генуэз ... ... ... 30 елдің ақша ... ... ... базасында қызмет етті. Ол кезендерде резервтік валюта ... ... ... ... ... та фунт ... пен АҚШ доллары
жетекшілік танытты.
Үшінші дүниежүзілік валюталық жүйе 1994 ж. Бреттон-Вудстағы (АҚШ ... ... ... ... 44 ел ... ХВҚ
Жарғысы бекітіліп, онда дүниежүзілік валюталық жүйенің ... ... ... және екі ... ... (АҚШ ... және ... )
негізделген мемлекетаралық алтын девиздік стандарттың жүйесі
белгіленді.
Бұл жерде алтын девиз стандарты халықаралық қатынастарда сақталып,
ал
Ақша ... ... ... ... ... келісімі бойынша алтынды пайдаланудың төрт негізгі
формасы қарастырылды: валюталардың ... ... және ... ... ... ... алынуы, халықаралық есеп айырысулардың
қалдығын жабатын ақырғы құрал және ... ... ... АҚШ долларын алтынға теңестіру және оны шетелдік орталық
банктерде 31,10352 г (1934 ж.) тең 1 ... ... үшін 35 ... ... ... ... ... іс жүзінде долларлық стандарт орын алды;
- валюталық саясат және ... ... ... ... ... ... алтынмен немесе АҚШ долларымен бейнеленді,
паритетті өзгерту тек қана Халықаралық валюталық қордың рұқсаиымен
іске асты;
- валюталық бағамдардық режимі белгіленді (-0,75% ... ... ... ... жылдардың аяғынан бастап, үшінші дүниежүзілік валюталық ... ... ... ... ... ... ... жж. ХВҚ-ға мүше елдердің келісімімен рәсімделді. Онда Халықаралық
валюталық қор Жарғысына түзетулер енгізілді. Ямайка валюталық ... ... ... СДР ... ... бірақ іс жүзінде долларлық стандарт
сақталды, себебі доллар СДР жүйесіндегі есеп ... ... ... ... ... ... –40%, ресми
валюталық резервтерде - 60 %-ға жуық). Бірақ Халықаралық ... мүше ... ... ... кез ... ... құқық берілді, соның негізінде көп валюталы стандартқа
өту заңдастырылды;
- Алтынды демонетизациялауға заңды ... ... ... ... ... паритет алынып тасталып, доллардың алтынға айырбасталуы
тоқтатылды;
- валюталық бағамдар ... ... ... ... (1973 ж. ... ... өзгермелі бағамдар жүйесі енгізілді);
- ХВҚ арқылы мемлектаралық реттеу күшейді.
Сонымен айтқанда, дүниежүзілік ... ... ... ... ... ... және оны жаңамен ауыстыруға әкелді. Жаңа валюталық
жүйені ... үш ... ... ... ... 1) жаңа ... жүйені
құру, алғышарттарын қалыптастыру, қағидаларын анықтау; 2) құрылымдық
біртұтастығын ... ... ... жаңа ... ... іске ... 3) ... және элементтері өзара байланысқан
толыққанды қызмет ететін дамыған дүниежүзілік валюталық жүйені құру.
Ямайка валюталық жүйесіне ... ... ... ... 1979 жылы ... ... ... тұрақтандыру және инфляция
деңгейін қысқарту жолымен Еуропадағы экономиканың өсуін қолдау мақсатында
Еуропалық ... ... ... Бұл жүйе ЕВЖ мүше елдердің валюталық
бағамдарының айырмасын бағалауға ... ЭКЮ ... ... ... ЭКЮ ... нарықтық құнының есебі 2- кестеде берілген.
Еуропалық валюталық жүйе мүше ... ... ... 20% ... ... алтынды ЭКЮ-ді жартылай қамтамасыз ету
үшін пайдаланылады. Валюталық бағамдардың ... ... ... ... ... ... ... негізінде өзара ауытқу шегінде
бнлгіленген, жаңа мүшелер үшін –6% немесе +6% және ... ... ... +2,25%. ... ... ... белгіленген ауытқулар
шнгінде интервенция жүргізеді. 1987 ... ... ... ... интервенциялық стратегия ... ... ... ... ... ... жүйелері мен монетарлы саясатының жақындасуы,
экономикалық билікті көпұлтты ... ... ЕВО ... ... реттеу және жүйелендіру барысы 1988 жылы Еуропалық ... ... ... ... ... нарықтық құны. (2-кесте)
|Валюталар |Валюталар ... |АҚШ ... ... |USD/ЭКЮ бағамы |
| ... ... | | |
| ... ... | | ... |0,6242 |1,6798 ... ... |0,08784 |1,6798 ... ... |1,332 |5,6450 ... ... |151,8 ... ... ... |0,2198 |1,8915 ... ... |3,301 |34,7750 ... ... |0,130 |34,7750 ... ... ... |1,5961 ... ... |1,440 |163,30 ... ... |6,885 |106,52 ... ... |1,393 |148,974 ... |
| | | ... ... ... ... – ЕО ... тауаллар, көрсетілген қызметтер
мен капиталдардың еркін ... ақша ... ... ... келтіруге, валюталар арасында тұрақты өзара ... ... ... ... ... бірігіп шешімдер қабылдау.
ЕВО 12 елінің мемлекеттерінің басшылары Еуропалық одақ жөнінде жоба
дайындап, оған 1992 жылы 7 ... қол ... және оны ... келісім-
шарты деп атады. Келісім-шартта болашақ экономикалық және ақшалай одаққа
қатысты ережелер ... ... және ... ЕО ... мен түзетулер енгізілді.
Келісім-шартта мемлекеттердің ... ... ... ... ... инфляция деңгейі үш тұрақты қатысушы елдің орташа инфляция деңгейінің
1,5%- нан ... ... ... ... да өте ... ... керек;
- ЕВО – ға мүше болған екі жыл ішінде валюта қысымға және
девальвациялануға ұшырамауы тиіс,
- ұзақ мерзімді пайыз ... үш ... ... ... ... тиіс.
Сонымен қысқаша айтқанда, қатысушы елдердің ақша саясатын ... ... ... ... ... ... асыратын және
валюталық резервтерді қолдап отыратын, Еуропалық Орталық банк пен ... ... ... ... ... ... жүйесі құрылды.
Қазақстан Республикасы Халықаралық валюталық қорға мүше бола ... ... ... ... ... болып саналады.
2. Валюталық нарықтар
Валюталық нарықтар уақытылы есеп айырысуларды ... ... ... ... ... ... ... операцияларға
қатысушылардың валюталық бағамдар айырмасы түрінде пайда алуын, валюталық
тәуеклдерді сақтандыруды, валюталық ... ... ... ... ... ете ... ішкі және халықаралық төлем айналымына
қызмет етеді.
Халықаралық есеп айырысудың өзіндік ... ... ... ... бірдей қабылданған төлем құралының болмауында. Сондықтан да сыртқы
сауда, көрсетілген қызметтер, несиелер, инвестициялар, ... ... есеп ... ... шарты сатып алу-сату формасында
бір валютаны ... ... ... ... ... ... ... валютасына деген сұраныс пен ұсыныс ең
алдымен сатылған тауарлар және көрсетілген қызметтер үшін ... ... ... ... ... ... мен көлік және кеме
компанияларынан алынған қызметтері үшін ... ... ... көрсеткен қызметтері үшін фрахты, сақтандыру сыйақысы, брокерлік
және банктік комиссия ... ... ... сақтандыру қоғамдары мен
банктерден; дивидент төлеуге, займды, несиені және оған ... ... т.б. ... ... бар ... және жеке ... туындайды.
Сонымен, валюталық нарықтарда валюталық операцияларды жүргізуге
халықаралық сауда мен оған ... ... ... ... ... мен ... ... негіз болып табылады.
Валюталық нарықтар – сұраныс пен ... ... ... ... ... жүргізілетін ресми орталықты сипаттайды. ... ... ... ... ... ... ... шаруашылық байланыстардың интернационалдануы негізінде валюталық
нарықтардың интернационалдануының күшеюі;
- байланыстың жаңа жүйелерін пайдалану;
- әлемнің барлық бөліктеріне ... ... ... операцияларды
жасау;
- банктердің корреспонденттік шоттары бойынша жазбаша ... ... ... ... ... коммерциялық валюталық мәмілелермен салыстырғанда алыпсатарлық және
арбитраждық валюталық мәмілелер көлемін ұлғайту.
Валюталық операциялардың көлеміне, ... және ... ... ... қазіргі валюталық нарықтар халықаралық, аймақтық
және ұлттық (жергілікті) болып бөлінеді.
Халықаралық валюталық ... ірі ... ... ... Олардың ішінде: Лондондағы, ... ... ... ... ... ... Гонконгтағы валюталық
нарықтарды бөліп айтуға болады. Бұл нарықтарды ... ... ... ... ... мен ... ... және жергілікті нарықтарда белгілі бір ... ... ... Оның ... Сингапур доллары, Сауд
риалы, Кувейт динары және т.б. бар.
Ұлттық валюталық нарықтар деп, ... ... ... жүргізуге маманданбаған, өз клиенттеріне (олардың ... жеке ... және ... ... ... ... бойынша қызмет
көрсететін сол елдің аумағында орналасқан банктердің ... ... ... ... ... қатар, ішкі ұлттық ... ... ... ... ... ... ... арасындағы операцияларды, сондай-ақ валюта биржасында жүргізілетін
операцияларды да жатқызады. Жоғарыда көрсетілген ... ... ... нарықтың жұмыс жасайтынын айтуға ... 1997 ... ... ... мың, DEM –11165 ... құрайды.
Сол немесе басқа ... ішкі ... ... ... ... ... нарық “қара нарықпен”
толықтырылуы мүмкін. “Қара ...... ... ТМД ... тән ... ... Ұлттық банкінің жүргізетін саясаты, айырбас
орындарының көптеп ... ... ... ... үшін банктер арасында
бәсекені ұлғайта отырып, “көше” нарықтарында валютамен сауданы азайтуға
және ... ... ... ... әрекет ету аясының қысқаруына
әкелді.
Институтциональдық көзқараспен қарағанда, валюталық нарық банктер,
банкирлер үйін, ... ... және ірі ... ... ... мен ... ... өздерінің валюталық
операцияларын ірі ... ... ... ... ... олардың қарамағында жүзеге асырады. Валюталық нарықтардағы валюталық
мәмілелердің 95%-ға дейіні банктер мен ... ... ... Мұндай сызба, валюталық нарықты банкаралық нарық тәрізді сипаттауға
мүмкіндік береді.
Валюталық операцияларды жүргізуге құқылы банктер ... ... ... деп ... банктердің валюталық нарықтағы операцияларға қатысу дәрежесі
көп факторларға: банк ... оның ... ... ... және
филиалдар тораптарының даму дәрежесіне, жүргізілетін халықаралық ... ... ... ... және т.б. ... ... банк ... байланысты.
Әдетте, валюталық операциялар банктер арасында тікелей ... ... ... ... бірақ кейбір елдерде (Скандинавия елінде)
Орталық банк ... ... ... ... валюталық
биржалар сақталған. Мұндай ... ... ... да ... яғни Қазақстан қор биржасында ... 2 рет ... ... қатысушысы барлық мүшелерін екі негізгі топқа бөлуге болады.
Бірінші топқа пассивті қатысушылар, яғни ... ... ... ... әр ... ... да, баға ... білу үшін
олар басқа банктерге өтініш жасайды (маркет-юзерлер). Активті қатысушылар
(екінші топ) өздеріне баға ... ... ... жасайтын банктер үшін
бағаны белгілейді (маркет-мэйкерлер). Осы ... ... ... ... таралған бөлімше тораптары және үлкен дилерлер штаты ... жуық ... ... ... Бұл ... 100 млн. АҚШ ... стандартты соммасы – 5 немесе 10 млн.) ірі сомаға ... ... ... ... маңызды ықпал етеді.
Дүниежүзінің тек өте ірі банктерінде валюталық департаменттер және
валюталық ... ... ... ... бар. Өз ... ғана ... және валюталық операцияларды өз қаражаттары
есебінен жүргізбейтін, ... ... ... жұмыс жасайтын
банктерге, ... ... мен банк ... делдалдық ролді
жетістіктермен атқару үшін, валюталық операциялар туралы жалпы түсінігі бар
банктік қызметкер болса жеткілікті. ... ... жуық ... ... бар, бірақ та үш бөлімінде ғана (Франкфурт-на-Майнеде, Дюсельдорфта
және Гамбургте) халықаралық банкаралық валюталық ... ... ... ... бар Германияның ірі коммерциялық банкі –
Дойче Банкті алуға болады. ... ... ... ... ... ... ... Банктің үш бөлімшесінің бірінің “Сименс”
каналы арқылы берілетін бағамдар бойынша жүргізе ... ... да ... ірі, бірақ азырақ диверсификацияланған
банктер болып табылады. Әдетте, олар бір, ... ... ... ... және ... ... баға қояды. Күнделікті
жұмыстарында бұл банктер брокерлік фирмалардың қызметтерін пайдаланады.
Брокерлік фирмалар 30%-ға жуық ... ... ... ... сол банкпен жұмыс жасайтын нақты брокер тұлғасында, екі ...... ... және ... ... ... ... делдал
ролінде де жүреді.
Брокерлер делдал ретінде бола отырып, клиенттерден брокерлік
комиссиялық ақы ... ... ... сатылған немесе сатып алынған әрбір
миллион доллар үшін 20 АҚШ доллары), ол төлемді халықаралық ... ... мен ... тең бөледі және онда котировка қосылмайды, әр ай
сайын ... ... ... ... ... ... және баға ... өзінің банк-клиенттеріне
толық тәуелді. Брокер арқылы жұмыс істеудің айтарлықтай ... ... ... үздіксіздігі және брокер белгілейтін кез
келген бағамен мәміле жасау ... ... ... ... ... ұсыну мүмкіндігі.
Дилер мен брокердің арасындағы іскерлік ынтымақтастық тек өзара түсіністік,
сенім және сыйластық болғанда ғана ... және ол ... ... ... ... валютамен жасалатын операциялары клиенттердің есебінен де,
сондай-ақ өздерінің есебінен де жүзеге асырылады.
Шетел валютасы халықаралық төлем айналымында әдетте ... ... ... ол банктік және несиелік айналыс құралдары формасында ... ... ... ... және ... ... чек, тратта
түрінде болады.
Аударым – бұл басқа елдегі банк-корреспондентіне өзінің клиентінің
өтініші бойынша және оның ... ... ... ... ... негізінде белгілі бір ақша сомасын шетелдік алушыға (бенефициарға)
төлеу туралы банктің ... ... ... банк екі операцияны бір
уақытта жүзеге асырады: өз клиентіне ұлттық валютаға шетел валютасын сатады
және шетел валютасын ... ... Бұл ... телеграфтық аударым жасау
барысында есеп ... ... және ... код қолдану арқылы
қорғауға кепіл береді.
Банктік чек – ... ... ... ұстаушының ағымдық
шотынан белгілі бір ақша ... ... ... ... жазбаша бұйрығы.
Экспортер, ондай чекті ала отырып, оны өзінің банкіне сатады.
Банктік вексель – осы ... ... ... ... ... ... вексель). Импортерлер өздерінің банктерінен бұл
вексельді сатып алады және оны ... ... ... берушілеріне)
жіберу арқылы өздерінің борштық міндеттемесін өтейді. Ал осы елдің ... ... ... вексельді төлеуді өзінің корреспондентінің
шотын қажетті валюталық қаражаттармен қамтамасыз ету болып табылады.
Бұл жерде чектер мен тартталарды тек қана ... ... ... және ... ... жеке ... бере ... да есте
сақтау қажет.
Несиелік айналыс құралдары халықаралық ... ... ... ... ... ығыстырып, әр түрлі елдердің банктері арасында
корреспонденттік ... ... және ... ... ... ... жүргізу тәжірибелерінің таралуына қатты ықпал
етті. Бұл өз кезегінде операцияларды ... ... ... ... ... және ... ... азайтуға мүмкіндік жасайды.
Халықаралық есеп айырысулардың сызбалы механизмін былай беруге
болады: ... ... ... ... ... ... ... алған шетел валютасына жататын чек, аударым және басқа да
төлем құжаттарын өз ... ... ... сата ... оның орнына
экспорттық өндіріс үшін қажетті ұлттық валютаны ... ... ... шетелдегі банк-корреспондентіне бұл төлем құжаттарды жібереді ... мен ... ... ... ... ... төлеуін талап етеді.Алынған шетел валютасындағы соманы шетел
банкі экспортер банкінің корреспонденттік шотына түсіреді. Халықаралық ... ... ... ... ... ... қарама-қарсы
талаптарды өзара есепке алу жолымен банк-корреспонденттер арқылы сыртқы
экономикалық операциялары бойынша барлық есеп ... ... ... ... Валюталық бағам және валюталық “қоржын”.
Валюталық жүйенің маңызды элементі – валюталық бағам болып табылады.
Оның пайда болуы: тауарлар мен көрсетілген қызметтердің ... ... ... және несиенің қозғалысында валюталармен өзара айырбастын
қажеттігінен; дүниежүзілік және ұлттық нарықтардағы бағаларды, сондай-ақ
ұлттық немесе шетелдік ... ... әр ... ... ... ... банктер мен фирмалардың шетел валютасындағы
шоттарын уақытылы қайта бағалап отыруға байланысты ... ... – бұл бір ... ақша бірлігінің басқа бір елдердің
ақша бірліктеріне бейнеленген бағасы. Әрбір ... ... ... олардың өндіріс және айырбас процессінде пайда болатын ... ... ... ... ... ... сұраныс пен
ұсынысқа ықпал етуші көптеген факторларға байланысты өзгереді.
Бағамның қалыптасуына ықпал ететін үш факторлар тобын бөліп ... ... ... ... ... ... ... және т.б.
Экономикалық, халықаралық тәжірибеде ... ... шыңы ... ... өсу, ... ... ... төменгі қарқыны (жылына 10%-ға дейін), жұмыссыздықтың төменгі
деңгейі (жылына 8%-ға дейін), дүниежүзілік нарықтағы тепе-теңдік;
Психологиялық: жаппай ... ... ...... ұмтылыс және т.б.
Валюталық бағамның дамуы жай тауар өндірісінен қазіргі дүниежүзілік
шаруашылыққа ... ... ... ... ...... ... күміс – валюталық бағамның
базасы монеталық (алтындық) паритет болып ... яғни ол, әр ... ақша ... ... металдық құрамына ... ... Ол ... паритет ұғымымен сәйкес келкді. Алтын
монометаллизмі тұсында ... ... ... ... сүйенеді
(валюталардың шекті қатынасы олардың ресми алтындық құрамына байланысты)
және стихиялық түрде алтын нүктелерінің ... оның ... ... ... ... ... ... тек екі жағдайда жүзеге
асты: алтынды еркін түрде сатып алу-сату және ... ... ... ... ... ... 1%-нан асқан жоқ және қажетті валютада
ауыстыру мақсатында ... ... ... ... анықталды.
1930-1933 жж. Фунт стерлингтің алтындық құрамы 7,32 г ... ал ... – 15 г. Бір фунт ... ... ... ... 1ф.ст.= 7,32000/1,50416= 4,86 доллар. Фунт стерлингтің ең
төменгі бағамы ... мен ... ... ... ... ... ... оның аударым құны – 0,05 долл. шегергендегі сомаға
теңесті. Фунт стерлингтің төменгі алтындық нүктесі ... = 4,86+0,5 = ... ... ... осы нүктесіне жеткен кезде АҚШ- қа алтынның
кетуі басталды. Жоғары алтындық ... ... ... (1ф.ст.= 4,86 долл. +
0,5 долл.= 4,91 долл.) АҚШ- тан алтынның келуі байқалды.
Валюталық бағам алтын ... ... ... кете ... ... ... жеткенде борышқорлар үшін, тауарларды ұлттық валютаға сатып
алып, ал алтынды сыртқа шығарған тиімдірек болды. Алтын ... ... ... алтын нүктелерінің механизмі істен шықты.
1971 жылы ... ... ... ... бойынша ауыстыру
тоқтатылғаннан кейін, валюталардың алтындық ... және ... ... ... ... ХВҚ ... 1975 жылдан жариялауды ... ... ... ... ... ... ... түрде бас тарту
Ямайка валюталық конференциясымен рәсімделді.
Бүл ... ... ... ... ... ... ... құндық көрінісін алтында емес, яғни алтын нарығында
стихиялы түрде болатын ... баға ... ... ақшалардың салыстырмалы
құны арқылы болуында.
Валюталық бағам валюталық паритет шеңберінде ауытқиды. ХВҚ –ның
Жарғысы ... 1978 ... ... ... ... СДР ... ЭКЮ ... “қоржын” базасында бекітілді.
Валюта бағамдарының динамикасы ақша ... ... ... инфляция қарқынына, сұраныс пен ұсынысқа ықпал ететін төлем
балансының жағдайы, пайыздық мөлшерлеме деңгейіндегі ... ... ... мен алыпсатарлық валюталық операциялар, валюталық бағамды
мемлекеттік реттеу, дүниежүзілік нарықтағы валютаға ... ... ... ... валюталық бағамның қозғалысының бағыттарын анықтайтын
факторларды үш ... ... ... фундаментальды, техникалық, қысқа
мерзімді күтпеген факторлар.
Фундаментальды факторлар орта мерзімде ... ... ... ... ... ... көрсеткіштері болып
табылады. ... ... ... статистикалық органдармен жарияланатын
макроэкономикалық статистиканың мәліметтерін білдіреді. Мынадай негізгі
факторлар бар: сатып алу ... ... ... ... ... ... ... нақты пайыз мөлшерлемесінің деңгейі, жұмыссыздық
деңгейі, инфляция, төлем балансы, өнеркәсіптік өндіріс ... ... ... ... – бұл ... ... ... (чарт) талдауын
сипаттайды. График-чарттардың келесідей типтерін ажырата білу ... ... ... жапон шамдарының “крестиктер-ноликтер”
графигі. Валюталық ... ... ... ... ... келеді және онда
бір жерде жоғарласа, екінші бір жерде төмендеу байқалады.
Қысқа мерзімді күтпеген факторлар ... ... ... ... ... мүмкін. Оларға мыналар жатады: төтенше оқиғалар
(форс-мажор) ... ... ... ... ... сөздері, валюталық
инвестиция.
Валюталық нарыққа қатысушылардың арасындағы ... ... ... және олардың пропорцияларын анықтаусыз жүзеге
аспайды. Бір валютаны басқа валютаға айырбастау деп шетел валютасын ... ... ... ... сату ... сатып алу, ал оларды
айырбастау пропорциялары валюталық котировка арқылы ... ... ... ... екі ақша бірлігінің қатынасын ... ... ... ... валюталық бағамды бекіткенде жанама баға
белгіленімі қолданылады. Ол мынадай мағынаны береді: ... ... бір ... ... 1, 10, 100, 1000 ... ұлттық валюталық
сәйкес сомасының өзгерісін көрсету үшін қолданылады (мысалы, 1 USD = 76,212
KzT). Жаңа баға белгіленімін көп ... Бұл ... ... ... ... ... болады. Бұл баға белгіленімі көбінесе
Ұлыбританияда қолданылады (мысалы, 1 GBP = 1,5860 ... ішкі ... ... баға ... ... ... ... баға делгіленімінің түрі валютаның жағдайына, оның ... әсер ... ... ... ... мәні ... тек
формасы ғана өзгереді.
Әр валюта бойынша сұраныс пен ... ... ... ... анықтаудан және тіркеуден тұратын баға белгілеу процедурасы фиксинг
деп аталады. Фиксинг негізінде егер банк валютаны ... ... ... ал егер ... ... ... сатып алушының бағамы бекітіледі.
Мысалы, 1,9430/50 неміс маркасы ... 1 ... үшін ... - банк ... 1 ... 1,9430 ... маркасына сатып алуға
және 1 долл. 1,9450 неміс маркасына сатуға мүмкіндігі бар.
Сатушы және ... ... ... арасындағы айырма банктің
шығындарын жабу үшін қолданылады және банк табысын құрайды. Бұл ... ... ... деп ... да, ... нарықта болатын нақты жағдайы
және валюта статусына, мәміле көлеміне, компанияның ... ... ... ... ... нарықтардағы операциялар халықаралық төлем және
резерв құралы болып табылатын АҚШ долларына қатысты жасалынады.
Сауда-өнеркәсіп клиентурасы үшін валюталар котировкасы банкімен ... ... ... ... бұр екі ... ... үшінші
валютаға қатысты есептелінетін бағамнан шығатын қатынасын ... АҚШ ... ... клиенті үшін неміс маркасының сатып алу ... ... Бұл үшін банк сату ... ... ... ... ... неміс маркасын сатып алады: АҚШ-тың 1 ... = 1,6600 ... ... ол ... алушының бағамы бойынша алдын ала француз
франктерін АҚШ долларына ... ... ... ... 1 ... ... Осылайша, 1 неміс маркасы =3,380 француз ...... ... ... ... ... валюталық бағамы
5,6110/1,66 = 3,380).
Сатушылар және сатып ... ... ... ... Көбінесе баға белгілеу кестелерінде соңғы бағамдар жарияланады
(соңғы ... ... ... ... ... Республикасы Ұлттық банкінің теңгесіне шетел
валюталарының бағамдары. (3-кесте)
|Валюта атауы ... ... ... ... (Shilling) |ATS |6,00 ... ... (Belgian franc) |BEF |2,06 ... ... (Swiss franc) |CHF |51,77 ... юаны (Yuan remindi) |CNY |9,12 ... ... (Cyrus pound) |CYP |22,62 ... ... (Deutshe mark) |DEM |43,67 ... экюі |ECU |83,36 ... франкі (French franc) |FRF |12,65 ... фунт ... (Pound ... |GBR |121,44 ... ... (Yena) |YPU |0,62 ... сомы (Som) |KGS |4,36 ... воны |KRW |1,00 ... ... (Tenge) |KZT |1,00 ... лирі |MTH |176,92 ... гульдені |NHG |37,75 ... ... (Russian rouble) |RUR |12,98 ... ... |UAN |40,44 ... ... (United States dollar) |USD |75,55 ... сумы ... sum) |UZS |1,46 ... ... ... көрсетілген бағамдар – бұл ... ... ... ... ... ... ... мерзімді траттаның және банкноттың бағамынан әрқашан жоғары
болатын телеграф аударымының бағамы негізінде ... ... ... валютасы банкпен тура сол уақытта
немесе келесі күні төленеді, бұл бағам өзгерісіне байланысты ... ... ... ... ... ... Банк-корреспонденттер арнайы
бағамдарды қолданғанда, өздерінің клиенттеріне аударым жасағанда валюталық
кателерді болдырмауға мүмкіндік береді.
Чектің бағамы телеграф аударымының бағамынан төмен, өйткені осы ... бір ... ... елге ... ... үшін қажетті
күндерге пайыз шегеріледі. Бұнда банк чек бойынша төлемді, тек бұл ... ... ... ... ... ... ... жасайды.
Чектің бағамы тратта бағамынан жоғары болады, ... ... ... оның ... ... ... және ... валютасы ескеріледі.
Мерзімді траттаның бағамы телеграф бағамы негізінде вексельді ... ... оны ... ... ... үшін ... ... тең.
Пайыздар көбінесе осы чекте жазылған валютада сол ... ... ... егер ... алдыңғы қатарлы сауда векселі болса,
пайыздар эмиссионды банктің есептік мөлшерлемесі бойынша анықталады; ... ... ... ... ... ... төмен болатын нарықтық
мөлшерлеме бойынша анықталады.
Шетел валюталарының бағамы пошталық аударымдардың ... ... ... ... ... ... алу кезінде банкноталардың бағамы
чектен төмен бағамен, ал сату кезінде жоғары бағаммен ... ... ... ... жолда сақтандырумен байланысты шығындар
әсер етеді (чектер тасымалдау кезінде ... ... ... ... ... ... ... келесідей түрде құрылады:
телеграфтық аударылым – 4,866 АҚШ доллары 1 ф.ст. ... ... ... ... , чек – 4,861, ... кезде өтелінетін вексель – 4, 861 және
вексель (3 ай) – 4,825 АҚШ ... – 1 ф.ст. ... ... ... ... ағымдағы және мерзімді
бағамдары болады. Ағымдағы валюталық мәмілелерді жасағанда валюта айырбасы
сол сәтте ағымдағы валюта бағамы бойынша ... ... ... валюталық
мәмілені жасағанда валютаны айырбастау ... ала ... ... ... ... бойынша жүзеге асады. Форвардты бағамды ағымдағы
бағамға ... ... ... одан ... алып тастағанда табамыз.
Валюталық нарықта валюта сыйақы немесе дисконт бойынша оның ... сол ... ... ... ... пайыздық
мөлшерлемелерінің деңгейіне байланысты баға белгіленеді. Егер ... ... баға ... онда оның ... ... ... және керісінше болады.
Құбылмалы және тұрақты валюталық бағамдар. 1973 жылдан бастап ... ... ... ... тұрақты қатынастардан бас тартып,
валюталық нарықтарда сұраныс пен ұсынысқа байланысты ... орын ... ... ... Валюталық нарықтардағы фактілердің тұрақты
болмауына байланысты, дамыған батыс елдердің валюталары көп ... ... ай ... 5-10 ... ... мүмкін. Мұндай “құбылмалы” валюталық
бағамдардың өзгерістері ... ... ... ... көптеген
қиындықтар туғызады. Осыған байланысты кейбір елдер валюталық топтар құрып,
өздерінің валюталары арасындағы тұрақты ... ... ... ... Еуропалық валюталық жүйе болып табылады (ЕВЖ), ол 1979 жылы ... ... ... 10 елі ... (Германия, Франция, Италия, Голландия,
Дания, Ирландия, Бельгия, Люксембург, Испания). Осы ... ... ... ... ... 21,25% -дан ... айытқымайды.
Ағымдағы бағамның жоғары немесе төменгі ауытқуы шектеріне жеткен жағдайда
ЕВЖ – ге мүше ... ... ... ... ... үшін ... және т.б. шаралар қолданады; егер бұлар ... ... ... ... ... ... жүргізіледі. Кейбір
дамушы елдер өздерінің ұлттық валюталарын дамыған батыс валюталарына немесе
халықаралық валюталық бірліктерге “байлауға” тырысады. Қазіргі кезде ... ел ... ... ... АҚШ ... 13-і ... ... көбірегі СДР-ге “байлайды”.
Валюталық бағамдардың көптігі. Кейбір мемлекетттерде операцияның әр
түрі бойынша қолданылатын ұлттық валюта ... ... түрі ... 2 ... қолданылады: біреуі – коммерциялық, екіншісі – қаржылық
операциялар бойынша. Дамушы елдерде валюталық бағамдардың ... ... ... ... үшін және импорттық кейбір түрлерін шектеу
үшін қолданылады.
Айырбас валюталық бағамдардан басқа статистикалық және ... ... ... ... ... бар. Оған ... ... –сатушы және сатып алушы бағамдарының арифметикалық орташасы. Шын
мәнінде айтсақ мұндай бағам жоқ, ... оның ... ... ... ... ... валюталық бағамдардың индекстері тараған. Көптеген
валюталық бағамы бірдей өзгеруі мүмкін ... жеке ... ... ... ... (қымбаттау) дәрежесін
анықтау мәселесі бар. ... ... ... ... ... ... индекстер есептелінеді, олардың негізінде ... ... ... ... ... ... осы елдің
сыртқы экономикалық қатынастарында үлкен орын ... ... ... ... ... қатысты бағамның динамикасын
көрсететін тиімді валюталық бағамдардың ... ... ... ... ... ... байланысты бұл индекстердің динамикасы
халықаралық валюталық нарықтардағы валюта бағамдарының ... емес ... ... әр түрлі болады.
Көбінесе валюталық бағамдардың индекстері тауарлардың бәсекелестік
қабілеттіліктеріне әсер ету, ... ақша ... ... ... ету, ... ... ... және төлем балансына әсер етуін ... ... ... осы индекстердің валюталық “қоржындарының”
құрылымы осы елдің ... мен ... ... ... және осы елмен
саудада негізгі сауда әріптестерінің үлес салмағын көрсетеді.
АҚШ долларының валюталық бағамдарының тиімді ... ... ... ... ... ФРЖ-нің Директорлар кеңесінің
индексі, “Морган гэранти траст” және ХВҚ ... ... ... үнемі
Халықаралық валюталық қор доллар үшін ғана емес, сондай-ақ ... ... ... үшін де есептейді. 18 валютадан тұратын валюта
“қоржыны” индексі төлем балансының ... ақша ... ... ықпал етуін еспке ала отырып құрылған.
Валюта бағамдарының ағымын ... ... ... және ... ... индексі кеңінен қолданылған. Соңғылары, ... ... ... бәсекелестік қабілетке әсерін тереңірек оқып
білу үшін, оның ішінде валюталар инфляциялық құнсыздануға ұшыраған жағдайда
пайдаланылады.
Нақты ... ... ... ... ... екі ... ... өзгерістерге қатысты түзетілген валюта бағамының индексін
білдіреді. Аталған индекс бәсекелестік ... ... ... ... ... ... ол ... байланысты, сол немесе басқа
елдердің экспортерлерінің бәсекелестік ... ... ... ... есепке алады. Нақты валюта бағамы индексінің дефляторы ретінде
ішкі бағаның өсу индексін немесе шығынның ... ... ... ... ... ... индексін пайдаланады.
Соған сәйкес, нақты тиімді валюта бағамының индексі аталған ... ... ... ... ... сол ... ішкі бағаларының
(шығындар) өзгеруіне қатысты түзетілген тиімді ... ... ... ... АҚШ ... ... ... индексі номиналды
және нақты түрде есептеледі.
2. Тарау. Халықаралық валюта-несиелік институттары.
2.1 Халықаралық валюталық қор.
1944 жылы ... ... (АҚШ) ... ... ... ... осы ... Халықаралық валюталық қор
(ХВҚ) құру туралы шешім қабылданды. Алғашында мүшелерінің саны 35 мемлекет
болса, 1993 жылы ... саны 174-ке ... ... Қазақстан Республикасы да
осы Халықаралық валюталық қордың мүшесі болып табылады.
ХВҚ-ға кіргенде, әрбір мемлекет квота (жазылу бойынша ... ... ... ... бір ақша ... қосады. Қор капиталына мүше елдердің
жарнасы екі бөліктен: 1) сол елдің квотасының 25% сомасы көлемінде ... ... мен ... ... 10% ... ... алтын түрінде; 2)
квотаның қалған көлемі ұлттық валюта түріндегі жарнадан тұрады.
Квотаның маңызы әр ... ... ... ... олар ... запастарын құрайды, ХВҚ оларды қаржылық қиыншылықтарға түскен өз
мүшелеріне займдар беру үшін пайдаланылады. ... ... ... ... ... ... қарызға алатын немесе СДР деп аталатын ... ... ... ... ... ... ... анықталады. Жарна
үлкейген сайын, мүше елдің керек жағдайында алатын несиенің көлемі де үлкен
болады. Үшіншіден, олар ... ... ... салмағын анықтайды. Ел бай
болған сайын, оның ... ... ... болады. Квота көлемі ел
экономикасының жұмыс ... және ... ... ... ... бес жыл сайын квотаның мөлшері қайта қаралып тұрады әрі
ХВҚ қажеттілігіне және елдің экономикалық ... ... ... ... мүмкін. 1945 жылы ХВҚ-ның 35 мүшесі 7,6 млрд. ... 1992 жылы ... 156 ... 130 ... $-ға жуық және 1993 ... ел – 140 млрд. $ төлеген.
ХВҚ саясатын анықтауға керекті дауыс санының көп бөлігін, көп ақша
қосқан ... ... ... ... орынды АҚШ алады, оған барлық
дауыстың 17%-ы келеді. Екінші орында Жапония – 7%, әрі ...... ...... ... ... органы – губернаторлар кеңесі, мұнда әрбір
мемлекет губернатор (әдетте ... ... ... ... банк төрағасы)
және балама губернаторлардан тұрады. Себебі, ... ... ... ... ... ... орталық банк басшылары болғандықтан,
олар өздерінің үкіметтері атынан шығуға уәкілдіктері бар. Губернатор кеңесі
жылына бір рет ғана ... Оның ... ... ... ... ... ... әзірлеу;
- экономиканы қайта құру жөнінде өте кедей елдерге кеңес беру, шаралар
әзірлеу;
- жаңа ... ... ... өзгерту, ХВҚ-ға мүше елдерді
тексеру;
Қалған уақытта губернаторлар, штаб-пәтері Вашингтонда ... ... ... ... арқылы, ХВҚ-ның күнделікті іс-әрекеті
бойынша өздерінің үкіметтерінің тілектерін айтады. 24 атқарушы директор,
ресми ... ... үш рет ... губернаторлар кеңесі арқылы
мүше елдердің үкіметтерімен ... ... ... ... ... ... жеті ... директор мына елдердің өкілдері:
Ұлыбритания, Германия, Қытай, Сауд Арабиясы, АҚШ, Франция және Жапония.
Қалған елдер ... 19 ... ... бір ... директорды сайлайды.
Олардың үлесіне 17 директор келеді.
Атқарушы кеңестің шешімді қабылдауы мына баптарға ... займ тек қана ... ... ... ... өнімді
мақсаттарға беріледі;
- займ сәйкес үкіметтермен кепілдендірілуі тиіс;
- займ беру шешімі экономикалық себептерге негізделуі тиіс.
ХВҚ-ның қызметкерлері 2 ... жуық ... ... және ... ... ол ... қатар, атқарушы кеңестің басшысы
болады, оны кеңес сайлайды. Дәстүр бойынша директор-басқарушы – ... ары ... ... емес ... ... 100-ге жуық елдің
қызметшілерінің интернационалдық құрамы, негізінен экономистерден ... ... онда ... ғылыми жұмыскерлер, мемлекеттік қаржы және
салық салу бойынша сарапшылар бар. Жұмысқа ... ... ... ... қызметкерлер ХВҚ-ның Вашингтондағы ... ... ... ... ... ... және Нью-Йорктағы БҰҰ-
ның жекелеген бөлімшелерінде немесе ... ... ... табылатын елдерде
қызмет көрсетеді.
ХВҚ-ның мүшесі болып кірген ел: өз ақшасының басқа елдер ақшаларына
қатысты ... ... ... ... қадамдары туралы басқа елдерді
хабардар етуге, ... ... ... ақшаларына айырбастауды шектеуден
бас тартуға және ... ... ... бағыт етіп ұстануға
міндеттенеді, себебі мұндай саясат ... және ... ... ... ... ... жалпы бүкіл қоғамның өсуіне алып келеді.
Мүшелер осы тәртіп ... ... ... міндетті етіп санайды.
Алғашқыда ХВҚ-ды құрған кезде оның мақсаты ретінде: оған мүше
елдердің ... ... мен ... бағамдарын жүзеге асыру, оның
жағдайына бақылау жасау мәселелері ... ... Бұл ... ... өз валютасының паритетін алтынмен немесе АҚШ долларымен қоюға және
Қордың рұқсатынсыз оны 10%-дан астам мөлшерге ... ал ... ... бұл ... ... ... ... жоғарыға 1-1,5%-
дан астамнан артық ауытқымауға ... ... ... болып отыр.
Қазіргі уақытта, Бреттон-Вудс ыдырағаннан соң, яғни Валюталық
бағамдар енді ХВҚ-мен шектелмейді, ... ... ... ... және ... ... үшін жағдай жасау, сонымен қатар, қажетті
жағдайда қысқа мерзімді несиелерді беру, берілген халықаралық ұйымның ... ... ... ... табылады. ХВҚ-қа мүше елдердің көбі
өздерінің төлем ... бір ... ... ... ... отыруына байланысты, ХВҚ ... ... ... ... ... ... ... және шартты болып табылады. Төлем баланстарының
қысқа мерзімді ... жою ... ... ... ең кең тараған
түрі резервтік несиелер (стенд-бай) болып саналады. ХВҚ сонымен ... ... ... ... ... ... оңай қол жеткізуге болатын,
құрылымдық адаптациялар мақсатына, күтпеген ... ... ... ... ұсынады. Несиенің жалғыз “шартсыз” түрі, яғни
ХВҚ-қа мүше-ел автоматты түрде алатын, ... үлес ... ... ... ... Бірақ бұл несиенің үлесі өте аз.
ХВҚ-ға мүше елдер, сонымен қатар, СДР ... ... ... және бұл ... ... несиелер ала алады. СДР ХВҚ
қатысушысының ағымдағы шотындағы жазу түрінде болғанымен, бірақ ... ... ... ... айырбастауға болады. ХВҚ қатысушыларының қаншалықты
тырысқанымен СДР “әлем валютасы” бола алмады. Қарыз алудың арнайы құқықтары
халықаралық валюталық резервтердің 5 -6% - ын ... ... ... 30
млрд.$ құнына тең 21,4 млрд. СДР бар.
Әрбір мүшенің ... ... ... жазылған сомадан бірнеше
есе көп сомада несие алу ... ... да ... ... ... өсу кезеңінде квоталар өздерінің ... ... ... ... ... ете ... ... жағдайға
байланысты ХВҚ 1962 жылдан бастап, әлемдегі үкіметтер және банктермен бірге
несиелік желісін ашқан (қазіргі кезде 25 ... $-ға жуық ... Бұл ... туралы жалпы жағдайлары деп аталған несиелік желі әрбір 5 жыл ... ... ХВҚ осы ... ... ... ... бойынша
пайыздар төлейді және займдары 5 жылдан кейін өтуге ... ... ... ... ... ... ... құқықтары квоталардың жалпы
көлемінің 60%-дай мөлшерімен шектелген.
Халықаралық валюталық жүйені бақылау және өздерінің ... ... ... ХВҚ, ... оқу ...... даму ... арқылы да көмектеседі, мұнда техникалық және
білім беру ... ... ... мүше ... ... ... қызмет етуіне қажетті институттар құру үшін ұсыныстар мен кеңестер
алады.
90-жылдардың ... ... ... ... ... ХВҚ,
орталықтандырылған жоспарлау экономикасынан нарыққа өту ... ... ... ... елдеріне, бұрыңғы КСРО республикаларына көмек көрсету
үшін ірі компаниясын ұйымдастырды. ХВҚ, оларды тек ақшамен ғана ... (бұл ... 24 ... долларды 7,5 % жылдық ... ... ... ... ... ... еркін кәсіпкерлік жүйесі онсыз қызмет
істеуі мүмкін емес тарифтік ... ... ... ... ... орталық банктер сияқты экономикалық және басқа да қаржылық
құрылымдарды құру кезінде эксперттік баға береді. ХВҚ-ның ... ... ... үш ... ... Экономикалық саясаттың әр түрлі аспектілері бойынша ... ... жиі ... және ... ... ... ... атқарушы кеңесінің отырыстарында бұл елдердің дамуының қорытындыларын
талқылайды.
2. ХВҚ төлем балансының мәселелерін ретке ... ... ... ... көмек ақшалай резервтердің көбеюіне алып келетін
және бұл мемлекеттерге өздеріне қажетті ... ... ... ... ... ... ... бағдарламалар шеңберінде ұсынылады.
Сонымен қатар, реформалардың үкіметтік бағдарламасын ХВҚ-ның қолдауы, басқа
да ... ... ... коммерциялық мекемелермен қосымша қаржылық
көмек беруінде катализатор рөлін атқарады.
3. ХВҚ бұл елдерге техникалық көмек береді және кадрларды ... ... ... ... ... ... ... танымал
Дүниежүзілік банкі мен Халықаралық валюталық қор ... ... және ... ... ... құрылымын қолдайтын, қос
үкіметаралық тірек ... ... ... бір ... ... ... ынтымақтастық саналы түрде, бұл екі ... ... ... ... ... тырысты. Бір қарағанда ХВҚ мен Дүниежүзілік
банктің көптеген ұқсастық белгілері бар. Бұл екі ұйым да ... ... ... ... табылатын 180 мемлекеттің үкіметтері арқылы
басқарылады. Екі институт та ... ... ... ... ... болып табылатын елдің экономикасының кеңеюіне және нығаюына
өз күштерін шоғырландырады. Екі мекеменің де штаб-пәтері Вашингтонда. ... бойы олар бір ... ... ... болатын, қазірдің өзінде,
бір көшенің қарама-қарсы жақтарында болса да, кітапханалары және ... ... ... ... ... жиі алмасып отырады, кейде
бірлескен семинарлар мен кеңесулер ... ... ... Банк мүшелері міндетті түрде ХВҚ мүшесі болуы керек.
Осыған қарамастан, ... банк және ХВҚ ... ие. Ол ... ... Дүниежүзілік банк даму
мәселелерімен айналысатын негізгі институт болып табылады, ал ХВҚ – ... ... ... ол ... ... төлемдер мен ақшалай
түсімдердің тәртіптенген жүйесін құруға тырысады. Бұл ұйымдардың мақсаты,
қаржыландыру көздері әр түрлі және ... ... ... ... жетуге тырысады.
Бреттон-Вудскідегі келісімде халықаралық қауымдастық өзінің ресми
атауы – Халықаралық қайта құру және даму ... ... ... банк үшін ... ... ... ... сәйкес оның
негізгі міндеті – экономикалық дамуды қаржыландыру, яғни ... ... ... ... елдерді қалпына келтіруге көмектесу,
сонымен қатар қаржылық көмек ... және ... ... мен ... ... ... ету.
Дүниежүзілік банк өзінің жұмысын 1946 жылы бастаған болатын. Алғашқы
несиелері Батыс Еуропа ... ... ... ... ... ... үшін берілген болатын. 1960 жылдан бастап ол дамушы
елдерге өздерінің ... ... ... олардағы экономикалық
және әлеуметтік прогрессті қалыптастырды.
Дүниежүзілік ... құру ... ... АҚШ ... болған, олар
бірінші кезекте өздерінің соғыс кезінде жоғары өсіп ... ... ... үшін ... ... мүдделі болды. Сол
уақытта халықаралық ұйым көмегімен ... ... ... ... мақсаты көзделді.
Дүниежүзілік банк екі үлкен ұйымнан тұрады – Халықаралық қайта ... даму ... ... және ... даму ... (ХДА). Сонымен
қатар, банкінің құрамына мынадай ұйымдар да кіреді: дамушы елдердің ... ... ... ...... ... ... дауларды реттеу бойынша Халықаралық орталық;
Инвестициялар кепілдемесінің көпжақты агенттігі.
Дүниежүзілік банкте 6000-нан астам арнайы адам қызмет істейді ... оның 40 ... бар, оның ... 95% -ға жуығы
Вашингтондағы штаб-пәтерінде жұмыс жасайды. Олардың арасында ... ... ... ... су ... білім және т.б. салалардың мамандары бар.
Дүниежүзілік банк – инвестициялық банк, инвестор мен ... ... ... көрсетеді, яғни біреуінен алса, екіншісіне несие
береді. Банк иесі болып мүше ... ... ... ... ... 185 ... долларға жуық. Қаржының көпшілігін банк
жеңілдетілген несие беруге жұмсайды. Несие 100 шақты елдегі жеке ... және жеке ... ... ... ... ... қаржысы арқылы шешіледі.
Дүниежүзілік банк әлемде нарықтық капиталдың негізгі несие ... ... ... мен оның өкілдеріне орталық ... және ... сату ... да ... ... ... сату ... түсімдер дамушы елдерге саясатты ... ... ... мен жобаларды қаржыландыруға қолайлы пайыз нормасымен беріледі.
Дүниежүзілік банк құрылған кездегі негізгі капиталы 10 млрд. доллар
болған, ал одан ары ол ... 1970 ж. – 27 ... ... 1980 ж. – ... СДР-ға дейін (ол кезде СДР = 1.317 долларға теңескен), ал 1994 ж. –
140 млрд. СДР-дан астам болды.
Дүниежүзілік ... мүше ... ... әр ел өз ... ... ... Оның 1%-ы ... немесе алтынмен, ал 9%-ы ұлттық валютамен
төленеді. Төленген қаржының бірінші бөлігін банк өз ... ... ... ... ... ... ... ал қалған капиталдың 90%
бірден төленбейді, бірақ банкке өзінің міндеттемесін өтеуге қажет болса,
онда ол кез келген уақытта талап етеді.
Дүниежүзілік банк ... ... бар ... ... үкіметтеріне
өз несиесін береді.
Дамушы елдердің, егер адам басына шаққанда жалпы ... өнім ... ... бұл ел ... ... құру және даму ... несие
алуына мүмкіндігі бар. Бірақ несиенің пайызы банктің нарықтық пайызынан
шамалы артығырақ болады. Әдетте төлеу мерзімі 12-15 ... даму ... (ХДА) өте ... ... ... бере алады. Адам басына шаққанда жалпы ұллтық өнімі 700 доллардан
кем елдерге ХДА - ның ... ... ... 80%-ы ... ... ... төленбейді, оның қайтару мерзімі 35-40 жылды құрайды.
ХҚДБ қарыздарын беру шарттары:
1) несие тек қана үкіметтерге, ... ... ... ... жасаған жобаларды қаржыландыруға, әрине, сол ... ... ... жағдайда;
2) несие алушы өзіне қолайлы шарттармен басқа жерден несие алуға
мүмкіндігі
болмаса;
3) ХҚДБ-нің ... ... ... ... баға ... оны қолдауға
Рұқсат берген жағдайда;
4) қаражатты пайдалану қатаң мақсатты көздейді және қаржы тек ... ... ... ... ... ... ХҚДБ-нің де және оның несие берушілерінің де мүдделерін
қорғауға қызмет етеді. Өйткені кейде несие беру мәселесі ... ... ... ... ... ... банк несие берген кезде көбірек көңіл бөлетін жобаларға
халқының жағдайы өте нашар дамушы елдер жатады. Бірінші ... ... ... мал ... айналысатындарға, шағын
кәсіпорындарға және қалаларға несие ... Бұл ... ... еңбекті
жақсы жүргізуіне, су, газ, энергия жүйесін ... ... ... көтеруіне, үй құрылысын өндірімді ... ... ... ... ... ... оның несиесін
пайдаланушы болып табылады. Оның ... ... ... үшін ... ... қаржыландырылуда.
2.3 Еуропа қайта құру және даму банкісі.
Еуропа қайта құру және даму банкісі (ЕҚДБ) 1990 жылы 29 ... ... ... халықаралық қаржы мекемесі ретінде құрылған
болатын. Оның құрылтайшыларына барлық ... ... ... Албания, АҚШ,
Канада, Марокко, Мексика, Египет, Израиль, Жаңа Зеландия, Австралия,
Жапония, Оңтүстік Корея, сондай-ақ ЕЭО және ... ... ... ... қатар, бұл банктің құрылтайшыларына КСРО, Чехославакия
және Югославия ыдырағаннан кейін құрылған жаңа ... ... ... ... ... ХВҚ ... ... мүшесі бола алады. ЕҚДБ-нің
штаб-пәтері Лондонда. Өз ... бұл банк 1991 жылы ... ... ... жарғысында белгіленгендей ЕҚДБ-нің мақсаты несие және ғылыми-
техникалық көмек беру арқылы бұрынғы социалистік ... ... ... жеке және ... бастамаларды дамытуға қолдау
көрсетеді.
ЕҚДБ-нің басты міндеті – бұрынғы социалистік елдерге саяси жүйенің
өзгеру ... ... ... және ... жағдай жасау үшін
инвестиция беру, жекешелендіруге, құрылымдық қайта құру ... ... жол, ... және коммуникациялармен қамтамасыз ету, тұрғын үй
шаруашылығы), табиғатты қорғау, т.б. салаларды қолдау болып ... ... ... ... ... – жеке фирмалар,
жаңадан ... ... ... жекешелендірілген обьектілер,
бірлескен кәсіпорындар жатады.
ЕҚДБ несиелеу қызметін жүзеге асыра отырып, өз ... ... ... ... жалпыға ортақ стандарттарды пайдаланады,
экономиканың ... ... ... және ... ... ұзақ мерзімді жоспарларды жүзеге асыруда жеке инвесторлармен,
коммерциялық, орталық банктермен, Үкіметтермен ... ... ... ... ... ... – басқаратын кадрларды
дайындау, әр саладағы нарық кадрларының ... ... ... ХВҚ, ... ... ЕО және ... бірігіп бұрынғы
социалистік елдердің нарықтық экономика үшін банктік және ... ... ... міндеттерді шешуге көмек беретін Біріккен
Венск институты құрылды. ЕҚДБ-нің жарғылық капиталында ЕО ... ... Орта және ... ... ... ЕО-нің мүшесі емес елдері – 13%,
қалған Еуропалық емес ... –24%, ... ... АҚШ үлесі (10%)
құрайды. Еуропа елдерінің ішінде Италия, ... ... ... әр ... – 8,5% иеленеді. Сол сияқты Жапония да ЕҚДБ-нің жарғылық
капиталының 8,5% үлесін иемденеді.
ЕҚДБ жарғысы бойынша оған 10 ... ... ... ... ... . Мұндағы 1 акция 10 мың ЭКЮ номиналына бөлінген.
ЕҚДБ-нің несие қоры жай ... мен ... ... тұрады. Жай ресурстар құрамына: а) шығаруға рұқсат берілген
акционерлік ... ә) ... ... ... алған заемдық
қаражат; б) заемдарды ... ... ... пен кепілдіктен түскен
қаражат, сондай-ақ акционерлік капиталға инвестициялаудан түскен түсім; в)
арнайы қорға жатпайтын ЕҚДБ-нің ... ... мен ... қорға, арнайы жіберілген қаражаттар, инвестициялардан алған
табыстар кіреді. Арнайы қорлардың қаражаты көбінесе ... ... ... ... ... ... ... көрсетуге жұмсалады.
Өз қызметінде ЕҚДБ операцияның әр түрлі формаларын қолданады:
жекешелендірілген сектордың ... ... ... капиталға
инвестициялау, бағалы қағаздарды орналастыру, кәсіпорындарға ... жету үшін ... ... ... көмек көрсету және
займдар беру.
ЕҚДБ экспорттық несиеге кепілдеме бермейді және сақтандыру ... ... ... үшін ЕҚДБ мына ... ... олар: энергетика, инфрақұрылым, көлік, ... ... ... ... мен ... ... ... бойынша өзге халықаралық қаржы институттарынан
айырмашылығы жоқ. ЕҚДБ-нің басқару жұмысын ... ... ... және президент атқарады. Басқару кеңесіне - әр қатысушы ... ... ... Әр жыл ... ... жиналыста кеңес өз басшысын төраға
ретінде сайлайды.
Басқару кеңесі өкілеттілігінің бір ... ... ... ... ... ...... атқарушы орган болып табылады.
Ол23 мүшеден құралады: директордың 11-і ЕО және ЕИБ-ге мүше ... ... 4-і ... және Шығыс елдерінен; 4-і қалған Еуропа
елдерінен; 4-і Еуропалық емес елдерден сайланады. Мүше ... ... ... ... ... 4 жылға ЕҚДБ Президентін сайлайды. Ол ... ... ЕҚДБ ... ... ... Азия жіне Ислам даму банкісі.
Азия даму банкісі (АзДБ) 1965 жылы құрылған. Оның мүшелері болып
Азиядағы ... ... ... ... ... ... де кіреді.
1980 жылы азияның 29 елі банктің аймақтық мүшелері ретінде банк
мүшелерінің жиналысында 66,6 % ... ... оның ... ... ...
26,2% дауыс, Австралия – 11,1% дауысқа ие ... ... АзДБ ... тағы 14 ... ... ел қосылды. Олардың дауыс ... ... ... ... мен ... қосқанда басқарушылар кеңесінің
жиналысында алған үлесі 70%-дан астамын ... ... ... бойынша
банк, тек мүше болған елдерге ... ... ... ...... ... өз ... ЕҚДБ сияқты жүзеге асырады. 1980 жылы банктің
негізгі капиталы 9,5 ... ... ... оның 8,9 ... ... ... ... ережесі бойынша капиталының 20% төленуі қажет, ал қалған
80% керек болса кез ... ... ... ... ... ... ... қоры ретінде мүшелерінің қолында болады. Оның 81% ... ... ... ... ... ал қалған бөлігі ұлттық валютадан
тұрады.
АзДБ-нің мүше ... ... ... ... ... ... ... және өз еркімен қосқан жарналардан ... бар. Осы қор ... ... ... ... экономикасын және
әлеуметтік инфрақұрылымдарын жақсартуға жеңілдікпен несие беру үшін
пайдаланылады.
АзДБ облигация ... ... ... ... ... тартады.
АзДБ несиенің көп бөлігін мынадай 5 елге берді – ... ... ... Пакистан, Тайланд. 1980 жылдың басында 8,7%-ға 5 млрд.
доллар несие берді. Оның қайтару мерзімі 10-30 жыл. Бірінші қайтарым – ... ... ... ... 1/3-і жеңілдетілген несие, яғни жылына 1%-
дан 4% ... 40 ... ... ... ... негізгі бағыттары – экономикалық және әлеуметтік
инфрақұрылымдар, агроөнеркәсіп обьектілері, ауыл шаруашылығы, ... ... ... өнеркәсіп. Банкінің несиесі ең алдымен барлық жеке
секторға, жекешелендірілген мемлекеттік бірлескен кәсіпорындарға, әсіресе
дамып келе ... ... ... – сенімді қарыз алушы ретінде
бағытталады.
Ал енді кезек Ислам даму ... ... ... ... ... өз ... 1975 ... бастады. Банктің негізгі кеңсесі Сауд
Аравиясындағы Джидде қаласында орналасқан. Аймақтық ... ... олар ... қаласында (Марокко), Куала-Лумпур (Малайзия) және Алматы (Қазақстан)
қалаларында. Банктің құрылтайшылары Ислам конференциясының ұйымы (ИКҰ)
мүшелері. ... ... ... саны 52. ... жарғы капиталы 6 млрд.
ислам динары. Ол сома 800 мың ... ... ... ... (ИД) ... есептесу бірлігі болып саналады, ал оның құны ... ... (ХВҚ) бір ... ... тең. Оған мүше ... ... капиталындағы үлестері төмендегідей: Сауд Аравиясы – 16,6%, Ливия
– 6,7%, ... – 8,3%, ал ... ... ... Түрікменстан,
Тәжікстан, Қазақстан, Мальдив, Суринам, Джибути, Комор ... ... ... даму банкін құрғандағы негізгі мақсат Шариғат негізіне сүйене
отырып, ИКҰ-ға мүше ... және ... ... ... ... және әлеуметтік ілгерілеу үшін қаржылай көмек көрсету. Әсіресе ИКҰ-ға
мүше болған экономикасы нашар дамыған ... ... ... көбірек көңіл бөлу.
1996 жылы банк 2 мыңға жуық жобаларды қаржыландырды, оның ... пен ... ... ... 12 ... ... динары жұмсалды.
Бүгінгі кезде халықаралық және аймақтық қаржы мөлшері 170 млн. ... ... ... ... банк ... ... ... көпір, үй, коммуникациялар т.б. жобаларға, сондай-ақ
әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... ... жалпы білім жүйесіне пайызсыз несиелер береді.
Банк өнеркәсіп және ауыл шаруашылығын ... ... ... бөлуге қатысады, тез арада пайда келтіретін жобаларға, лизинг және
қарызды мерзімнен кейінірек қайтаруға мүмкіндік ... ... мүше ... мемлекеттерге техникалық көмек, кеңес беру,
жобалардың технико-экономикалық негізін ... ... ... алу үшін ... жұмыстарын және жобаның атқару фазасы кезінде оқыту
жұмыстарын жүргізеді.
Банк өз портфеліндегі 1 ... АҚШ ... ... ... ... ... ... және сатады.
Ислам даму банкіне Басқарма бастығы ... ... ... ... мүшелері ұсынады. Басқарманың Төрағасы болып оның мүшелері
кезек-кезек сайланады. Басқарма жыл ... ... және ... ... ... ... жыл сайын жиналады. Банкіні ұйымдастыруды шұғыл
басқару үшін 11 ... ... ... директорлардан құралған Басқарма
құрылады. Оның 5 мүшесі тағайындалады, ал қалған 6-ы сайланады.
Жарғы капиталына ең көп үлес ... ... ... ... ... ... ... Араб Эмираттары, Индонезия, Пакистан) мемлекет
ішінен 5 ел бір атқару ... ... ал 6-ын ... ... ... өз ... 8 жыл мерзімге банк Президентін
сайлайды. Сайланған Президент – атқарушы директордың ... ... ... ... ол ... ... аппаратының да төрағасы
болып есептеледі. Атқарушы директорлар кеңсені үш жыл басқарады, ... ... ... ... ... ... мүше ... кез келген мұсылман елі,
атқарушы директорлардың Басқармасының шарттарын және ... ... ... мүше бола ... банк тілі – араб ... ал ... үшін – ағылшын және
француз тілдері ... ... ... ... келгенде, валюталық жүйенің басты элементі –
бұл валюталық бағам болып ... ... ... ... ... ... қатары анықталған. Шетел валюталарының бағамдарының әр
түрлі түрлері мен баға ... ... ... ... операцияларды жүргізудің негізіне халықаралық сауда, сонымен
байланысты көрсетілген қызметтер және ... мен ... ... ... ... ... ... деген сұраныс
пен ұсыныс негізінде валюталарды сатып алу-сату ... ... ... ... ... ... көлеміне байланысты
валюталық нарықтар халықаралық, аймақтық және ұлттық болып ... ... ... екі басты топқа бөледі:
пассивті, валюталық операцияларды жүргізу қажет болғанда басқа банктерден
және ... ... баға ... білгісі келетіндер; активті
баға белгіленімін сұрағандар үшін банктерге бағаны қоюшылар. ... ... ... ... ең бастысы банктік және несиелік
айналыс құралдары – телеграфтық және ... ... ... ... ... Әр ... ... валюталарының салыстырылуы
олардың өндіріс және айырбас ... ... ... ... ... бағам – басқа елдің ақша бірлігіне қатысты сол елдің ақша
бірлігінің бағасы. Ол заңды түрде бекітілген валюталық паритет шеңберінде
ауытқып ... ... баға ... ... үшін ... ... бірлігінің шекті қатынасын анықтауға мүмкіндік жасайды. Валюталық
баға белгілеу түрі валютаның ... оның ... ... ... ... ... бағамының мәні қалады, ал оның формасы өзгереді.
Сауда - өнеркәсіптік клиенттер үшін валюталар баға белгілеу ... ... ол екі ... ... ... үшінші валютаға
қатысты анықталуын сипаттайды.
Халықаралық валюта қоры, мүше болған елдердің төлем балансының
жағдайын қадағалайды, ... ... ... ... ... ... құру
және даму банкісінің негізгі ...... ... ... ... ... және ... жағдай жасауға, инвестиция,
жекешелендіру, қайта құру, инфрақұрылымды кеңейтуге, табиғатты қорғауға
көмек береді.
Азияның даму ... мүше ... ... ... ... Жапония
және Австралия елдері кіреді. Бұл банкінің қаржысы тек қана мүше болған
елдердің экономикасы мен ... ... ... ... жұмсалады.
Дүниежүзілік банктің негізгі міндеті – ... ... яғни ... ... ... ... ... келтіру,
халықаралық сауда жасау үшін ықпал ету. Бұл банкі инвестициялық банкі
болып ... ... ... ... ... ... ... алып, екіншісіне несие береді. Банктің иесі мүше болған елдердің
үкіметтері болып саналады. Олардың акционерлік капиталының құны мөлшермен
АҚШ-тың 185 ... ... ... ... тізімі
1. Назарбаев Н.Ә. «Қазақстан - 2030» - Алматы: «Юристь», 2001ж.
2. Президенттің Қазақстан халықына жылдық Жолдауы ... ... жаңа ... ... ... «Егемен Қазақстан» 1
наурыз 2006ж.
3. Шеденов Ө.К., Сағындықов Е.Н., Жүнісов Б.А., Байжомартов Ү.С.,
Комягин Б.И. «Жалпы экономикалық теория», Ақтөбе 2004ж.
4. ... Е.Б. ... ... ... - ... ... Куликов А. «Экономикалық теория негіздері» - Шымкент 1994ж.
6. Қалдыбаев О., Теміров Е. «Нарықтың экономикалық ... ... ... 1993ж.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Халықаралық валюта жүйесі."28 бет
Валюталық нарықтар12 бет
Валюталық нарықты валюталық қатынастар мен валюталық операциялар36 бет
Халықаралық валюта жүйесі және валюта курсы30 бет
Халықаралық валютаның жүйесінің және бағамының іс-әрекет механизмдерін зерттеп талқылау33 бет
1993 ж акша реформасы35 бет
21 ХҚЕС «валюталық бағам өзгерісінің әсері»23 бет
«Қаржы нарығы және делдалдар» пәні бойынша негізгі дәріс материалдары75 бет
Айырбас бағамының режимі және жиынтық сұраныс3 бет
АТФ банктiң автоматтандырылған жұмыс орнын жасау58 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь